# Instrumentarium badań ekonomicznych 22.03.26

https://www.youtube.com/watch?v=9UxxG_aQ0Pc
Translation: en

[00:06] wykonywania poszczególnych operacji.

[00:08] Trochę tak jak w przypadku startu i

[00:12] lądowania

[00:14] w liniach lotniczych, kiedy piloci mają

[00:17] ściśle określone rzeczy do wykonania i

[00:19] co więcej muszą je wykonać w określonym

[00:22] czasie, w określonej kolejności i muszą

[00:24] je wykonać, żeby pomyślnie wystartować.

[00:27] to jeszcze pół biedy, bo jak już nie

[00:28] wykonałem, nawet się nie wystartuje, ale

[00:29] jak już się

[00:31] jest w powietrzu, to dobrze by było

[00:33] również wykonać takie y punkty planu,

[00:37] żeby wylądować szczęśliwie. E i

[00:40] dokładnie tak samo jest w badaniu

[00:42] ekonomicznym, nie tylko generalnie

[00:45] naukowym. Żeby coś zrobić dobrze, warto

[00:48] mieć pewien plan, który jest sprawdzony,

[00:52] żeby się nie zastanawiać, czy robimy coś

[00:54] dobrze, tylko żeby po prostu to robić.

[00:56] Zatem dzisiaj pokażemy jak krok po kroku

[01:00] przeprowadzić

[01:03] rzetelne, cokolwiek by to słowo na razie

[01:06] nie znaczyło, badanie naukowe. No i

[01:09] zobaczmy, mamy, jak się państwo

[01:11] domyślają, główne

[01:13] etapy. Nie ma tutaj specjalnie niczego,

[01:17] co by było bardzo odkrywczym. Nie ma

[01:21] rzeczy, które których by państwo nie

[01:23] byli w stanie sobie na dzisiaj

[01:25] skonceptualizować, ale są rzeczy, które

[01:28] trzeba troszeczkę wyjaśnić, dlatego że

[01:31] potoczne rozumienie pewnych spraw może

[01:33] być różne od rozumienia, które my w

[01:36] świecie nauki, nawet tej prostej, tej

[01:39] początkowej jak praca magisterska

[01:42] zwykliśmy mieć. A zatem definiujemy cel.

[01:45] Ja oczywiście za chwilę każdy z tych

[01:46] punktów nieco nieco szerzej omówię, więc

[01:50] będzie będzie czas na to, żeby

[01:53] w szczegółach się tym zająć. Dalej

[01:56] sformułowanie głównych hipotez, czyli

[01:58] pojawia się pierwsza sprawa, czyli

[02:01] będziemy coś przypuszczać. hipotezy

[02:04] immanentnie są związane z

[02:05] przypuszczeniami, z czymś, co jak

[02:08] państwo wiedzą nie jest pewne. A zatem

[02:13] musimy się zastanowić co to znaczy, że

[02:18] coś nie jest pewne. Czy a wiemy, czy nie

[02:22] wiemy, czy jesteśmy w stanie wykazać, że

[02:25] jest tak, albo wykazać, że tak nie jest.

[02:27] A może w ogóle nie jesteśmy w stanie do

[02:30] hipotezy się na dzisiaj odnieść? W

[02:33] sposób oczywiście przekonujący.

[02:35] Dalej to jak będziemy pokazywać,

[02:41] jak będziemy się, przepraszam odnosić do

[02:43] hipotez, za pomocą jakich argumentów

[02:45] będziemy próbowali przekonać

[02:48] świat do tego, co

[02:51] będziemy starali się wykazać albo wręcz

[02:55] sfalyfikować, czyli obalić. A to nic

[02:58] innego jak zastosowanie określonych

[03:01] metod, technik, narzędzi, określonych

[03:05] sposobów argumentowania.

[03:07] W czystych badaniach filozoficznych

[03:09] byśmy powiedzieli, nie ma specjalnie

[03:12] wielu metod, które dotyczyłyby liczb. Są

[03:15] metody dotyczące argumentu, są metody

[03:17] dotyczące wnioskowania, indukcji,

[03:19] dedukcji i tak dalej. To wszystko

[03:21] również pojawi się u nas, ale oczywiście

[03:24] będziemy włączać do tego yyy matematykę

[03:29] i szerzej metody yyy ilościowe oparte na

[03:34] wartościach i na mierzeniu yyy różnic

[03:37] właśnie w wartościach. Tym samym

[03:40] potrzebne będą dane, dane najczęściej

[03:43] dane liczbowe pozyskiwane

[03:46] albo z baz danych, albo poprzez

[03:49] o różnego rodzaju dane, dane pierwotne

[03:53] uzyskane poprzez pewnego rodzaju

[03:54] techniki, o których powiem pod koniec

[03:56] wykładu i również pewnego rodzaju

[03:59] informacje, czyli zagregowane dane w

[04:02] sposób uporządkowany pokazane, które

[04:05] będziemy analizować wykorzystując

[04:07] wcześniej zaproponowane metody i

[04:09] techniki oraz narzędzia. Czasami proste

[04:13] jak współczynniki korelacji, czasami

[04:15] nieco bardziej zaawansowane jak na

[04:16] przykład modele regresji, a czasami

[04:19] bardzo zaawansowane jak chociażby

[04:21] analiza czynnikowa czy

[04:24] chociażby nie wiem

[04:27] analiza rytelności i pozycji albo

[04:31] analiza klastru. Dalej będziemy po

[04:35] uzyskaniu odpowiednich

[04:37] danych, które

[04:39] zostaną znaczy pozebaniu pewnych danych,

[04:42] po wrzuceniu tego w odpowiednie wzory,

[04:44] metody, techniki otrzymamy pewnego

[04:46] rodzaju wyniki i te wyniki będziemy

[04:50] musieli zinterpretować, czyli odnieść je

[04:54] do tego, co zakładaliśmy i co to w

[04:58] rzeczywistości znaczy. tym samym pozwoli

[05:02] to na zweryfikowanie czy na odniesienie

[05:04] konkretnie się do tego, co na początku

[05:07] zostało sformułowane jako hipotez. No i

[05:09] na końcu ważna część ubrać to wszystko w

[05:14] punkt po punkcie. taki materiał, żeby

[05:16] ktoś, kto będzie się z tym zapoznawał,

[05:18] czy czytając, czy oglądając, czy yyy

[05:22] uczestnicząc w jakimś yyy spotkaniu o

[05:25] charakterze seminaryjnym czy

[05:27] konferencyjnym, czy też wysłuchując jako

[05:29] nagranie. W każdym razie yyy osoby,

[05:32] które będą się zapoznawać z rezultami

[05:34] badań wiedziały o co chodzi, były

[05:36] przekonane, a jednocześnie nie umarły z

[05:40] nudów.

[05:42] o tym czytając, co zresztą cechuje wiele

[05:46] prac magisterskich. Dalej, proszę

[05:48] państwa, bardzo ważna rzecz. Mianowicie

[05:53] wspomniałem o tym overoice, ale to jest

[05:56] jedna sprawa. Z drugiej strony rodzi się

[05:59] pytanie, dobrze, no tyle tematów jest,

[06:02] tak naprawdę nie za bardzo wiem

[06:05] za co się zabrać. Jest to pewien

[06:06] paradoks. On jest faktem, ale jest. No

[06:08] to jak zrobić, żeby pisanie pracy stało

[06:13] się przyjemnością? Można, proszę

[06:15] państwa, tak zrobić, żeby pisanie pracy

[06:17] magisterskiej

[06:18] stało się przyjemnością. Proszę państwa,

[06:20] żyjemy w tak fantastycznej

[06:21] rzeczywistości. Mówię o nas

[06:23] ekonomistach. Część z państwa jest

[06:25] ekonomistami dyplomowanymi, przynajmniej

[06:27] po pierwszym stopniu studiów

[06:28] licencjackich. Nie jest to może jakiś

[06:32] bardzo wysoki poziom wdrożenia się w

[06:34] ekonomię jako naukę, ale jednak czy

[06:37] wyceńmy to jest jednak coś. Jest też na

[06:39] pewno wśród nas spora grupa osób, które

[06:41] z ekonomią do tej pory niewiele miały

[06:43] wspólnego.

[06:45] Więc to jest

[06:49] to, co chcę powiedzieć jest bardzo ważne

[06:51] dla naszej świadomości, byśmy

[06:54] powiedzieli pisarskiej, jeśli chodzi o

[06:56] prace magisterskie. Ekonomia

[06:59] z butami wchodzi, proszę państwa

[07:02] wszędzie. I to jest o tyle dla nas dobre

[07:06] i uwaga, dla nas ekonomistów albo

[07:08] ekonomistów INSPE, tak tych w

[07:10] przyszłości, że wszędzie niemalże

[07:14] wszędzie możemy dopiąć

[07:17] do tematyki

[07:19] pierwiastek ekonomicznych.

[07:22] W związku z tym moja rada od wielu,

[07:25] wielu lat

[07:28] jak zrobić, żeby nasze prace były

[07:31] ciekawe, jednocześnie żeby ich pisanie,

[07:35] praca nad nimi była czymś przyjemnym.

[07:39] Moja odpowiedź na to jest bardzo prosta.

[07:41] Róbcie to, co lubicie robić. Róbcie to,

[07:47] gdzie są wasze zainteresowania.

[07:50] Spróbujcie znaleźć kwestie ekonomiczne,

[07:54] kwestie związane z gospodarowaniem, z

[07:58] wyborem, z decyzją,

[08:01] z wartością, z ryzykiem. To wszystko to

[08:04] jest ekonomia w tym, co was interesuje.

[08:07] Czyli najpierw musimy postawić sobie

[08:10] pytanie, jakie są moje zainteresowania?

[08:12] No i to jest ten kłopot. Większość z nas

[08:16] ludzi cywilizowanych ma pewnego rodzaju

[08:18] zainteresowania. Oczywiście duża część

[08:20] osób ma zainteresowania dość mało

[08:22] oryginalne jak granie w gry albo

[08:24] robienie zakupów.

[08:26] Ja nie mówię oczywiście o studentach

[08:27] natomiast studentkach natomiast

[08:30] rzeczywiście spora część populacji ma

[08:34] zainteresowania ograniczone do pewnego

[08:37] minimum na poziomie IQ 70, ale też taka

[08:40] grupa jest i też trzeba

[08:42] jakby to przeanalizować. Nie zawsze oni

[08:45] piszą prace związane z ekonomią, więc

[08:47] możemy spokojnie to jako obserwację

[08:50] marginalną albo odstającą o czym się

[08:52] dowiemy później pominąć. Natomiast każdy

[08:54] z nas, jak sądzę, ma pewne

[08:55] zainteresowania i są osoby, których

[08:58] interesuje motoryzacja, są osoby,

[09:00] których interesuje świat mody, sportu,

[09:04] konkretnie poszczególnych dyscyplin.

[09:06] Przypadkowo na przykład tenis ziemny

[09:08] załóżmy albo nadciarstwo europejskie.

[09:10] Tak,

[09:12] wszędzie tam wchodzi ekonomia. Innymi

[09:15] słowy, zachęcam państwa do tego, żeby

[09:18] szukać w tym, co nas interesuje, a jest

[09:22] różne pierwiastków ekonomicznych.

[09:25] Załóżmy, że ktoś się interesuje hipą,

[09:28] tak, jeździectwem.

[09:30] No i pytanie, jak można z takiego czegoś

[09:32] zrobić w ogóle pracę ekonomiczną? Można

[09:35] dlatego, że na przykład zawody hipiczne

[09:38] to są zawody o charakterze komercyjnym.

[09:40] Można zbadać jak wygląda model biznesowy

[09:44] tego typu to tego typu gonitw. Na

[09:48] przykład dalej można fantastycznie badać

[09:51] powiązania jeździectwa z promocją i a

[09:56] kwestiami miastotwórczymi. Ksopot jest

[09:59] takim przykładem, gdzie mamy hipodrom.

[10:02] Ja ja się nie to jest hipon hipikon

[10:04] natomiast praca taka praca powstawała

[10:06] kiedyś dawno temu i była bardzo dobrą

[10:08] pracą więc można badać w jaki sposób

[10:11] tego typu wydarzenia wpływają na

[10:13] przykład na atrakcyjność

[10:17] miast którą postrzegają na przykład

[10:19] turyści albo sami mieszkańcy. Dalej

[10:21] kogoś interesuje tenis

[10:24] ziemny. Sądzę, że są takie osoby.

[10:28] Jedną na pewno znam, więc jak tutaj to

[10:31] jest świetny przykład, żeby pokazać jak

[10:34] wygląda kwestia finansowania. To znaczy

[10:37] na przykład rzucić sobie prosto

[10:39] regresję, żeby pokazać jaki jest model

[10:41] zarabiania ATP na przykład pierwszej

[10:43] setki. To znaczy co tak naprawdę wpływa

[10:45] na zarobki, ponieważ one są deklarowane

[10:48] z punktu widzenia turniejów i tak dalej.

