# IV. ODTÜ Fizik Çalıştayı | Teorik Fizikteki Problemler - Dr. Soner Albayrak

https://www.youtube.com/watch?v=Ys2kHso5ac0
Translation: zh-CN

[00:03] Herkese tekrardan katılım için teşekkürler.
  再次感谢大家的参与。

[00:09] Şimdi etkinliğimize son Bayrak hocamızın teorik fizikteki problemler isimli seminerile devam ediyoruz.
  现在，我们将继续我们的活动，由Bayrak教授进行题为“理论物理学中的问题”的研讨会。

[00:10] [Alkış]
  [掌声]

[00:12] [Müzik]
  [音乐]

[00:14] Normalde başınız alkışlanmaz bu arada.
  顺便说一句，通常情况下，你的头不会被拍掌。

[00:16] Çok teşekkür ederim.
  非常感谢。

[00:19] Öncelikle ilk başta çok arkadaşlara teşekkürler bu etkin düzenledikleri için.
  首先，非常感谢许多朋友组织了这次活动。

[00:22] Bu dördüncüsüymüş sanırım.
  我想这是第四次了。

[00:25] Eee ben geçen seneki gördüm işte bu seneki de olmuş.
  嗯，我看到了去年的，今年的也举办了。

[00:27] Umarım devam ederler.
  希望他们能继续下去。

[00:29] Hoş bir şey.
  这是件好事。

[00:29] Sizlere çok teşekkürler arkadaşlar katılımınız için.
  非常感谢大家参加。

[00:34] E şimdi bu sunum olayı biraz hiyerarşik oluyor.
  嗯，现在这个演示有点等级制度。

[00:36] Çok sevmiyorum.
  我不太喜欢。

[00:36] Yan sizi dinleyecek gibi olmasın.
  也就是说，不要让它看起来像是在听你说话。

[00:39] Bölün sorunuz olursa bölün.
  如果你有问题，请打断。

[00:39] Yorumunuz olursa bölün.
  如果你有评论，请打断。

[00:41] En ters devam edelim olabildiğince bir de sunumu Türkçe yapmaya çalışacağım ama ne kadar Türkçe yapılacağını göreceğiz.
  我们将尽可能地以最直接的方式继续，我也会尝试用土耳其语做演示，但我们会看看能用土耳其语做多少。

[00:46] Yani ben İngilizce karıştıracağım.
  也就是说，我会夹杂一些英语。

[00:48] Kusuruma bakmayın.
  请原谅我。

[00:52] Çoğu şey Türkçesini ben kendim dinliyorum zaten.
  事实上，我听了大部分内容的土耳其语版本。

[00:55] Eee o yüzden ortaya karşı devam edeceğiz.
  嗯，所以我们将继续进行。

[00:56] Lütfen sorusu olan bölsün.
  请有问题的随时打断。

[00:59] Şimdi başlık bayağı ilgi çekici.
  现在，这个标题非常吸引人。

[01:01] Eee hatta clickbait gibi geliyor aslında teorizde program
  嗯，事实上，它甚至感觉像是一个点击诱饵，在理论物理学中，这个程序

[01:03] deyince ama hakikaten genel bir şeyden bahsedeceğim.
  我说，但实际上我会谈论一些普遍的事情。

[01:08] Aslında daha alan teorileki problemleri anlatacağım ama bu yani modern teor fiziğin çok büyük bir kısmını etkilediği için bence yalan bir başlık değil.
  实际上，我将要讲授理论领域中的问题，但由于它影响了现代理论物理的很大一部分，我认为这个标题并不为过。

[01:14] Eee mistik de değil ama birazcık haftan klick var.
  嗯，它也不是神秘的，但它有点像你本周的点击量。

[01:18] Şimdi önce programda kastım ne?
  现在，我首先想问的是，我指的是程序中的什么？

[01:22] Parça parça gidelim.
  让我们一步一步来。

[01:24] Şimdi materyal problemler var.
  现在，有一些材料问题。

[01:27] En bunun örneği navigas denklemleri.
  其中一个例子是纳维-斯托克斯方程。

[01:30] Bilmiyorsanız akışkanlar.
  如果你不知道，那就是流体。

[01:32] Ha bu arada sunum ingilizce ben Türkçe anlatım.
  哦，顺便说一句，演示文稿是英文的，但我用土耳其语讲解。

[01:35] E nav denklemini bilmiyorsanız akışkanlar mekaniğinde akışkanların davranışını açıklayan denklem.
  如果你不知道纳维-斯托克斯方程，那么它是在流体力学中描述流体行为的方程。

[01:39] Şimdi bu denklem bir parçalı equation.
  现在，这个方程是一个偏微分方程。

[01:42] Bu tarzı çözmeyi biliyoruz az çok.
  我们或多或少知道如何解决这类问题。

[01:45] Fakat bunun tam çözümü henüz bilinmiyor.
  但是它的精确解仍然未知。

[01:48] Yani matematikçiler bunu yapamamış.
  也就是说，数学家们还没有做到这一点。

[01:50] Yapabilene 1 milyon dolar ödül ver.
  谁能做到，将获得一百万美元的奖励。

[01:52] Yani bu mat problemi bizik bir şey yok.
  也就是说，这个问题在数学上并没有什么特别之处。

[01:54] Ama onlar yapamadığı için bizi de etkiliyor.
  但由于他们做不到，它也影响了我们。

[01:58] Çünkü bu akışkanlar mekaniği özellikle mühendisliklerde işte havacılıkta, uzay mühendisliğinde, makineye mühendisler falan çok önemli.
  因为流体力学，尤其是在工程领域，例如航空航天工程、机械工程等，非常重要。

[02:05] Kullanıyoruz az çok ama bunun işte existence ve unness'ı ispatlanmış durumda değil.
  我们或多或少地在使用它，但它的存在和非存在尚未得到证实。

[02:09] Matsel bir problem.
  这是一个数学问题。

[02:12] 1 milyon dolarda ödül var.
  有一百万美元的奖金。

[02:14] Şimdi bu tarz problemler fizikte hani matematik çözmesi gereken.
  现在，这类问题是物理学中数学需要解决的。

[02:18] Bunu daha biraz daha geleceğim felsefik problemler var.
  我将更深入地探讨一些哲学问题。

[02:21] Yani örneği hiç görmediyseniz şöyle bir sembol var.
  也就是说，如果你从未见过这个例子，有一个这样的符号。

[02:23] Say Yunan harfi kuantum mekan kullanılıyor.
  它是一个希腊字母 Psi，用于量子力学。

[02:26] Bunun bu sayın hangi denklemi sağlanması gerektiğini biliyoruz.
  我们知道这个 Psi 必须满足哪个方程。

[02:32] Bu arkadaş denklemi denklemi çözebiliyoruz.
  我们可以解这个狄拉克方程。

[02:35] Çözümleri buluyoruz falan filan.
  我们找到了解决方案等等。

[02:37] Fakat ne anlama geliyor sorusunun cevabı yok.
  但是，它意味着什么这个问题没有答案。

[02:39] Yani quantum metalinde bu obje nedir?
  也就是说，在量子金属中，这个物体是什么？

[02:43] Fiziksel olarak neyi bize anlatıyor bilmiyoruz.
  我们不知道它在物理上告诉我们什么。

[02:45] Farklı farklı interpretationlar var.
  有不同的解释。

[02:48] Yorumlar bunu quen interpretation denir.
  这些解释被称为量子解释。

[02:50] İşte Copenhag yorumu var.
  有哥本哈根解释。

[02:52] Eee, bom yorumu var.
  嗯，有玻姆解释。

[02:54] Süper determiniz var falan.
  有超决定论等等。

[02:54] Bunun felsefik bir problem.
  这是一个哲学问题。

[02:58] Çünkü hangi interpretation kullanırsanız kullanın matematik aynı.
  因为无论你使用哪种解释，数学都是一样的。

[03:00] Hesabı yapacağız sonuç aynı.
  我们将进行计算，结果是相同的。

[03:02] Deneyler hepsi aynı şekilde uyumlu.
  所有实验都以相同的方式一致。

[03:04] Yani kalkıp
  所以，如果我们开始

[03:07] bir interpretation diğerinden ayıramayız bir deney yaparak.
  我们无法通过进行实验来区分一种解释与另一种解释。

[03:10] Bu felsefik bir problem ve 100 yıldır ber etrafta duruyor.
  这是一个哲学问题，已经存在了100年。

[03:12] Örneğin bizim genel fizikli kabul edilen Kopenhag yorumudur.
  例如，我们普遍接受的物理学是哥本哈根诠释。

[03:14] Bugün kuantum mekanik kitabını açın.
  今天打开量子力学书。

[03:16] Bakın direkt bunu öğretir size.
  你看，它直接教你这个。

[03:18] Başka bir şey öğretmez.
  它不教别的东西。

[03:20] Kompetent yorumundan olay şudur.
  能力诠释的问题在于此。

[03:22] Quutum megal determinist değildir.
  量子不是决定论的。

[03:25] Olasılıksal deriz ki belki böyle duymuşsunuzdur popüler bizte determinizm öldü olasılıksal her şey diye.
  我们称之为概率性的，也许你听说过，流行地说决定论已死，一切都是概率性的。

[03:32] Bu bir yorum aslında.
  这实际上是一种诠释。

[03:33] Öyle olmak zorunda değil.
  它不一定非得是这样。

[03:36] Ya da bombyin yorumu vardır.
  或者有玻姆的诠释。

[03:37] Buna dersiniz ki hala deterministik konasılıksal falan değil fakat lokal değil.
  你称之为它仍然不是决定论的、概率性的等等，但它不是局域的。

[03:40] Ne demek lokal değil?
  什么意思不是局域的？

[03:43] Action at distance.
  超距作用。

[03:45] Uzaktaki bir şey burayı anda etkileyebiliyor.
  远处的东西可以瞬间影响这里。

[03:47] Bu da asa Einstein prensip olarak tens geneziyorsunuz, çiziyorsunuz her şey çalışıyor.
  这与爱因斯坦的原理相悖，你生成它，你画它，一切都有效。

[03:54] E süper determinizm diye bir yorum var.
  嗯，有一种叫做超决定论的诠释。

[03:56] Bunda hem localityyi koruyorsunuz hem determinizm koruyorsunuz.
  在这种诠释中，你既保持了局域性，又保持了决定论。

[03:58] Fakat susical independence denilen bir şeyden vazgeçmeniz lazım.
  但你必须放弃一种叫做物理独立性的东西。

[04:01] Örneğin yakın zamanda Nobel ödülü aldılar.
  例如，他们最近获得了诺贝尔奖。

[04:04] E bel deneyleri belki duymuşuzdur.
  嗯，贝尔实验，我们可能听说过。

[04:06] Bel yine quality
  贝尔，又是质量

[04:07] Bununla ilgili 2 yıl önce mi ne aldık haber ödülünü?
  我们两年前左右获得了关于这个的新闻奖？

[04:12] Eee mesela o belgede teoreminde benim 1980'de yazdığım teoremde aksiyonlardan biri independence'ın olmasıdır.
  嗯，例如，在我1980年写的那个定理的那个文件里，其中一个公理就是独立性。

[04:17] Bu aksiyonu siz kabul etmezseniz ki süper böyle bir yorum artık buna gerek kalmıyor.
  如果你不接受这个公理，那么这种超级的解释就没必要了。

[04:22] Diğer bakacak açıs şu felsef bir şey buna Amerika'da shut up and calculate deniyordu.
  另一个看待角度是，这是一种哲学上的东西，在美国被称为“闭嘴，计算”。

