# ભારતનો ઇતિહાસ એક જ લેકચરમાં | Indian History | D2D-Dream to DySO Ep 07 | DySO Prelims Exam

https://www.youtube.com/watch?v=wC1_7n7rqMc
Translation: en

[00:06] નમસ્કાર વિદ્યાર્થી મિત્રો વેલકમ ટુ વેબ સંકુલ.
  Hello students, welcome to Web Sankul.

[00:09] વેબ સંકુલની આ YouTube ચેનલમાં આપ સર્વે મિત્રોનું હાર્દિક સ્વાગત છે.
  A warm welcome to all friends on this YouTube channel of Web Sankul.

[00:11] કેમ છો દોસ્તો મજામાં.
  How are you friends, are you well?

[00:13] દોસ્તો આ સેશન જે છે એની શરૂઆત કરું એ પહેલા એક મહત્વની વાત કરીશ.
  Friends, before I start this session, I will say one important thing.

[00:16] કે આપ તમામ વિદ્યાર્થી મિત્રો ગુજરાત સરકારની કોઈ પણ કોમ્પિટિટીવ એક્ઝામની તૈયારી કરો છો.
  That all of you students are preparing for any competitive exam of the Gujarat government.

[00:18] એમાં વિશેષ રીતે જ્યારે આપ ડીવાયએસઓની તૈયારી કર્યો છો આપની પરીક્ષા ખૂબ નજીક છે.
  Especially when you are preparing for DYSO, your exam is very close.

[00:20] તો વેબ સંકુલનો એક નમ્ર પ્રયાસ છે કે તમામ ગુજરાતના વિદ્યાર્થીઓ જે છે કે જેની સફળતામાં હજી પણ આપણે વધુ સહભાગી થઈ શકીએ.
  So, it is a humble effort of Web Sankul that we can still participate more in the success of all the students of Gujarat.

[00:22] તો એના માટે દોસ્તો એક સિરીઝ આપણે જે શરૂ કરેલી છે જેનું નામ છે દોસ્તો ડીટજી સિરીઝ.
  So for that, friends, a series that we have started, its name is the DITG series.

[00:24] જે ડીવાયએસઓ કરવા માટે અહીંયા જે ટોપિક તમને આપેલા છે એ તો ચોક્કસથી તમારે કરવાના છે.
  The topics given here for doing DYSO are definitely ones you must do.

[00:26] દોસ્તો ખૂબ મોસ્ટ આઈએમપી ટોપિક જે છે એનું સિલેક્શન કરી અને પ્રાચીનથી લઈને આધુનિક સુધીના ખૂબ મહત્વના ટોપિક તમને ભણાવેલા છે.
  Friends, a selection of very important topics has been made, and very important topics from ancient to modern have been taught to you.

[00:28] દોસ્તો આ સેશન જે છે કે જેની અંદર સંપૂર્ણ સેશન આપ જોશો તો હું ચોક્કસથી વિશ્વાસ સાથે કહું છું કે આપના સ્કોરની અંદર ખૂબ સારો વધારો થશે.
  Friends, this session, if you watch the entire session, I say with confidence that there will be a very good increase in your score.

[00:30] તો વિદ્યાર્થી મિત્રો આ લેક્ચરને તમે પણ જોજો અને તમારા મિત્ર સર્કલની અંદર પણ દોસ્તો શેર કરજો.
  So students, you also watch this lecture and share it with your friends circle, friends.

[00:32] દોસ્તો આ સેશનની શરૂઆત કરીએ એ પહેલા એક મહત્વની વાત કરીશ કે વેબ.
  Friends, before we start this session, I will say one important thing: Web.

[01:07] સંકુલ જે છે કે જેની અંદર હાલમાં ફેસ્ટિવલ ઓફર ચાલી રહી છે અને દોસ્તો આ ફેસ્ટિવલ ઓફરના ભાગરૂપે તમામ વિદ્યાર્થી મિત્રો જે છે કે જેના માટે વેબ સંકુલના તમામ રેકોર્ડેડ કોર્સ જે છે કે જેની અંદર દોસ્તો 50% ડિસ્કાઉન્ટ ચાલી રહ્યું છે જી હા દોસ્તો તમામ રેકોર્ડેડ કોર્સ હોય તમામ પુસ્તકો હોય જેની અંદર દોસ્તો વેબ સંકુલ એપ્લિકેશનની અંદર આપ જશો તો ત્યાં આપને 250% ડિસ્કાઉન્ટ મળવા પાત્ર છે.
  The complex, within which the festival offer is currently running, and friends, as part of this festival offer, all student friends who are there, for whom all recorded courses of Web Sankul are available, within which friends, a 50% discount is running. Yes friends, all recorded courses, all books, within which friends, if you go into the Web Sankul application, you will be eligible for a 250% discount.

[01:33] એ જ પ્રમાણે વેબ સંકુલના તમામ લાઈવ કોર્સીસની અંદર 70% સુધીનું ડિસ્કાઉન્ટ મળવા પાત્ર છે તો દોસ્તો એ લાઈવ કોર્સીસ માટે તમારે વેબ સંકુલ લાઈવ એપ્લિકેશન માટે જવાનું થશે અને રેકોર્ડેડ કોર્સ અને પુસ્તકો માટે વેબ સંકુલ એપ્લિકેશન ઉપર જવાનું થશે.
  Similarly, a discount of up to 70% is available on all live courses of Web Sankul. So friends, for those live courses, you will have to go to the Web Sankul Live application, and for recorded courses and books, you will have to go to the Web Sankul application.

[01:49] ઓકે તો દોસ્તો ખાસ તમને આ કોર્સ રિલેટેડ કોઈ પ્રશ્ન હોય કોઈ ક્વેરી હોય તો દોસ્તો નીચે તમને નંબર પણ આપેલો છે હેલ્પલાઇન નંબર ત્યાં ખાસ આપ કોલ કરીને આપના પ્રશ્નનું નિરાકરણ લાવી શકો છો.
  Okay, so friends, if you have any questions related to this course, any queries, then friends, a number is also given below, a helpline number, you can call there and get your questions resolved.

[01:58] વેબં સંકુલ લાઈવ એપ્લિકેશન કે વેબ સંકુલ એપ્લિકેશન ડાઉનલોડ ન કરેલી હોય તો દોસ્તો ચોક્કસથી ડાઉનલોડ કરી દેજો અને દોસ્તો હા આ ઓફર જે છે જે 14
  If you haven't downloaded the Web Sankul Live application or the Web Sankul application, then friends, definitely download it, and friends, yes, this offer which is, which 14

[02:09] ઓગસ્ટ સુધી એટલે કે હવે બે દિવસ તમારા બાકી છે તો દોસ્તો ચોક્કસથી 14 ઓગસ્ટની રાત્રિ સુધીમાં તમારે પર્ચેસ કરી લેવાનું રહેશે.
  Until August, meaning you have two days left, so friends, you must definitely purchase by the night of August 14th.

[02:17] આ ફેસ્ટિવલ ઓફરનો દોસ્તો લાભ મળવા પાત્ર છે.
  Friends, you are eligible to receive the benefit of this festival offer.

[02:20] હવે દોસ્તો સીધા આપણે કન્ટેન તરફ આગળ વધીએ છીએ.
  Now friends, we are directly moving towards the content.

[02:22] ચાલો દોસ્તો આપણે ખાસ મહત્વનો એક ચેપ્ટર કહી શકાય આપની એક્ઝામ માટે ખૂબ મહત્વનું બની શકે અને જે ચેપ્ટર જે છે જેને આપણે કહીએ દોસ્તો સિંધુ સભ્યતા.
  Let's go friends, we can call it a particularly important chapter, it can be very important for your exam, and the chapter is what we call, friends, the Indus Civilization.

[02:29] જી હા દોસ્તો સિંધુ સભ્યતા જે છે ખાસ રેગ્યુલર બેઝ ઉપર આપ જોતા હોય છે કે ગુજરાત ગવર્મેન્ટ ની ઘણી બધી એક્ઝામો જે છે કે જેની અંદર દોસ્તો આના ક્વેશ્ચન્સ આપણે રેગ્યુલર બેઝ ઉપર પૂછતા હોય છે.
  Yes friends, the Indus Civilization, you often see on a regular basis that there are many Gujarat Government exams in which, friends, we ask questions about this on a regular basis.

[02:38] તો દોસ્તો શરૂઆત કરવી છે સિંધુ સભ્યતાની મસ્ત મજાનું નગર છે ભારતની એક પ્રાચીનતમ નગર સભ્યતાના અવશેષ જે છે કે જે આપણને દોસ્તો પ્રાપ્ત થતા હોય છે અને દોસ્તો આ જ અવશેષો કે જે ભારતીય સંસ્કૃતિ જે છે કે જેની એક વિશેષતા જે છે એને સર્વોચ્ચ લેવલ સુધી પહોંચાડવામાં પણ ખૂબ મદદરૂપ થાય છે કે ભારતનો આ ભવ્યાથી ભવ્ય પ્રાચીનતમ ઇતિહાસ અહીંથી આપણને પ્રાપ્ત થાય છે.
  So friends, we want to start with the Indus Civilization, it is a very enjoyable city, the remains of one of India's most ancient urban civilizations, which we get, friends, and these very remains, which are a specialty of Indian culture, also help a lot in taking it to the highest level, that India's grandest and most ancient history is obtained from here.

[03:01] તો દોસ્તો શરૂઆત કરવી છે સિંધુ સભ્યતાની પહેલી શરૂઆત કરવા માટે જઈએ તો ખાસ એક મહત્વની વાત કરશું કે ભાઈ મોટાભાગે પહેલા તો આપણે નામ
  So friends, we want to start with the Indus Civilization, if we go to make the first start, we will definitely talk about one important thing, that mostly, first, we will name

[03:10] આપી છીએ સાહેબ સિંધુ સભ્યતા દોસ્તો જ્યારે
  We have given it, sir, the Indus civilization, friends, when

[03:12] સિંધુ સભ્યતા નામ આપી છીએ ને ત્યારે એક વાત હંમેશા યાદ રાખજો કે આ નગર સભ્યતાના અવશેષો આપણને જે પ્રાપ્ત થાય છે એમાં દોસ્તો એવું કહી શકાય કે ભાઈ મોટાભાગના અવશેષો નદી કિનારે પ્રાપ્ત થયા છે 90% 95%
  When we name the Indus civilization, always remember one thing: that in the remains of this urban civilization that we obtain, friends, it can be said that most of the remains have been found on the river banks, 90%, 95%.

[03:27] એવું કહી શકો કે મોટાભાગના અવશેષો ક્યાં પ્રાપ્ત થાય છે તો કે સાહેબ નદી કિનારે
  You can say that most of the remains are found where? So, sir, on the river banks.