[10:51] czy kwestie

[10:54] treningu, czy kwestie określonej

[10:55] narodowości, czy kwestie być może

[10:57] biomechaniczne, to są rzeczy, które są

[10:59] związane z pieniędzmi, ze sportem, z tym

[11:02] są konkretnie. Dalej,

[11:05] jeśli kogoś interesują rzeczy absolutnie

[11:08] spoza sportu czy spoza

[11:11] tego typu kwestii, a na przykład

[11:13] interesuje kultura, znowu mamy

[11:15] fantastyczne możliwości pokazania jak

[11:20] powinien wyglądać model na przykład

[11:22] funkcjonowania

[11:24] przedsiębiorstwa. Mówię to w

[11:25] cudzysłowie. Tak naprawdę mówić o

[11:27] instytucji kultury czy ośrodkach

[11:28] kultury. Dlatego, że na kulturze też da

[11:30] się fantastycznie zarobić. Nie ma nic

[11:33] lepszego dzisiaj niż dobrze prowadzona

[11:35] agencja koncertowa, prawda? To jest żyła

[11:38] złota. Koncerty, ten model biznesowy w

[11:40] Polsce się sprawdza. Pytanie, dlaczego w

[11:44] Polsce koncerty są dużo droższe niż w

[11:46] Berlinie, w w

[11:49] Nowym Jorku nawet i tak dalej. No

[11:51] dlatego, że jest ich stosunkowo mało, bo

[11:53] y do Berlina czy do Nowego Jorku każdy

[11:55] artysta musi przyjechać, bo to jest po

[11:57] prostu jego być albo nie być, tak?

[12:00] Kwestia promocyjna. Natomiast do Polski

[12:02] przyjeżdża tylko wtedy, kiedy jej się

[12:03] zapłaci. Polska nie jest atrakcyjnym

[12:05] rynkiem z punktu widzenia prowskiego. I

[12:07] to jest jedna jeden z elementów,

[12:09] chociażby jedna z hipotez, którą można

[12:11] pokazać. Zatem, proszę państwa, my mamy

[12:13] zainteresowania rzeczywiście rozwijać,

[12:14] i zachęcam państwa do tego, żeby te

[12:20] bo to są najciekawsze prace. Ja i

[12:22] promotorzy, promotorki, my jesteśmy od

[12:24] tego, żeby państwa zainteresowania

[12:26] połączyć połączyć z kategoriami

[12:31] ekonomicznymi, kategoriami

[12:32] gospodarczymi, kategoriami związanymi po

[12:35] trosze

[12:37] na przykład naukami o zarządzaniu.

[12:40] Nie jestem zwolennikiem włączania

[12:42] zarządzania wszędzie, gdzie powinna być

[12:44] ekonomia, ale jest to czasami również

[12:47] jako pewnego rodzaju dodatkowa kwestia

[12:50] przydatne. Zatem od tego zacznijmy.

[12:52] Zróbmy sobie taką prostą diagnozę, a my

[12:55] jako tak powiedziałem

[12:57] na seminariach promotorzy pomożemy, żeby

[13:00] te dwie rzeczy, mówiąc po polsku,

[13:03] zmaczować. Dalej, proszę państwa,

[13:06] bardziej

[13:08] już ukierunkowane na rozwój pewnej

[13:12] ścieżki kariery zagadnienie, czyli zajmę

[13:16] się tym, co może być przydatne dla mnie

[13:18] w przyszłości, czyli wiem, że będę

[13:22] chciał, chciała na przykład

[13:25] awansować, rozwijać się w

[13:28] moim

[13:31] zawodzie, który już teraz mam,

[13:32] szczególnie na studiach nie

[13:33] stacjonalnych. Jest to istotne. Na

[13:35] przykład pracuję jako pracuję w domu

[13:39] maklerskim załóżmy i będę tam się chciał

[13:41] rozwijać jako analityk, który i doradca,

[13:46] który

[13:47] śledzi opłacalność tak naprawdę i stopy

[13:50] zwrotu z określonych portfeli. to zrobię

[13:54] badanie dotyczące opłacalności

[13:57] rzeczywistej tych y portfeli

[14:00] inwestycyjnych, które były rekomendowane

[14:02] przez na przykład największe domy

[14:04] maklerskie i zbadam na ile te domy

[14:05] maklerskie

[14:08] mówiąc kolokwialnie trafiały, a na ile

[14:10] to było wróżenie swój. Taka praca

[14:12] rzeczywiście w zeszłym roku powstała

[14:16] u mnie na jednym z seminariów i

[14:19] fantastycznie zbadane było

[14:22] to, w jaki sposób te portfele, które

[14:25] tworzą domy maklerskie ogłaszają i

[14:28] przekonują klientów, weź zainwestuj w

[14:30] taki, prawda, portfel, dostaniesz tam

[14:32] tak, a nie taką stopę zwrotu.

[14:37] I nasz magister to już zbadał na etapie

[14:41] swojej pracy. Zobaczył jakie były tak

[14:44] naprawdę najlepsze portfele na rynku,

[14:46] jakie to były, mówiąc kolokwialnie,

[14:49] ściema, a jakie były na poziomie y

[14:52] nazwijmy to laika, czyli inwestując w

[14:55] indeks na przykład giełdowy, uzyskasz

[14:58] podobne stopy zwrotu, czyli tak naprawdę

[15:00] nic wielkiego nie wywróżono. Yyy, dane

[15:03] były zaskakujące. y większość analityków

[15:06] oczywiście

[15:08] co do trendu się zgadzała, natomiast

[15:10] dużo duża część takich domów maklerskich

[15:13] szanowanych, no te rekomendacje były po

[15:15] prostu nietrafione i coś w tym po prostu

[15:18] jest. Natomiast konkluzja była taka, że

[15:20] miał nasz magister zrobione fantastyczne

[15:24] badanie, które pozwoliło mu w pracy

[15:26] rzeczywiście też się rozwiać. Dalej

[15:27] jakie jest aktualne zapotrzebowanie

[15:29] rynku? My znowu żyjemy w ciekawym

[15:31] miejscu, w ciekawych czasach. rusza

[15:33] polska energetyka jądrowa. Również od

[15:36] strony formalnej powstają spółki, które

[15:39] też będą operować tutaj na wybrzeżu.

[15:42] Dlaczego mówię o energetyce? Też jest

[15:44] część ekonomii. Oczywiście bardzo

[15:45] poważna gałąź związana z

[15:50] tak naprawdę z surowcami jako napędem

[15:54] dla gospodarki.

[15:56] A nasza gospodarka przekształca się od

[15:58] strony surowcowej, czyli od strony

[16:01] produkcji energii właśnie w kierunku

[16:04] energii atomowej. To też jest zbadanie

[16:07] dla nas tutaj pewnego rodzaju kwestii,

[16:10] które się mogą pojawić. tylko kwestii

[16:13] związanych z ekonomiką energetyki, czyli

[16:16] co jest produkowane, ile to kosztuje i

[16:18] tak dalej, albo dlaczego jest tak drogo.

[16:22] Powtórę,

[16:24] co można zrobić, żeby o ile trzeba

[16:26] dywersyfikować i jak będzie wyglądać

[16:29] kwestia na przykład polityki

[16:30] energetycznej w zakresie

[16:33] nakładów na to, tak? Bo to też jest

[16:35] istotne. Więc to jest jakby przyszłość.

[16:37] Oczywiście są też energie odnawialne

[16:40] inne niż energetyka atomowa, tak? Czyli

[16:43] te wszystkie ozy związane z farmami

[16:44] wiatrowymi i tak dalej. To jest potrze

[16:47] to to jest nasz to jest nasz czas tutaj

[16:48] w regionie. Państwa namawiam, żeby się

[16:50] tym zająć, bo bo za 10 lat już temat

[16:53] będzie y na tyle y ugruntowany, że

[17:00] nie będzie łatwo znaleźć coś nowego.

[17:03] Natomiast tutaj jeszcze jest to trochę

[17:05] taka ziemia niezbadana, na przykład

[17:09] właśnie te kwestie energetyczne, ale to

[17:11] nie tylko, bo zapotrzebowanie rynku

[17:14] generalnie jest

[17:17] wielowektorowe i chociażby dzisiaj

[17:20] fenomen AI,

[17:22] która wchodzi i w część rynku pracy i

[17:27] wchodzi szczególnie programiści dostają

[17:29] trochę po plecach, tak? zainwestowałem 3

[17:31] lata w studia czy 5 lat w studiów

[17:33] ciężkich studiów programistycznych teraz

[17:34] się okazuje że te skrypty y AI pisze tak

[17:38] i co ja teraz mam no utrzymają się jak

[17:40] zwykle najlepsi no to jest też

[17:41] oczywiście hipoteza dalej oprócz AI jest

[17:45] kwestia zapotrzebowania oczywiście badań

[17:48] cały czas logistyczno-transportowych czy

[17:50] znowu TSLe mają swoje 5 minut pandemia

[17:53] pokazała jak to był niedoceniony

[17:58] sektor

[18:00] Więc to co na przykład na początku na

[18:03] samym początku lat 90, ja wiem, że

[18:05] większości z państwa na świecie nie

[18:06] było, było na topie, czyli marketing i

[18:10] zarządzanie, bo przecież nie było

[18:11] przedsiębiorstw, które umiały

[18:13] komunikować się z rynkiem. W ogóle

[18:15] bardzo mało było przedsiębiorstw, które

[18:17] cokolwiek umiały robić.

[18:19] Trzeba było specjalistów od marketingu,

[18:22] żeby zaistnieć, żeby się wyróżnić. To

[18:23] był rzeczywiście taki moment, gdzie yyy

[18:26] marketingowcy mieli swoje 5 minut. Potem

[18:28] był taki moment, taki bum na tych,

[18:32] którzy zajmują się szerzej oczywiście

[18:36] na rynku właśnie zarządzaniem

[18:39] przedsiębiorstwem, czyli umiejętnością

[18:42] prowadzenia biznesu w otoczeniu

[18:44] konkurencyjnym. A teraz mamy rynek

[18:46] rzeczywiście TSLa TSL-u, dlatego że to

[18:49] są sprawy, które jeśli chodzi o

[18:52] łańcuchwie dostaw i do i ich rolę w

[18:55] minimalizowaniu kosztów, coś co kiedyś

[18:58] nie było tak istotne, a dzisiaj jest

[19:00] absolutnie niezbędne przy przewagach po

[19:02] prostu konkurencyjnych.

[19:05] Więc TSL jest rzeczywiście no ma swoje 5

[19:08] minut. Czy tak będzie? Bo być może się

[19:10] okaże, to łańcuchy dostaw został na tyle

[19:12] dobrze opisany i ugruntowany, że te

[19:14] badania dalsze na nic się nam już nie

[19:18] przydadzą. Tego nie wiem. Dalej,

[19:20] szczególnie dla was państwo ważne dla

[19:22] studentów, którzy już pracują i często

[19:24] pracują w

[19:27] takiej branży, która docelowo jest

[19:28] branżą yyy ich, tak, czy waszą, a nie

[19:32] pracą dorywczą na przypadku studentów

[19:35] studiów dziennych, gdzie tam dominuje

[19:37] gastronomia czy innego typu usługi, ale

[19:39] nie związane z z profilem ekonomicznym

[19:42] czy czy generalnie szerzej gospodarczym,

[19:45] czy akademickim w szczególności.

[19:46] Natomiast państwo pracują często już

[19:49] właśnie

[19:51] w swoich zawodach albo w branżach, które

[19:56] państwa interesują.

[19:59] No a naszym celem jest to, żeby być

[20:01] coraz wyżej w hierarchii, robić coraz

[20:02] bardziej ambitne i

[20:05] trudne rzeczy. I tutaj pojawia się

[20:07] niebywała szansa, bo często właśnie

[20:09] wskutek tego, że państwo są gdzieś

[20:11] zatrudnieni, prowadzą własny biznes,

[20:13] mają państwo konkretne materiały,

[20:15] konkretne dane dotyczące konkretnych

[20:17] rzeczy. Oczywiście prace naukowe, prace

[20:21] naukowe bardzo rzadko są pisane na

[20:23] przykładzie jednego podmiotu i tak

[20:25] dalej. To raczej są pewnego rodzaju

[20:27] raporty, casy, tak, czy studia

[20:29] przypadku. Natomiast jak najbardziej w

[20:31] przypadku prac magisterskich jest to

[20:33] dopuszczalne i wręcz wskazane, żeby

[20:36] państwa prace rozwiązywały jakieś

[20:37] konkretne problemy. Problemy, które

[20:40] rzeczywiście pozwolą

[20:43] wejść na nowy poziom, który do tej który

[20:46] do tej pory był nieosiągalny, bo

[20:48] brakowało czasu, brakowało więcej. Podam

[20:50] państwu fantastyczny przykład sprzed

[20:52] bodajże 15 na pewno lat, kiedy

[20:57] życzę wszystkim państwu takich

[20:58] możliwości. mieliśmy studentkę, która na

[21:01] MSG

[21:03] poszła na studia, dlatego że rodzice y

[21:06] prowadzili

[21:09] biznes swój, stworzyli i prowadzili. To

[21:11] była to było przedsiębiorstwo, nazwijmy

[21:14] to, z branży galanteryjnej.