[04:30] Monto 1980'lerin montosu.
  这是80年代的蒙托。

[04:33] Boş ver ne olduğunu sen boş ver yorumu.
  别管它是什么，别管解释。

[04:35] Matematiğe devam et işlemini yap.
  继续做数学，进行计算。

[04:38] Halde o şekilde devam problem duruyor ortada.
  所以，继续这样下去，问题就摆在那里了。

[04:41] konsepsel problemler var.
  存在概念上的问题。

[04:44] Örneğin bizim evrenimizin bir başlangıcı var mı yok mu?
  例如，我们的宇宙有开始吗？

[04:46] Yani bize bir şey varsa evrenimizin başlangıcı var.
  也就是说，如果我们有什么东西，那么我们的宇宙就有开始。

[04:49] Bigberg diye bir şey var falan.
  有什么大爆炸之类的东西。

[04:50] Bu bir yorum yani bu sonuçta yorumlar kalsın.
  这是一个解释，所以让这些解释留着吧。

[04:53] Bu bir teori aslında şu anlamda bir teori.
  这实际上是一个理论，在这个意义上是一个理论。

[04:55] Teknik olarak evrenimiz periyodik de olabilir.
  从技术上讲，我们的宇宙也可能是周期性的。

[04:57] Y evreler kendini sürekli tekrarlıyor da olabilir.
  宇宙可能也在不断重复自身。

[05:00] Elimizdeki gözlemler bununla çelişmiyor.
  我们现有的观测与此并不矛盾。

[05:04] Hatta şey işte Nobel ödülünü almıştı 2020'de Roger Tenros.
  甚至在2020年，罗杰·彭罗斯获得了诺贝尔奖。

[05:06] Onun CCC'si vardı.
  他有他的CCC。

[05:10] S kozmology diye şöyle bir model.
  宇宙学有一个这样的模型。

[05:13] Evrenin sürekli kendini tekrarladığı bir modelden bahseder.
  它谈论一个宇宙不断重复自身的模型。

[05:15] Bunlara E1 denir.
  这些被称为 E1。

[05:17] Farklı E10'lar var.
  有不同的 E10。

[05:20] Genelde daha kabul edilen yorum biten yorumudur.
  通常更被接受的解释是结束的解释。

[05:23] Evrenin başı zaman orada oluştur devam ediyor falan kabul ederiz.
  我们认为宇宙的开始在那里形成并继续存在。

[05:27] Bu ikisinin hangisinin doğru olduğunu ortaya çıkarabilecek deneyeler mümkün.
  有可能进行实验来揭示这两者中哪一个是正确的。

[05:29] Yani bu felsef bir problem değil konseptüel problem.
  所以这不是一个哲学问题，而是一个概念性问题。

[05:33] Çünkü eğer bu doğruysa biz şu an evrenin bu anında oldu.
  因为如果这是真的，那么我们现在就在宇宙的这个时刻。

[05:35] Önceki E10'dan kalma relikler var uzayda bunları araştıranlar var mı yok mu diye.
  有来自前一个 E10 的遗迹在太空中，看看是否有人在研究它们。

[05:42] Ya henüz ikisi de disproved olmadı.
  嗯，两者都还没有被证伪。

[05:44] Belki de bu ben gitmek diye bir şey tam olarak sandığımız gibi yok.
  也许我们所认为的“我走”这样的东西并不完全存在。

[05:48] Bu artık aktif aşkı konusunu bilmiyoruz.
  我们不知道这是否是积极的爱的问题。

[05:51] Bu tarz konseptüel problemler var ve teknik problemler var.
  存在这类概念性问题和技术性问题。

[05:53] Örneğin easing modelin çok meşhur çok katar bizim temel modellerden biri.
  例如，平滑模型非常有名，是我们最基本的模型之一。

[05:59] Çünkü birçok farklı olguyu easy modelile başlayıp açıklayabilirsiniz.
  因为你可以从平滑模型开始解释许多不同的现象。

[06:04] Buna ayar equival denir ya da universality denir.
  这被称为调整等价或普遍性。

[06:06] Yani çok önemli bir model.
  所以这是一个非常重要的模型。

[06:08] Detayı çok önemli
  细节非常重要

[06:10] değil. İsteyen varsa anlatabilirim.
  不是。如果有人想听，我可以讲。

[06:12] Hatta bunun bu detayını ben 777 anlatmışım geçen dönem.
  事实上，我上个学期讲过这个细节。

[06:16] Eee doktor açtığım bir sç dersinde.
  呃，在我开的一门博士课程中。

[06:19] Çok ilginç bir durum çünkü bu ecomment ve model size bizde çok kullanılıyor.
  这是一个非常有趣的情况，因为这个 ecomment 和模型在我们这里被广泛使用。

[06:22] Neyse çok önemli bir model.
  总之，这是一个非常重要的模型。

[06:26] Modelin fiziğini biliyoruz.
  我们知道模型的物理原理。

[06:27] Neyin ne ifade ettiğini biliyoruz.
  我们知道它代表什么。

[06:30] Modelin matematiğini biliyoruz.
  我们知道模型的数学原理。

[06:32] Çok güzel. Modeli bilgisayara koyup simüle edebiliyoruz.
  非常好。我们可以将模型输入计算机进行模拟。

[06:35] Fakat matematiksel olarak ispatlanmış durumda ki model NP complete.
  但数学上已经证明该模型是 NP 完全的。

[06:38] Ne demek bu?
  这是什么意思？

[06:41] Bugün herhangi bir algoritmayla bu modeli final zamanda simüle edemeyiz.
  今天，我们无法用任何算法在有限的时间内模拟这个模型。

[06:44] Yarın bir gün bunu yapabilecek algoritma da bulamayız.
  明天，我们也找不到能够做到这一点的算法。

[06:46] Yani modeli biliyoruz ama çalıştıramıyoruz.
  也就是说，我们了解模型，但无法运行它。

[06:50] Çünkü comp yani çalıştıramayacağız aslında.
  因为 comp，也就是说，实际上我们无法运行它。

[06:52] Bilmiyor bu şekilde yani bilgisayar mümkün değil ya.
  它不知道，也就是说，计算机不可能做到。

[06:58] Bu bir şeydir. Noninomi aslında şey karşılık kabaca polynomalda bunun kompleksi değişmiyor.
  这是一个东西。Noninomi 实际上是多项式中的一个对应，它的复杂度没有改变。

[07:04] Yani bilgisayar işe yaramı isteği kadar yarın şey değil yani teknoloj
  也就是说，计算机没有用，就像明天一样，不是技术

[07:13] Çıkacak bu çıkacak fark etmez.
  Esto saldrá, saldrá, no importa.

[07:15] İspatlanmış olamayacak.
  No podrá ser probado.

[07:15] Bu da teknik.
  Esto también es técnico.

[07:19] Şimdi birçok problem var.
  Ahora hay muchos problemas.

[07:19] Güzel.
  Bien.

[07:19] Ups.
  Ups.

[07:21] Çok hızlı geç.
  Pasa muy rápido.

[07:23] Eee, bazı temel problemlerde alan teorilerinde,
  Eh, en algunas teorías de campo de problemas fundamentales,

[07:28] alan t de aslında modern fiziğin temelinde yatıyor.
  el campo t en realidad subyace a la física moderna.

[07:30] Peki birkaç soru var.
  Bueno, hay algunas preguntas.

[07:32] Öncelikle alan teorisinden kastımız ne?
  En primer lugar, ¿qué queremos decir con teoría de campo?

[07:36] Niye alan teile ilgileniyoruz?
  ¿Por qué nos interesan las teorías de campo?

[07:38] Ve problemler ne alan teorilerini?
  ¿Y cuáles son los problemas de las teorías de campo?

[07:40] Ya bugün konuşmanın aslında temeli bu olacak.
  Bueno, la base de la conversación de hoy será esta.

[07:43] Size birkaç örnek verdim farklı problem ver ama biz konuşma boyunca alan tren alacağız.
  Les di algunos ejemplos de problemas diferentes, pero hablaremos de trenes de campo durante la conversación.

[07:49] Buraya kadar sorusu olan yorumu olan var mı?
  ¿Hay alguien con preguntas o comentarios hasta ahora?

[07:51] Lütfen hocam biraz önce matematiksel olarak eee simüle edilemiyor diye dediniz.
  Por favor, profesor, usted dijo hace poco que no se podía simular matemáticamente, eh.

[07:56] Çünkü matem simüle edilebiliyor fakat complexisi exponential.
  Porque las matemáticas se pueden simular, pero la complejidad es exponencial.

[08:01] Yani mesela şimdi bunu yapmaya çalışıyorum.
  Es decir, por ejemplo, ahora estoy intentando hacer esto.

[08:03] Lis side dedim bunu.
  Lo llamé Lis side.

[08:05] Bilgisayar koydun.
  Pusiste una computadora.

[08:05] Ona 10'luk model yaptım.
  Hice un modelo de 10 para ella.

[08:07] Bir saatte hesaplıyor.
  Calcula en una hora.

[08:09] Bunu 100 %100'lük yapayım diyorsun.
  Quieres hacer esto 100% 100%.

[08:11] 10 günde 200'lük yapayım diyorsun.
  Quieres hacerlo en 10 días, 200.

[08:13] 1 milyon yılda
  En 1 millón de años

[08:15] artış hızı exponentialı olarak diyor ve
  它说增长率是指数级的，并且

[08:20] bunun artmayacak bir algoritmayla yapılamayacağı ispatlamıştım.
  我已经证明了它无法用一个不会增长的算法来完成。

[08:22] Onu kastettim.
  我的意思是那个。

[08:22] O yüzden ve bir lat arttırmak lazım.
  所以需要增加一个 lat。

[08:24] Çünkü arttırmazsan model tam çalışmıyor.
  因为如果你不增加它，模型就无法正常工作。

[08:27] Side efektlerinden şeyler ortaya çıkıyor.
  会出现副作用。

[08:30] Hani biliyoruz ne yapmamız gerektiğini yap da biliyoruz.
  我们知道该做什么，也知道怎么做。

[08:31] Biliyoruz ama arttıramıyoruz ve arttıramayacağız o sizeı.
  我们知道，但我们无法增加它，也无法增加那个大小。

[08:33] Sıkıntı o.
  问题是那个。

[08:36] O yüzden farklı yöntemler kullanmak gerekiyor.
  所以需要使用不同的方法。

[08:37] Ona da geç.
  跳过那个。

[08:37] Baş sorusu olan var mı?
  有人有主要问题吗？

[08:40] Sorusu görün.
  看到问题。

[08:43] Tamam.
  好的。

[08:43] Alan bahsettim.
  我提到了场。

[08:47] Şimdi alan deyince matşa ağı böyle bir şey var.
  现在说到场，有一个叫做 matşa 网络的这样的东西。

[08:49] E ben bunu geçen sene 210 derste kullanmıştım.
  我去年在 210 课上用过这个。

[08:51] Bu sene kullanmayacağım herhalde.
  今年大概不会用了。

[08:52] Biraz ağır kaçtı.
  有点太难了。

[08:55] Eee şimdişlar aı şey alan basit önce bazı objeler tanımalar group ring falan filan diye.
  嗯，现在，这个场，简单地说，首先是一些对象定义，比如 group、ring 等等。