[03:31] આપણને બધાને ખ્યાલ છે કે ભાઈ સિંધુ સિંધુ નદી અને એની શાખા નદીઓ જે છે એ નદીના તટ પ્રદેશમાંથી જ આપણને અવશેષો પ્રાપ્ત થાય છે જેમ કે સિંધુ છે એ સિવાય એની શાખાઓની અંદર વાત કરીએ તો ઝેલમ છે ચેનાબ રાબી બિયાસ સતલજ સતલુજ પણ કહી શકો સતલજ પણ કહી શકો જલમ ચિનાર રાવી બિયાસ સતલજ ઓકે આ નદીના ટ્ર પ્રદેશમાંથી સ્ટાર્ટિંગના ફેઝમાં આપણને અવશેષો મળ્યા ઓકે ધેન આફ્ટર ખાસ એવું પણ
  We all know that the Indus, Indus River, and its tributaries, we obtain remains from the banks of those rivers. For example, besides the Indus, if we talk about its tributaries, there is Jhelum, Chenab, Ravi, Beas, Sutlej. You can also say Satluj, you can also say Satluj. Jhelum, Chenab, Ravi, Beas, Sutlej. Okay. We found remains in the initial phase from the riverine regions. Okay, then after that, it is also specifically mentioned that

[04:12] કહી શકાય કે આગળ જતા ગુજરાતમાંથી પણ અવશેષો મળવાની શરૂઆત થાય એમાં પણ મોટાભાગે નદી કિનારે જ અવશેષો મળતા હોય છે જેમ કે સાહેબ ગુજરાતની અંદર ભોગાવો છે
  It can be said that going forward, remains will also start to be found in Gujarat, and most of these remains are found on the river banks, such as, sir, in Gujarat, there is the Bhogavo river.

[04:28] સાબરમતી
  Sabarmati.

[04:33] કે પછી કહી શકાય ભાદર નદી છે
  Or it can be said, there is the Bhadar river.

[04:38] લૂણી નદી છે
  There is the Luni river.

[04:41] ફુલકી નદી છે આવી કેટલીક નદીઓના ટ્ર પ્રદેશમાંથી આપણને ગુજરાતમાંથી અવશેષો મળવાની શરૂઆત થઈ
  There is the Fulki river. From the riverine regions of some such rivers, we started finding remains in Gujarat.

[04:47] ત્યાંથી આગળ જાવ તો ભારતના અલગ અલગ પ્રદેશોની અંદર એક સમય એવો પણ આવે છે
  Going further from there, there comes a time in different regions of India.

[04:52] દગર હકરા
  Dagar Hakra.

[04:59] આ નદીઓના તટ પ્રદેશમાંથી પણ આપણને અવશેષો મળે છે
  We also find remains from the riverine regions of these rivers.

[05:02] તો દોસ્તો કહેવાનો મતલબ એ છે કે આ તમામ લગભગ નગરો તમે જે જોઓ છો એ તમને કોઈને કોઈ નદીના તટ પ્રદેશમાંથી પ્રાપ્ત
  So friends, the point is that all these almost towns that you see are obtained from the riverine regions of some river or the other.

[05:12] થયા તો તમને પ્રશ્ન થઈ શકે કે સાહેબ કેમ
  So you might ask why

[05:15] મોટા ભાગની નગર સભ્યતાઓ જે છે જે નદી
  Most of the urban civilizations that are on the river

[05:17] કિનારે વિકસતી હોય છે તો દોસ્ત એનું કારણ
  Develop on the banks, so friend, the reason for that

[05:20] છે આ માત્ર ભારતમાં છે એવું જ નથી કહેતો
  Is, I'm not just saying this is only in India

[05:23] વિશ્વની પણ પ્રાચીનતમ નગર સભ્યતાઓને હમણાં
  I will now bring the world's ancient urban civilizations

[05:25] હું આપણી સમક્ષ ચર્ચામાં લઈશ એમાં પણ તમને
  Into discussion before you, in that too you

[05:28] ને નદી કિનારો જ જોવા મળવાનો છે દોસ્તો ને
  Will find the river bank, friends, and

[05:31] એનું કારણ એક એ છે કે નદી કિનારે એટલા
  The reason for that is that on the river bank so many

[05:33] માટે અવશેષો પ્રાપ્ત થતા હોય છે કારણ કે
  Remains are found, because

[05:35] નદી જે છે કે જે આપણને ઘણી બધી સુવિધાઓ
  The river, which gives us many facilities

[05:38] આપે છે પહેલી વસ્તુ તો સાહેબ પાણી મળે છે
  Gives, the first thing, sir, is water

[05:40] જે જીવન જરૂરી છે બીજું ખાસ ખેતીલાયક જમીન
  Which is essential for life, second, especially arable land

[05:44] જે છે એ પણ તમને ખાસ ત્યાંથી જ મળી જતી
  Which is there, you also get it specifically from there

[05:46] હોય છે એ સિવાય જોવા જઈએ તો માની લયો કે
  Is, apart from that, if we look, suppose that

[05:50] કોઈ વ્યક્તિ શિકાર પ્રવૃત્તિ સાથે
  A person is associated with hunting activities

[05:51] સંકળાયેલો હોય તો શિકારીઓ માટે પણ નદી ખૂબ
  If involved, then the river is also very important for hunters

[05:55] જરૂરી બને છે કારણ કે પશુઓ જે છે કે જે
  Becomes necessary, because animals, which

[05:57] પાણી પાણી પીવા માટે આવે તો ત્યાંથી એનો
  Come to drink water, then from there their

[05:59] શિકાર થઈ શકતો હોય છે બીજું તો કે
  Hunting can be done, second is that

[06:01] પશુપાલનનો વ્યવસાય જ આપ કરતા હોય તો
  If you are in the business of animal husbandry

[06:04] પશુપાલન માટે પણ તમારા પશુઓ માટે પણ પાણી
  For animal husbandry too, for your animals too, water

[06:07] ખૂબ જરૂરી બનતું હોય છે તો અત્ર તત્ર
  Becomes very necessary, so here and there

[06:10] સરોવતર લગભગ મોટા ભાગની સુવિધાઓ જે છે કે
  And in lakes, almost most of the facilities are such that

[06:13] જે નદી પૂરી પાડે છે એટલા જ માટે તમે
  The river that provides, that's why you

[06:15] વસ્તી ગીચતા વાળા જે પ્રદેશો જોશો તો એ
  When you see densely populated regions, they

[06:17] મોટા ભાગના મોટી મોટી નદીઓના કિનારે તમને
  mostly on the banks of big rivers you

[06:20] જોવા મળે છે આગળ દોસ્તો વાત કરીએ આ જે
  find. Further friends, let's talk about this

[06:23] નગરના અવશેષો જે આપણને પ્રાપ્ત થાય છે એ જ
  remains of the city that we find, just as

[06:25] પ્રમાણે જેમ ભારતમાં મળે છે એમ વિશ્વ ની
  in India, so from four different places in the world

[06:27] ચાર અલગ અલગ જગ્યાએથી આપણને નગર સભ્યતાના
  we have found remains of city civilization.

[06:30] અવશેષો મળેલા છે ઓકે જેમ ભારતની અંદર
  Okay, just as in India

[06:32] સિંધુ નદી અને શાખા નદીઓના આટલ
  the Indus River and its tributaries

[06:34] પ્રદેશમાંથી નગર સભ્યતાના અવશેષો મળ્યા એમ
  remains of city civilization were found in the region, similarly

[06:37] ચીનમાં જાવ તો દોસ્તો ચીનની અંદર વાંગહો
  if you go to China, friends, in China, the Huang He

[06:40] નગર સભ્યતા મળી આવી છે જે ચીનની સભ્યતાનું
  city civilization was found, which is considered the cradle of Chinese civilization.

[06:43] પારણું કહેવાય ચીનની સભ્યતાનું પારણું કહી
  The cradle of Chinese civilization can be called

[06:47] શકાય એ વાંગહો નગર સભ્યતા જે છે એના
  the Huang He city civilization

[06:49] અવશેષો પણ પીળી નદી અથવા તો યલ્લો રિવરના
  its remains are also found in the Yellow River region

[06:52] ટ્ર પ્રદેશમાંથી પ્રાપ્ત થાય છે એ જ
  Similarly,

[06:55] પ્રમાણે ખૂબ પ્રખ્યાત છે પ્રાચીન તમ નગર
  it is very famous among ancient city

[06:57] સભ્યતાઓની અંદર દોસ્તો મેસોપોટેમિયા
  civilizations, friends, Mesopotamia

[07:00] ઓકે એ પણ યુરેકટ્સ અને ટિગરેટ્સ નદીના તટ
  Okay, that too is found in the region of the Euphrates and Tigris rivers.

[07:03] પ્રદેશમાંથી પ્રાપ્ત થાય છે એ જ પ્રમાણે
  Similarly,

[07:06] દોસ્તો મિશ્ર નગર સભ્યતા ઈજીપ્તની નગર
  friends, the Egyptian city civilization

[07:08] સભ્યતા કહી શકાય જે નીલ અથવા તો નાઈલ
  can be called the city civilization, which is from the Nile or the Nile

[07:10] નદીના તટ પ્રદેશમાંથી આપણને પ્રાપ્ત થાય
  river region that we obtain.

[07:12] છે તો ઓલમોસ્ટ એવું કહી શકાય કે ચારે ચાર
  So, it can almost be said that all four

[07:15] વિશ્વની પ્રાચીનતમ નગર સભ્યતાઓ જે છે કે
  The world's oldest urban civilizations, which are,

[07:17] જે બધી લગભગ નદી કિનારે તમને મળી છે જેમ
  all of which are found almost on the river banks, such as

[07:20] ભારત તો ભારતની અંદર સિંધુ સભ્યતા કઈ નદીના કિનારે છે તો કે સિંધુ નદીના કિનારે
  India, so within India, the Indus Valley Civilization is on the bank of which river? It is on the bank of the Indus River.

[07:26] મિશ્ર જેને આપ ઇજીપ્તની નગર સભ્યતા પણ કહી શકો જે પણ નીલ અથવા તો નાઈલ નદીના કિનારેથી પ્રાપ્ત થાય છે
  Egypt, which you can also call the urban civilization of Egypt, is also found on the banks of the Nile or the Nile River.

[07:31] મેસોપોટેમિયા સૌથી પ્રાચીનતમ નગર સભ્યતાઓમાં સ્થાન પામેલ છે ટિગરેટસ અને યુરેકટસ નદીમાં એના ટપ પ્રદેશમાંથી પ્રાચ થાય છે બેની વચ્ચેનો પ્રદેશ જોવા મળતો હોય છે
  Mesopotamia holds a place among the oldest urban civilizations. It is found in the region between the Tigris and Euphrates rivers, the area between the two.

[07:41] એ જ પ્રમાણે દોસ્તો ચીનની અંદર જઈએ તો વાંગહો છે જે યલ્લો રિવર પણ કહી શકાય પીળી નદી જે છે એનાટ પ્રદેશમાંથી પ્રાપ્ત થાય છે
  Similarly, friends, if we go to China, there is the Huang He, which can also be called the Yellow River. The Yellow River is found in its region.

[07:52] તો આ છે દોસ્તો વિશ્વની પ્રાચીનતમ નગર સભ્યતાઓ પણ આને વર્ડ મેપ ઉપર જ્યારે જોવાનો પ્રયત્ન કરીએ તો કંઈક આ રીતે જોવા મળતી હોય છે
  So, friends, these are the world's oldest urban civilizations, but when we try to see them on a world map, they appear something like this.

[07:57] આ બધી સમકાલીન પણ મનાય છે.
  All of these are also considered contemporary.

[07:59] એક બાજુ ચીનમાં યલ્લો રિવરના કિનારે તમને જોવા મળે છે.
  On one side, you see it on the banks of the Yellow River in China.

[08:04] ઓકે અહીંયા મેસોપોટેમિયા જોવા મળે છે.
  Okay, here Mesopotamia is seen.

[08:06] અહીયા મિશ્ર જોવા મળે છે.
  Here Egypt is seen.

[08:08] અહીંયા આપણી સિંધુ સભ્યતા જોવા મળે છે.
  Here our Indus Valley Civilization is seen.