[21:16] I

[21:18] ta młoda osoba, młoda młoda młoda

[21:21] kobieta po prostu poszła na studia po

[21:23] to, żeby nauczyć się na MSG w jaki

[21:26] sposób poprowadzić działek sportu.

[21:28] Dlatego, że chciała być odpowiedzialna w

[21:31] tym przedsiębiorstwie,

[21:33] które rodzice założyli, prowadzą za

[21:36] wypromowanie marki i rozpoczęcie

[21:38] sprzedaży na rynkach konkretnie Europy

[21:40] Zachodniej. dlatego że oczy się się

[21:43] rozrastało, ale brakowało kogoś kto się

[21:45] na tym zna, a nie chciano powierzać jak

[21:47] to w Polsce menedżerom zewnętrznym, żeby

[21:49] to zostało bardziej w rodzinie i tak

[21:50] dalej. Więc skończyła dziewczyna studia,

[21:53] rzuci się w MSG, kieruje działem

[21:56] eksportu czy kierowała dział eksportu.

[21:57] Kim teraz jest, nie wiem, dużo czasu

[21:59] minęło. Przedsiębiorstwo jest wszystkim

[22:01] państwu znane. Jest to jest ogromna,

[22:03] ogromna firma, ogromne marki znane. Nie

[22:05] powiem, bo

[22:08] nie na to miejsce, ale jest to jedno z

[22:10] przedsiębiorstw Polski Północnej, które

[22:12] w branży galanteryjno-odzieżowej

[22:13] fantastycznie funkcjonuje i ktoś się

[22:16] nauczył czegoś konkretnego, żeby móc to

[22:19] wykorzystać w praktyce. Oczywiście mało

[22:21] kto z nas będzie miał takie możliwości.

[22:23] Życzę wszystkim z państwa. Super. Ale

[22:25] mamy możliwości inne, bardzo podobne, bo

[22:29] można rzeczywiście w swojej pracy zrobić

[22:32] coś, co będzie przydatne dla konkretnego

[22:36] przedsiębiorstwa czy konkretnego

[22:37] projektu. I to też jest często mile

[22:40] widziane, o ile oczywiście jest to

[22:43] zrobione dobrze, bo to nie chodzi o to,

[22:45] żeby zrobić jakąś pracę, której

[22:48] rzetelność jest taka sobie i ktoś, kto

[22:51] miałby zaryzykować coś na podstawie tego

[22:54] naszego, nazwijmy to, materiału, sam

[22:57] byłby w stresie, czy to co my zrobiliśmy

[22:59] jest dobre, czy tylko jest po prostu

[23:01] jakimś tam, nazwijmy to,

[23:04] materiałem bez głębszej refleksji. Więc

[23:07] to jest wielka odpowiedzialność również,

[23:10] ale jak się robi coś dla siebie, to jest

[23:13] przynajmniej

[23:15] założenie takie, że zgodnie z zasadami

[23:17] ekonomii, takiej nazwijmy to klasycznie,

[23:19] a mamy już 250 lat takiego klasycznego

[23:21] myślenia, przynajmniej od smys licząc,

[23:24] mówię dlatego, że jest w tym roku

[23:25] rocznica wydania Bogactwa narodu, 250

[23:28] lat, więc

[23:30] tak, jeżeli jest przynajmniej

[23:33] dla siebie robimy, to przynajmniej jest

[23:34] taka

[23:36] takie założenie, że będziemy robili to

[23:38] dobrze. Zatem, proszę państwa, to są

[23:40] nasze źródła inspiracji i szczególnie

[23:43] gorąco zachęcam państwa do tego, żeby

[23:44] robić rzeczy, które nas po prostu

[23:47] interesują,

[23:50] bo nie ma nic gorszego jak robienie

[23:51] pewnych rzeczy

[23:53] na siłę. Dalej, kolejna sprawa, która

[23:57] pojawia nam się w takim

[23:59] ustrukturyzowaniu naszego podejścia

[24:01] badawczego, naszego podejścia do

[24:06] tematyki, to jest kwestia celów i

[24:10] kwestia hipotez. Ogólnie, proszę

[24:12] państwa, musimy powiedzieć,

[24:15] że my jako ekonomiści nie jesteśmy po

[24:19] to, żeby zbawiać świat. Nie jesteśmy po

[24:21] to, żeby leczyć ludzi. Nie jesteśmy po

[24:25] to,

[24:27] żeby ludzie nie prowadzili wojen i tak

[24:31] dalej. Nie, my mamy jako ekonomiści

[24:34] bardzo sprecyzowane spektrum działania,

[24:37] a to o czym mówiłem jest domeną

[24:39] zdecydowanie innych nauk. W badaniach

[24:42] ekonomicznych, czyli tym, czym się

[24:44] generalnie zajmują ekonomiści, celem

[24:47] jest poznanie w jaki sposób funkcjonuje,

[24:50] uwaga gospodarka

[24:52] i podmioty, które tam gospodarują. Wiemy

[24:56] oczywiście, że możemy to robić w ujęciu

[24:59] mikroekonomicznym, zastanawiać się nad

[25:01] tym, jak funkcjonują poszczególne

[25:04] jednostki gospodarujące, konsumenci,

[25:07] producenci i tak dalej. Dalej możemy to

[25:09] robić w ujęciu makroekonomicznym,

[25:12] czyli patrzeć na gospodarki jako

[25:17] pewnego rodzaju funkcjonujące

[25:19] mniej lub bardziej efektywnie organizmy,

[25:23] ale cały czas będziemy zastanawiać się

[25:25] nad gospodarką, czyli nad procesami

[25:28] wymiany, nad procesami produkcji

[25:31] w jakiś systemach.

[25:35] Tak jak powiedziałem, ekonomia jest

[25:36] bardzo pojemna, ale to jest nasz cel,

[25:37] żebyśmy lepiej zrozumieli jak działa

[25:40] gospodarka. Oczywiście jest to cel

[25:42] ogólny, że my nie będziemy się, proszę

[25:44] państwa, w naszych pracach na tak

[25:48] sformułowany cel porywać. Ja będę

[25:50] państwa namawiał, będę państwa

[25:52] przekonywał, to też jakby tłumaczymy

[25:54] promotorom zawsze, żeby nasze cele

[25:57] badawcze były stosunkowo

[26:00] wąsko zakreślone, żeby były stosunkowo

[26:03] yyy

[26:05] yyy

[26:06] mało pojemne, żeby one były proste do

[26:10] identyfikacji, żeby po prostu nie mieć

[26:13] ambicji, bo to jest bardzo trudne w

[26:15] pracy magisterskiej, opisania i zbadania

[26:19] wszystkiego, bo Jak ktoś chce coś zbadać

[26:21] w całości albo chce zbadać wszystko, to

[26:24] bardzo często nie zbada nic. To jest

[26:27] tak, jakbyśmy chcieli być producentem,

[26:31] który produkuje dla wszystkich. Jak

[26:32] chcemy sprzedawać wszystkim, to nie

[26:35] sprzedamy nikomu. Musimy mieć grupę

[26:37] docelową. Musimy mieć grupę, która

[26:39] będzie naszym celem. Podobnie jest w

[26:42] pracach. musimy się skoncentrować na

[26:45] czymś, co jest konkretne, najczęściej

[26:47] bardzo wąsko zakreślone i do tego

[26:49] będziemy państwa namawiać. No i teraz,

[26:52] proszę państwa, najważniejsze rzeczy.

[26:54] Trochę mówiliśmy w kategoriach dlaczego,

[26:57] dlaczego coś, dlaczego

[26:59] coś nie. A teraz najważniejsze w

[27:02] zasadzie pytanie w tym, co robimy będzie

[27:06] po co? Po co? Oczywiście zawsze można

[27:09] zadać pytanie po co i odpowiedzieć yyy

[27:12] na to pytanie kolejnym pytaniem no ale

[27:14] po co? Ale po co? I tak drążyć. Na końcu

[27:16] dojdziemy do tego, że w zasadzie nie

[27:17] wiemy, ale to jest filozofia.

[27:19] >> Natomiast my w naukach ekonomicznych

[27:22] musimy se stawić pytanie, no co ja

[27:25] poprzez to, że coś zrobię, osiągnę.

[27:27] Oczywiście ja jestem daleki od tego,

[27:30] żeby mówić, że piszę pracę, ponieważ tak

[27:33] i tutaj mamy przyczynę, ale piszę tak

[27:35] naprawdę po to, żeby

[27:38] mieć tytuł zawodowy magistra. To nie o

[27:40] to chodzi w tym. My musimy napisać

[27:43] pracę, zrobić badanie naukowe po to,

[27:45] żeby coś pokazać, żeby odpowiedzieć na

[27:47] pytanie, żeby coś dzięki temu uzyskać

[27:52] w sferze wiedzy, w sferze nowego

[27:56] rozumienia, nowego spojrzenia na dane

[28:00] zjawisko. Wiem, że to na razie trochę

[28:02] brzmi abstrakcyjnie albo nieco mało

[28:06] precyzyjnie, ale za chwilę będziemy

[28:08] zawężać, będziemy starali się pokazać

[28:11] to, o czym ja mówię na przykładach i

[28:12] wtedy mam nadzieję stanie się dla nas

[28:15] trochę bardziej jasne. Ale oczywiście to

[28:19] o czym ja mówię musi iść w parze z

[28:21] poznaniem świata ekonomii, który państwo

[28:24] sobie sami robią, bo ja zakładam, że

[28:26] państwo muszą się interesować ekonomią

[28:28] jako taką, naczy państwo nie studiowali.

[28:31] Oczywiście wiem, że część z państwa w

[28:32] ogóle jest tu przypadkowo, mała część,

[28:34] ale takie osoby są

[28:37] i i i tak do końca nie wie. Tak. I to

[28:40] jest błąd, dlatego że trzeba trochę się

[28:42] trzeba trochę poznać ekonomię jako

[28:44] fascynującą część naszego życia.

[28:46] Ekonomia jest wszędzie. Ja nie powiem,

[28:47] że jestem wielkim zwolennikiem tego,

[28:50] żeby mówić o ekonomii cały czas i żeby o

[28:52] niczym innym nie myśleć. Wolę tak

[28:54] naprawdę mówić o tenisie. Natomiast y

[28:57] ekonomia jest wszędzie i ekonomia

[28:59] pojawia się w wielu aspektach naszego

[29:01] życia. Jest cudownym takim konstruktem

[29:05] myślowym, gdzie można zawsze o tym mówić

[29:08] i nieinteresowanie się tym jest oznaką

[29:11] ubóstwa intelektualnego bezsprzecznie.

[29:14] Zatem, proszę państwa, wszędzie tę

[29:15] ekonomię widzimy, ale my chcemy coś z

[29:18] tej dla tej ekonomii, dla tej

[29:19] gospodarki. Ekonomia to jest coś, co

[29:21] potrafi nam tą gospodarkę opisać, zrobić

[29:25] i takie badanie musimy sobie

[29:27] rzeczywiście zaprojektować. No jak

[29:29] państwo wiedzą, nasze cele, które w

[29:31] naszych pracach, w naszych

[29:34] pracach w sensie prac magisterskich, jak

[29:36] również w naszej pracy, pracy zawodowej,

[29:38] ale o charakterze analityczno naukowym

[29:40] sobie stawiamy, te cele mogą mieć różny

[29:43] poziom dociekliwości, czyli takiego

[29:46] wgłębienia się w tematykę. Jak się

[29:48] państwo domyślają, najczęściej mamy

[29:50] poziom wgłębienia w tematykę imieninowo

[29:54] rubaszny, czyli nasze dyskusje o

[29:57] charakterze ekonomicznym. yy mówię nie o

[29:59] nas, tylko mówię generalnie o

[30:01] społeczeństwie. Yyy koncentrują się

[30:04] wokół bezkrytycznego rzucania hipotez

[30:07] przy stole imieninowym i polemikię

[30:11] wujkiem Zenkiem a czeczą Zosiem. Prawda?