[09:00] Ama bizim fizikte alan dediğimiz şey bu değil.
  但我们物理学中说的场不是这个。

[09:02] Bu da önemli değil.
  这也不重要。

[09:04] Fizikte alan dediğimiz şey fayon'a gidelim.
  我们物理学中说的场，让我们去看看 fayon。

[09:06] der ki bize fı herhangi bir uzayın bizim bildiğimiz uzayın her noktası değer alabilen şeylere alan deriz de
  它告诉我们，在任何空间，我们所知的空间中的每个点都可以取值的对象，我们称之为场，

[09:13] örneğin elektrik alan burada
  例如，这里的电场

[09:15] bir elektrik alan var şu elektrik açı bu da ben bu da ben demek ki bir alan ya da temperature field uzayın her noktasında bir sıcaklık var şu noktadan bir sıcaklık var bunun var bunun var demek ki bir alınan kastım bu parm gidecek ols
  存在一个电场，这个电场就是这个电场，这意味着存在一个场，或者说温度场，在宇宙的每个点上都有一个温度，从这一点开始有一个温度，它有它，它有它，这意味着我所说的场就是这个参数，如果它会消失的话

[09:28] 1960'ta model tanımıyla alarsa biraz daha aslında karışık artık çok daha farklı şey de alan diyebiliyorum çünkü farm ter normalde boyutlu bizim uzayımız ama artık modern biz 4 boyutlu alanlar var 10 boyutlu alanlar var sicim teorisi 11 boyutlu alan işte kuantum mekan bir boyutlu bir alan te olarak görebilirsiniz falan filan modern tanımı daha anne kastım genel bir şey yani.
  如果从1960年的模型定义来看，它实际上更复杂，现在我可以称之为更不同的东西，因为场项通常是三维的，但现在我们有四维场，十维场，弦理论，十一维场，量子力学，你可以把它看作是一维场等等，现代定义更像是，我的意思是，一个普遍的东西。

[09:51] Niye bunlarla ilgileniyoruz?
  为什么我们要关心这些？

[09:53] Çünkü fiziğin her tarafında var bunlar.
  因为它们存在于物理学的各个方面。

[09:54] Yani siz bugün katar fiziği yapmak isteseniz de klasik fizik yapmak isteseniz de kozmoloji, parç fiziği, kuantum gravity hepsinde alan teori kullanılıyor.
  也就是说，无论您今天想从事凝聚态物理还是经典物理，宇宙学、粒子物理学、量子引力学，场论都在其中使用。

[10:04] Yani örneğin parç fiziğinde bir dikey ray hesaplayıp ez nükleer madde olsun.
  例如，在粒子物理学中，计算一个垂直射线并使其成为核物质。

[10:09] Bu ne kadar bozulması ne kadar yes kalk alan teorisi lazım.
  它的衰变程度有多大，需要多大的场论。

[10:11] Kozmolojide recombination time'da
  在宇宙学中，复合时间

[10:17] bizim inflation teoriste evren kozmik şişme diyoruz ya bunu anlamaya çalışıp alan teorisi lazım.
  我们称之为宇宙暴胀的通胀理论，要理解它，需要场论。

[10:21] Katarin zaten büyük bir kısmı da lazım.
  卡塔林，很大一部分也是必需的。

[10:27] Yani her tarafta daha fiziğin her tarafının içinde var.
  也就是说，它存在于各处，存在于物理学的各个方面。

[10:31] Şimdi field bu da panda var.
  现在场论，也有熊猫。

[10:36] Buna rağmen çok fazla problem var alan teantin problemleri anlatmak için ben biraz yüksek enerji fiziği dili kullanacağım.
  尽管如此，仍然存在很多问题，为了解释场论问题，我将使用一些高能物理学的语言。

[10:44] Farklı şekilde katal fiziyle bunu anlatabiliriz örneğin ama aynı problemler.
  例如，我们可以用不同的方式，用卡塔林物理学来解释它，但问题是一样的。

[10:49] Şimdi alan teori nedir?
  那么，什么是场论？

[10:51] Tamam.
  好的。

[10:51] Biraz motivasyon da verdim her tarafta var diye.
  我给了它一些动力，说它无处不在。

[10:53] Peki problemler ne?
  那么，问题是什么？

[10:55] Bir onlara başlayalım.
  让我们开始解决它们。

[10:57] E kütlesi olmayan parçıkları nasıl çarpıştıracağımızı bilmiyoruz.
  我们不知道如何碰撞没有质量的粒子。

[10:59] Örneğin foton.
  例如，光子。

[11:01] Bu da el feneri olsun.
  这也可以是一个手电筒。

[11:03] İki tane el feneri tutayım.
  我拿着两个手电筒。

[11:06] Şöyle ışıklar birbirinin içinden geçsin.
  让光线相互穿过。

[11:09] Klasik bizim der ki ışıklar birbirinin içinden geçer.
  经典物理学告诉我们，光线会相互穿过。

[11:10] Değil mi ya?
  不是吗？

[11:13] Acı iki tane el tane tutun birbirini ki öyle görürsünüz zaten birbirinin içinden geçer.
  实际上，你拿着两个手电筒，你会看到它们相互穿过。

[11:16] Bunlar bozan parç.
  这些是相互作用的粒子。

[11:16] Fakat kuantum
  但是量子

[11:19] mekaniği der ki aslında bunlar etkileşime giriyor.
  力学认为它们实际上会相互作用。

[11:23] O da bir skat yani birbirler içinden geçiyor olsa da bir miktar etkileşim de var.
  它也是一种散射，也就是说，即使它们相互穿过，也存在一定程度的相互作用。

[11:28] Bu etkileşimi hesaplamanın yöntemini bilmiyoruz.
  我们不知道计算这种相互作用的方法。

[11:30] Adalist olarak bradde kullanılan şeyler var.
  有一些东西是以 Adalist 的方式在 bradde 中使用的。

[11:32] Geleceğim onlara ama yanlış olarak.
  我会讲到它们，但方式是错误的。

[11:35] Ya da mesela başka örnek kütle sipariç işte glon eee protonu bir araya tutan temel kuvvet.
  或者，例如，另一个例子是夸克胶子，嗯，将质子聚集在一起的基本力。

[11:41] güçlü kuvvet içinde şey eee atomun çekiğini özür dilerim pardon şey ya proton atomun çek ikisi de aynı şey ikisi de lazım yani atomun çekirdeği diyelim mesela eee ya demir al her gün malzeme atomun içine bakın protonlar var nötronlar var bunlar nasıl aynı duruyor.
  强力内部的东西，嗯，原子的核，抱歉，请原谅，嗯，质子，原子的核，两者是同一件事，两者都是必需的，也就是说，让我们说原子核，嗯，例如，拿铁，每天的材料，看看原子内部，有质子，有中子，它们是如何保持在一起的。

[11:58] güçlü kuvvet güçlü kuvvet nasıl çalışıyor gluonlar sayesindan nasıl etkileşme giriyor bilmiyoruz hesaplayamıyoruz.
  强力，强力是如何工作的，通过胶子如何相互作用，我们不知道，我们无法计算。

[12:08] güçlü etkeşler parçayarak hesap yapmayı bilmiyoruz.
  我们不知道通过分解强相互作用来计算。

[12:11] kütlesi olsa dahi kütlesiz kütlesiz fark etmez örne iki elektronu alalım birbir çarpıştıralım ki bu ya da ki prot alalım.
  即使有质量，无质量也无所谓，例如，让我们取两个电子并将它们碰撞，或者让我们取一个质子。

[12:19] çarpıştıralım lc kolaydır duymuşsunuzdur.
  让我们碰撞吧，LC很容易，你们肯定听说过。

[12:23] ise bir tane hızlandırıcı var o.
  有一个加速器，它。

[12:25] hızlandır protonlar çarpıştırıyorlar bu.
  加速质子，它们碰撞这些。

[12:27] protonları eğer enerjisi çok yüksek olsa.
  如果这些质子的能量非常高的话。

[12:30] iyice yükselen 10 ter elektron volt ya 1 milyon ter elektron olsun 100 milyon elektron volt olsun.
  如果上升到10太电子伏特，或者100万太电子伏特，100百万电子伏特。

[12:34] yükseldikçe aslında bunlar daha güçlü etkileşmeye başlayacaklar.
  随着能量的升高，它们实际上会开始更强地相互作用。

[12:38] ve bu etkileşim nasıl olacağını matematiksel olarak hesaplayabilmiyoruz.
  而我们无法在数学上计算出这种相互作用将如何发生。

[12:44] Eee, temel fiziksel prensiplerin sonuçlarının ne olduğunu bilmiyoruz.
  嗯，我们不知道基本物理原理的结果是什么。

[12:49] Örneğin kozality.
  例如因果律。

[12:52] Ne demek kozelity?
  因果律是什么意思？

[12:56] Bir olay başlık olaya sebep oluyorsa bu iki arı yani A olayı B'ye sebep oluyor ise.
  如果一个事件导致另一个事件，也就是说事件A导致事件B。

[12:59] Ala B'yi materal tarifini yazdığımız zaman bu tarifte bazı koşulların olması gerekiyor.
  当我们写下A导致B的物质描述时，这个描述中必须存在某些条件。

[13:07] Implications oftic.
  蕴含关系。

[13:09] Bunların matematiksel olarak ne olduğunu tam olarak bilmiyoruz.
  我们不完全知道这些在数学上意味着什么。

[13:14] Her zaman yorum yapacak olursak kuantum mekanik determin değil diyelim olasılıksal diyelim.
  如果我们总是要解释的话，可以说量子力学不是决定性的，而是概率性的。

[13:18] Orasılıkların
  概率的。

[13:20] toplamının 1 olması lazım.
  总和必须是1。

[13:22] Buada olasılıkların toplamın 1 olmadığı modeller teoriler modeller var da fizye takılalım biz.
  这里有一些模型和理论，其中概率的总和不为1，但我们先关注物理学。

[13:25] Orası toplamın bir olması lazım.
  那里总和必须是1。

[13:27] Yani bunun matsel yorumu bunun e evolution time evolution olması lazım.
  也就是说，它的矩阵解释，它的演化，必须是时间演化。

[13:33] Bu ne anlama geliyor bize?
  这对我们意味着什么？

[13:35] Bize söylüyor tam olarak bilmiyoruz.
  它告诉我们什么，我们不完全清楚。

[13:39] Analisti düşük enerjilerde yaptığınız hesapların yüksek enerjilerde anlamlı olabiliyor olması lazım.
  分析师，你在低能量下进行的计算在高能量下也必须是有意义的。

[13:43] Bunun aslında complex plinde matal tarif edecek olursanız bazı sonuçları var ama bunları tam olarak bilmiyoruz.
  实际上，如果你用复平面来描述它，它有一些结果，但我们并不完全清楚。

[13:48] Yani buna hiçbir tamam bilmiyoruz.
  所以我们对此一无所知。

[13:51] Ya da doğrudan bükümlü uzayda quantum alan teorisi yapmayı bilmiyoruz.
  或者我们不知道如何在弯曲空间中直接进行量子场论。

[13:53] Ayar limitini biliyoruz.
  我们知道规范极限。

[13:59] R energy expansionda bu tamam ama UV limitini bilmiyoruz
  在R能量展开中，这是完整的，但我们不知道紫外极限

[14:03] ve simetrilerin field alan rolünü bilmiyoruz birçok simetri kullanım var conformal simetri var super simetri var po grupta illaki simetriler kullanıyoruz ama tam olarak nasıl kullanmamız gerektiğini bilmiyoruz birazcık üstünü
  而且我们不知道对称场的作用，有很多对称性使用，有共形对称性，有超对称性，我们在Po群中肯定会使用对称性，但我们不知道如何确切地使用它们，有点过于...