[08:10] ઓકે જો અહીંયા સિંધુ સભ્યતાને આપ ઓબ્ઝર્વ કરો છો ને તો અહીંયા હું એક આકાર બનાવવાનો પ્રયત્ન કરું
  Okay, if you observe the Indus Valley Civilization here, then I will try to draw a shape here.

[08:15] છું.
  I am.

[08:15] આપ જોઈ શકશો.
  You can see.

[08:15] કેવો આકાર બને છે સાહેબ તો કે ત્રિભુજ આકાર છે.
  What shape is formed, sir, so it is a triangular shape.

[08:20] ત્રિભુજ આકાર એટલે કે ત્રિકોણ આકાર જે છે એની અંદર આ નગર સભ્યતા આપણને જોવા મળે છે.
  Triangular shape means a triangular shape, within which we find this urban civilization.

[08:27] ઓકે દેશો જો આપ ઓબ્ઝર્વ કરશો એકદમ ઝીણોટ પૂરું જો ધ્યાન આપશો તો અહીયા તમને ભારત જોવા મળે છે.
  Okay, if you observe the countries, if you pay very close attention, you will find India here.

[08:32] આ બાજુની થાય અફઘાનિસ્તાન જોવા મળે છે અને અહીંયા તમને જોવા મળે છે પાકિસ્તાન.
  On this side is Afghanistan, and here you find Pakistan.

[08:39] તો ત્રણ દેશોમાંથી ચોક્કસથી એના પુરાવાઓ પ્રાપ્ત થતા હોય છે.
  So, evidence is definitely obtained from these three countries.

[08:43] ભારત ત પાકિસ્તાન અને અફઘાનિસ્તાનમાંથી તો એ પણ ખાસ યાદ રાખવા જરૂરી બની શકે.
  From India, Pakistan, and Afghanistan, so that can also be important to remember.

[08:48] સાથે દોસ્તો વાત કરીએ તો આ નગરના અવશેષોની શોધખોળની જ્યારે શરૂઆત થાય તો દોસ્તો શોધખોળ માટે એવું કહી શકાય કે પહેલી શરૂઆત એક અંગ્રેજ અધિકારીથી થાય છે.
  Along with that, friends, when the exploration of the remains of this city begins, it can be said that the exploration starts with an English officer.

[08:57] જેનું નામ છે દોસ્તો ચાર્લ્સ મરસન નામ મેં બી કદાચ સાંભળેલું હોય છે એવું કહી શકાય.
  Whose name is, friends, Charles Masson, a name I might have heard before, it can be said.

[09:03] કે ચાર્લ્સ મરસન પાકિસ્તાનની અંદર જે સિંધુ સભ્યતાના નગરો હાલમાંથી આપણને જે મળેલા છે.
  That Charles Masson, the cities of the Indus civilization in Pakistan that we have found from the current sites.

[09:08] ઓકે એ પ્રદેશોની અંદર હડપ્પા મોહેજો દડો વાળી જે ખાસ સાઈટો જે આપણે જે
  Okay, in those regions, the special sites like Harappa and Mohenjo-daro that we have.

[09:17] કહેતા હોય છે ઓકે ત્યાં ભાઈ ત્યાં આટાફેરાને આશીર્વાદ કરતો હોય છે હવે એવું કહેવાય છે કે આ ચાર્લ્સ મર્સન જે છે ને એ પોતે એક સિક્કાશાસ્ત્રી હતો
  They say okay, there, brother, he blesses the comings and goings. Now it is said that this Charles Marson, he himself was a numismatist.

[09:29] હવે એ ભાઈ જે છે એણે જસ્ટ ખાલી એમનામ કેટલીક ઈટો કેટલાક ખંડેરો આ બધી વસ્તુ મળે છે ઓકે એણે પોતાના પુસ્તકની અંદર
  Now this brother, he just, for no reason, found some bricks, some ruins, all these things. Okay, in his book,

[09:42] પોતાને અને યાત્રા નોંધ જે છે પ્રવાસ ડાયરીઓ જે છે એની અંદર આ શું કરેલી છે તો કે એની નોંધ કરેલી છે.
  He himself, and the travel notes, the travel diaries, within them, what has he done? So, he has made a note of it.

[09:50] તો એનો મતલબ પહેલી વખત કોઈ પુરાવાઓ આપણને મળ્યા તો એ સૌપ્રથમ કોઈ વ્યક્તિને મળેલા હતા એક અંગ્રેજ અધિકારી હતો જેનું નામ હતું ચાર્લ્સ મરસન
  So, it means we got some evidence for the first time. So, it was first found by a person, an English officer, whose name was Charles Marson.

[09:58] આમ જોવા જઈએ તો એ પોતે સેના સાથે સંકળાયેલો હતો એનું મૂળ નામ કાંઈક અલગ છે પણ એ યાદ રાખવાની કોઈ એવડીી મોટી જરૂરિયાત નથી તો હું આપની ઉપર એવું કોઈ પરફોર્મન્સ પ્રેશર જનરેટ નથી કરતો ઓકે તો એ સેનાની અંદર રહેલા હતા ઓકે
  If we look at it, he himself was associated with the army. His original name is something different, but there is no great need to remember that. So, I am not generating any performance pressure on you. Okay, so he was in the army. Okay.

[10:12] એ વ્યક્તિએ પોતાનું નામ કાંઈક અલગ રાખેલું છે ચાર્લ્સ મરસન નામથી પોતે આ ડેટા બધો બહાર પાડેલો છે
  That person has kept his name somewhat different. He himself has released all this data under the name Charles Marson.

[10:19] ખરેખર એનું મૂળ નામ કાંઈક અલગ છે પણ
  Actually, its original name is something different, but

[10:21] એટલીસ્ટ એક પ્રયત્ન થયો એક શરૂઆત થઈ છે
  at least an effort was made, a beginning has been made.

[10:25] ઓકે આગળ જતાં ખાસ એવું કહી શકાય કે એક
  Okay, going forward, it can be specifically said that a

[10:28] વ્યક્તિનો આપણી સમક્ષ ઉલ્લેખ કરીશ જે
  person will be mentioned before us, who

[10:30] વ્યક્તિનું નામ છે દોસ્તો ડેલ હાઉસી હવે
  the person's name is, friends, Dalhousie. Now

[10:34] ડેલહાઉસીને શું કામ સાહેબ એ રેફરન્સમાં
  Why is Dalhousie, sir, in that reference?

[10:36] લ્યો હશો તો એ સમજવાનો પ્રયત્ન કરો કે
  If you take it, try to understand that

[10:38] ડેલહાઉસી જે છે કે જેણે ભારતની અંદર શરૂઆત
  Dalhousie, who is it, who started in India

[10:41] કરેલી છે સાહેબ રેલવેની
  has done, sir, of railways.

[10:43] ઓકે રેલવેનો પાયો નાખ્યો છે 1853 ની અંદર
  Okay, the foundation of railways was laid in 1853.

[10:47] સાહેબ રેલવેની શરૂઆત થઈ તમને એ પણ ખ્યાલ
  Sir, railways started. You also know that

[10:50] હશે કે મુંબઈ થી
  it was from Mumbai to

[10:53] થાણે વચ્ચે રેલવે શરૂ થઈ ઓકે આ પ્રારંભ
  Thane that the railway started. Okay, this beginning

[10:57] થયો છે પછી તો રેલવેનું કામ જે છે ધીરે
  has happened. After that, the work of railways, slowly

[11:00] ધીરે ધીરે ધીરે ઉપડે છે સ્પીડ પકડે છે
  slowly, slowly, it picks up speed.

[11:02] દોસ્તો આ રેલવે ઉપર જ્યારે કામ ચાલી
  Friends, when work was going on this railway,

[11:04] રહ્યું છે આ રેલવે ઉપર કામ કરવા માટે અલગ
  on this railway, to work on it, different

[11:07] અલગ એન્જિનિયરોની જરૂરિયાત પડે સિવિલ
  different engineers were needed. Civil

[11:09] એન્જિનિયરોની જરૂરિયાત પડશે મિકેનિકલ
  engineers would be needed. Mechanical

[11:11] એન્જિનિયર્સની જરૂરિયાત પડશે અને આ
  engineers would be needed. And these

[11:13] એન્જિનિયરો જે દેશમાંથી આ ઇંગ્લેન્ડથી
  engineers, from which country, from England

[11:16] મોટા ભાગના જે આવી રહ્યા છે એમાંનો એક
  most of them are coming, one among them

[11:19] વ્યક્તિ છે જેનું નામ છે એલે એલેક્ઝાન્ડર
  is a person whose name is Ale, Alexander.

[11:21] કનિંગહામ શું નામ છે દોસ્તો એલેક્ઝાન્ડર કનિંગહામ દોસ્તો આ એલેક્ઝાન્ડર કનિંગહામ નામનો એક અંગ્રેજ અધિકારી જે છે કે જે એન્જિનિયર તરીકે રેલવે માટે કામ કરવા માટે ભારતમાં આવેલો.
  What is the name Cunningham, friends? Alexander Cunningham. Friends, this Alexander Cunningham was an English officer who came to India to work as an engineer for the railway.

[11:31] હવે 1856 આજુબાજુનો સમય એવો બને છે કે જે લાહોરથી કરાચી વચ્ચે રેલમાર્ગ બનાવવામાં આવતો હોય છે અને ન્યા જે મોટાભાગે અંગ્રેજો શું કરતા તો કે કોઈ જગ્યાએથી જૂની ઈટો મળે ને તો એ ઉપાડીને સીધી પાટા નીચે ગોઠવી દેતા.
  Now, around 1856, the time was such that a railway line was being built between Lahore and Karachi, and what did the British mostly do there? If they found old bricks somewhere, they would pick them up and place them directly under the tracks.

[11:51] હવે આવું તો બહુ ટાઈમથી ચાલે છે હવે આમાં તો કોઈ કદાચ કોઈ જૂની ઈંટો જૂના ખંડેરો મળ્યા હોય ઈટો દેખાણી ઉપાડીને ગોઠવી દયો બીજી કોઈ મગજમારી ન કરો.
  Now, this has been going on for a long time. Now, in this, if someone perhaps found some old bricks or old ruins and saw bricks, they would pick them up and place them, without any further hassle.

[11:59] તો દોસ્ત આવી તો કદાચ આપણા નગર સભ્યતાના પુરાવો આ રીતે ડિસ્ટ્રોય થાય હશે પણ વસ્તુ એ બને છે દોસ્તો કે આ ભાઈ જે છે એને પુરાતત્વ વિભાગ ઉપર થોડો રસ ખરો પુરાતત્વીય બાબતો જે છે એમાં એનો પોતાનો રસનો વિષય હતો એટલે એણે શું વિચાર્યું તો
  So, friends, perhaps evidence of our urban civilization might be destroyed in this way. But what happened, friends, is that this gentleman had some interest in archaeology. Archaeological matters were his subject of interest, so he thought,

[12:21] કે પોતાના ઉપરી અધિકારીઓને વાત કરી કે
  He spoke to his superiors and said that

[12:24] સાહેબ મને ભારતની કોઈ પ્રાચીનતમ નગર સભ્યતાના અવશેષો અહીયા પ્રાપ્ત થાય એવું લાગે છે
  Sir, I feel that I have found remains of some ancient city civilization of India here.

[12:29] અહીંયા આપણે વિશ્વની એક પ્રાચીનતમ સંસ્કૃતિ મળશે
  Here we will find one of the world's most ancient cultures.

[12:31] તો જો તમને વાંધો ન હોય તો સાહેબ આની ઉપર આપણે થોડું કામ કરીએ
  So if you don't mind, sir, let's do some work on this.