[30:13] To jest nasz poziom dyskursu na zasadzie

[30:15] jest tak, a dlaczego? A bo tak jest,

[30:18] prawda? I i tyle. I to jest bardzo

[30:22] niedobrze, dlatego że nauczyliśmy się w

[30:25] takim codziennym funkcjonowaniu rzucać

[30:28] bezkrytyczne sądy, rzucać hipotezy bez

[30:32] dowodu, rzucać pewnego rodzaju

[30:35] sformułowania, gdzie nie wiemy czy tak

[30:38] jest, tylko nam się wydaje, ale nie

[30:40] zadaliśmy sobie trudu, żeby sprawdzić

[30:43] czy tak jest. Powielamy pewnego rodzaju

[30:44] rzeczy. powielamy pewnego rodzaju rzeczy

[30:48] albo próbujemy je rozwijać, próbujemy

[30:50] filozofować, czyli szukać argumentów na

[30:54] poparcie tego, co myślimy. Oczywiście

[30:57] popełniając z tym mnóstwo błędów w

[30:59] charakterze, powiedzmy, wnioskowania, w

[31:01] charakterze

[31:03] samych konstrukcji logicznych, czy też

[31:04] po prostu jakichś błędów retorycznych.

[31:06] Ale to co jest ważne dla nas na tym

[31:09] przedmiocie, my będziemy chcieli pokazać

[31:12] jedną rzecz. Jeżeli coś stwierdzam, to

[31:15] rodzi się od razu pytanie, skąd o tym

[31:18] wiesz? Pokaż dowód. Tu nie chodzi o

[31:20] Pokaż dowód, jak kupujesz alkohol, tylko

[31:22] pokaż dowód na to, że tak mówisz,

[31:24] prawda? I nagle się okaże, że jak mamy

[31:27] wygłosić pewnego rodzaju tyradę na

[31:30] imieninach na temat stanu gospodarki, na

[31:32] temat nie wiem chociażby kredytów

[31:34] zaciąganych przez rząd celem

[31:36] sfinansowania czegoś, bo na tym się

[31:38] oczywiście wszyscy zawsze znają, to

[31:40] nagle się okazuje, że poparcie tego

[31:43] argumentami o charakterze naukowym,

[31:45] czyli zweryfikowanymi, a nie podanymi

[31:47] przez media jest trudne, bo my tego nie

[31:49] zrobiliśmy, tego nie wiemy, nam się

[31:51] wydaje, a jak się komuś wydaje, to

[31:53] miejscem, gdzie się komuś wydaje, że tak

[31:55] jest. Na pewno nie jest nauka. Są

[31:57] świątynie, są pewnego rodzaju miejsca

[32:00] związane z wiarą, ale nie z nauką. Więc

[32:03] proszę państwa, my musimy podejść do

[32:06] sprawy naukowo. I tak jak powiedziałem,

[32:07] podejście naukowe też ma swoje

[32:10] oczywiście stopnie wtajemniczenia.

[32:13] Najprostszym sposobem oczywiście

[32:15] bratania się ze światem nauki jest

[32:17] eksploracja.

[32:19] Jak nas coś interesuje, to idziemy i

[32:23] badamy teren, nie? Zastanawiamy się

[32:25] specjalnie, co tam możemy znaleźć. Po

[32:27] prostu idziemy i taka atawistyczna

[32:30] ciekawość świata zwycięża, czyli idę i

[32:33] cieszę się tym, że udało mi się coś

[32:35] zobaczyć. Nie łączę tego z czymś

[32:38] wielkim, nie zastanawiam się dlaczego

[32:40] tak jest. Po prostu widzę i upajam się

[32:42] tym, że coś zobaczyłem. Dalej, jak już

[32:45] jestem trochę bardziej

[32:47] wtajemniczony, wtajemniczona, próbuję to

[32:51] trochę uporządkować. Próbuję to trochę

[32:53] poukładać. Próbuję znaleźć jakieś

[32:56] kategorie wspólne. Próbuję zwrócić uwagę

[32:59] na to, co jest może ciekawsze, a coś, co

[33:01] może jest mniej ciekawe. Próbuję odsiać

[33:04] to, co dla innych jest oczywiste, a to,

[33:08] co w tym wszystkim jest mniej oczywiste,

[33:11] yyy, nadaje pewne znaczenie tym moim

[33:13] odkryciom, tak żeby jak będę chciał się

[33:16] tymi odkryciami podzielić, nie męczyć

[33:17] ludzi, prawda? Czyli opisuje coś nieco

[33:21] bardziej dokładnie, bo być może jest to

[33:22] ważniejsze, a coś bardziej pobieżnie, bo

[33:24] być może jest to na tyle trywialne, że

[33:26] nie będziemy sobie tę głowę zabracać.

[33:28] Więc moja praca polega na pewnym

[33:31] klasyfikowaniu materiału i szczególnie

[33:36] uwzględnienie czegoś, co w mojej ocenie

[33:37] jest ważniejsze. I dalej, jak już jestem

[33:39] wtajemniczony, nieco bardziej próbuję

[33:42] wyjaśnić, z czego taka

[33:45] sytuacja być może wynika, dlaczego jest

[33:48] tak, a nie inaczej, co to może

[33:50] spowodować albo z czego wynika coś, co

[33:54] się stało. Jakie mamy scenariusze, jakie

[33:58] mamy możliwości i dlaczego

[34:01] próbujemy pokazać,

[34:03] że mamy pewnego rodzaju ścieżkę zdarzeń,

[34:07] mamy pewnego rodzaju łańcuch zdarzeń,

[34:11] które jedno z drugiego wynika. Próbujmy

[34:14] wyjaśnić

[34:15] dlaczego było tak, a nie inaczej. To

[34:18] jest oczywiście, jak państwo wiedzą yyy

[34:21] już wyższy poziom wtajemniczenia i

[34:24] wyższy poziom umiejętności, ale my

[34:27] również do takiego poziomu w ekonomii

[34:30] dożymy, a prace magisterskie gdzieś na

[34:32] pewnym etapie takim poziomem również

[34:36] czytelników nie zaskakują. W związku z

[34:37] czym zdarzają się takie prace również

[34:39] tak wygląda. Teraz zobaczmy jak my

[34:41] różnie możemy traktować świat nauk i

[34:43] świat zdarzeń gospodarczych. Możemy

[34:45] cieszyć się, że udało nam się zauważyć,

[34:47] że na przykład jest kryzys i napisać:

[34:49] "O, mamy kryzys w branży meblarskiej.

[34:51] Jestem szczęśliwy, że zauważyłem, tak

[34:55] odkryłem Amerykę, że zauważyłem, że

[34:57] spada sprzedaż mebli na przykład." Nie

[34:58] wiem, czy spada, to jest oczywiście

[35:00] przykład. Tak dalej ktoś może się tym

[35:02] zająć i opisać bardzo dokładnie

[35:05] w jakich segmentach branży meblarskiej

[35:08] ten kryzys jest, a jakich nie dotyczy,

[35:10] prawda? A ktoś może się pokusić o

[35:13] analizę z czego to wynika i co się

[35:15] będzie dalej działo i na co trzeba się

[35:17] przygotować i to już będzie wyjaśnienie

[35:19] zjawiska, które jest na pewno

[35:20] trudniejsze od samego faktu zauważenia,

[35:23] że oho, chyba coś jest niedobrze w tym

[35:26] sektorze mydlarskim. Najczęściej

[35:28] imieniny u cioci Zosi, wujka Zenka, yyy,

[35:31] co najwyżej dosięgają eksploracji. Tak,

[35:34] dlatego że ekonomiczna i generalnie

[35:37] finansowa edukacja leży i nasz poziom

[35:40] wiedzy i umiejętności mówienia w sposób

[35:42] rzetelny o zjawiskach ekonomicznych

[35:44] często zatrzymuje się na bardzo prostym

[35:46] poziomie chociażby już tych pojęć takich

[35:50] nie chcę powiedzieć pierwotnych, bo to

[35:51] ma znaczenie w matematyceś konkretne,

[35:54] natomiast takich podstawowych dla

[35:56] ekonomisty jak chociażby podatek, jak

[35:59] chociażby redystrybucja, jak chociażby

[36:02] kwestia związana ze stopami

[36:04] procentowymi. To jest to jest to jest

[36:06] poziom przedszkolny dla ekonomisty, ale

[36:08] on często jest za wysoki już, żeby

[36:11] rozmawiać na biesiadach. No trudno sobie

[36:14] wyobrazić, że tą dyskusję o kredycie na

[36:16] przykład

[36:18] strzelam na uzbrojenie nie mając pojęcia

[36:21] czym jest stopa procentowa albo na

[36:23] przykład mechanizm transmisyjny, prawda,

[36:27] który łączy stopę procentową z kwestiami

[36:31] redystrybucji podatkowej na przykład. I

[36:33] ale o tym większość ludzi nie wie. No

[36:35] ale zabiera głos i dyskutuje, bo wydaje

[36:37] się, że yyy że wie. No zgodnie z efektem

[36:41] zresztą Daninga polecam państwu

[36:44] przejrzenie na państwu jest szczer takim

[36:45] efekcie, że że im więcej wiem, tym

[36:48] więcej wiem, jak mało wiem do pewnego

[36:50] momentu oczywiście. I ludzie, którzy

[36:52] mają niewielką wiedzę, tak, są

[36:54] ignorantami, czyli praktycznie mało

[36:56] wiedzą, są przekonani o tym, że są

[36:59] niesamowicie mądrzy. Tak, czyli

[37:01] przeczytałem artykuł na temat alergii

[37:04] pokarmowej w y na stronie jakiejś tam.pl

[37:08] i ponieważ przeczytałem artykuł,

[37:10] większość nie przeczytała, to ja już

[37:12] uważam się za eksperta, prawda? I tam

[37:14] jest mnóstwo takich youtuberów czy tam

[37:16] innych tego typu influencerów, którzy są

[37:18] ekspertami we wszystkim, bo przeczytali

[37:20] artykuł. Jak potem ktoś się tym zajmuje

[37:24] zawodowo, na przykład lekarz, tak?

[37:25] Lekarz, lekarze się znają na tym, co

[37:27] jest dobre, a co złe w żywienie. Na

[37:29] przykład lekarz pediatra słabo się jego

[37:31] zdaniem czy jej zdaniem zna alergiach.

[37:34] No ale ma świadomość tego, więc zapytamy

[37:36] lekarza pediatry, czy doradzisz mu też w

[37:39] kwestii alergii. No lekarz powiem,

[37:40] wiesz, no super, ale ja się na tym nie

[37:42] znam. to nie moja bajka, więc ja oceniam

[37:44] swoją wiedzę stosunkowo nisko, jeśli

[37:46] chodzi o energię, bo to nie to to to nie

[37:48] moja domena, prawda? Więc człowiek,

[37:51] który teoretycznie, prawda, lekarz, no

[37:53] na pewno wie więcej niż dziki trener, y

[37:57] powie, że nie wie. Dopiero alergolog

[37:59] albo specjalista do alergii powie: "Tak,

[38:01] no ja ci mogę powiedzieć, bo

[38:02] rzeczywiście ja się na tym znam, ja

[38:04] skończyłem studia, pracuję 20 lat w

[38:06] zawodzie i rzeczywiście coś na ten temat

[38:09] mogę powiedzieć." Więc co ciekawe,

[38:11] osoby, które nic nie wiedzą i osoby,

[38:13] które rzeczywiście obiektywnie mają i

[38:16] wiedzy, umiejętności oceniają swój

[38:17] poziom wiedzy zgodnie z efektem Deninga

[38:21] w takiej samoocenie bardzo podobnie.

[38:23] Więc zachęcam państwa do tego, żeby w

[38:25] tej ukształtnej, takiej krzywej

[38:30] auto

[38:32] oceny naszych kompetencji być jak

[38:34] najbardziej z prawej strony, czyli żeby

[38:36] wiedzieć, że wiem dużo dlatego, że wiem

[38:39] dużo, a nie dlatego, że wiem tak mało,

[38:40] że nie wiem ilu rzeczy jeszcze nie wiem.

[38:43] I to jest cudowne, że my nawet wiedząc o

[38:46] tym, że możemy być idiotami, rezygnujemy

[38:49] z tego prawa i zapominamy o tym, że

[38:52] czasami nimi po prostu jesteśmy. Zatem,

[38:54] proszę państwa, mamy te trzy podejścia,

[38:57] które państwo

[39:00] przed chwilą mieli na takim poglądowym

[39:04] rysunku, tutaj nieco bardziej

[39:05] skonceptualizowane. No i zobaczmy.

[39:07] eksploracja, czyli ten pierwszy poziom,

[39:09] ten pierwszy wstępny etap przygody z w

[39:14] ogóle z badaniami, w ogóle z nauką, w

[39:16] ogóle z ciekawością świata. No nie ma

[39:18] nauki dla ludzi, którzy nie są ciekawi.