[14:22] şimdi ben bu konuşmada tabii uzakta da bağlı biraz çeekle başladım 15 dakika olmuş güzel eee ilk birkaç sayıdan bahsedeceğim şu Şunlardan çok bahsetmeyeceğim zaten.
  现在，在这场谈话中，我当然也远程地，有点勉强地开始了，已经15分钟了，很好，嗯，我会讲几个数字，我不会讲太多这些东西。

[14:30] Vakit de kalmaz ama bir ayak planım bu şekilde.
  时间也不多了，但我的计划是这样的。

[14:32] Buraya kadar soru olan var mı?
  到目前为止有什么问题吗？

[14:38] Yorumu olan var mı?
  有什么评论吗？

[14:40] Lütfen hocam probabilities should add up to one diye bir yazı yazmışsınız ya.
  请问老师，你写了“概率应该加起来等于一”这句话。

[14:44] Hı hı.
  嗯哼。

[14:44] Bu bunu bunun bilmediğimiz kısmı ne?
  这个，我们不知道的这部分是什么？

[14:47] Şu anlama geliyor.
  这意味着。

[14:51] Mesela eee iki proton çarptırdım 8 tane elektron 10 tane foton çıktı ortaya.
  例如，我让两个质子碰撞，产生了8个电子和10个光子。

[14:55] Bunun olasını yazdım.
  我写下了它的概率。

[14:57] Bunu scateng yani iki protonu şu açığa çarpıştırırsan elektron hangi açılar çıkacak o açılar çıkma olasın nedir diye bir hesaplar değil mi
  这是散射，也就是说，如果你将两个质子碰撞到这个角度，电子会以什么角度出来，这些角度出现的概率是多少，是这样的计算，对吧？

[15:05] ve bir sonuç buldum buğum sonuç matal expression expression unitle uyumlu muy yaptığım hesap öyle olmalı ki bütün hesapları yapacak olsaydım ve tamamını toplayacak olsaydı o yazıklığın 1 olması lazımdı
  我找到了一个结果，这个结果是否与数学表达式单位兼容，我做的计算应该是这样的，如果我做了所有的计算，并且把它们全部加起来，那么那个概率应该是1。

[15:21] ama biz olasılığın 1 olmasına şey
  但是我们让概率为1

[15:24] demiyor muyuz mesela matematikte mesela.
  demiyor muyuz örneğin matematikte örneğin.

[15:26] bir zarar atıyoruz 1/6 6 gelmesi diyoruz.
  bir zar atıyoruz 1/6 6 gelmesi diyoruz.

[15:30] O sonsuz kere attıktan sonrasında biz 1/6 diye hani potansiyel bir sonsuzluk verip onun 1/6 olduğunu tahmin ediyoruz.
  Sonsuz kere attıktan sonra biz 1/6 diye potansiyel bir sonsuzluk verip onun 1/6 olduğunu tahmin ediyoruz.

[15:36] Burada sonsuzluk yok ama yok sen istatistikten şimdi eee şey demeye çalışıyorsan istatistikten probability'ye geçebiliriz demeye çalışıyorsun.
  Burada sonsuzluk yok ama yok sen istatistikten şimdi şey demeye çalışıyorsan istatistikten olasılığa geçebiliriz demeye çalışıyorsun.

[15:45] Bu doğru. Aynen.
  Bu doğru. Aynen.

[15:48] Bir olay istatist olarak yapacak olursan bir a priori olasılık atarsın bir şeye.
  Bir olayı istatistiksel olarak yapacak olursan bir önsel olasılık atarsın bir şeye.

[15:52] İstatikten veri elde edersin. Poster olasılığını değiştiriz.
  İstatistikten veri elde edersin. Sonraki olasılığı değiştiririz.

[15:54] Örneğin ben zara ilk baş derim ki zarın her yüzünün gel derim.
  Örneğin ben zara ilk başta derim ki zarın her yüzü gelir derim.

[15:58] Sürekli zar atmaya başlarım.
  Sürekli zar atmaya başlarım.

[16:01] Zar sürekli attıktan sonra bakarım ki hayır 5 gelme ol 1/4müş.
  Zar sürekli attıktan sonra bakarım ki hayır 5 gelme olasılığı 1/4'müş.

[16:03] Çünkü zar gidelim.
  Çünkü zar gidelim.

[16:06] Bu doğru. İstatistik ile programı değiştirebilirsin.
  Bu doğru. İstatistik ile programı değiştirebilirsin.

[16:10] Eee, bu yapılır da ama ben burada kastettiğim daha fundamental bir şey.
  Eee, bu yapılır ama ben burada kastettiğim daha temel bir şey.

[16:12] Independent matematiğin uyumlu olmasından bahsediyor.
  Bağımsız matematiğin uyumlu olmasından bahsediyor.

[16:18] Umarım cevaplamıştır. Güzel. Baş sorusu olan.
  Umarım cevaplamıştır. Güzel. Başka sorusu olan.

[16:24] Güzel. Şimdi basit olarak başlayalım ki
  Güzel. Şimdi basit olarak başlayalım ki

[16:28] bu sizin için çok basit olmayabilir ama MR cihazı biliyoruz.
  这可能对您来说不是那么简单，但我们知道 MR 设备。

[16:32] Umarım girmemişizdir der.
  希望我们没有进入。

[16:36] Yani normal MR cihazı işte beyin tom falan gibi şeyler de benzer de MR odaklanadık.
  也就是说，普通的 MR 设备，比如大脑 CT 之类的东西，也很相似，但我们专注于 MR。

[16:39] Manyetik rezonans nedir?
  什么是磁共振？

[16:44] Manyetik alan altında parçalar rezonansa girip belirli davranış sergilemesi yöntemini kullanıyor.
  它利用在磁场下粒子共振并表现出特定行为的方法。

[16:48] Tıpta kullanıyor bir tıklarımızı galiba.
  我想它在医学上被使用了一点点。

[16:52] Sen bizden daha iyi şimdi emrın içindeki aslında fiziksel olgu lm bunun ne olduğu biliyoruz.
  你比我们更清楚，现在 MR 中的实际物理现象是什么，我们知道。

[16:58] Mekan var.
  有空间。

[16:59] Mekan aldığı zaman hesaplayacaksınız.
  当它获得空间时，您将进行计算。

[17:02] Umarım kim verir bilmiyorum ama şimdi bu mesafı için normalde bir insirset beir.
  我不知道谁会给，但现在对于这个距离，通常有一个插入点。

[17:07] Ben biraz hızlı geçeyim.
  我稍微快点过。

[17:10] Hadi çok iyi bilmediğiniz varsayıp quantum mekaniğinde bu hesap yapmaya kalktığınız zaman düz normal bildiğimiz şekilde yapamayız.
  好吧，假设您不太了解，当您尝试在量子力学中进行此计算时，我们无法以我们通常知道的直接方式进行。

[17:15] Bunu yapabilmemiz için aslında bizim eee mö operatör diye bir şey tanımlamamız lazım.
  为了能够做到这一点，我们实际上需要定义一个叫做“算符”的东西。

[17:20] Bu aslında başka bir ifade interaction picture.
  这实际上是另一种表述，相互作用绘景。

[17:25] High picture shinger picture duymuş olan var mı?
  有人听说过高绘景或薛定谔绘景吗？

[17:27] Ya şimdi ben çoğunuz simı tanıdık ya
  嗯，现在我认识你们很多人

[17:31] size kuant almamışızdır gibi geliyor.
  我感觉我们没有得到量子。

[17:32] Ş tipe bakınca siz ik 3 sanı gibisiniz maksimum.
  看类型，你大概是2到3秒的样子，最多。

[17:34] O yüzden ben hani çok da şey yapmak istiyorum ama kabaca mekan bir şey lazım operatör diye.
  所以我想，呃，不是那样，但大概需要一个算子。

[17:39] Bunu göreceksiniz interaction picture talımı diye yapıyoruz.
  你会看到我们这样做是为了交互图的训练。

[17:41] Ne yaptığımızı da biliyoruz.
  我们也知道我们在做什么。

[17:42] Bunun aynısını quantitum alan tersini yapmaya kalktığımız zaman yapamıyoruz.
  当我们试图做同样的事情，但量子场是相反的时候，我们就做不到。

[17:46] 1955'te bunun ispatı var.
  1955年有这个证明。

[17:48] yapılamayacağına dair yani ilk çıkan kuantum mekaniği 1926 Schradinger çıkıyor.
  证明它不能被做，也就是说，第一个出现的量子力学是1926年的薛定谔。

[17:55] Kuantum mekaniğini kullanıyoruz.
  我们使用量子力学。

[17:59] Nar kuantum mekaniği bunu ve BL kuantum alan teos yaptığınız anda düz quantum mekaninde kullandığımız araçların kullanılamayacağını ispatlar.
  一旦你做了Nar量子力学和BL量子场论，它就证明了我们在普通量子力学中使用的工具是不可用的。

[18:07] 1955'te interction picture yok.
  1955年没有交互图。

[18:10] Peki ne yapacağız?
  那么我们该怎么做呢？

[18:13] Her zaman picture'de çalışmamız lazım.
  我们必须总是在图中工作。

[18:15] Yine burayı hızlı geçiyorum.
  我再快速跳过这里。

[18:17] diz varsayıp ya bununla orası nasıl yapacağın 60'larda falan az çok oturuyor hard construction yani deniliyor ki bu parantesi yapacaksanız bunun matematiği budur böyle yapmanız lazım burada bazı varsayımlar var ne bunlar işte hızlı geçeyim öncelikle şey
  假设你有一个序列，以及如何用它来完成那里，在60年代左右就已经基本确定了，硬构造，也就是说，有人说如果你要做这个括号，它的数学就是这样，你必须这样做，这里有一些假设，它们是什么，我先快速说一下，首先是那个

[18:35] lazım teoriden mesk yani teorinizde
  理论上需要，也就是说，在你的理论中

[18:39] kütlesiz parçacık olmaması lazım bir şeyi açıklayacaksanız
  不能有无质量粒子，如果你要解释某事

[18:42] kütlesiz parçık olmaması lazım
  不能有无质量粒子

[18:44] vakumun unik olması lazım
  真空必须是唯一的

[18:47] Yani h mekanizması lazım bizim teorimizde.
  也就是说，我们的理论需要希格斯机制。

[18:51] Ve eee two point functionların propagarın eksonential azalması lazım sonsuza.
  并且，二点函数和传播子的指数必须趋于零。

[18:58] Bu da aslında formisi olmadığı anlama geliyor.
  这实际上意味着它不存在形式。

[18:59] Yani normalde matematik olarak bildiğimiz alan teorisini biz ancak kütlesik yoksa ve x mekanizması yoksa kullanacağız.
  也就是说，我们只能在没有质量且没有希格斯机制的情况下使用我们通常在数学上所知的场论。

[19:06] Ama bildiğimiz standart modelde hem Hiz mekanizması var bir Nobel var 2012'de Hiz var diye hep kütlesi parçalar var.
  但在我们所知的标准模型中，既有希格斯机制，2012年有诺贝尔奖，因为有希格斯，所以一直有带质量的粒子。

[19:14] foto kütlesiz, glob kütlesiz.
  光子无质量，胶子无质量。

[19:16] E nasıl kullanacağız o zaman?
  那么我们该如何使用呢？

[19:20] Bilmiyorum yani bu bu teorem yokmuş gibi davranıyoruz.
  我不知道，我们就像这个定理不存在一样行事。