[12:37] એલેકઝાન્ડર કનિંગહામે પોતાના ઉપરી અધિકારીને રજવાત કરી એટલે એના જે સાહેબો હતા ને એને કીધું ભાઈ તું શેના હાટું અહીયા આવ્યો છો
  Alexander Cunningham made a request to his superior officer, so his bosses said, 'Brother, why have you come here?'

[12:44] ભાઈ તને અહીંયા રેલવે માટે બોલાવવાનો છે તારે રેલવેનું નું કામ કરવાનું છે
  Brother, you have been called here for the railway; you have to do the railway's work.

[12:49] તો હું કામ ભાઈ ડોઢો થાશ કરતી હોય એ કર ભાઈ તોરે બીજા કોઈ જ નવા ખેલ કરવાના નથી
  So, brother, do what you are doing, don't try any new tricks.

[12:56] ઓકે ઉપરી અધિકારી તરફથી સપોર્ટ ન મળ્યો એટલે ભાઈ જે છે એની કદાચ ઈચ્છા હશે
  Okay, he did not get support from his superiors, so perhaps the brother, whoever he is, had the desire.

[13:00] એને કદાચ આ મુદ્દા ઉપર કામ પણ કરવું હોય છે કારણ કે ન્યાથી એને કેટલીક મહોરો પણ મળે છે
  He might have wanted to work on this issue because he also found some seals from there.

[13:07] હડપ્પા જે છે એનું પણ ખાસ કેટલાક ડેટા એને મળતા હોય છે ઘણી બધી વસ્તુ એને કદાચ પ્રાપ્ત પણ કરી
  He also gets some specific data related to Harappa; he might have acquired many things.

[13:11] પણ કોઈ જ રેગ્યુલર વર્કઆઉટ એની ઉપર થઈ શક્યું નહીં
  But no regular workout could be done on it.

[13:14] ખુંદ વગરના આખલા જે છે એની પણ ખાસ મુદ્રાઓ
  There are also special seals of bulls without humps.

[13:22] મળતી હોય છે ને આવું બધું એના ધ્યાનમાં આવે છે પણ સંજોગો એવા છે કે ભાઈ એને કોઈ સપોર્ટ કરતો નથી પણ દોસ્ત આ વ્યક્તિની ઈચ્છા છે કે કોઈપણ સમય આની ઉપર કામ કરવું છે અને ખાસ એક સમય એવું કહેવાય કે 1857 ના સંગ્રામ પછી એક વાઈસરોય બનતો હોય છે કેનિંગ અને દોસ્તો આ વાઈસરોય કેનિંગના સમયમાં એક ડિપાર્ટમેન્ટ ઊભો થતો હોય છે જેને આપણે કહી છીએ દોસ્તો એએસઆઈ એએસઆઈ ઇન ધ સેન્સ તો કે કહી શકાય આર્કિયોલોજીકલ આર્કિયોલોજીકલ સર્વે ઓફ ઇન્ડિયા દોસ્તો એએસઆઈ આર્કિયોલોજીકલ સર્વે ઓફ ઇન્ડિયા ડિપાર્ટમેન્ટ જે છે જેની સ્થાપના 1861 ની અંદર જ્યારે થતી હોય છે ને આની અંદર દોસ્તો એઝ અધ્યક્ષ તરીકે સ્થાન મળતું હોય છે કનિંગહામને તો એલેક્ઝાન્ડર કનિંગહામ પોતે સીધો એએસઆઈ નો અધ્યક્ષ બની ગયો છે પુરાતત્વીય વિભાગ જે છે એ ભારતનો આર્કોલોજીકલ સર્વે ઓફ
  It is obtained and all this comes to his notice, but the circumstances are such that brother, no one supports him, but friend, this person wishes to work on this at any time, and it is specifically said that after the 1857 mutiny, a viceroy is being made, Canning, and friends, during the time of this viceroy Canning, a department is being established, which we call friends ASI, ASI in the sense, it can be said Archaeological Survey of India, friends ASI Archaeological Survey of India department, which was established in 1861, and friends, Cunningham gets the position as chairman in this, so Alexander Cunningham himself directly became the chairman of ASI, the archaeological department, which is India's Archaeological Survey of

[14:22] ઇન્ડિયા ડિપાર્ટમેન્ટ જે છે એનો અધ્યક્ષ બની ગયો છે તો પાર્ટીને ચાંદી ચાંદી છે
  The chairman of the India Department has become, so the party is golden, golden.

[14:27] હવે કોઈ અટકાવનારું નથી પણ સંજોગો હાર નથી
  Now there is no one to stop, but circumstances are not defeat.

[14:29] ભેગા થતા પોતાના હાથમાં ડિપાર્ટમેન્ટ હોવા છતા એવું ગોતે છે પણ દોસ્ત આ સાઈટો એક વખત ધ્યાનમાં આવે તો એ સમય લોકેશન પીિન કરી નાખવાનું હોય અને લોકેશન કદાચ પીન નહી થયું હોય તો એવડા મોટા સફળતાના માર્ગ ઉપર આ વ્યક્તિ નથી જઈ શકતો.
  Even though the department is in their hands, they are looking for something, but friend, if these sites come to attention once, then that time's location has to be pinned, and if the location is perhaps not pinned, then this person cannot go on such a big path to success.

[14:43] તો તો કે ભાઈ મહેનત કરી ઘણી બધી ધેન આફ્ટર ખાસ એક અંગ્રેજ અધિકારીને જવાબદારી એસઆઈના અધ્યક્ષ તરીકે આપવામાં આવતી હોય છે જે તે વ્યક્તિનું નામ છે સર જોડ માર્શલ એ પણ દોસ્તો બનતા હોય છે એએસઆઈના અધ્યક્ષ
  So then, brother, after working hard, a special English officer is given the responsibility as the chairman of ASI, whose name is Sir John Marshall, he also becomes friends, the chairman of ASI.

[15:02] હવે દોસ્તો એએસઆઈ એટલે ફરીથી રિપીટ કરું છું આર્કિયોલોજીકલ સર્વે ઓફ ઇન્ડિયા ડિપાર્ટમેન્ટ જે છે એનો અધ્યક્ષ બને છે સર જોન માર્શલ અને દોસ્તો આ સર જોન માર્શલ આર્કિયોલોજીકલ સર્વે ઓફ ઇન્ડિયા ડિપાર્ટમેન્ટનો જ્યારે અધ્યક્ષ બને છે તો એની સાથે બે વ્યક્તિ કામ કરે છે.
  Now friends, ASI means, I repeat again, the chairman of the Archaeological Survey of India Department becomes Sir John Marshall, and friends, when this Sir John Marshall becomes the chairman of the Archaeological Survey of India Department, then two people work with him.

[15:17] એકનું નામ છે સાહેબ દયારામ શાહની
  One's name is Saheb Dayaram Sahni.

[15:24] અને બીજું નામ જે છે કે જેને આપણે કહીએ છીએ દોસ્તો ઓકે એક છે દયારામ શાહની અને બીજા મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિ જે છે જે એમની સાથે જ સંકળાયેલા છે એની સાથે જ જોડાયેલા છે અને જે તે વ્યક્તિ જે છે કે જેનું નામ છે રખાલદાસ બેનર્જી હવે દોસ્તો બને છે એવું કે આ બે વ્યક્તિ જ્યારે કામ કરી રહ્યા છે દયારામ શાહની અને રખાલદાસ બેનર્જી ધીરે ધીરે ધીરે મસ્ત વર્કઆઉટ કરે છે હવે સંજોગો વસાત દોસ્તો એવું બનેલું કે અહીંયા એક જબરજસ્ત કાર્યવાહીની શરૂઆત થાય છે એક્ઝેટલી શું બની રહ્યું છે અહીંયા એ જે વસ્તુની તમે આતુરતાથી રાહ જોઈ રહ્યા છો એ મળવા તરફ જઈ રહી છે જી હા દોસ્તો આપણે જેની વાત કરી રહ્યા છીએ એ છે દોસ્તો આપણા સિંધુ સભ્યતાના નગરો મળી રહ્યા છે અને દોસ્તો યાદ યાદ રાખો કે એવું કહી શકાય કે 1900 ને ઓકે બીજા જે વ્યક્તિ જે છે જેનું નામ શું છે સાહેબ તો કે રખાલદાસ
  And another name which is that which we call friends, okay. One is Dayaram Shahni and another important person who is associated with him, connected with him, and that person whose name is Rakhal Das Banerjee. Now friends, what happens is that when these two people are working, Dayaram Shahni and Rakhal Das Banerjee, slowly, slowly, slowly they work out well. Now, by chance, friends, it happened that a tremendous action started here. Exactly what is happening here, the thing you are eagerly waiting for is about to be found. Yes friends, what we are talking about is the cities of the Indus civilization are being found. And friends, remember, it can be said that 1900. Okay, the other person, whose name is what, sir? So, Rakhal Das.

[16:24] બેનર્જી દોસ્તો લખાલદાસ બેનર્જી જે છે એ પણ ખાસ મહત્વનું કામ કરશે.
  Banerjee, friends, Rakhaldas Banerjee, he will also do important work.

[16:31] દયારામ શાહની જે છે એ પણ મહત્વનું કામ કરશે.
  Dayaram Sahni, he will also do important work.

[16:33] બંને ભાઈઓ જે છે જબરજસ્ત પરફોર્મન્સ આપી રહ્યા છે.
  Both brothers are giving a tremendous performance.

[16:37] એમાં વિશેષ રીતે એવું કહી શકાય કે પહેલું સંશોધન પ્રથમ નગર જે છે એ મળી મળી જતું હોય છે.
  In this, it can be specifically said that the first research, the first city, is found.

[16:43] અને એ જે નગર જે છે જેને આપણે શું કહીએ છીએ સાહેબ હડપ્પા.
  And that city, what do we call it, sir, Harappa.

[16:46] હડપ્પાનું સંશોધન થઈ ગયું.
  The research of Harappa has been done.

[16:49] કોણે સંશોધન કર્યું દયારામ શાહની દ્વારા સંશોધન થાય છે.
  Who did the research? Research is done by Dayaram Sahni.

[16:52] ક્યારે સંશોધન થશે તો કે 1921 માં.
  When will the research happen? In 1921.

[16:54] 1921 ની અંદર કઈ નદીના કિનારે તો સિંધુની એક શાખા નદી છે જેનું નામ છે રાવી નદી.
  In 1921, on the bank of which river? It is a branch river of the Indus, named Ravi river.

[17:00] આ રાવી નદીના તટ પ્રદેશમાંથી આપણે સિંધુ સભ્યતાનું પ્રથમ નગર મળી ગયું છે.
  From the region of the Ravi river, we have found the first city of the Indus civilization.

[17:05] તો દોસ્તો તાળીઓના ગડગડાટ સાથે એને વધાવી લેજો કે ભાઈ ભારતનું પહેલું પ્રાચીનતમ નગર મળેલું છે.
  So friends, welcome it with applause, that the first ancient city of India has been found.

[17:10] ઓકે આવું એવું જ બીજું એક પરફોર્મન્સ મળે છે દોસ્તો રખાલદાસ બેનર્જી તરફથી 1922 ની અંદર.
  Okay, a similar performance comes from Rakhaldas Banerjee in 1922.

[17:17] એવું કહી શકાય કે બીજું નગર મળે છે જેને આપણે કહીએ છીએ મોહેંજો દરો.
  It can be said that another city is found, which we call Mohenjo-daro.