[39:20] Trzeba sobie zawsze zadawać pytanie. To

[39:22] jest to, co

[39:24] czasami

[39:25] dzieci robią, rodziców to drażni, zadają

[39:27] mnóstwo pytań. To jest, nie ma nic

[39:30] cudowniejszego jak dzieciaki, które

[39:32] chodzą i cały czas pytają. dlatego że

[39:35] mądre odpowiedzi na takie pytania,

[39:37] odpowiedzi, które nie są do końca y w

[39:41] 100% pełne i wyczerpujące, a wręcz

[39:44] inspirują do kolejnych pytań, powodują,

[39:48] że te dzieciaki przenoszą tę ciekawość

[39:50] świata na na dorosłe życie, a nie weź

[39:53] tam laptop, laptop, nie wiem, tablet czy

[39:56] komórę, zajmij się, nie, nie pytaj, tak

[39:59] i tak dalej i tak dalej, albo nie

[40:00] interesuj się. nie ma nic gorszego niż

[40:03] zabijanie takiej spontanicznej

[40:05] inicjatywy ciekawości świata u

[40:07] najmłodszych. Więc jakby ta ciekawość

[40:10] świata jest niezbędna przy prowadzeniu

[40:13] dobrych badań naukowych. Trzeba być po

[40:15] prostu

[40:17] otwartym na to, żeby cały czas się

[40:19] zastanawiać, a dlaczego? A po co, a z

[40:22] czego to wynika? To jest naturalny motor

[40:24] napędu dobrej nawy. Dalej ta

[40:27] eksploracja, czyli ogólne przybliżenie

[40:29] to jest pewnego rodzaju zapoznanie się z

[40:31] tematyką. Tak na przykład idziemy do

[40:33] przedsiębiorstwa, które produkuje

[40:36] drzwi i i mamy rynek na rynek krajowy i

[40:42] szef stwierdza, mówi tak wiesz co, no

[40:44] moglibyśmy, rozmawiałem gdzieś tam

[40:47] wcześniej, że jest potencjał w na

[40:50] Bałkanach, Albania, Bośnia, może byśmy

[40:53] się zajęli i spróbowali ten rynek,

[40:57] nazwijmy to, w jakiś sposób

[41:01] obsługiwać. Zajmij się tym. No zrób,

[41:03] sprawdź jak tam wygląda rynek drzwi w

[41:05] Albanii, czy w Bośni czy gdzieś tam.

[41:08] Zobaczymy, czy w ogóle jest sens.

[41:09] Pierwsze podejście to będzie sprawdzenie

[41:11] czy tam w ogóle są drzwi, tak? Czy w

[41:13] ogóle ktoś produkuje, czy w ogóle jest

[41:15] popyt na to i tak dalej. No są takie

[41:17] kraje, gdzie drzwi nie ma. Akurat w

[41:18] Bośni i i na Bałkanach bez wątpienia ten

[41:21] rynek funkcjonuje, więc badamy, kto tam

[41:24] sprzedaje, ile się sprzedaje, jaki

[41:26] rodzaj i tak dalej, i tak dalej. To jest

[41:27] pierwsze podejście. Potem mamy opis,

[41:29] czyli szczegółowe przedstawienie, czyli

[41:31] robimy taki raport, który pokazuje

[41:33] konkretnie jakich mamy sprzedawców,

[41:35] jakie są udziały w rynku, jaki model,

[41:38] jak wygląda kwestia

[41:41] na przykład zmian na tym rynku, co

[41:44] zauważono i tak dalej i potem

[41:46] wyjaśnianie, czyli konkretny model

[41:48] strategii, który mogli możemy przyjąć z

[41:51] analizami, dlaczego tak, dlaczego nie, z

[41:53] czym to się wiąże. Widzimy jak

[41:55] poszczególne etapy wiążą się również z

[42:00] koniecznością bycia wyposażony w

[42:03] odpowiednie kompetencje. Do eksploracji

[42:05] wystarcza wrzucenie tak naprawdę do AI i

[42:08] nam to zrobi prosty asystent.

[42:09] Pamiętajmy, że AI to jest tak naprawdę

[42:10] asystent nie do końca sprawny w 100% nie

[42:13] do końca rzetelny, czasami nawet

[42:15] nierzetelny, mający swoje braki, tak jak

[42:18] dobry, perfekcyjny human assystent. Tak,

[42:21] pewnie państwo jeszcze nie mają swoich

[42:23] asystentów czy asystentówek, a

[42:24] przynajmniej nie wszyscy. Więc wiedzą

[42:26] państwo, że polecenie czy poproszenie

[42:29] kogoś, żeby coś dla nas zrobił i tak

[42:31] wymaga od nas refleksji, żeby sprawdzić,

[42:33] bo wiemy, że ktoś przygotuje, ale nasz

[42:35] asystent jest słaby z matem albo nie do

[42:38] końca zna angielski na tyle dobrze, żeby

[42:40] pewne rzeczy, więc i tak musimy to

[42:41] sprawdzić. AI

[42:44] bezkrytycznie przyjmujemy, bo to na

[42:46] pewno jest zrobione dobrze. No często to

[42:48] są takie bzdury, że oczyś na pewnym

[42:50] poziomie jest to łatwiej zidentyfikować,

[42:52] że nasza rola w tym AIU to jest tak

[42:53] naprawdę korygowanie i szukanie, bycie

[42:56] takim ekspertem, który pewne rzeczy

[42:58] rzeczywiście wyłapie, które są

[42:59] absolutnie absolutnie nieprawdziwe. O

[43:03] już trochę będzie na naszym kursie,

[43:04] natomiast pamiętajmy, że jakby ta

[43:06] eksploracja to jest to może może robić,

[43:08] to nie jest żaden problem. opis też może

[43:10] robić, ale tu już wymaga się od nas

[43:13] pewnego rodzaju krytycznego podejścia do

[43:16] selekcji, do tego, żeby położyć akcent,

[43:18] do tego, żeby pewne rzeczy uwypuklić, co

[43:19] jest ważne. AI nie wie, co jest ważne.

[43:22] jajco jest ważne. Stwierdzi po tym, jak

[43:25] zanalizuje na przykład częstotliwość

[43:26] występowania albo opis innych na temat

[43:29] tego, co jest ważne, ale nie wie, co dla

[43:31] nas jest ważne, bo my to wiemy i my

[43:33] byśmy chcieli taki opis zrobić, żeby on

[43:36] pokazywał odpowiednie elementy tak

[43:40] naciśnięte, w cudzysłowie, jak nam na

[43:43] tym zależy. No i wyjaśnianie to jest

[43:45] rzecza najtrudniejsza, bo żeby coś

[43:47] wyjaśnić to trzeba wiedzieć co się chce

[43:49] wyjaśnić i za pomocą czego. I tutaj AI

[43:53] oczywiście narzędziowo pomaga, o tym też

[43:55] będziemy mówili. Natomiast jeśli chodzi

[43:56] o pewien pomysł, to często te pomysły są

[44:00] kalką czegoś, co było. Nie zawsze możemy

[44:03] stosować kalki, a często są również na

[44:06] wyrost,

[44:08] a często są rzeczami, które są

[44:10] nieadekwatne do do potrzeb. Więc tutaj

[44:13] szczególnie uczulam na korzystanie na

[44:16] takim zaawansowanym poziomie z

[44:19] właśnie narzędzi AI, ale w naszym

[44:22] przykładzie wyjaśnienie rynku meblowego

[44:25] to będzie zbudowanie konkretnej

[44:26] strategii, na przykład wejścia i

[44:28] wyjaśnienie dlaczego to jest na przykład

[44:33] obarczone niskim ryzykiem albo wręcz

[44:36] odwrotnie. jest obacone wielkim

[44:38] ryzykiem, ale być może ślad za tym idzie

[44:43] duża szansa na

[44:45] ogromne zyski, bo najczęściej tak jest,

[44:47] że ryzyko jest skorelowane, powiązane w

[44:49] pewnej mierze z albo inaczej stopa

[44:52] zwrotu, czyli zyski są

[44:55] powiązane z poziomem akceptowanego czy

[45:00] ponoszonego ryzyka. Więc tak państwo

[45:02] mniej więcej od strony teoretycznej,

[45:04] którą chciałem trochę upraktycznić,

[45:07] powinni sobie ten tą kwestię wyobrażać.

[45:10] No i teraz

[45:12] chcemy sformułować jakiś problem

[45:14] badawczy, czyli tak naprawdę postawić

[45:16] sobie pewne pytania, na które jedno

[45:19] pytanie główne, być może jedno pytanie

[45:21] główne i kilka pytań takich

[45:23] pomocniczych, na które chcemy dać

[45:26] rzetelne odpowiedzi. rzetelne, czyli

[45:28] takie, które bronią się w świetle

[45:30] faktów. Oczywiście te fakty możemy

[45:34] podawać, nazwijmy to filozoficznie czy

[45:36] deskryptywnie, czyli poprzez

[45:38] argumentację,

[45:40] jak często robią to historycy, jak

[45:42] często robią to politolodzy i tak dalej,

[45:44] gdzie się przytacza pewnego rodzaju

[45:46] zdania, opinie i tak dalej, ale możemy

[45:48] też te fakty weryfikować.

[45:51] Możemy też może nie fakt, pewne rzeczy

[45:53] weryfikować, przypuszczenia weryfikować

[45:56] poprzez

[45:57] obliczenia, czyli pokazywać liczbowo, że

[46:00] jest tak, a nie inaczej. A żeby to

[46:02] pokazać to musimy zaprząc do tego aparat

[46:05] ilościowy, aparat matematyczny, aparat

[46:07] statystyczny, aparat ekonometryczny. I

[46:10] to będziemy na naszym przedmiocie już

[46:11] konkretnie robić. Czy będziemy starali

[46:13] się dać odpowiedź popartą pewną analizą,

[46:16] najczęściej ilościową, czasami

[46:17] jakościową. powiem to w drugiej części

[46:19] naszego wykładu, że ta ocena jakościowa

[46:22] jest dobra, dobra o tyle, o ile pozwala

[46:24] nam przygotować się do uderzenia

[46:27] ilościowego, bo to dopiero jest argument

[46:29] we współczesnej ekonomii. No i proszę

[46:32] państwa, mamy przykład bardzo

[46:36] prosty,

[46:37] wyjściowy. Z jakichś tam powodów

[46:40] interesuje nas Argentyna. Tak, jesteśmy.

[46:44] Ja nie, ale być może ktoś z państwa jest

[46:45] wielkim fanem Argentyny, bo nie wiem,

[46:47] podoba się futbolyński, Messi, może ktoś

[46:50] lubi

[46:53] tango, może ktoś lubi steki. To są

[46:56] rzeczy, które gdzieś tam

[46:58] są z Argentyną powiązane, przynajmniej w

[47:01] takim naszym potocznym myśleniu. w

[47:04] Polsce, w Niemczech pewnie jest coś

[47:05] innego, ale jesteśmy u nas, mamy y

[47:08] jakieś tam wyobrażenia Argentynie i ktoś

[47:10] mówi: "No świetny kraj, a tak naprawdę

[47:12] no i i jaki to jest kraj w porównaniu do

[47:15] Polski? Tam się lepiej żyje czy czy czy

[47:17] gorzej? No niewiele wiemy o tym kraju.

[47:19] No to zastanówmy się, tak gdzie żyje się

[47:22] lepiej. To jest takie zainteresowanie,

[47:24] nagle taka ciekawość, tak? No dobra, coś

[47:27] tam od Argentyny, ale to jak naprawdę

[47:29] tam jest, prawda? Z punktu widzenia

[47:31] oczywiście yyy jakości życia. No i tu

[47:34] się rodzi pytanie badawcze, bo od razu

[47:36] ta jakość życia musi być nieco bardziej

[47:38] skonceptualizowana. No bo sformułowanie

[47:40] gdzie żyje się lepiej jest bardzo

[47:42] pojemne. Jak ktoś jest filozofem i

[47:45] potrzebuje pustyni do tego, żeby sobie

[47:47] pomyśleć pod gwiazdami, to pewnie tych

[47:49] pustyni w Argentynie jest więcej niż w

[47:51] Polsce. Jak ktoś potrzebuje innych

[47:53] rzeczy do tego, żeby mu się żyło lepiej,

[47:57] no to pewnie w Polsce znajdzie więcej

[48:00] takich życi. musimy sobie na początku

[48:02] skonceptualizować o co tak naprawdę nam

[48:04] chodzi. Więc zamiast sformułowania gdzie

[48:07] żyje się lepiej, które jest dość mgliste

[48:09] i nieprecyzyjne tym samym zaczynamy to

[48:13] nieco uekonomiczniać

[48:17] i zamiast tego może lepiej posłużyć się

[48:20] pewnymi wskaźnikami,

[48:22] które dotyczą jakości życia w Polsce i w

[48:25] Argentynie. I tu mamy tę rolę teorii,

[48:28] która jest zgromadzona przez lata.