[19:22] Yani bugün hala aktif olarak bu sorunun çözümü yok.
  也就是说，今天这个问题仍然没有活跃的解决方案。

[19:24] Hakikaten ne yapı bilmiyoruz.
  我们真的不知道该怎么做。

[19:26] Matemel olarak doğru olan yöntem de bu semplar.
  数学上正确的方法是这些简化的。

[19:28] Başka yöntem bilmediğimiz için de sanki bunlar yokmuş gibi kullanmaya devam ediyoruz.
  由于我们不知道其他方法，我们继续像它们不存在一样使用它们。

[19:34] Bu
  这

[19:35] yüzden de bir sürü sonsuz buluyoruz hesaplarda.
  我们发现百分之几的计算中都有无穷大。

[19:38] Mesela hesapta sonsuz mu?
  例如，计算中有无穷大吗？

[19:40] Ne değişik var?
  有什么不同？

[19:40] Sonsuz çıktı hesap.
  计算结果是无穷大。

[19:43] Ama gösterebiliyoruz ki aslında buna singular SMS deniyor.
  但我们可以表明，实际上这被称为奇异的SMS。

[19:45] Yani gaysuslar ya diyoruz ki tamam sonsuz çıksın çok dert değil.
  所以我们说，好吧，无穷大没关系。

[19:48] Günün sonunda sonsuzların farkını alırım.
  一天结束时，我将取无穷大的差值。

[19:50] Onlar fal veriyor.
  它们给出预测。

[19:52] Den uyuşuyorsa işin görüyorsa tamam diyoruz.
  如果它与实验一致，如果它能完成工作，我们就说好的。

[19:54] Tamam yaptık.
  我们做到了。

[19:56] Eee buna teorem deniyor bu arada.
  顺便说一句，这被称为定理。

[19:59] Avant alırsanız göreceksiniz.
  如果你学习了它，你就会看到。

[20:02] Yani kullanıyoruz.
  所以我们使用它。

[20:04] Sonra diyoruz ki eh tamam işimi görüyor mu?
  然后我们说，嗯，它能完成我的工作吗？

[20:06] Görüyor.
  它能。

[20:06] Çalışıyor mu?
  它工作吗？

[20:08] Çalışıyor.
  它工作。

[20:08] Kullandım.
  我使用了它。

[20:11] Bugün itibariyle hala durum bu.
  截至今天，情况仍然如此。

[20:11] İşte en son 2019'da falan Harvard'da falan şu an çalışıyorlar.
  例如，他们目前正在哈佛等地工作，最后一次是在 2019 年左右。

[20:13] E Strominger mıydı?
  是 Strominger 吗？

[20:16] 2000 öğrencisi falan yapmaya çalışıyor ama hala regress bulunmadı.
  大约 2000 名学生正在尝试这样做，但尚未找到回归。

[20:18] Yani biz kullanmamız gereken bir teoriyi kullandığımız için bir sürü sonsuz çıkıyor.
  所以，因为我们使用了我们应该使用的理论，所以出现了许多无穷大。

[20:21] Fakat gösterebiliyoruz ki günlük günün sonunda bu sonsuzların farkını falan filan aldığımızdan dolayı birbirini götürüyor.
  但我们可以表明，一天结束时，由于我们取了这些无穷大的差值等等，它们会相互抵消。

[20:23] Çok dert etmiyoruz.
  我们不太担心。

[20:26] hesapları yapıyoruz ve ilginç bir şekilde hesaplar deneyle bir ev uyuşuyor.
  我们进行计算，有趣的是，计算与实验一致。

[20:29] Şimdi fizikçin hakkını verelim
  现在让我们给物理学家应有的赞誉。

[20:37] aslında bu bir açıdan neredeyse şey gibi

[20:39] yani eee mucize gibi matal olarak

[20:43] alakasız şeyler bir araya getiriyoruz,

[20:44] topluyoruz, çıkarıyoruz bir şey

[20:46] buluyoruz ve denek bir uyuşuyor da. O

[20:49] yüzden fiziki bakış açısı şu. Muhtemelen

[20:51] burada doğru bir şeyler var. Biz bunu

[20:53] kullanmaya devam edelim. Matematikçiler

[20:55] arkadan bizim arkamızı toplasın. Baş

[20:57] açısı bu şu anda modern fizikte. Yani

[20:59] onlar bir şekilde bunu gösterirler ve

[21:00] birkaç tanem bu y ispatı yaparlar. Biz

[21:02] de çok sallamıyoruz ama problem olmaya

[21:05] devam ediyor. Şimdi dedim demin dedim ya

[21:07] formalizm diye. Bu aslında rigress

[21:10] değil. Yani şu coration function'dan

[21:13] alan alt tutudur. Eee bu da bizim

[21:16] gözlemlediği şeyler işte radyasyon

[21:18] decidedir. Skating of particle falan

[21:20] filan. Bundan bunu çıkardığımız spazisi

[21:24] değil bu. Tamam bu cepte. İkinci soru

[21:27] şu. I tam burası değil de en azından

[21:29] bunu hesaplayabiliyor muyuz? Yani

[21:31] correlation function hesaplanı biliyor

[21:32] muyuz? Spoiler verip bunu da bilmiyoruz.

[21:35] Bu da çalışmıyor. Yani birincisi bu

[21:37] düzgün çalışmıyor ama bir şey de

[21:38] çalıştırıyoruz. Oradan bunu almamız

[21:41] lazım. Bu risk değil ama o da

[21:42] kullanıyoruz ve günün sonunda bir sürü

[21:44] çarş birbirini götürüyor ve deneyle

[21:46] uyuşuyor.

[21:48] Şimdi peki coration farkına kastım ne?

[21:53] Eee burayı hızlı geçeyim.

[21:55] Çok da detay aslında yani 5 ara

[21:58] probability dersi ya bizim fizik

[22:00] probability zorunlu olması lazım

[22:02] probability dersi alan yoktur herhalde

[22:04] var mı çok güzel nereden aldın

[22:06] >> statik depart

[22:07] >> stat aldım süper ya expectation value

[22:10] pdf cdf bunları bilen var mı bu pdf

[22:12] account format değil from distribution

[22:15] cd sen tamam biliyorsun aldın s

[22:17] >> matematikteyim ama

[22:18] >> sen öğrendin tamam eee yani şimdi bunu

[22:22] bizim maalesef fizik öğretmiyoruz bence

[22:24] öğretilmesi lazım. Eee, ben de

[22:26] mühendisden aldım. Mühendis çıkışı

[22:27] olduğum için. Şimdi eee, correlation

[22:30] function dediğimiz şey aslında kabaca

[22:33] glorified expectation value. Expectation

[22:36] value'yu biliyoruz. Yani bilmiyorsunuz

[22:39] aslında. Burayı hızlı geçeyim madem.

[22:41] Bunla geçeyim hatta ya. Kabaca şuraya

[22:43] bir obje var. Halşation diye. Bu obje

[22:46] çok önemli ve yani her tarafta

[22:49] kullanıyoruz bunu. Katar kullanıyoruz,

[22:50] kozmoloji kullanıyoruz. K enerji phizic,

[22:52] particle physics, whatever you want.

[22:54] Hepsi de kullanıyoruz. Eee, onu

[22:57] hesaplamamız lazım. Demin dediğim gibi

[22:59] örneği de geçeyim hadi hızlıca. Mesela

[23:01] örneğim hatta bu örneğe geçmeyim. Bu

[23:03] güzel bir örnek. Mesela bir mıknatısı

[23:05] düşünelim. Yani mesela bir yere gittiniz

[23:08] tatile arkadaşınıza ucuz bir hediye

[23:10] almak isterseniz magnet alırsınız ya o

[23:12] magnetler. Yapışdadığınız filce yapış

[23:14] kalıyor değil mi mıknatıs? Eğer o

[23:17] noktası ısıtacak olursanız bir noktadan

[23:19] sonra yapışmayı bırakacaktır. Buzdolabı

[23:22] her mıknatısın yapışmayı bıraktığı belli

[23:24] bir sıcaklık var. Buna curry temperature

[23:25] deniyor. İşte nikel için farklı, kobalt

[23:27] için farklı falan ama hepsinde var. O kü

[23:30] temperature civarında mıknatısın

[23:33] manyetikleşmesini

[23:35] inceleyecek olursanız bu daha çok power

[23:37] l şeklinde davranır. Buna critical

[23:40] exponent den olarak

[23:41] hesaplayabiliyorsunuz falan. Gücüm bu

[23:43] şekilde. Bu bu doğrudan deneysel olarak

[23:46] gözlemlenebilir. Yani bunu teorik olarak

[23:48] hesaplıyorsunuz. Alan teorisi kullanıp

[23:50] hesaplıyorsunuz. Bu arkadaşı deneyde

[23:52] ölçebiliyorsunuz. Ya mık yani kobaltı

[23:55] alın mıknatıs işte şöyle l koyun ısıtın

[23:58] ölçü yapın üzerinde bunları elde

[24:00] edebiliyorsunuz. O yüzden teori deneyi

[24:02] doğrudan kıyaslayabilirsiniz. Coş

[24:04] fctionlerde çok güzel bir input. O

[24:06] anlamında sizin de alan teoriniz

[24:07] hakkında fikirdir. Bunun teorik hesabı

[24:10] aslında alan teorik olarak hibrid uzdaki

[24:13] operatörlerin scaling dimensiyle

[24:15] alakalıdır. Teknik bir şey oldu ama

[24:16] teknik olarak bu var yani teoriden

[24:18] biliyoruz. Bu delen var. Çok güzel yani

[24:20] koş fark önemli. Tamam

[24:23] güzel ama şöyle hızlı geçeyim. Biz

[24:26] bunları hesaplayabiliyor muyuz? İlintili

[24:30] integralleri almayı bilmiyoruz. Yani

[24:32] correlation function bu. Tor olarak

[24:34] bunun ne olması gerektiğini biliyoruz.

[24:36] Böyle bir integral. O integrali almayı

[24:38] bilmiyoruz. Bu arada bu fizikçileriniz

[24:41] şu değil. Bu integraller materyas

[24:43] tanımlı değil. Yani bunlara integral

[24:46] denir. Pentle eee zaman olmazsa bir

[24:50] derece tanımlı ök uzaylarında zamanı

[24:53] kattığı z işin içine fon pentol. Ondan

[24:56] materyal da tamamlı değil ya. hala aktif

[24:58] araştırma konusu. İşte şu arkamızı

[24:59] toplamaya çalışıyor. Bilmiyoruz bu tek

[25:02] almayı. Tamam diyebilirsiniz ki tamam

[25:04] boş ver en genel durumda almayı

[25:06] bilmeyelim. İlgili durumlarda

[25:08] anlayabiliyor muyuz? Yani her durum için

[25:09] boş ver de fiziksel olarak önemli

[25:10] durumlar anlayabiliyor muyuz? Ya gene

[25:13] hayır. Fizde hiç önemli durumlar var.

[25:15] Gene almayabilmiyoruz. Operatif gayedi.

[25:19] Özel durumda alabilmemiz hiç

[25:21] hesaplayığımız bir tane durum var mı?

[25:23] Cevaplar bir tane özel durumda

[25:24] hesaplanabiliyoruz.