[17:19] દોસ્તો મોહેંજો દરો પણ મળી રહ્યું છે.
  Friends, Mohenjo-daro is also being found.

[17:25] મોહેંજો દરોડો જે છે જ્યારે પ્રાપ્ત થશે
  When Mohenjo-daro is found,

[17:27] તો એ સિંધુ નદીના અટલ પ્રદેશમાંથી પ્રાપ્ત
  it is found in the stable region of the Indus River.

[17:29] થતું હોય છે મોટા ભાગે ઘણા બધા વિદ્યાર્થી
  Mostly, many students

[17:31] મિત્રો ભૂતકાળમાં મારા લેક્ચર્સ કદાચ
  friends may have watched my lectures in the past,

[17:33] જોયેલા હોઈ શકે તો એ વિદ્યાર્થી મિત્રોને
  so to those student friends,

[17:36] હું રેગ્યુલર બેઝ ઉપર એક ટ્રીક આપું છું
  I give a trick on a regular basis,

[17:37] જે અમને ખાસ અહીયા સપોર્ટીવ બનતી હોય છે
  which is particularly supportive for us here.

[17:39] જે લોકો કદાચ પહેલી વખત આ સેશન જોઈ રહ્યા
  For those who may be watching this session for the first time,

[17:41] છે એમને ચોક ચોકસથી વાત કરીશ કે ભાઈ તમારે
  I will definitely tell them that brother, you

[17:43] અહીયા યાદ રાખવા માટે એક ટ્રીક બની શકે છે
  can have a trick to remember here.

[17:46] પહેલા તો તમારે ખાસ એક કોડ યાદ રાખવાનો
  First, you must remember a special code.

[17:48] થશે હડપ્પા દયારામ શાહની અને રાવી નદી
  It will be Harappa, Dayaram Sahni, and Ravi River.

[17:52] એટલે કે એચડીઆર મોડ તમે યાદ રાખી લયો 1921
  That is, remember the HDR mode, 1921.

[17:55] વાળો અને દોસ્તો 1922 ની અંદર તમારે
  And friends, in 1922, you

[17:58] કોડિંગ યાદ રાખવું જરૂરી બને કે જે આપ કહી
  need to remember the coding, which you can say

[18:01] શકો છો એમઆરએસ
  is MRS.

[18:03] એમઆરએસ એટલે કે એમ ફોર મોહેંજો દડો આર ફોર
  MRS means M for Mohenjo-daro, R for

[18:05] ખાસ રખાલદાસ બેનર્જી અને s ફોર સિંધુ નદી
  special Rakhaldas Banerjee, and S for Indus River.

[18:10] હવે જો આજે ખાસ યાદ રાખવું ઘણા ને પ્રશ્ન
  Now, remember this, many will have a question.

[18:12] થશે કે સાહેબ પહેલા હડપ્પા કે મોહેંજો દડો
  They will ask, sir, first Harappa or Mohenjo-daro?

[18:14] તો ભાઈ આઈબીસીડીમાં પહેલા આલ્ફાબેટ h આવે
  So brother, in the ABCD, the alphabet H comes first,

[18:16] છે પછી એમ આવે છે એટલે પહેલા હડપ્પા પછી
  then M comes. So first Harappa, then

[18:18] મોહેંજો દડો ઓકે સાહેબ સંશોધન કરતા કોણ
  Mohenjo-daro. Okay, sir, who will do the research?

[18:21] આવશે દયારામ શાહની કે પછી રખાલદાસ બેનર્જી
  Will it be Dayaram Sahni or Rakhaldas Banerjee?

[18:25] તોડી ફોર દયારામ શાહની આર ફોર રખાલદાસ
  So D for Dayaram Sahni, R for Rakhaldas.

[18:27] બેનર્જી એબીસીડી માં પહેલાડી આવે છે પછી આર આવે છે ઓકે સાહેબ રાવી નદી કે સિંધુ નદી આમાં પણ અમને કન્ફ્યુઝન થાય છે થતું હોય છે વિદ્યાર્થી કાળમાં વસ્તુ બને છે તો દોસ્તો પહેલા આર આવે પછી એસ આવે રાવી નદી પછી સિંધુ નદી આવશે ધેટ્સ ઈટ આ રીતે એકદમ ઈઝીલી તમે યાદ રાખી શકો છો તોએડીઆર અને એમઆરએસ જેવો કોડ જે છે કે જેમને ચોક્કસથી તમને સપોર્ટીવ બનશે પણ આ બંને વ્યક્તિ કોની સાથે રહીને કામ કરતા હતા તો સરજોન માર્શલ તો એ વ્યક્તિને પણ તમારે ઉપરી અધિકારી અધ્યક્ષને લીધે તમારે યાદ રાખવો પડશે
  Banerjee comes first in ABCD, then R comes. Okay sir, Ravi river or Indus river, we get confused in this too. This happens during student life. So friends, R comes first, then S comes. Ravi river, then Indus river will come. That's it. In this way, you can remember it very easily. So, a code like ADR and MRS will definitely be supportive to you. But with whom did these two people work? So Sir John Marshall. So you will have to remember that person too, due to the superior officer, the chairman.

[18:58] હવે દોસ્તો આ સિંધુ સભ્યતાના નગરો ઉત્તર દક્ષિણ પૂર્વ પશ્ચિમ આ ચાર દિશાઓની અંદર આપણે જોવા છે એવું કહેવાય છે કે ઉત્તર દક્ષિણ પૂર્વ પશ્ચિમની દ્રષ્ટિએ જોવા જાય તો ઉપર ઉત્તરની સાઈડ આપણે જોતા હોય છીએ કશ્મીરની અંદરમા માંડા દક્ષિણની અંદર જે મહારાષ્ટ્રની અંદર આવેલું છે દહીમાબાદ પૂર્વની અંદર આવેલું છે દોસ્તો ઉત્તર પ્રદેશના મેરઠની અંદર આલમગીરપુર અને પશ્ચિમની અંદર જે નગર મળે છે કે જેને આપણે કહી છી પાકિસ્તાનની અંદર બલુચિસ્તાનની અંદર આવેલું છે સુક્તા ગેંડોર ફરીથી રિપીટ
  Now friends, we need to look at the cities of the Indus civilization in these four directions: North, South, East, West. It is said that looking from the perspective of North, South, East, West, we look towards the North side. In Kashmir, in the north, Manda. In the south, which is in Maharashtra, Daimabad. In the east is located, friends, in Meerut, Uttar Pradesh, Alamgirpur. And in the west, the city that is found, which we call, in Pakistan, in Balochistan, is located, Sutkagen Dor. Repeat again.

[19:27] કરું છું ચારે ચાર વસ્તુ ઉત્તરમાં
  I am doing all four things in the north.

[19:29] કશ્મીરમાં માંડા આવશે દક્ષિણમાં
  In Kashmir, Mandla will come in the south.

[19:32] મહારાષ્ટ્રની અંદર દહેમાબાદ આવશે પૂર્વમાં
  Inside Maharashtra, Dahod will come in the east.

[19:34] મેરઠમાં આવેલું આલમગીરપુર અને પશ્ચિમ જે
  Alamgirpur located in Meerut and which is in the west.

[19:37] છે કે જેની અંદર દોસ્તો આવશે
  is that inside which, friends, will come.

[19:38] બલુચિસ્તાનમાં આવેલું સુકતા ગેંડોરો તો આ
  Sutkagendor in Balochistan, so this.

[19:41] ચારે ચાર જે છે તેમાં મારે યાદ રાખવા
  All four that are there, I need to remember.

[19:43] જરૂરી બનશે ઓકે આગળ દોસ્તો ખાસ વાત કરીએ
  will be necessary. Okay, moving on, friends, let's talk specifically.

[19:46] તો ટોટલ કેટલી સાઈઝ લંબાઈ પહોળાઈ જે છે એ
  So, what is the total size, length, and width?

[19:49] ખાસ તમને જોવાની થાય તો પૂર્વથી પશ્ચિમ
  If you specifically want to see, from east to west.

[19:52] જોવો તો દોસ્તો 1600 km જોવા મળે છે અને
  If you look, friends, it is found to be 1600 km, and.

[19:55] ઉત્તરથી દક્ષિણ જોવો તો તમને 1400 km જેવો
  If you look from north to south, you get about 1400 km.

[19:57] એરિયા કવર અપ થતો હોય છે પણ ઓલમોસ્ટ એવું
  area is covered, but almost like that.

[20:00] કહી શકાય કે 1250,000 કિલોમીટર સ્ક્વેર
  it can be said that 1,250,000 square kilometers.

[20:04] એરિયા જે છે એ જે કવર થાય છે 12 લાખ૫,000
  The area that is covered is 12,50,000.

[20:12] કિલોમીટર સ્ક્વેર એરિયા જે છે આમાં કવર
  Square kilometer area is covered in this.

[20:15] થતો હોય છે ઓકે હવે આમાં સાહેબ 13 લાખ લખે
  is covered. Okay, now if 13 lakh is written in this, sir.

[20:18] તો અભિમાન નહી રાખવાનું ભાઈ બરોબર છે
  then don't keep pride, brother, that's right.

[20:20] 1290,000 લખે તો એ ના પણ નહી પાડવાની
  If 12,90,000 is written, then don't refuse that either.

[20:23] એપ્રોક્સ રેન્જ છે આ એરિયામાં થોડો ઘણો
  It's an approximate range, there's a little bit in this area.

[20:26] પ્લસ માઇનસ થાતો હોય છે મેં તમને ટ્રાએંગલ
  plus or minus happens. I told you the triangle.