[48:31] Badacze

[48:33] napisali setki, jak nie miliony stron na

[48:36] temat tego, czym jest jakość życia. Co

[48:39] to jest w ogóle z punktu widzenia

[48:42] naszego

[48:44] gospodarowania, naszego bycia w ogóle?

[48:47] jak powinniśmy tą jakość życia rozumieć,

[48:49] jak traktować, czym się wiąże. Na temat

[48:53] jakości życia jest tyle rozpraw, że

[48:55] możemy spokojnie na podstawie tego

[48:58] wyciągnąć pewne wskaźniki, może

[49:00] najważniejsze naszym zdaniem. I po to

[49:03] mamy teorię, po to się odczytujemy w

[49:05] temacie, żeby zrobić sobie pewnego

[49:06] rodzaju bazę. I ta baza pozwala w tym

[49:09] momencie nasze pytanie badawcze

[49:12] doprecyzować w taki sposób, żeby

[49:15] wyciągnąć parę wskaźników, które jakości

[49:19] życia zdaniem mądrych ludzi dotyczą.

[49:22] zobaczyć jak wygląda kwestia w Polsce,

[49:25] jak wygląda kwestia w Argentynie pod tym

[49:27] względem i opisać najważniejsze rzeczy,

[49:30] które wpływają na poziom życia i

[49:34] porównać to w tych dwóch krajach. Jest

[49:38] to bardzo proste badanie. Ono nie jest

[49:40] intelektualnie w żaden sposób

[49:42] obciążające. Myślę, że każdy nawet AI

[49:46] potrafi to w miarę dobrze zrobić.

[49:49] również my takie rzeczy potrafimy

[49:52] zrobić. Myślę, że dwie godziny by nam

[49:53] spokojnie wystarczyło na to, żeby bez AI

[49:56] coś takiego zrobić. A z Aem to myślę, że

[49:58] rzetelnie to i pół godziny oczywiście, a

[50:01] nie rzetelnie to 30 sekund oczywiście.

[50:03] Natomiast za to głowy nie damy. Zatem,

[50:06] proszę państwa, widzimy, że to nie ma

[50:07] nic trudnego. Bardzo proste, bardzo

[50:10] prosty konstrukt myślowy, gdzie żyje się

[50:12] lepiej polska Argentyna, tak? powoduje,

[50:14] że to zawężamy, precyzujemy i badamy

[50:17] bardzo konkretnie i mamy pewnego rodzaju

[50:20] na końcu materiał, który opisał nam te

[50:23] najważniejsze rzeczy, dlaczego one są

[50:25] najważniejsze, jak one wyglądają z

[50:27] punktu widzenia danego kraju w tym

[50:29] wypadku dwu i jak to się ma względem

[50:33] siebie w przypadku Polski, Argentyny i

[50:35] jakaś konkluzja, która nam pokazuje

[50:39] efekt naszych badań. Oczywiście to jest

[50:41] trochę za mało na pracę magisterską. To

[50:43] może było i dobre w latach 60 czy 70,

[50:46] gdzie sam fakt pozyskania danych byłby

[50:48] wydarzeniem już, bo trzeba było jakieś

[50:50] dane znaleźć, więc nie wiadomo gdzie

[50:51] tego szukać, więc samo znalezienie

[50:54] byłoby wyzwanie. Natomiast dzisiaj

[50:55] oczywiście tego typu podejście nie jest

[50:58] niczym

[51:00] czy tego typu zagadnienie nie jest

[51:01] niczym oryginalnym, nie jest niczym

[51:03] ambitnym absolutnie. I to można sobie

[51:05] zrobić jako rozgrzewkę przed imieninami,

[51:08] żeby móc dyskutować, jak będzie

[51:11] taka okazja na temat jakości życia

[51:13] między Polską a Argentyną. Tak.

[51:15] Natomiast

[51:17] my zmierzamy do tego, żeby trochę

[51:19] bardziej się wgłębiać w tematykę

[51:21] ekonomiczna, a przede wszystkim do tego,

[51:23] żeby ten poziom eksplanacyjny, ten

[51:25] poziom wyjaśniania był nieco bardziej

[51:30] reprezentowanym w naszych pracach.

[51:33] Spójrzmy na przykład drugi, w którym

[51:36] mamy

[51:38] bardzo konkretnie

[51:42] sprecyzowane zainteresowanie, czyli ktoś

[51:44] się interesował rynkiem pieniężnym, ktoś

[51:46] się interesował rynkiem być może po

[51:48] części

[51:50] szerzej finansowym

[51:52] w krajach, które były

[51:56] objęte czy czy przechodziły przez

[51:59] pierwszą, drugą fazę kryzysu.

[52:02] lat 2008-12.

[52:05] To jest ten kryzys, który zaczął się od

[52:10] windowania i potem gwałtownego spadku na

[52:13] rynku nieruchomości w Stanach

[52:15] Zjednoczonych. To był ten kryzys tych

[52:17] subprimeów, gdzie pakowano kredyty,

[52:21] słabe kredyty w paczki wraz z innymi,

[52:23] żeby upchnąć nieświadomym inwestorom.

[52:26] Tak robi dziki biznes, więc tutaj się

[52:27] nie ma co zrzymać. O tym też być może

[52:30] powiemy przy okazji. To był ten kryzys,

[52:33] który się rozlał potem na Europę, w

[52:35] szczególności na Grecję, trochę na

[52:37] Hiszpanię, Portugalię, po części na

[52:39] Włochy, dlatego że przerodził się w

[52:42] kryzys fiskalny i niewydolność

[52:44] niektórych krajów, które w dużej mierze

[52:48] w pierwszych latach XX wieku prze

[52:51] smarowały, przeinwestowały swoją

[52:53] gospodarkę, w szczególności wypłacając

[52:57] chociażby wynagrodzenia w takich

[52:58] sferach, które nie były absolutnie ani

[53:01] innowacyjne, konkurencyjne,

[53:04] Grecy,

[53:06] Portugalczycy i tak dalej. I tam się

[53:09] pojawił taki moment, gdzie gospodarki

[53:11] się bardzo mocno

[53:14] zatkały, mówiąc kolokwialnie, czy

[53:15] gospodarki spadły w pewien kryzys poza

[53:18] Polską większość krajów rozwiniętych.

[53:20] Mówię to oczywiście bez ironii, bez

[53:22] sarkazmu, bo takie są fakty. Polska była

[53:24] jedynym krajem z tych dużych krajów,

[53:26] krajów porozwiniętych poza Chinami

[53:28] oczywiście, ale to jest inna bajka,

[53:29] które miały wzrost gospodarczy, czyli

[53:32] powyżej zera. Nie, nie, nie, nie. Ta

[53:34] recesja w wartościach bezwzględę nie

[53:36] nastąpiła.

[53:38] Stąd ta zielona wyspa. Tak, to jest

[53:39] właśnie taka informacja. I rzeczywiście

[53:43] byśmy jednym z niewielu krajów, które

[53:45] przeszły suchą stopą w miarę, tak,

[53:48] przynajmniej w wartościach. Niemniej to,

[53:50] co było istotne, to poja, że pojawiły

[53:52] się pewnego rodzaju pomysły na to, jak

[53:54] wyjść z tych kryzys, z tego kryzysu,

[53:56] żeby to się nie przerodziło w coś, co

[53:58] yyy miało miejsce w Europie w latach 30

[54:01] po y krachu na giełdzie w Stanach

[54:04] Zjednoczonych i po wielkiej depresji,

[54:06] która trwała dobre 4 lata, która oprócz

[54:10] tego, że trwała długo, to jeszcze nic

[54:12] złego nie ma, że coś trwa długo. Tylko,

[54:13] że jak coś trwa długo i jest coraz

[54:16] gorzej, to jest niedobrze, bo kryzysy

[54:19] zawsze były w gospodarce i

[54:20] prawdopodobnie będą, ale jak one są

[54:22] krótkie, to jesteśmy w stanie jakoś ten

[54:24] trzy miesiące przeczekać bez pracy,

[54:26] prawda? Ale trzy lata bez bez zarobku,

[54:30] no to już jest trudniej. I żeby nie

[54:33] powielać błędów, które politycy

[54:35] gospodarczy zrobili w czasie wielkiego

[54:38] kryzysu, bo ekonomia się rozwija, nauka

[54:40] się rozwija i my już wiemy jak

[54:42] ekonomicznie co było przyczyną.

[54:44] Zaproponowano pewien nowy sposób

[54:46] myślenia o gospodarce właśnie w czasie

[54:49] tego kryzysu

[54:52] w pierwszej dekadzie XX wieku. I tam

[54:55] zaproponowano narzędzie, które było

[54:57] wcześniej stosowane oczywiście

[54:59] incydentalnie, ale nigdy tak na szeroką

[55:01] skalę, które się nazywa Q, czyli

[55:02] luzowanie ilościowe, quantitative easing

[55:05] albo quantitative easing w zależności od

[55:07] tego, czy po której stronie stawu

[55:09] jesteśmy. Więc ten quantitative easing

[55:11] to jest coś, co jest ponad standardowym

[55:15] narzędziem polityki monetarnej, mówiąc

[55:17] bardzo technicznie, polega na zalaniu

[55:20] rynku kasą po to, żeby nie udusić

[55:23] gospodarki. I to, proszę państwa,

[55:25] zalanie rynku kasą w świetle teorii,

[55:28] szczególnie monetarystycznej

[55:31] miałoby spowodować negatywne

[55:33] konsekwencje w postaci galopującej

[55:36] inflacji i absolutnie nie przyczynić się

[55:39] do wzrostu gospodarczego. I były obawy,

[55:41] że tak będzie. Ktoś mówi: "Nie róbcie

[55:43] tego, bo to będzie źle. Nic z tego

[55:45] dobrego nie wyniknie". A rządy mówią:

[55:47] "Nie zrobimy, bo to spowoduje, że

[55:51] gospodarka ruszy, a efekt inflacyjny

[55:53] będzie niewielki." Jesteśmy w stanie

[55:54] zaryzykować. Monetaryści z Milonem

[55:57] Friedmanem. Nie, nie wolno tego robić.

[55:59] To będzie katastrofa. Pogłębicie kryzys.

[56:01] No i co się okazało? Okazało się, że nic

[56:04] złego się nie stało. Wręcz odwrotnie. Q

[56:07] przyczyniło się do wyjścia gospodarek, a

[56:10] przede wszystkim do tego, że uniknięto

[56:13] skutków kryzysu w postaci długotrwałej

[56:16] recesji, długotrwałego bezrobocia.

[56:18] Oczywiście mamy bagaż długu publicznego

[56:20] w wielu krajach. Jasne, to jest cena,

[56:22] którą płacimy, ale jest to cena, która

[56:25] dzisiaj jest ceną niewidoczną i to

[56:28] trochę przeorientowało myślenie o

[56:30] gospodarce, trochę spowodowało inne

[56:32] spojrzenie, bo inflacji wcale nie było.

[56:35] Część ekonomistów była tym bardzo

[56:36] zdziwiona, gdzieś nie. Natomiast jest to

[56:38] kolejny przykład empirycznego wdrożenia

[56:40] czegoś, co w teorii stwierdzono, że

[56:42] będzie działać. No i teraz pytanie. My

[56:44] dzisiaj po 15 latach od tego dość dobrze

[56:46] wiemy jakie były mechanizmy, ale lat

[56:48] temu 10 to było na tyle ciekawe, że

[56:51] warto było się zajmować, dlaczego coś

[56:52] nie zadziałało, bo tylko jedna z teorii

[56:55] wyjaśniała, inne mówiły jak to w

[56:57] ekonomii, szczególnie w makroekonomii,

[56:58] jest często wiele pomysłów na to, jak

[57:00] zrobić, żeby było dobrze, a że to będzie

[57:03] przeciwskuteczne, a się okazało, że nie,

[57:05] że że te skutki były pozytywne przy

[57:08] pewnym oczywiście wystąpieniu jakiś

[57:11] negatywnych, ale w sposób

[57:13] dużo mniejszym zakresie niż byłoby to,

[57:17] gdyby tego nie zrobiono, te efekty po

[57:19] prostu negatywne. Zatem taka praca

[57:22] polegająca na wyjaśnieniu

[57:25] tego byłaby czymś wielkim na wówczas.

[57:27] Dzisiaj oczywiście już to gdzieś tam

[57:30] odeszło, bo mi się wydaje, że na tyle

[57:33] jest to dobrze zbadane, że to QI weszło

[57:35] do kanonu

[57:36] narzędzi polityki monetarnej, tego się

[57:39] na makroekonomii na pewno państwo

[57:41] przynaj na tej zaawansowanej

[57:43] makro 2 czy makro 3 będziecie będziecie

[57:48] uczyć. Niemniej przykład takiej pracy

[57:50] byłby absolutnie absolutnie pożądany.