[25:26] Gaan integraller onlarda eğer teoride

[25:30] random interaction yoksa yani teorideki

[25:33] paraçıklar birbir etkileşime girmiyor

[25:35] isen herkesin bir alakası takılıyorsa

[25:39] iki elektron fırlatın böyle geçip

[25:41] gitsinler bu durum için yapmay biliyoruz

[25:43] free teoreniyor teor matematiği yapmay

[25:46] biliyoruz

[25:48] bu faydalı mı işimize yarar mı işimize

[25:50] yaratmasını biliyoruz şöyle işimize

[25:52] yaratıyoruz ki bizim normal bildiğimiz

[25:57] teori örneğin QD quantum elektrodynamik

[26:00] elektronların protonu etkileşim

[26:01] açıklayan teori. Bu teoriyi

[26:04] free teori etrafında T1 series expansion

[26:07] yapalım. Ona perturbation teori deniyor.

[26:09] Yani freeymiş gibi davranan teori

[26:11] etrafında expansion yapalım. Terim terim

[26:13] hesaplayalım. Belki işimizi yürür.

[26:17] Matematik bu şekilde. Bunu hızlı

[26:18] geçeyim. Bunu yaptığı zaman böyle bir

[26:20] sürü bir şey çıkıyor. Bunları da

[26:21] geçeyim.

[26:22] Bildiniz bu aslında istediğimiz şey

[26:27] şu işte free teorinin hesaplanabilir

[26:29] coration functionları teorin bunları

[26:32] hesaplayabiliyoruz bunları çarpıyoruz

[26:34] topluyoruz integral alıyoruz böylece

[26:36] bizim hesaplamak istek

[26:38] hesaplayamadığımız coration function'a

[26:41] approximation buluyoruz buna perbation

[26:43] teori deniyor ve bunu böyle yapınca

[26:46] shinger ve dyson yapmışlar falan çok

[26:48] itici geldiği için fayman diyor ki ya

[26:50] bunu boş ver çizerim

[26:52] Ya çizgiyle gösterelim. Bunlara fon

[26:54] diyagram deniyor. Eğer bir iş fon

[26:57] diagram görmüş olan var mı aranızda?

[26:59] Görmemiş olan var mı? Öyle sorayım. Fon

[27:02] diyagram popüler fizde falan vardır ya.

[27:04] F diagram iş böyle çizgiler falan ya.

[27:06] Aslında fag bunun anlamı şu. Biz ne

[27:09] yapacağımızı bilmiyoruz. Bu integrali

[27:11] alamıyoruz. O yüzden biz bunun free etm

[27:14] expansion yaptık. Printerım

[27:15] hesaplıyoruz. Her bir parm der bir

[27:17] terime karşılık geliyor. Bu bizim matal

[27:19] yapamadığımız

[27:21] yaptığımız bir şey. Yani Google'a yazın

[27:23] fon diyagram diye böy bir sürü şey

[27:24] çıkar. Bunları görmüşsünüzdür. Tanıdık

[27:26] gelir bir kısm bunu gördüğünüz zaman

[27:28] yani bilmeyen bir insan bunu görüp de

[27:29] havalı bırakar güzel terimler falan.

[27:31] Halbuki biz bu integre alamadığımız için

[27:33] yaptığımız bir şey bu expansion terim.

[27:34] Bunlar bildiğiniz ta expansion. Bu arada

[27:37] braceletlar kimler? Bildiğiniz ta

[27:39] expansion diyorum da tayerı gördünüz mü?

[27:42] Birisi görülüyor üstü ama anca 100

[27:45] birisi 200den mi görüyoruz ya bizim?

[27:48] 2. Ha o zaman tamam kusura yapma. Tamam

[27:51] gerek kalanlar astronom kastettiğim.

[27:54] Güzel şimdi tamam belki 5 yapalım ona da

[27:58] razıyız.

[27:59] olsun. TT mesapalım. Şimdi soru şu. Bunu

[28:03] yaptığımız zaman bu bir good

[28:04] approximation. Yani en azından işimiz

[28:06] görebilecek bir şey.

[28:09] Sıkıntı şu. Bunun approximation olması

[28:12] için

[28:14] parametre var.

[28:16] Onun küçük olması lazım. Yani yaptığınız

[28:20] zaman aslında yakın olmanız lazım ki

[28:23] expansion iyi olsun. Mantık bu. On şey

[28:26] şu bunun küçük olması lazım. O zaman

[28:29] soru şu. Bunlar küçük mü? Gerçek

[28:32] teorelerde değil. Değil. Küçük değiller.

[28:36] Ya biz bunu yapıyoruz 5 ama as

[28:39] yapmamamız lazım. Çünk güzel biration

[28:41] değil. Niye değil? Bunun da açıklaması

[28:44] var. Bir gün anlıyoruz. RG formalizm

[28:47] deniyor. Bu 90'lardan beri gayet iyi

[28:48] bilin çok da işimize yarıyor. Aslında

[28:50] bizim modellerimizin king Ctları'ları

[28:53] küçük olursa işe yaracak bu klar as

[28:55] değişiyor enerjiye göre. Buna running

[28:57] deniyor. Enerji değişiklik için de her

[29:00] tarafta küçük olmaları mümkün değil.

[29:03] Örneğin Q kuantum dynamik. Şu mor gibi

[29:06] davranır. Düşük enerji kapin kansı

[29:09] küçüktür. Bu yüzden düşük enerji yapılar

[29:12] parmak dergamıyla az çok işe yarar.

[29:15] Enerji yükseldiği anda örneğin bigbang

[29:17] zamanında Q nasıldı sorusunu sorarsanız

[29:20] hiçbir şey yapamayız. Çünkü yüksek

[29:22] enerjilerde ya da yüksek sıcaklıklarda

[29:24] ya da evrenin ilk zamanlarında

[29:26] kapitalansın büyük olduğu için 5 işe

[29:28] yaramıyor. Ya da QC değil. QC tam

[29:31] tersidir. Şu turuncu gibi.

[29:34] Yüksek enerjilerde

[29:36] QC kaps küçüktür. P 5 bilirsiniz. O

[29:40] yüzden elde fantomla çarpış çok yüksek

[29:43] enerji kapin kansı küçük olduğundan

[29:45] hesap yapabilirsiniz. Hani övün el

[29:48] hesapla falan yapılı çünkü yüksek

[29:49] enerji. E gelin düşük enerji ne yapalım?

[29:52] Uzay boşluğundaki proton davranışı

[29:54] açıklamaya çalışalım. Yapamazsınız

[29:58] çünkü cing trans büyük yani teror

[30:00] expansion approximation çok kötü bir

[30:03] approximation dönüşüyor.

[30:06] Şimdi eee bunları geçeyim.

[30:09] Tamam. Şimdi küçükken yapabiliyoruz

[30:12] dedik değil mi? Qid'ye odaklanalım.

[30:15] Dedik ki QD yani elektronların

[30:17] protonların davranış açık teori düşük

[30:19] enerj kin kı düşük 1/1 civarını o fans

[30:24] deniyor. O civarı küçük çok güzel tdr

[30:26] yapılabilir. Gayet iyi ki zaten bundan

[30:28] dolayı quantum alan tej çok büyük

[30:31] başarıya ulaşmıştı. 1950'lerde 60'larda

[30:34] 70'lerde ilk bunları yaptılar yani tek

[30:36] yapabilen şey vardı. onu yaptılar,

[30:37] gösterdiler ve tarihsel olarak hop çok

[30:39] güzel diye aldı başını yürüdü. Şimdi

[30:42] tamam buna odaklanalım. Şimdi soru şu.

[30:46] Gerçek correlation function'ı upraksim

[30:49] edebilmek için kapit kanıs küçük ya daha

[30:52] fazla trem eklensek daha güzel olacaktır

[30:54] diye düşünebilirsiniz değil. TL serisi

[30:56] daha fazla TRM eklerseniz daha iyi apoks

[30:58] gidecek. Bu durum doğru mu? Hayır değil.

[31:02] Çünkü aslında

[31:04] ona geleceğim. Order arttıkça yapması

[31:07] gereken hesap sayısı binlerce fal

[31:09] diyagrama dönüşüyor. Y diyagramlar var

[31:12] ya onlara binlerce olmanız lazım ki bir

[31:15] araya getirebilelim. Yani mesela eee bir

[31:18] elektronla proton çarpışsın

[31:21] 8 tane foton oluştursun. Bu hesabı

[31:24] yapmak için 10 milyondan fazla diyagrama

[31:26] ihtiyacınız var. Bu arada her bir

[31:28] diyagramın hesabı da böyle bir şey ya.

[31:30] Integraller çarpımlar falan ya 10 milyon

[31:31] tane böyle integral hesapsınız.

[31:34] Sadece elektron proton çarpsın 8 tane

[31:36] foton olsun. Bu yani bunlar zor

[31:39] hesaplar. Eskişehirde bu kitab çok

[31:42] standarttır. Belki biliyorsunuz zor

[31:44] hesaplar. Peki deriz ki to computation

[31:48] problem güzel ama artık bilgisayarlar

[31:50] var. Bu integral bilgisayarlar

[31:52] aldırabiliriz hesap bilgisayar

[31:53] yaptırabiliriz değil mi? Teknoloji

[31:55] gelişiyor. Şunu umabilir miyiz?

[31:57] Gelecekte bilgisayarlar falan

[31:59] yaptıracağımız için işler daha iyi

[32:01] olacak. Bunu umabilir miyiz?

[32:03] Cevap gene hayır. Çünkü materyal olarak

[32:06] bu s bir conver değil. Asotic. Ne demek

[32:10] bu? Bilmiyorsanız bunun karşılı görmüş

[32:12] olmanız lazım. Bir ta expansion radi of

[32:15] convergen vardır. Radi of convergence

[32:17] içindeyseniz terim ekledikçe

[32:20] approximation daha iyi halde gider. Oysa

[32:22] QFD'lerdeki

[32:23] asimptotik s'dır. Yani siz radi of

[32:26] conver boundaryindesinizdir.

[32:29] Bütünlerde böyle olmak zorunda. Buna

[32:30] diner deniyor. Yani sam asotiktir. Yani

[32:33] daha fazla daha iyi hale getiremezsiniz.

[32:37] Olamac

[32:39] o yüzden bilgisayar eğer fak işe

[32:40] yaramaz. Hatta daha kötü hale gelecek

[32:42] apprximş de var. Dersin

[32:46] eee güzel. Böyle soru var mı? Ben devam

[32:48] ediyorum ama bu soru yorum.

[32:50] Güzel.

[32:51] Moralinizi bozma yetce galiba. Çok iyi.

[32:54] E devam edelim.

[32:56] Bu argüman falan hızlıca geçin.

[32:59] Şimdi özetleyelim sıkıntılarımızı tamam

[33:01] mı?

[33:03] Lazım bunu dedik. Bunun ne olduğunu

[33:05] hızlı geçtim ama correlation function

[33:07] fiziğin bazı alanlarına doğrudan obser

[33:10] örneğin kataline doğrudan obser bazı

[33:13] alanlar kozmolojide mesela function

[33:16] inflatoninationda

[33:18] size evrenin kozmş bu zamanı hakkında

[33:20] bilgi verim bazı durumlarda doğuda

[33:23] observable değildir ama observara

[33:25] bağlıdır. Örneğin parç diziyi, pançık

[33:27] dizide scening hesaplarsanız, dik rate

[33:29] hesaplarsanız bil bir uranyumun bozulma

[33:32] hızına hesaplamanız lazım. Corelation

[33:34] function lazımdır falan olur. Eee, aynen

[33:37] dediğim gibi bazen doğrudan lazım. Şimdi

[33:40] correlation function kendisini

[33:42] hesaplamanın yolu yok. Terörist bir

[33:45] kapısı zaten yolu yok. Yani güçlüğ

[33:48] mesela QCD'yi düşük enerjilerde ya da Q

[33:50] yüksek enerjilerde zaten yapamıyoruz.