[20:28] શેપ દેખાડયો તો તમારે ચોક્કસથી યાદ

[20:30] રાખવાનો છે કયો આકાર છે તો કે ત્રિભુજ

[20:32] આકારની અંદર ફેલાયેલી છેજીપીએસસી

[20:34] એક્ઝામોની અંદર પૂછેલ છે ઓકે સાથે દોસ્તો

[20:37] વાત કરીએ તો પહેલું નગર સીધા આપણે આપણે

[20:39] બીજી કોઈ ચર્ચા ન કરતા સીધા નગર તરફ જઈએ

[20:42] છીએ કારણ કે ફાસ્ટ એન્ડ ફોરવર્ડમાં સાહેબ

[20:43] રિવિઝન લેવું છે ઓકે તો દોસ્તો હડપ્પાનગર

[20:45] તરફ જતા હોય છે તો પહેલા તો 1921 ની અંદર

[20:48] સંશોધન થશે ઓકે નદી ખાસ યાદ રાખી તી સાહેબ

[20:51] રાવી નદી હવે પર્ટીક્યુલર એરિયા યાદ રાખો

[20:54] પર્ટીક્યુલર એરિયા એ બને છે કે અહીંયા

[20:56] તમારે યાદ રાખવાનું થશે હડપ્પા નામનું નગર

[20:58] જે છે કે જેનું સંશોધન આપણને

[21:00] પાકિસ્તાનમાંથી તો થયું પણ પાકિસ્તાનની

[21:03] અંદર કઈ જગ્યાએથી તો પાકિસ્તાનની અંદર જે

[21:06] પંજાબ આવેલું છે ન્યાં મોન્ટેગોમ રી

[21:09] જિલ્લો છે ફરીથી રિપીટ કરું છું પાકિસ્તાન

[21:12] પાકિસ્તાનની અંદર પંજાબ આવેલું છે

[21:16] અને એ પંજાબમાં મોન્ટેગોમરી જિલ્લામાંથી

[21:19] આપણને પ્રાપ્ત થતું હોય છે હડપ્પા નગર

[21:22] પહેલું સંશોધન થયેલું નગર કહી શકો 1921

[21:25] માં સંશોધન થાય છે દયારામ શાહનીએ સંશોધન

[21:27] કર્યું મેં તમને અગાઉ જણાવી દીધેલું છે

[21:29] ઓકે હવે કઈ નદીના કિનારે આવેલું છે તો નદી

[21:32] પણ તમને ખ્યાલ છે રાવી નદી મેં તમને

[21:33] એચડીઆર મોડ આખે આખો કીધેલો છે તો અહિયાં

[21:35] ફરીથી લખી દઉં છું h ફોર હડપ્પાડી ફોર

[21:38] દયારામ શાહની આર ફોર રાવી નદી ઓકે હવે

[21:42] અહીના અવશેષો ઉપર ફોકસ કરીએ પહેલા તો

[21:45] સિંધુ સભ્યતાનું નગર આયોજન મોટાભાગે આપ

[21:47] જોવો છો ને તો તમને નગર જે છે એ ગ્રીડ

[21:50] પેટર્નની અંદર જોવા મળતા હોય છે જાળીદાર

[21:52] વ્યવસ્થા સાથે જોવા મળે ગ્રીડ પેટર્ન અથવા

[21:55] તો જાળીદાર વ્યવસ્થા શું છે તો કે તમે

[21:57] ગાંધીનગર જોયું હોય તો તમને ખ્યાલ હોય તો

[21:59] સેક્ટર વાઈઝ આખું વિભાજન હોય છે દોસ્તો

[22:02] આવું જ કંઈક વિભાજન હોય છે કે આમ ઊભો આ

[22:05] મુખ્ય માર્ગ હોય પછી આ વચ્ચે શેરીઓ પડે છે

[22:12] ઓકે શેરીઓ અને મુખ્ય માર્ગ જે છે કે જે 90

[22:14] ડિગ્રીના એંગલ ઉપર કટઆઉટ મારતા હોય છે

[22:17] આવું ખાસ જોવા મળે છે મોટા ભાગના મકાનો જે

[22:20] છે એના ફ્રન્ટ તમે જોશો તો અંદરની સાઈડ

[22:22] જોવા મળતા હોય છે

[22:24] એક પણ મકાન જે છે કે જેનો દરવાજો તમને

[22:27] મુખ્ય માર્ગ ઉપર જોવા મળતો નથી આ તમારો

[22:30] મુખ્ય માર્ગ બને છે ઓકે તો આ રીતે અહીંયા

[22:33] સેક્ટર વાઈઝ આખું તમને ડિવિઝન આની અંદર

[22:36] જોવા મળતું હોય છે બીજું તો તો કે અહીંયાં

[22:38] જ્યારે આ નગરના અવશેષો જે પ્રાપ્ત થાય છે

[22:41] એમાં મોટા ભાગે એવું જોવા મળેલું છે કે

[22:44] દુર્ગ એટલે કે કિલ્લો જે છે એ મોટા ભાગના

[22:47] કેસની અંદર પશ્ચિમમાં જોવા મળેલો છે અને

[22:50] પ્રજાજનો જે છે જ્યાં જનસામાન્ય રહી રે છે

[22:53] એ તમને ક્યાં જોવા મળે છે તો કે સાહેબ

[22:55] પૂર્વની અંદર હવે મેં અહીયા તમને યાદ

[22:58] રાખવા માટે એક સિમ્પલ ટ્રીક બનાવેલી છે

[23:00] હવે જો આમાં તમે સિમ્પલ વિચારો અહીંયા

[23:02] ઉત્તર દક્ષિણ પૂર્વ પશ્ચિમ દિશા તમને ખબર

[23:04] છે તો કે હા સાહેબ ઓકે આ કઈ દિશા છે તો કે

[23:07] સાહેબ પશ્ચિમ છે આ કઈ દિશા છે તો કે પૂર્વ

[23:10] છે ઓકે રાજા કઈ બાજુ રહે છે રાજા ક્યાં

[23:13] રહે છે તો કે સાહેબ રાજા ગુજરાતમાં રહે છે

[23:15] પ્રજા ક્યાં રહે તો કે સાહેબ પશ્ચિમ

[23:17] બંગાળમાં રહે ફરીથી રાજા ગુજરાતમાં પ્રજા

[23:22] તો કે પશ્ચિમ બંગાળમાં આવું કેમ કીધું

[23:24] સાહેબ એનું કારણ સમજો દુર્ગ જે છે કિલ્લો

[23:28] ક્યાં આવેલો છે તો કે પશ્ચિમમાં કિલ્લાની

[23:31] અંદર કોણ રહેશે દુર્ગમાં કોણ રહેશે તો કે

[23:33] સાહેબ રાજા રહેશે ઓકે રાજા ક્યાં તો કે

[23:35] સાહેબ પૂર્વમાં સોરી સોરી રાજા ક્યાં તો

[23:38] કે પશ્ચિમમાં પ્રજા ક્યાં તો કે પૂર્વમાં

[23:41] આ રીતે ખાસ યાદ રાખવાનો પ્રયત્ન કરો ઓકે

[23:43] ત્યાર પછી એવું કહી શકાય કે જ્યારે દુર્ગ

[23:46] છે તો એના માટે એક પર્ટીક્યુલર શબ્દનો

[23:48] ઉલ્લેખ થશે સીટાડેલ

[23:51] કયા શબ્દનો સાહેબ ઉલ્લેખ થાય છે સીટાડેલ

[23:54] ઓકે સીટાડેલ કહીએ છીએ દુર્ગ કહીએ છીએ જે

[23:57] ખાસ અલગ અલગ અલગ અલગ મોટી જાડી ઈટોથી

[23:59] રક્ષણાત્મક દીવાલ તરીકે જોવા મળે છે અને

[24:02] ખાસ દોસ્તો એવું જોવા મળતું હોય છે કે

[24:05] પાકી ઈંટનો ઉપયોગ મોટા ભાગે આ કિલ્લાની

[24:07] બનાવટમાં થતો હોય છે

[24:10] ઓકે કિલ્લાની બનાવટમાં જ્યારે પાકી ઈટનો

[24:12] ઉપયોગ કરેલો છે તો ઈટો વિશે પણ એવું

[24:14] કહેવાય છે કે બે પ્રકારની ઈટો હોય છે

[24:16] મકાનોના બાંધકામ માટેની જે ઈટો અને

[24:19] કિલ્લાના બાંધકામ માટેની ઈટો બંનેની સાઈઝ

[24:22] અલગ અલગ છે સાઈઝ અલગ અલગ છે પણ રેશિયો

[24:25] ફિક્સ છે 1:24 1ટ

[24:29] 4 આ કાઈક એવી હોય છે 7.5 5 ગુણયા 15 ગુણયા

[24:33] 30 અને જો કિલ્લા માટે હોય તો થોડી જાડી

[24:36] જોશે એટલા માટે 10 ગુણયા 20 ગુણયા 40 આવી

[24:41] કંઈક સાઈઝ જોવા મળતી હોય છે ઓકે સાથે સાથે

[24:44] મોટા ભાગે પાકી ઈટો પકવેલી ઈટોની પણ

[24:46] વ્યવસ્થા તમને જોવા મળતી હોય છે અને જો

[24:49] માટીના વાસણો તમને જોવા મળતા હોય અને

[24:50] ન્યાં તમને ખાસ એક શબ્દનો ઉલ્લેખ જોવા મળે

[24:53] જ્યારે ટેરાકોટા

[24:55] તો એ પણ પકવેલી માટેની વસ્તુ જોવા મળશે આ

[24:58] મગજમાં રાખજો પકવેલી માટેની બાબતો જે છે

[25:01] એના માટે ક્યાં શબ્દનો ઉલ્લેખ થશે સાહેબ

[25:03] ટેરાકોટા બીજું ખાસ એવું કહી શકાય કે

[25:06] અહીંયા આજે હડપ્પાનગર જે છે ત્યાં લગભગ છ

[25:09] જેટલા અનાજના કોઠાર મળી આવેલા છે ઓકે હવે

[25:12] અનાજના કોઠાર જે મળી આવેલા છે

[25:16] આ અનાજના કોઠાર કેવા હોય સાહેબ તો હું

[25:18] તમને બનાવવાનો પ્રયત્ન કરી દઉં આ ટાઈપનું

[25:22] એક આખું સિલિન્ડર આકારનું એક બાંધકામ હોય

[25:25] થોડું બે ત્રણ માળ જેવી હાઈટ હોઈ શકે ઓકે

[25:28] હવે આ જે અનાજનો કોઠાર

[25:31] એની અંદર આમ આમ

[25:34] ઈટોનો ઉપયોગ કરીને જ બનાવેલું હોય છે પણ

[25:37] દોસ્તો આ જે અનાજના કોઠાર જે બનેલા હોય છે

[25:40] એની અંદર અનાજનું સ્ટોરેજ થતું હશે લોંગ

[25:42] ટર્મ બેઝિસ ઉપર બીજું તો કે આ અનાજના

[25:45] કોઠારની પાસે જે ઓટલા જેવું હોય ફર્સ્ટ

[25:48] તેને જેને તમે કયો એની અંદર જે તીિરાળો

[25:50] હોય ને એ તીિરાળોમાંથી ઘઉં

[25:54] અને જઉંના દાણાઓ પણ મળી જાય છે. તો દોસ્તો

[25:56] ઘઉં અને જવના દાણાઓ પ્રાપ્ત થયેલા છે એનો

[25:58] મતલબ પ્રજા ખેતી કરતી હશે એનો પોતાના

[26:01] વ્યવસાયનો એક ભાગ હોઈ શકે અને અથવા તો

[26:03] પોતાના વ્યક્તિગત

[26:05] ગુજરાન માટે એ લોકો શું કરતા હશે તો કે

[26:08] અનાજ ઉત્પાદન કરતા હશે સાથે એવું પણ

[26:11] કહેવાય છે કે બે ઓરડા વાળી એક બેરેક પણ

[26:13] જોવા મળેલી છે અને લાંબી લાંબી બેરેક છે

[26:16] જે કદાચ મેંબી સૈનિકો માટે હોઈ શકે અથવા

[26:18] તો રક્ષકો માટે હોઈ શકે એવું એક અનુમાન

[26:21] છે.