[57:55] No i pojawiają się, proszę państwa,

[57:56] pewne ważne rzeczy z punktu widzenia

[57:59] konstrukcji naszej pracy, a mianowicie

[58:01] pojawiają się hipotezy, czyli pewnego

[58:04] rodzaju przypuszczenia. Jeśli wiemy, że

[58:06] coś jest,

[58:09] to to jest teza, tak? I próbujemy kogoś

[58:11] przekonać, czyli rzucamy pewne

[58:13] sformułowanie, które wiemy, że jest

[58:15] prawdziwe i tylko argumentujemy, żeby

[58:18] kogoś utwierdzić w tym, że tak jest.

[58:20] Prawnicy tak mają. Często w sądzie, w

[58:22] tych amerykańskich serialach państwo

[58:24] widzą, że ktoś coś rzuca i zaraz

[58:26] argumentuje jednostronnie często, żeby

[58:28] pokazać jak to jest, prawda? Nam nie o

[58:31] to chodzi w badaniach ekonomicznych. My

[58:34] naszym celem nie jest przekonanie do

[58:36] czegoś co jest. My zakładamy, że jak coś

[58:38] jest prawdą, to ludzie o tym wiedzą.

[58:39] Oczywiście nie wiedzą, ale my zakładamy,

[58:41] że tak jest. nas interesuje

[58:43] odnalezienie prawdy, czyli

[58:46] zweryfikowanie, czy nasze przypuszczenia

[58:48] wynikające bądź z teorii, bądź z

[58:51] intuicji, nie jest to w nauce rzadkie,

[58:54] że jakiś punkt wyjścia wynikający z

[58:56] intuicji jest pytanie, czym jest

[58:59] intuicja. tego nie wiemy jako naukowc.

[59:00] Natomiast często oczywiście stawiamy

[59:04] sobie pewnego rodzaju hipotezy na bazie

[59:06] jakiś obserwacji, ale tak czasami

[59:08] również stawiamy sobie szczególnie w

[59:09] tych prostszych badaniach na bazie

[59:11] naszej zwykłej ciekawości, intuicji. I

[59:13] ten to nasze przypuszczenie nieco

[59:15] bardziej skonceptualizowane to jest

[59:17] hipoteza badawcza, którą tą hipotezę

[59:20] będziemy weryfikować. To co jest istotne

[59:23] będziemy sprawdzać. Będziemy sprawdzać,

[59:26] czy tak jest, czy może tak nie jest. A

[59:30] być może się okaże, że jesteśmy yyy mimo

[59:34] naszych po prostu chęci, mimo naszych

[59:37] starań, mimo naszej naszych

[59:39] umiejętności, naszej wiedzy, przyłożenia

[59:41] się, że jesteśmy

[59:44] niezdolni do tego, żeby się wiążąco

[59:46] wypowiedzieć jak jest. Tak też się może

[59:48] zdarzyć. Na tym etapie wiedzy

[59:52] może nam po prostu brakować. jeszcze tak

[59:55] yyy

[59:57] no i to też nie będzie źle. Zaraz o tym

[59:58] powiem. Zatem hipoteza

[01:00:01] badawcza to jest pewne przypuszczenie,

[01:00:04] które my sobie artykułujemy, my sobie

[01:00:08] stawiamy po to, żeby się do tego

[01:00:11] odnieść, żeby tę hipotezę zweryfikować,

[01:00:13] żeby ją zbadać i dać przekonujące

[01:00:16] argumenty, czy tak jest, czy tak nie

[01:00:17] jest, a może dać odpowiedź, że nadal po

[01:00:21] prostu nie wiemy. Zatem, proszę państwa,

[01:00:23] w badaniach empirycznych, czyli tych,

[01:00:26] które polegają na obserwacji faktów,

[01:00:31] na obserwacji zdarzeń, na obserwacji

[01:00:33] zjawisk, pamiętajmy, że my się poruszamy

[01:00:36] cały czas w świecie nauk społecznych, że

[01:00:38] ekonomia ma zastosowanie wtedy, kiedy

[01:00:42] mówimy o zachowaniach ludzi. Oczywiście

[01:00:44] część teorii ekonomii bada, duża część

[01:00:48] teorii ekonomii bada zachowania ludzi

[01:00:51] tak, jakby ludzie byli robotami,

[01:00:53] jednostkami w pełni racjonalnie

[01:00:56] podejmującymi decyzje. I ta duża część,

[01:00:58] dominująca część głównego nurtu jest

[01:01:00] oparta na tym paradygmacie właśnie

[01:01:02] homoekonomiczu, racjonalnie działających

[01:01:04] jednostek gospodarujących, co jest

[01:01:06] bzdurą, wielokrotnie zostało

[01:01:07] udowodnione. Niemniej te modele pokazują

[01:01:10] nam pewne

[01:01:12] modele ekonomiczne, pewne zachowania,

[01:01:14] pewne działania, pewne

[01:01:17] efekty przy określonych założeniach. I

[01:01:20] my to weryfikujemy, czy rzeczywiście tak

[01:01:22] jest też przy określonych założeniach.

[01:01:24] Tak, tym się różni matematyk od fizyki,

[01:01:27] od fizyka, że matematykowicie

[01:01:29] abstrakcyjnie prowadzić działania. Fizyk

[01:01:31] już nie, bo jak chociażby jest na ziemi,

[01:01:33] to już ta abstrakcja ginie, bo mamy

[01:01:35] grawitację ziemską. jak będzie to samo

[01:01:37] robił na Księżycu, to już mamy inny

[01:01:39] punkt odniesienia i pewne rzeczy y

[01:01:42] chociażby z dynamiki na przykład nie

[01:01:44] będą mu działać. Tak? A inżynier jeszcze

[01:01:46] inaczej, bo się okaże, że inaczej

[01:01:48] wygląda kwestia na ziemi yyy w

[01:01:51] laboratorium, a inaczej w życiu, bo

[01:01:53] chociażby nie mamy próżni i mamy opory

[01:01:54] powietrza albo zmiany temperatury,

[01:01:56] prawda? Więc jakby tak to wygląda w

[01:01:59] praktyce. Tak samo ekonomista,

[01:02:00] ekonomista teoretyk może sobie na

[01:02:02] papierze pewne rzeczy wyjaśnić, a potem

[01:02:04] się okazuje, że w praktyce mamy osoby,

[01:02:06] które nie działają decyzyjnie,

[01:02:08] racjonalnie w pełni, dlatego że na

[01:02:10] przykład są leniwe, tak? Albo są

[01:02:14] niedouczone i wcale nie są racjonalne,

[01:02:16] albo są poddane wpływom innych osób,

[01:02:19] prawda? I gdzieś ta racjonalność nam

[01:02:23] ginie. O tym będziemy mówili przy okazji

[01:02:25] analiz związanych z ekonomią, całym

[01:02:27] nurtem, ekonomii behawioralnej. zresztą

[01:02:29] przepięknym nowym

[01:02:32] jakimś fajnym polem, które w ekonomii

[01:02:35] współczesnej się, o nie takie

[01:02:36] współczesne, bo chodzi z 50 lat, ale się

[01:02:38] ale się pojawia, jest eksploatowane.

[01:02:40] Dalej wyniki tej procedury, te procedury

[01:02:42] weryfikacyjne, tego sprawdzania naszych

[01:02:44] przypuszczeń czy naszych hipotez

[01:02:46] badawczych mogą prowadzić do tego, że

[01:02:49] odrzucimy taką wpłem. Nie jest to

[01:02:52] absolutnie niemożliwe, żeby było,

[01:02:55] prawda? To jest takie bardzo

[01:02:58] ortodoksyjne podejście od Karla Poppera,

[01:03:01] wielkiego

[01:03:02] uczonego, teoretyka nauk i w ogóle

[01:03:06] empiryzmu po części. A takie podejście:

[01:03:10] sfalsyfikuj coś, czyli pokaż, że jest to

[01:03:12] nieprawdą, tak? I wtedy będziemy mieli

[01:03:16] nową wiedzę, że tak nie jest, prawda? To

[01:03:19] nie znaczy, że jest inaczej albo jest

[01:03:22] konkretnie inaczej. mówili to, że coś

[01:03:24] nie jest niebieskie nie oznacza

[01:03:26] automatycznie, że jest czerwone, ale

[01:03:28] wiemy, że na pewno nie jest niebieskie,

[01:03:30] prawda? E, dalej czasami uda nam się

[01:03:33] potwierdzić pewne rzeczy i stwierdzić:

[01:03:37] "Tak jest, prawda? Konkretnie tak jest,

[01:03:41] to jest niebieskie", prawda? Może się

[01:03:43] oczywiście okazać, że to jest na stan

[01:03:46] wiedzy i za chwilę jakiś nowy sposób

[01:03:50] odkrywania świata pokaże, że wcale tak

[01:03:52] nie jest. Więc my też jako naukowcy no

[01:03:54] zastrzegamy, że na w tych warunkach, na

[01:03:57] tym etapie, przy obecnym stanie wiedzy

[01:03:59] tak jest, prawda?

[01:04:03] No i oczywiście może się okazać, proszę

[01:04:06] państwa, że w ogóle nam się niczego nie

[01:04:10] uda przekonująco potwierdzić ani

[01:04:11] zaprzeczyć. Tak, uda nam się jedynie

[01:04:14] przeprowadzić badania i stwierdzić, że

[01:04:16] nadal nic nie wiemy. Dla naukowca jest

[01:04:18] to najczęściej porażka.

[01:04:22] z punktu widzenia pracy, no bo nic

[01:04:25] wielkiego nie odkryto, tak? Czyli wiem

[01:04:27] tyle samo co przedtem, plus to, że na

[01:04:29] przykład tą metodą nie warto do tego

[01:04:32] po prostu dochodzić. Większość, proszę

[01:04:34] państwa, naszych procesów w naukach

[01:04:36] przyrodniczych, jakbyśmy zapytali

[01:04:38] biologów, jakbyśmy zapytali chemików,

[01:04:40] fizyków, tych doświadczalnych, to

[01:04:42] większość tych eksperymentów to są

[01:04:44] eksperymenty, które kończą się pewnym

[01:04:46] pewną porażką. Nic takiego się nie udało

[01:04:48] pokazać,

[01:04:49] ale to też jest pewnego rodzaju wartość

[01:04:52] dla nas, że wiemy, żeby tą drogą drugi

[01:04:54] raz nie iść, bo może ona po prostu do

[01:04:56] niczego nie doprowadzi. Więc taki jest

[01:04:58] los badacza, taki jest los naukowca.

[01:05:00] Państwo w swoich pracach będą tylko

[01:05:02] obcować z pewnym wycinkiem tej

[01:05:04] fascynującej

[01:05:06] materii i będziemy starali się tak to

[01:05:08] prowadzić, żeby te nasze badania były

[01:05:10] konkluzywne, żeby one prowadziły do

[01:05:12] pewnego wniosku, żeby udawało nam się

[01:05:14] coś pokazywać. Najczęściej badaczom na

[01:05:16] tym oczywiście najbardziej zależy. No i

[01:05:19] teraz proszę państwa

[01:05:21] przykłady prostych hipotez badawczych do

[01:05:23] zweryfikowania.

[01:05:25] One w pierwszej części są bardziej

[01:05:27] ekonomiczne, w drugiej części bardziej

[01:05:29] dotyczą zagadnień bliższych MSG, więc

[01:05:33] każdy może sobie znaleźć. Zobaczmy jak

[01:05:35] łatwo taką hipotezę zbudować. Czy łatwo

[01:05:38] ją zweryfikować i jak to za chwilę

[01:05:40] powiemy. Natomiast łatwo sobie taką

[01:05:42] hipotezę postawić. Tak. Im wyższe PKB

[01:05:44] per capita w regionie, tym wyższe

[01:05:46] przeciętne wynagrodzenie brutto. Tak

[01:05:48] ktoś powie, a bo tam jest region bogaty,

[01:05:50] to oni tam zarabiają dużo kasy, prawda,

[01:05:53] trywializując. No i tak postawienie

[01:05:55] takiej hipotezy mówi tak: "No czy

[01:05:58] rzeczywiście tak jest, że im jest

[01:06:02] PKB, czyli produkt krajowy na osobę w

[01:06:05] danym regionie wyższy, tym rzeczywiście

[01:06:07] zarabia się więcej? Tak? Czy to się

[01:06:09] przekłada na wynagrodzenie? Bo może to

[01:06:12] wcale tak nie jest. Może te

[01:06:13] wynagrodzenia są niskie, trzymane jakoś

[01:06:16] sztucznie. Tak to jest ciekawa hipoteza.