[33:53] Eğer kıs ufaksa couple teori. Evet

[33:56] yolumuz perbation teori ama bunun

[33:58] kendisi zaten sıkıntılı çünkü nonb

[34:01] fenomenı kaçırıyor instant falan gibi.

[34:04] Çok teknik asimptotik yani bir yere

[34:07] varmıyor trenekçe.

[34:09] Tamam bir şekilde bunu bulduk diyelim.

[34:11] Buradan nasıl yapacaksınız? E formın

[34:13] kendisi zaten konuştuğumuz gibi regist

[34:15] değil. Çünkü hardle construction bize

[34:17] assptionlar vermişti onları

[34:19] kullanamıyoruz biz de bir sürü sonsuz

[34:21] buluyoruz. Durum bu alan teolojisinde

[34:24] yani son 1940'lardan biri 90 yılın özeti

[34:27] bu. Sıkıntılı.

[34:30] Şimdi aslında burada birazcık kendimi

[34:33] şey yapayım. kendi reklamımı yapayım.

[34:35] Son yıllarda modern yatan boost diye bir

[34:38] şey çıktı. Son 20 aslında smetrix

[34:40] boostan derim bilmiyorum da bu

[34:42] correlation function'ın eee

[34:45] hesaplanmasını şu yöntemlere bypass

[34:47] geçip hesaplanmasına yönelik. Hatta ben

[34:49] bunun da arkadaşlar ders teklifi

[34:50] vermiştim. Geçen devam verdim. Buradan

[34:52] veriyorum. Eee 7778

[34:55] eee enstitü açmıştım. İlk defa açıldı bu

[34:57] sene. Eee bayağı güzel bir şey ilgili.

[35:00] Çünkü şu anda yani

[35:03] 2016'da bu işte ilk Yılda Kick Meeting

[35:06] oldu. Şu an Harvard, Tale, Caltech,

[35:09] Princeton, Exford'da var, FL'de var.

[35:13] Yani buradaki şu an pi'lar, Prin

[35:14] investigator'la bayağı burslara

[35:16] bakıyorlar. Biraz modern yöntem yani

[35:18] onunla Xay var da ona hiç girmeyeceğim.

[35:20] Koşuda vaktimiz yok. Ha bu sorunu

[35:22] çözüyor mu? Hayır bu arada çözmüyor

[35:23] zaten. Alternatif bir yöntem. Yani

[35:25] cumartesi sonunda çözdüğümüz falan yok

[35:27] da bunları bypass edip field patel

[35:30] kullanmadan correlation function

[35:31] hesaplayalım tarz bir yöntem çalışır

[35:34] durumlar var nümerik çalışmadığı

[35:36] durumlar var daha fazla ilgisi olan

[35:38] varsa dersine gelebilirdi artık kaçırız

[35:40] şimdi.

[35:42] Okey, devam edelim. Bu başka bir şey

[35:44] için zaten baktığımda bitiyor sanırım.

[35:47] Eee, şu an ne durumdayız? Alan'da bir

[35:51] sürü problem var. Biz ikna etmişimdir.

[35:53] Şimdiye kadar

[35:57] geleneksel yöntemler bazı durumlarda

[35:59] çalışıyor ama birincisi çalışan durumlar

[36:01] bayağı seçili, azınlık ve çalışmalar da

[36:05] asistim olarak atıyor, tutuyor gibi

[36:07] durumlar kabaca. Bu bu arada yaptığımız

[36:10] işi değerseniz hale getirmez. Tam tersi

[36:12] yapılan işi çok daha değerli haline

[36:14] getirir. Yani fizikçiler o kadar

[36:16] sıkıntıya rağmen bir şekilde bu

[36:17] hesapları yapmayı becerebilmişler.

[36:19] Dediğim gibi mucizevi bir durum var

[36:20] aslında orada bir açıdan. Yani üşüze

[36:23] çalışmıyor ve bir sürü akıllıca yöntem

[36:26] geliştirdim. Akıllıca şeyler bulundum.

[36:28] Yani ben detay buldum ama başka

[36:29] yöntemler de var. On generation BCFW

[36:32] falan bir sürü farklı şeylerle

[36:34] stratejilerle bu problemlere rağmen

[36:36] hesap yapmayı becerebilmişiz ve deneyle

[36:38] çok da uyumlu hesaplar sonuçlar

[36:40] bulmuşuz. Bu anlamda çok yani başarılı

[36:42] bir durum ama bu şu gerçeği

[36:43] değiştirmiyor. Altyapımız sağlam değil.

[36:46] Yani shagy grounddayız şu anda. Binanın

[36:48] alt katı

[36:50] sıkıntı.

[36:52] Şeye girmedim ama bir sürü fundamental

[36:54] principation

[36:56] olması yeniden bahsetmiştim. İşte

[36:59] dediğim gibi toplum 1 olması classic

[37:02] relation diye bir şey var. Dispers

[37:04] bunlara hiç girmeyeyim çünkü çok eee

[37:06] sizin için hepsi bilinmeyen bir şey

[37:07] muhtemelen. Burada burada ne

[37:09] anlıyorsunuz? Pozalite anlamıdır

[37:11] muhtemelen. Lokality anlamı falan. Ya

[37:13] bayağı bir sıkıntılı şeyler var. Bunları

[37:15] belki sorusu olan varsa girebiliriz şey

[37:18] zaman lütfen.

[37:19] >> Evet. Şeyde mesela eee işte Einstein şu

[37:23] an moderne gördüğümüz için ondan biraz

[37:26] aklıma geldi de e bu alan terapisinde

[37:28] bizim uzayımız ne olarak tanımlanıyor?

[37:31] Yani uzayı değiştirebilir miyiz? Mesela

[37:33] bu bir sürü sorun var. Uzayı

[37:36] değiştirdiğimizde belki hani akşamın

[37:38] gerisi terör atacak. uzay değişecek ve

[37:41] eee bu sorunlar çözülebilir mi? Böyle

[37:43] bir şey ol.

[37:44] >> Eee, şimdi geleneksel alan teori yüin ya

[37:47] da Lorenzi düz uzayda yapılır. Yani ya

[37:50] normal klasik sistem bildiğiniz uzaylık

[37:53] yüklediğim uzay bildiğiniz işte 2 boyut,

[37:55] 3 boyut, 4 boyut, 5 boyut fark etmez. Ya

[37:57] da lorenzi denilen bir şey var. Siz de

[37:59] görmüşsünüzdür belki time da var içinde.

[38:02] 3 uzay bir time ya da bazı şeyler falan

[38:04] var. Mesela 5 uzay bir time isterseniz 4

[38:07] uzay 2 time o dertli yani düz uzayda.

[38:09] Çünkü bunlar geçip görecek kolay bir

[38:12] kotş diye bir şey var.

[38:13] Düz uzaylarda alan teorisi en etkili

[38:15] yaptığımız şey. Yani bu anlattığım

[38:18] sıkıntılı bizim en iyi yapabildiğimiz

[38:19] hali. Daha az yapabildiğimiz bükümlü

[38:22] uzaylar. Yani uzay Einstein diyor ki

[38:25] geldi yönetimde 1919 uzay bükümüyor. Met

[38:29] madde uzayı büker ve bükümlü uzayda

[38:32] maddenin davranışını etkiler. Arada

[38:34] böyle bir ilişki var diyor. Bükümlü

[38:36] uzayda alan teorisi yapmayı daha hiç

[38:37] bilmiyoruz.

[38:39] Yani bunun en bilebildiğimiz örneği ADS

[38:41] ve DSP

[38:43] space ve döster space diye geçiyor.

[38:44] Bunlar en kolay hükümlü uzaylar. Bunları

[38:47] da az çok bilebiliyoruz, bir şeyler

[38:49] yapabiliyoruz falan. Ben de makale

[38:51] konularda ama o en basit hali dahi

[38:54] sıkıntılı. O yüzden yani o zayı

[38:57] değiştirmek sorunu çözebilir belki.

[38:59] Bilmiyorum güzel çözmez mi ama bu hani

[39:01] daha da yapamadımız bir şey. Böyle

[39:03] söyleyemedim.

[39:06] Lütfen

[39:06] >> hocam bu kadar çalcılı gidiyoruz ve bir

[39:09] sonuç buluyoruz. Benim şimdi kafamda şey

[39:11] oluyor mesela deneylerle uyuşsa bile o

[39:13] doğruluk ne kadar doğru?

[39:16] >> Ya şimdi doğruluktan kastımız da önemli

[39:18] bir şeyin doğru olması. Mesela şöyle bir

[39:20] şey söyleyeyim. Virtual particle yani

[39:23] türkçesi ne acaba? Sanal sanal parç mı

[39:26] diyorlar? Saal parçeye bir şey duydunuz

[39:28] mu? virtual particle hesaplarda sağ

[39:30] parçık oluşur diye. Sağ parçık fiziksel

[39:32] olarak gerçek bir şey mi? Şimdi şöyle

[39:35] söyleyeyim ben size. Normal perturbation

[39:38] teori bugün modern perbation teorine

[39:40] lagranı bu arada tekli teori

[39:42] kullanacağım anlamıyorsan kusaltma daha

[39:43] basit anlatır mı bilmiyorum. Modernation

[39:47] teoride lagrang'ı free lagran diine

[39:50] açarsınız.

[39:51] Bu yüzden manifest vardır fakat sanal

[39:55] parçıklar oluşuyor. Siz bunu boş verip

[39:59] Hamilton'ı pre Hamilton civarında

[40:01] açarsanız buna oldi gidiyor. Sanal parç

[40:04] diye bir şey olmaz.

[40:07] Yani bu madal yöntemle alakalı bir şey.

[40:09] Old Fashion pertion teoride sanal parçık

[40:11] diye bir şey yok. Çünkü bütün parçalar

[40:13] onşeldir.

[40:15] Matemel bir şey. Yani sıkıntı şu ki

[40:17] matematik fizik karıştırılıyor. Yani

[40:19] bugün baksanız özellikle daha popüler

[40:21] bilimler hani kuantum mekaniği bize sağ

[40:24] parçan olduğunu söyler. Parçık oluşuyor.

[40:26] Hani işte ekleştir PC uymaz falan filan

[40:29] denir. O biz lagrin expand ettiğimiz

[40:32] için hatton edecek olsun öyle bir şey

[40:34] yok. Daha iyisini söyleyeyim hiç

[40:37] expansion yapmasak hiç lazım olmayacak.

[40:40] Expression yapıyor beceremediğimiz yani.

[40:41] E o zaman real olan şey ne? Gerçek olan

[40:43] şey ne? Yani bazı mesela parç ne demek

[40:48] en basit? Ya elektron ne demek?

[40:51] Şimdi modern fizde elektron tanımı şu.

[40:53] Puan grubunun irreducible representation

[40:56] parçır. Tamam ya grup devrinden gelir

[40:58] parçık kavramı. Niçin puan grubunun?