[26:23] હવે વાત આવે દોસ્તો અવશેષો ઘણા બધા અવશેષો

[26:26] છે ઘણું બધું ડિટેલિંગ સાથે છે તો દોસ્તો

[26:29] પહેલા વાત કરીશ અહીંયાથી આપણને ઘણી બધી

[26:31] ખબરો જોવા મળેલી છે તો એનો એક અંદાજ એવો

[26:34] માને છે કે અહિયા બે પ્રકારની દફન વિધિ

[26:36] હશે

[26:38] દફન વિધિ જે છે બે પ્રકારની કઈ તો કે

[26:41] સાહેબ એક જે છે જે દફનાવવાની વિધિ આવે

[26:49] અને બીજી જે છે જેને આપણે શું કહીએ તો કે

[26:52] અગ્નિસંસ્કાર ની વિધિ

[26:57] અહયાં દોસ્તો એવું પણ કહેવાય છે કે

[26:59] અગ્નિસંસ્કાર અને દફન વિધિ તો ખરી એટલે

[27:01] મૃત્યુ પછી તમને અયા બે વિધિ તો જોવા મળી

[27:05] પણ ધોળાવિરાર જેવા નગરમાં તમને ત્રીજી

[27:07] વિધિ પણ જોવા મળશે એ જ્યાં પહોંચશું

[27:09] ત્યારે આપણે ચર્ચામાં લેશું બીજું દોસ્તો

[27:11] સ્વસ્તિકના ચિન્હો મળેલા છે આપ ઈમેજ જોઈ

[27:13] શકો છો આ સ્વસ્તિકના ચિન્હો છે માતૃદયની

[27:16] મૂર્તિ છે માછલા પકડવાની જાળ છે કાંસાનો

[27:19] અરીસો છે તો આવા અવશેષો પણ અવેલેબલ છે હવે

[27:22] તમે વિચાર સ્વસ્તિકનું ચિન્હ છે તો આ

[27:24] સ્વસ્તિક જે છે એ આપણી હિન્દુ સંસ્કૃતિ

[27:27] પ્રમાણે અત્યારે પણ ખાસ આપણે આ જ

[27:28] સ્વસ્તિકનો ઉપયોગ કરીએ છીએ તો દોસ્તો એ

[27:30] સમય ત્યાંથી પ્રાપ્ત થયેલ છે બીજું તો કે

[27:32] આ માછલા પકડવાની ઝાડને આપ ઓબ્ઝર્વ કરો છો

[27:34] તો એના ઉપરથી આપ એક અંદાજ મારી શકો છો કે

[27:36] ભાઈ આ ચિત્ર ઉપરથી એક ચોક્કસથી એવું કહી

[27:39] શકાય કે અહીંના લોકો એ સમયે

[27:42] માછીમારી કરતા હશે બીજું તો કે આ મૂર્તિ

[27:45] જોવો છો એ મૂર્તિની બનાવટના એ લોકો જાણકાર

[27:48] છે કોઈ દેવીની મૂર્તિ છે તો ઉપાસના દેવી

[27:50] જે છે એ થતી હશે

[27:52] ઓકે ધાર્મિક પરંપરાની અંદર દેવીઓની પૂજા

[27:55] થતી હશે નારીતું નારાયણી આ સ્વરૂપની પૂજા

[27:58] થાય છે કાંસાના અરીસાનો ઉપયોગ થાય છે તો

[28:01] ખાસ યાદ રાખો આ નગર સભ્યતા જે છે કે જેને

[28:04] આપણે કાંસાને લીધે

[28:08] કાશ્યયુગીન

[28:12] નગર સભ્યતા પણ કહી શકો છો ઓકે અલગ અલગ નામ

[28:16] હું તમને વચ્ચે વચ્ચે આપતો જાયશ હા ઓકે

[28:19] સાથે યાદ રાખો કે અહિંયા મહિલાના ગર

[28:21] ગર્ભમાંથી નીકળતો છોડ મળી આવે છે સાહેબ

[28:24] આનો અર્થ શું સમજવો તો કે દરેક છોડની

[28:26] ઉત્પત્તિ ધરતી ઉપરથી થતી હોય છે સાહેબ

[28:29] ધરતી ઉપર છોડ ઉગે છે ઓકે આ છોડની ઉત્પત્તિ

[28:32] મહિલાના ગર્ભમાંથી થાય છે તો એનો મતલબ આ

[28:34] જે મૂર્તિ હશે ને

[28:37] એ મેબી કદાચ એવું બની શકે કે ધરતી માતાની

[28:40] હશે ઓકે જ્યારે આપ ધરતીને માતા સમાન

[28:44] પૂજનીય ગણો છો તો એનો મતલબ એવો કહી શકાય

[28:46] કે અહીના લોકો જે છે કે જે પ્રકૃતિ પૂજા

[28:50] કરતા હશે નદી છે, ધરતી છે, પહાડો છે,

[28:54] વૃક્ષ છે.

[28:57] આ બધાની શું થતી હશે? તો કે પૂજા થતી હશે.

[29:01] તો પ્રકૃતિના તત્વોની પૂજા થતી હશે એક

[29:04] સંભાવના અહિયા બની ગઈ છે સાથે દોસ્તો

[29:06] પ્રસાદન પેટી પણ મળેલી છે તો આપણે ખ્યાલ

[29:08] છે કે ભાઈ સૌંદર્ય પ્રસાધનો રાખતા હશે

[29:10] નાના મોટા એ સિવાય દોસ્તો અનાજના કોઠારો

[29:13] મળી આવેલા છે ઘઉં જઉના દાણાવાળી ઓલરેડી

[29:15] આપણે વાત કરી દીધેલી છે ત્યાર પછી દોસ્તો

[29:17] પાકી ઈટોના અવશેષ મેં તમને ઈટો વાળી વાત

[29:20] કરી કે ભાઈ 1 2 4 નો રેશિયો છે અને 7.5 5

[29:25] 15 ને 30 ના ગુણાકારની અંદર એની લંબાઈ

[29:27] પહોળાઈ ઊંચાઈ હોય છે ઓકે ગાઉ જવના અવશેષ

[29:30] શું આવી ગયા છે ગરુડના ચિન્હોવાળી મહોરો

[29:32] મહોરો જે છે ને કે જે તમને અલગ અલગ

[29:34] જગ્યાએથી ઘણી બધી મળતી હોય છે એમાં દોસ્તો

[29:36] આ મહોર એટલે કે મોટા ભાગે એવું કહેવાય છે

[29:40] કે મહોરો શેની બળતી હોય છે તો કે

[29:43] સેલખડીમાંથી મહોરો બનાવવામાં આવેલી છે

[29:46] પ્રશ્ન પૂછાય છે એટલા માટે યાદ રાખાવું છે

[29:48] સાથે દોસ્તો માછીમારીનું ચિત્ર આપણે વાત

[29:51] થઈ ગઈ છે કાંસાનું દર્પણ જે છે એ પણ આપણે

[29:53] જોઈ લીધું છે માતૃ માતૃત્વ દેવીની મૂર્તિ

[29:55] એ આપણને હડપ્પામાં અને મોહેજો દડોમાં બંને

[29:58] જગ્યાએ મોટાભાગે જોવા મળે છે પણ મોહેંજો

[30:00] સોરી હડપ્પાની એક યુનિક વસ્તુ આપની સમક્ષ

[30:03] મૂકું છું ચોક્કસથી યાદ રાખજો ભૂલતા નહીં

[30:05] અને એ છે દોસ્તો આ લાલ રહેતાળ પથ્થરનું દળ

[30:10] હવે સાહેબ શું છે તો અહીંયા ફોટો સાથે હું

[30:12] આપને બતાવવાનો પ્રયત્ન કરીશ કે આ એક રેડ

[30:15] સ્ટોન

[30:19] અથવા તો લાલ રેતાળ પથ્થર કહી શકો

[30:22] હિન્દીમાં અહીયા શબ્દનો ઉલ્લેખ કરે છે લાલ

[30:26] બલુવા પથ્થર

[30:30] લાલ બલુવા પથ્થર કહી શકો રેડ સ્ટોન કહી

[30:33] શકો રેતાળ પથ્થર કહી શકો ઓકે એ આપણને

[30:36] ક્યાંથી પ્રાપ્ત થયું તો કે સાહેબ આ

[30:38] હડપ્પામાંથી આ સાઈટની એક વિઝિટ કરેલી છે આ

[30:40] એનો ફોટો છે આપ એ પણ ઓબ્ઝર્વ કરી શકો છો

[30:43] સાથે દોસ્તો એવું કહી શકાય કે આ જો

[30:46] માટલાની બનાવટ જો આપ જોશો તો તમને આ

[30:49] ટેરાકોટાના માટલા જોવા મળે છે ટેરાકોટા

[30:52] એટલે મેબી કદાચ તમને બધાને ખ્યાલ હોઈ શકે

[30:54] કે ટેરાકોટા એટલે કે પકવેલી માટેનું

[30:58] માટલું છે પણ અહીંયા આપ જોશો તો પકવેલી

[31:01] માટીનું માટલું તો ખરું પણ એ પણ ડિઝાઇનર

[31:04] છે પ્રોપર શેપ આપવામાં આવેલો છે એની અંદર

[31:07] ચિત્રકામ પણ કરેલું છે તો શિલ્પીઓ હોશિયાર

[31:09] હતા ઓકે આ જો આપ ખાલી માત્ર ને માત્ર એક

[31:12] બળદગાડું જોવો છો તો એ બળદગાડાની અંદર પણ

[31:14] તમને ખાસ ખૂદ પણ બનાવતી જોવા મળે છે બળદ

[31:17] પણ પ્રોપર બનાવેલા છે વ્યક્તિ જે છે એને

[31:20] પણ સારી રીતે બનાવવાનો પ્રયત્ન કરેલો છે

[31:22] માથે પાઘડી પણ પહેરાવેલી છે પાછળ માટલું

[31:24] પાણી ભરવા માટે પાલટી ગયા હ છે ઓકે તો આ

[31:27] બધી વસ્તુ દેખાડે છે કે અહીં સમયે લોકોએ

[31:30] ચિત્રકલા જે છે અથવા સોરી મૂર્તિકલા જે છે

[31:32] એની ખૂબ સારી જાણકારી છે ઓકે અહીંયા આ

[31:34] પક્ષી જોઓ છો તમને કદાચ સ્પેસિફિક નહી પણ

[31:37] બતક જેવું એક પક્ષી જેવો આકાર તો જોવા મળે

[31:41] છે એનો મતલબ આ સમયના લોકો જે છે એને

[31:43] મૂર્તિકલામાં ધીરે ધીરે ધીરે પોતાની આવડત

[31:45] ડેવલપ કરવાનો પ્રયત્ન કરેલો છે હવે કદાચ

[31:48] પ્રશ્ન પૂછે કે સાહેબ ધાતુની મૂર્તિઓ કદાચ

[31:52] બની તો ધાતુની મૂર્તિ શેની બનશે તો ખાસ

[31:56] યાદ રાખવાનો પ્રયત્ન કરજો ધાતુની

[31:59] મૂર્તિઓની જ્યારે બનાવટ થશે

[32:03] હમણાં આપણે જશું નેક્સ્ટ આવશે જ તે પણ એના

[32:06] માટે લોસ્ટ

[32:09] વેક્સ

[32:11] ટેકનિક આવશે વચ્ચે વચ્ચે જે જે પ્રશ્નો

[32:14] કવર થતા જશે જે જે પૂછાયેલા પ્રશ્નો છે જે

[32:17] મને ખાસ યાદ આવતા જશે જે જે ટોપિકની સાથે

[32:19] ક્યાંક સલગ્ન થતા જશે હું વચ્ચે વચ્ચે

[32:21] આપણે ડેટા આ રીતે એડવાન્સમાં આપતો જાય છે

[32:24] હવે દોસ્તો નેક્સ્ટ નગર તરફ જવું છે જેને

[32:27] આપણે કહીએ છીએ દોસ્તો મોહેંજોદરો દોસ્તો

[32:29] મોહેંજો દરોની વાત કરીએ મોહેંજો નગરને

[32:31] મોહેજોદરો નગરની જ્યારે આપણે ચર્ચા કરી

[32:32] રહ્યા છીએ તો દોસ્તો એક ચોક્કસથી એક વાત

[32:34] યાદ રાખજો કે આ નગર જે છે એનું સંશોધન

[32:36] જબરજસ્ત રીતે થતું હોય છે દોસ્તો આ નગરના

[32:39] અવશેષો જ્યારે મળવાની શરૂઆત થાય તો પહેલા

[32:41] તો આને નામ આપવામાં આવ્યું સાહેબ મરેલાનો

[32:44] ટેકરો

[32:48] બીજું એવું મનાય છે કે આજુબાજુના નગરોની

[32:52] ની આ રાજધાની હોઈ શકે ખરા

[32:55] કારણ કે ખૂબ મોટું નગર છે.