[01:06:18] Dalej

[01:06:20] na przykład

[01:06:23] weźmy czwarte. Wyższy poziom

[01:06:25] wykształcenia mieszkańców regionu wiąże

[01:06:27] się z niższą stopą bezrobocia. O, to

[01:06:29] ciekawe, czy tam jest niższa stopa

[01:06:32] bezrobocia w danych powiatach, czy to

[01:06:34] oznacza, że tam jest po prostu więcej

[01:06:37] ludzi, którzy mają wyższe kwalifikacje.

[01:06:39] A skoro tak, to może jest jakaś

[01:06:42] zależność między tym. Zbadajmy jak to

[01:06:43] wygląda. Mamy w Polsce fantastyczne dane

[01:06:45] regionalne. Mamy dane dotyczące

[01:06:48] stopy bezrobocia

[01:06:50] na powiaty, a albo nawet wręcz na gminy

[01:06:55] w jakiś sposób dezagrowane. Mamy

[01:06:57] oczywiście PKB też dla regionów

[01:07:01] podany. Zobaczmy, zestawmy. Bardzo

[01:07:03] proste do udowodnienia i rzeczywiście

[01:07:05] pokażmy czy tak jest, czy tak nie jest.

[01:07:06] A może będzie to trudne do zbadania? Nie

[01:07:09] wiem. Trzeba by zbadać. Podejrzewam, że

[01:07:11] tak jest. Ale sam tego nie badałem, nie

[01:07:14] szukałem czy ktoś badał. Musiałbym

[01:07:16] prześledzić zanim na imieninach się

[01:07:18] wyrwę z takim z taką hipotezą. Chyba, że

[01:07:21] rzucę sobie w ciemno bezkrytycznie, bo

[01:07:23] uważam, że tak jest. Ale moje uważanie,

[01:07:25] że tak jest, to jest trochę mało.

[01:07:28] Oczywiście każdemu się wydaje, że to

[01:07:29] jest dużo i że to zamyka temat, bo bo

[01:07:31] tak nie, bo nie tak nie jest. Pokaż

[01:07:34] dowód. Dalej, punkt siódmy na przykład,

[01:07:38] prawda, kaj o wyższym poziomie

[01:07:39] inwestycji zagranicznych charakteryzują

[01:07:42] się wyższą produktywnością.

[01:07:45] To to jest przykład świetnej hipotezy z

[01:07:49] właśnie

[01:07:50] MSG, czyli jak bizy, czyli te

[01:07:53] inwestycje zagraniczne

[01:07:56] a są powiązane z produktywnością, czy w

[01:07:59] ogóle są powiązane w jakiś sposób, a

[01:08:01] jeśli tak, to jak, prawda? i tak dalej,

[01:08:04] i tak dalej. Zobaczmy, że one są bardzo

[01:08:06] precyzyjne, bardzo ostro zakreślone te

[01:08:09] hipotezy, bardzo łatwe do wykazania.

[01:08:11] Praktycznie nie ma tutaj dylematów.

[01:08:13] Często wystarczy zestawić dwie, trzy

[01:08:16] rzeczy ze sobą, żeby móc to pokazać. To

[01:08:19] jest kwestia jak bardzo przekonująco,

[01:08:20] czy wystarczy nam współczynnik

[01:08:22] korelacji, czy może jakąś regresję, czy

[01:08:24] może trzeba zestawić kilka regionów na

[01:08:26] przykład, czy kilkanaście, czy

[01:08:28] kilkadziesiąt, czy może jeden kraj, czy

[01:08:29] może wiele krajów, czy może jeden okres,

[01:08:31] czy może wiele okresów. To jest pytanie

[01:08:33] do badacza, jak przekonać. Natomiast bez

[01:08:36] wątpienia te hipotezy nie są specjalnie

[01:08:39] angażujące intelektualnie, umówmy się

[01:08:41] tak, one są bardzo proste. No i pytanie,

[01:08:45] znowu wracamy do zainteresowania. Czy

[01:08:48] opłaca się tak długo kształcić? Długo to

[01:08:50] znaczy nie, że jestem na pierwszym roku

[01:08:53] 6 lat albo na drugim roku pięć i

[01:08:55] studiuję coś, co można zrobić 3 lata 10.

[01:08:58] Tak, to nie o to chodzi. Nie, nie tak

[01:08:59] długo. Tu chodzi o liczbę lat.

[01:09:03] która jest powiązana ze stopniem

[01:09:05] edukacji, czyli mamy szkołę podstawową,

[01:09:07] mamy szkołę średnią czy tam wcześniej

[01:09:10] przedśrednią w postaci gimnazjum, tak?

[01:09:12] Mamy szkolnictwo wyższe, czyli pierwszy

[01:09:14] stopień studiów, drugi stopień, czyli

[01:09:16] studia magisterskie, tak? Mamy trzeci

[01:09:18] stopień, czyli studia doktorskie,

[01:09:20] doktoranckie. yyy to pokazuje nam pewną

[01:09:23] ścieżkę, tak w krajach yyy yyy gdzie yyy

[01:09:28] takie yyy systemy są, a jest to

[01:09:30] większość rozwiniętych krajów świata, a

[01:09:32] w Europie niemalże wszystkie mamy bardzo

[01:09:34] podobny system kształcenia, bardzo łatwo

[01:09:36] wówczas porównać yyy yyy pewne rzeczy.

[01:09:39] No i oczywiście my możemy sobie taką

[01:09:41] hipotezę postawić. No i tak pytanie

[01:09:44] badawcze jest bardzo prosto tutaj

[01:09:45] skonceptualizowane. Czy istnieje jakaś

[01:09:48] zależność między liczbą lat, w których

[01:09:52] się uczymy? Tak, czyli poszczególne

[01:09:54] stopnie edukacji a osiąganymi dochodami?

[01:09:56] No i ktoś powie, a to tam nie ma żadnej,

[01:09:58] bo tam wujek Heniek trzy klasy

[01:10:00] podstawówki skończył, ale otworzył

[01:10:02] hurtownię, bo tam przywiózł z Niemiec

[01:10:04] pieniądze, otworzył hurtownię i teraz

[01:10:06] jest wielkim biznesmenem. A inny, pan

[01:10:08] Henio skończył szkołę zawodową i jest

[01:10:12] teraz mechanikiem samochodowym. Ma

[01:10:13] świetny warsztat i zarabia kupę kasy. A

[01:10:17] pani Kasia skończyła politologię i

[01:10:20] siedzi w biurze i zarabia na rękę 3000,

[01:10:22] prawda? Nie ma nic. Nie opłaca się w

[01:10:24] ogóle bez sensu, nie? No i właśnie to

[01:10:26] jest pierwszy bunt, który robimy, czyli

[01:10:29] z takich naszych anegdotycznych, tak,

[01:10:31] które znamy, przypowieści z naszych

[01:10:34] przykładów, z naszego najbliższego

[01:10:36] kręgu. Próbujemy budować odpowiedź dla

[01:10:42] zjawisk, które powinny być przynajmniej

[01:10:45] w naukach społecznych traktowane masową.

[01:10:47] Ideą nauk społecznych jest to, że pewne

[01:10:51] prawidłowości występują czy ujawniają

[01:10:55] się wtedy, kiedy badamy zjawiska o

[01:10:58] charakterze wielolicznym, masowym.

[01:11:02] Nie w dwóch przypadkach, nie w trzech

[01:11:04] przypadkach, nie w pięciu, ale kiedy

[01:11:08] jest to dla dużej grupy ludzi typowo.

[01:11:13] Większość ludzi jak cena rośnie, to

[01:11:15] produktu nie kupuje i mamy prawo popytu.

[01:11:17] Ale to nie znaczy, że nie ma osób, które

[01:11:19] będą kupować właśnie wtedy, kiedy cena

[01:11:21] rośnie, bo zadziała efekt na przykład

[01:11:23] snoba i ja kupię, żebyś ty widział, że

[01:11:26] mnie stać jak coś jest droższe. Jak

[01:11:28] będzie droższe, to będę kupować, bo

[01:11:30] innych na to nie stać, prawda? Czy to

[01:11:32] jest wyłamanie się od prawa popytu i

[01:11:33] podat, który mówi, że im wyższa cena,

[01:11:36] tym popyt będzie niższy oczywiście. A my

[01:11:39] próbujemy w naszych obserwacjach

[01:11:41] codziennych przy stole u ciocia cioci

[01:11:43] Zosi wujka Zenka często

[01:11:47] do wniosków czy nasze wnioski wyciągać

[01:11:50] na bazie konkretnych poszczególnych

[01:11:53] jakiś jednostkowych obserwacji często na

[01:11:55] bazie obserwacji poczynionych na własnym

[01:11:59] na własnym ja na sobie samym prawda

[01:12:02] skoro ja tak nie robię to na pewno tak

[01:12:04] nie jest to są bardzo ważne błędy

[01:12:06] poznawcze. często nie zdajemy sobie

[01:12:08] sprawy jak często je popełniamy. W

[01:12:09] związku z czym trzeba to zrobić

[01:12:11] obiektywnie, wykazać naszym celem, że

[01:12:14] obecnie, tak, czyli zawężamy w Polsce do

[01:12:17] Polski wysokość osiąganych dochodów jest

[01:12:20] uzależniona od liczby nauki. To jest

[01:12:22] nasz cel. Pokazać jak to dzisiaj w

[01:12:24] Polsce jest, czy tak jest, czy nie jest.

[01:12:25] Tak. No i proszę państwa, co dalej?

[01:12:28] stawiamy sobie hipotezę, czujemy

[01:12:30] intuicyjnie, że jednak tak jest, że im

[01:12:34] więcej, dłużej się kształcimy, wyższe

[01:12:36] stopnie mamy

[01:12:38] edukacji za sobą, tym będziemy osiągać

[01:12:41] wyższe dochody. Taka hipoteza jest

[01:12:43] zgodna z teorią, zgodna ze zdrowym

[01:12:45] rozsądkiem. No po to się kształcimy,

[01:12:47] chyba żeby więcej zarabiać, nie w

[01:12:48] większości, prawda czy nie? No bo po po

[01:12:51] co państwo przyszli? No chyba nie po to,

[01:12:52] żeby w niedzielny poranek spędzać czas

[01:12:54] od 8:00 do 11:00 z bizonem, prawda? No

[01:12:56] to to są ciekawsze rzeczy do roboty,

[01:12:59] zapewniam państwu. Tak. A jednak się

[01:13:01] uczycie, siedzicie, robicie teraz sobie,

[01:13:03] nie śniadania jecie. Wiemy, że na pewno

[01:13:06] nie siedzicie przy biurku i nie

[01:13:08] słuchacie tego wyłącznie

[01:13:11] jako jedyne zajęcie. Tylko mnóstwo

[01:13:12] rzeczy robicie. Ja niestety muszę

[01:13:14] siedzieć przy biurku, nie mogę w tym

[01:13:16] czasie jeść śniadania ubolec.

[01:13:18] Zatem, proszę państwa, po to to robicie.

[01:13:21] Więc jakby jest ku temu przesłanka, żeby

[01:13:24] taką hipotezę rzeczywiście

[01:13:26] postawić. Albo bardziej

[01:13:29] jak się trochę pokopiemy w literaturze,

[01:13:31] przekopiemy się przez badania, które

[01:13:33] tego dotyczą, a jest ich niemało

[01:13:34] oczywiście, no to możemy nawet spróbować

[01:13:36] się

[01:13:38] gdzieś tam

[01:13:40] zająć tym, ile każdy rok daje, jeśli

[01:13:43] chodzi o przeciętne o przeciętny wzrok

[01:13:46] zarku, czyli ile każdy poziom studiów

[01:13:48] nam nie może sąsiadowie, może koleżance,

[01:13:51] może koledze, nie wiemy, ale przeciętnie

[01:13:54] wygląda to tak jak wygląda, że na

[01:13:56] przykład każdy kolejny rok nauki czy

[01:13:59] kolejny szczebel to jest 3% dochodów w

[01:14:01] ciągu całego życia więcej. To nie jest

[01:14:03] mało. Tak, de facto to nie jest mało,

[01:14:05] ale też nie jest jakoś tak

[01:14:07] spektakularnie dużo. Pytanie czy to jest

[01:14:09] urealnione, pytanie czy to jest

[01:14:10] dyskontowane, pytanie czy to uwzględnia

[01:14:12] rok poświęcony na naukę, a już zabrany z

[01:14:16] pracy, bo szczególnie studenci dzienni,

[01:14:18] którzy uczą się, na przykład lekarze, no

[01:14:20] to w tym czasie nie pracują, prawda? Czy

[01:14:22] ten czas, kiedy ktoś się nie uczy, a już

[01:14:25] zarabia, jest uwzględniony w tym. Z

[01:14:27] reguły tak, oczywiście są to konkretne

[01:14:29] badania, natomiast możemy spokojnie

[01:14:31] takie sobie modele zacząć układać. No i

[01:14:35] potem y patrzymy jak się do tego zabrać,

[01:14:38] czyli musimy zebrać dane