[41:01] Çünkü biz evrenimizde translation

[41:03] simetrisi var. Yani fizik ben bu boş

[41:06] uzayda fizik ha buradayım ha buradayım

[41:08] fark etmemesi lazım. Translation simetri

[41:10] boş uzayla ha buraya bakıyorum ha buraya

[41:12] bakıyorum fark etmemesi lazım. Rotation

[41:14] simetri ya da gözlemci olarak ha

[41:16] böyleyim hadi bu şekilde gidiyorum

[41:18] fiziğin değişmemesi lazım. Bu simetri bu

[41:21] simetrin hepsi varsa elinizde puank

[41:23] grubu oluşur. Dersiniz ki parç puank

[41:26] grubunun irredüble

[41:27] representationlarıdır. Peki ya benim

[41:29] teorimde başka simetriler varsa gerçek

[41:30] evrende henüz keşfetmediğimiz ya süper

[41:34] simetri varsa ya konformlu simetri varsa

[41:36] bazı ki bazı durumlarda var. O zaman

[41:38] parç tanımınız değişecek. Bunun elektron

[41:41] dediğiniz şey artık parç olmaktan

[41:42] çıkacak. Yani bilim gerçeği anlatmaz.

[41:46] Bilim gerçeğin neye benzediğini anlatır.

[41:49] O yüzden bilim ilerledikçe de gerçeğin

[41:51] tarifi, descriptionı değişir.

[41:54] Umarım bu cevap olmuştur. Soru lütfen.

[41:57] >> Hocam sizin metodunuzun sloping daha

[42:01] önce bahsettiğimiz tedirgem teorisi

[42:03] falan hani geleneksel metotlara göre

[42:05] avantajları

[42:07] yani nasıl

[42:08] >> onlarda biraz mutat var galiba onlar

[42:09] tekrar sorabilir misin yeterli olmazsa?

[42:14] Ya da unutursan lütfen tekrar sor. Başka

[42:16] sorusu yorumu olan

[42:18] siz 20 dakika çıkardınız mı kaç kişi

[42:20] olmuş? Tamam neyse uyarım ben. Güzel

[42:24] böyle bir sürü sıkıntıdan bahsettim.

[42:25] Şimdi a bak burada yazmışım ortaşı.

[42:30] Şimdi genelde yüksek enerji fiziğinde

[42:32] kozmolojide katı halde falan modern

[42:33] fizikte kullandığınız yöntemler işte

[42:36] faydal action free action civarında

[42:39] expanded ya la her şeye karşı geliyor.

[42:42] Bunun artısı işte dediğim gibi Lawens

[42:44] Manifest Lorenzin veriyor eksi viral par

[42:47] diye bir şey var. All fashion per bunu

[42:49] hamiton yaparsınız parç olmaz ama has

[42:53] manifest değildir. Yani hesapların

[42:56] gözlemciler independ olup olmadığına

[42:57] bakıp söyleyemezsiniz.

[43:00] Onagram diye bir şey var. Bu görece son

[43:03] 20 son 30 yıl bir şey diyeyim kabaca. Ya

[43:06] burada da artık girebiliriz. Positif

[43:09] geometry diye bir şey var. Bo diye bir

[43:10] şey var. Ben bunları kıyaslamıştım

[43:12] galiba. Şurada var mı? A çıkarmışım. Dur

[43:14] bakayım. Vakit var değil mi? Aa, onu

[43:17] çıkarmışım ya. Tüh.

[43:20] Şöyle diyeyim o zaman mesela.

[43:24] Keşke onu koysaydım ya.

[43:27] Neyse

[43:29] şimdi dedim ya farklı yöntemler var.

[43:31] Mesela bu falan var demiştim. Bunda

[43:34] aslında bu işin biraz felsefesine

[43:35] giriyor ama ne kadar doğal felsefesine

[43:37] giriyor ya da ben bunu ne kadar

[43:38] anlatırım onu da emin değilim. Olay şu

[43:41] daha bir şeye bakalım. Bizim deneyle

[43:43] elde ettiğimiz şey makroskopik bir.

[43:47] Doğru mu? Yani bugün atıyorum eee siz

[43:50] belli bir scale'de, belli bir uzunlukta,

[43:52] belli bir değerlerde bir şey ölçersiniz.

[43:55] Makroskopik davranışları açıklamak için

[43:58] mikroskopik ver ne kadar ihtiyacımız

[44:00] var? Temel soru bu. Aslında daha bir şey

[44:03] ifadeyle. Constructionizm lazım mı?

[44:07] Şimdi reductionizm diye bir şey vardır.

[44:09] Dersiniz ki tabii bu fizikçe yoğun bir

[44:11] şekilde söylüyorum. Aradaki felsefen şey

[44:13] yapmasın. Reductionizmden kastettiğimiz

[44:15] şudur. E makroskopik düzeydeki bir şeyi

[44:19] mikroskopik constitute parçalayabilir

[44:21] misiniz?

[44:23] Bu redaktionizmdir. Konstrakizm de

[44:26] makroskopik bir fenomeniyi

[44:28] makroskopik lokan şeyde başlayıp bir de

[44:32] alan teorisinin bir varsayımı şudur ki

[44:35] konstrakizm geçerli olmak zorunda

[44:37] felsefik olarak. Yani biz makroskopik

[44:40] bir şey açıklamak için mesela elek işte

[44:43] dedim mi proton bozuluyor mu? Proton

[44:45] stable bir şey mi değil mi? Bunun da

[44:46] ölçümü yapacaksınız. Ya da uranyumun

[44:48] dikey ritmi ne kadar? Ya da evrenin

[44:50] genişleme hızı nedir? Bunlar hep

[44:52] makroskopik düzeyde yapılıyor ölçümler.

[44:54] Yani belli bir skalın düzeyi. İşte

[44:55] atıyor 1 nanometren makroskopik kastım.

[44:58] Bu arada şey hani 1 nanometre de

[45:00] makroskopik çünkü parçediğiniz şey 10

[45:02] üzeri eksi yani point type artık yani ne

[45:05] yapsanız aslında makroskopik ölçüm bir

[45:07] açıdan yani

[45:09] lazım mı elektron diye bir şeyi

[45:11] tanımlamaya ihtiyacımız var mı

[45:13] hakikaten? Yani 10 üzeri -20 metrelik

[45:16] bir şeyi açıklamak için uzunluğu olmayan

[45:19] bir şey kullanmaya ihtiyacımız var mı?

[45:22] Bu tartışılıyor. 1960'lardan biri. Local

[45:25] field theory ihtiyacımız var mı yok mu

[45:27] ki bootin çıkışı aslında bu bundan

[45:31] birazcık kurtulmak felsef çıkışı. Ona

[45:33] hiç girmeyeyim şimdi çünkü vaktimiz

[45:35] oldu. Eee ama olayın biraz felsefik yanı

[45:39] var. Ya da mesela pozitif geometri

[45:41] Neymar Arkani Hammet. Bu kim biliyor

[45:43] Neymar Arkan Hammet'i?

[45:46] Rockstar gibi bir şey diziler arasında.

[45:48] Edward Bitton'ı kim biliyor? Edward

[45:50] Bitton. Tamam. Wan'ı biliyorsunuz çok az

[45:52] kişi biliyor ya. Einstein'ı herkes

[45:55] biliyor değil mi? Güzel. Çağımızın

[45:57] Einstein'daki kim? Ya buna ein kastım şu

[46:00] şu an en meşhur dişiler kimlerdi? Sen

[46:03] >> kromfa bilen var mı?

[46:07] Ok. Neyse. E mesela bu niye markadan

[46:09] Ham'ın başlattığı bir şey kapacak.

[46:11] Pozitif geometri. Bu da şöyle materyal

[46:14] bir objeyle başlayalım ve bu objeyi de

[46:17] reality anlatmaya çalışalım. Bu

[46:20] yaklaşımda space time img'ır. Örneğin ya

[46:23] uzay bizim aksiyometrik varsayımız

[46:26] değildir. Hesap sonucu uzay diye bir şey

[46:28] ortaya çıkar. Mesela bu da önemli bir

[46:30] şey. Normal geleneksel yöntemlerde siz

[46:32] uzayın var olduğunu varsayarsınız. Uray

[46:34] diye bir şey var dersiniz. Zaman diye

[46:35] bir şey var derseniz hesaplara yapmaya

[46:37] çalışırsınız. Genel kuantum falan. Bu

[46:40] pozitif geometri öyle değil yaklaşım.

[46:42] Adel politop denilen bir şey tanımlı.

[46:44] Bunun hesabını yaparsınız ve hesap

[46:46] sonucunda ortaya uzay zaman ime eder.

[46:50] Emergent fenomen bambaşka bakı monation

[46:54] bu. Bu da mesela başka bir bakısı bunda

[46:57] da doğrudan unit coality gibi

[46:59] prensipleri koyup hesap yapmaya

[47:02] çalışırsınız. Hiç local field theory

[47:04] referans vermeden mesela bu skatingerin

[47:07] QFTi kullanmadan, firmal kullanmadan

[47:09] yapılan bir hesabdır. Bunun da o aç

[47:11] artları var. Ama de var. E çünkü bazı

[47:14] saf çalışmıyor. Mesela double cafe bu

[47:16] çok kullanışlı bir şey. Düz uzayda bizim

[47:19] buna mesela bakmıştık. Benim bunun

[47:21] arkada makar bahsetmiştik ya bütün uzay

[47:23] di baktık çok da çalışmad çok az çalıştı

[47:26] ama olmadı mesela hani

[47:29] değişik işçe uğraşıyorlar farklı yöntem

[47:32] bulalım farklı bir şey bulalım

[47:33] gibisinden. Siz şimdi bir aşırak aslında

[47:36] alternatif lokal

[47:38] fieldda ayrılıyorsunuz. externaled

[47:40] objeler var. Sizin ters duyumsuzdur

[47:42] belki. Yani özet olarak bir saatte

[47:46] konuşuyorum. Şunu bilin istiyorum

[47:48] sadece.

[47:50] Bir siz şimdi fizik eğitimi sırasında

[47:52] hocalarız derse giriyor, size bir şeyler

[47:54] anlatıyor. Şu var, bu var falan diye

[47:56] haklı olarak çok az şey bildiğiniz için

[47:59] onlar gözünüze çok büyük gelebilir ve

[48:01] fiziği çözüm sanabilirsiniz. Şöyle bakıp

[48:03] derse şu şudur. Ha iyi oymuş tamam bu

[48:05] buymuş. Mesela paylaş biz ders

[48:07] alacaksınız belki söyleyecek porton

[48:08] şudur elektron mudur ha tamam port odur

[48:10] diyeceksiniz tam öyle değil aslında

[48:13] hakikaten şu an ono research yani birçok

[48:15] şeyi bilmiyoruz birçok şeyi çözemedik ya

[48:18] measurement problem diye bir şey var

[48:20] kuantum mekaniğinin ortaya çıktığı

[48:21] birinci günden beri hala var

[48:24] yani ölçüm ne demek bir şeyi ölçmek ne

[48:26] demek hala çözülemedik hani dediğin gibi

[48:30] fizikçiler çözemedikleri için bir sürü

[48:32] şeyi shut up and calculate dediler modda

[48:36] hani onları sallı salı hesap almaya

[48:37] devam ettiler. Fakat artık hesaplara

[48:39] tıkanmaya başladı. Yani son 1900 işte

[48:42] 40'larda 50'lerde 60'lar 70'lerde

[48:44] şanslıydılar. Düşünme hesap yaparak bile

[48:46] bir şeyler bulabiliyorlardı ama onun

[48:48] sonuna gelmeye başladı bir anlamda bazı

[48:50] açı en azından bir terapizin bazı

[48:51] alanlarında

[48:54] bakalım nasıl ilerlecek önümüzdeki

[48:55] yıllarda. Eee ben bu kadar bitireyim

[48:58] diye soruyorum. Bence muhabbete davet

[48:59] ederiz ama çok teşekkürleriniz için.

[49:02] [Alkış]