[33:02] પુષ્કળ પ્રમાણમાં કૂવાઓ પણ મળી આવેલા છે

[33:06] દરેક ઘરની અંદર બીજું તો કે સંશોધનની

[33:09] ફેક્ચુલ ડીટેલ મેં તમને ઓલરેડી કહી દીધેલી

[33:12] છે કે સાહેબ મેં તમને પહેલા એક કોડ યાદ

[33:14] રખાવ્યો હતો એમ આરએસ મોહેંજો દડો રખાલદાસ

[33:18] બેનર્જી અને સિંધુ નદી સંશોધનનું વર્ષ

[33:21] આપણે કહી દીધું તું 1922 સરજોન માર્શલના

[33:25] સાથી મિત્ર એટલે કે રખાલદાસ બેનર્જીએ આનું

[33:27] સંશોધન કરેલું છે

[33:30] ખૂબ મોટું નગર

[33:32] વાદ એ આવે છે સાહેબ ક્યાં આવશે તો કે

[33:34] સિંધુ નદી પશ્ચિમ કાંઠો યાદ રહે બેસ્ટ નકર

[33:39] ચાલશે હવે દોસ્તો અહીયા યાદ રાખો કે

[33:42] પર્ટીક્યુલર લોકેશન કે તો પાકિસ્તાનની

[33:44] અંદર સિંધ પ્રાંતની અંદર લારખાના જિલ્લો

[33:46] નથી યાદ રહેતું તો હું અહીયા એક ડેટા આપું

[33:49] ચલો અહિયા તમને નામ જોવા મળે છે રખાલદાસ

[33:52] બેનર્જી રખાલ

[33:55] લારખા

[33:57] તો લારખાના જિલ્લો આ રીતે યાદ રાખી શકાય

[33:59] રખાલદાસ બેનર્જી જે લારખાના જિલ્લામાં

[34:01] ગયેલા હતા રેડી છે ચાલો આગળ કન્ટીન્યુ

[34:04] કરીએ આ નગર જે છે કે જેની અંદર અહીંયા તમે

[34:07] જોશો તો ઊંચાઈ ઉપર એક ગઢ આવેલો છે અને જે

[34:12] રીતે ઊંચાઈ ઉપર ગઢ બનાવવામાં આવેલો છે એના

[34:15] ઉપરથી એક અનુમાન લગાડાય છે કે અહીંયા

[34:17] ખરેખર જબરજસ્ત રીતે ભવ્યાતી ભવ્ય વ્યવસ્થા

[34:20] છે ઘણા બધા જાહેર બાંધકામો પણ અહીથી તમને

[34:23] પ્રાપ્ત થતા હોય છે જેમ કે એક સભાખંડ જોવા

[34:27] મળતો હોય છે

[34:30] જાહેર સ્નાનાગાર જોવા મળતું હોય છે અને

[34:32] સ્નાનાગાર પણ ખૂબ મહત્વનું છે હમણાં હું

[34:34] દેખાડું છું જે રીતે સ્નાનાગાર બનાવવામાં

[34:38] આવેલું છે એનું આયોજન જોતા તમને એમ થાય કે

[34:40] યાર જબરજસ્ત રીતે આ લોકો સેટઅપ ગોઠવેલું

[34:43] છે બીજું તો કે અહીંયા ગટર વ્યવસ્થા જે છે

[34:45] એના પણ ખાસ આપણને પુરાવાઓ મળે છે ત્રીજું

[34:48] તો કે અનાજના કોઠાર જે છે એ પણ અહીથી ખૂબ

[34:51] સારા મળી આવે છે આ સિવાય દોસ્તો કહી શકાય

[34:54] કે આ નગરના જે અવશેષો મળી રહ્યા છે કે

[34:56] જેમાંથી ખાસ સન્યાસી

[35:00] યોગીની જે મૂર્તિ જે છે

[35:04] એ પણ ખૂબ જબરજસ્ત મળેલી છે આ સિવાય

[35:08] કાંસાની નર્તકીની મૂર્તિ જે છે

[35:14] તો એ પણ તમારે યાદ રાખવી જરૂરી બનશે ઓકે

[35:16] એક એક વસ્તુ જે છે હું અહયા તમને ખાસ

[35:18] સ્ટેપ બાય સ્ટેપ સમજાવતો જાવ છું પહેલા તો

[35:21] નગરને જો આપ જોઈ રહ્યા છો તો દોસ્તો ગ્રીડ

[35:24] પેટર્ન કહી શકો

[35:28] અથવા અથવા તો જાળીદાર વ્યવસ્થા કહી શકો

[35:35] મોટા ભાગના મકાનો જે છે કે જેમાં ઉત્તરથી

[35:38] દક્ષિણ અને પૂર્વથી પશ્ચિમ એ પ્રકારની

[35:41] વ્યવસ્થા છે કાટખૂણે 90 ડિગ્રીના એંગલ ઉપર

[35:43] રસ્તાઓ છેદતા હોય છે આવી એક વ્યવસ્થા જોવા

[35:46] મળે છે બીજું તો કે આ નગર જે છે એના મકાનો

[35:50] એકદમ પ્રોપર હારબંધ સિક્વન્સની અંદર

[35:52] ગોઠવેલા છે એક વાત તો એ પણ બને છે કે લગભગ

[35:57] મકાનો તમે જોશો ને તો એક ઊંચા ઓટલા ઉપર

[36:00] બનાવેલા છે ઊંચા ઓટલા ઉપર ફોરન એક્ઝામ્પલ

[36:03] હું જ્યાં ઊભો છું મારી કમર સુધીનો ભાગ

[36:05] આવે ને ત્યાં સુધી ઓટલો હોય ને પછી મકાન

[36:07] ચાલુ થાય એટલે ગામની અંદર કમર સમાણા પાણી

[36:10] ભરાય ને તો એ નગરમાં દરેક મકાનોની

[36:12] ઘરવખરીને કોઈ નુકસાન ન થાય એ પ્રકારનું

[36:14] આયોજન પણ દોસ્તો આ લોકો કરેલું છે. સાથે

[36:17] દોસ્તો એ પણ કહી શકાય કે આ નગરના જ્યારે

[36:19] આવા અવશેષો જોવો છો. તો એ અવશેષોને જોતા

[36:22] તમને નવાય લાગશે થોડી ખાસ મહત્વની બાબત આપ

[36:24] જોશો તો તમને ખબર પડશે કે દરેક મકાનો જે

[36:27] છે એની અંદર શું છે તો કે સાહેબ કુવા પણ

[36:29] છે અને ઘટર વ્યવસ્થા છે ઓકે એક વાત હંમેશા

[36:32] યાદ રાખજો અહિયા એક પણ મકાન જે છે એના

[36:35] બારી બારણા જે છે મુખ્ય માર્ગ ઉપર નથી

[36:38] ખુલતા તો ક્યાં ખુલે છે સાહેબ તો કે

[36:40] શેરીમાં અંદરની સાઈડ ખુલતા હોય છે સાથે

[36:42] એવું પણ કહેવાય છે કે મોહેંજો દરો જે છે

[36:44] કે જેની અંદર સાર્વજનિક સ્થળોની અંદર સૌથી

[36:47] વધારે પ્રખ્યાત હોય તો એ છે સાહેબ અહીનો

[36:49] સ્નાનાગાર એટલે કે એનો નો સ્વિમિંગ પૂલ

[36:51] છે. ઓકે અહિંયાં જે કિલ્લો આવેલો છે જે

[36:53] સીટાડેલ જે છે કે જે એક ઊંચા ટેકરા ઉપર

[36:55] જોવા મળતો હોય છે. સન્યાસી યોગીની મૂર્તિ

[36:58] જે સેલખાડી અથવા તો સ્ટેટાઈડ પથ્થરમાંથી

[37:00] બનેલી છે એના પણ હું તમને દર્શન કરાવું

[37:02] છું અને પ્રોપર ડીટેલિંગ સાથે આપું છું

[37:04] નિશ્ચિંત રહેજો હા ચાલો તો વાત કરીએ એક એક

[37:07] વસ્તુ પહેલા તો હું તમારી સમક્ષ મૂકું છું

[37:09] આ વિશાળ સ્નાનાગાર ઓકે દોસ્તો આ

[37:11] સ્નાનાગારને આપ ઓબ્ઝર્વ કરશો તો તમને ઘણી

[37:13] બધી વસ્તુ આમાંથી જાણવા મળશે પહેલા તો ખાસ

[37:16] તમને અહિયા પગથિયાવાળી સિસ્ટમ જોવા મળે

[37:18] છે. સ્નાનાગાર મોટાભાગે આપ જોવો તો પાકી

[37:20] ઈટોનું બનાવવામાં આવેલું છે. બીજું તો કે

[37:22] સ્નાનાગાર જે છે એને લીકેજ પ્રૂફ બનાવવા

[37:24] માટે એવું કહેવાય છે કે અહીંયા દિવાલોની

[37:26] વચ્ચે અહીંયા એક ડામર જેવું કોઈ તત્વ

[37:30] ઉપયોગમાં લેવામાં આવેલું છે જે દેખાડે છે

[37:32] કે વોટરપ્રૂફિંગ એ સમયના લોકોએ એનાથી

[37:34] ક્યાંક કરેલું છે ડામણ જેવો ડામર જેવો કોઈ

[37:37] ચીકણો પદાર્થ મળેલો છે કે જે વોટર

[37:40] અત્યારની સ્થિતિએ પણ એવું કહેવાય છે કે

[37:42] ડામર જે છે ને પાણીનો અવરોધક છે તો અહીયા

[37:44] એવું બનશે કે અહીયા પાણી ભરશો તો પાણી

[37:46] ઇન્સ્ટન્ટ ખાલી નહી થઈ જાય બાજુમાં અહીયા

[37:48] બેક સાઈડમાં તમને ખાસ અહીયા એવું કહેવાય

[37:50] છે કે ભાઈ એ કુવો મળી આવેલો છે. તો

[37:52] સ્નાનાગરમાં પાણી ભરવા માટે કૂવાની

[37:54] વ્યવસ્થા પણ છે. સાથે અહીયા અલગ અલગ અલગ

[37:57] અલગ અલગ અલગ નાની નાની ઓડિયો આવેલી છે. એ

[37:59] ઓડિયોને જોતા ચેન્જિંગ રૂમ હોઈ શકે એવું

[38:02] પણ એક અનુમાન છે. બીજું તો કે અહીંયાં

[38:04] તમને જો એક જાળીદાર વ્યવસ્થા પણ જોવા મળે

[38:06] છે. ઓકે આ જાળીદાર વ્યવસ્થા જે જોઓ છો એ

[38:08] જાળીદાર વ્યવસ્થા જે છે સ્વિમિંગપૂલના

[38:10] ક્લીનિંગ માટેની છે કે ભાઈ અમુક દિવસોમાં

[38:12] સ્વીમિંગપૂલમાં રજા રાખવાની હે કેમ તો કે

[38:15] એને ચોખું કરવા માટે ક્લીન કરવા માટે આ

[38:17] જાળીઓ જ્યાં પૂરી થાય અને જ્યાં આઉટલેટ

[38:18] મળતું હોય છે ત્યાંથી આપ ઢાંકણું ખોલો તો

[38:20] તમારું આ પાણી જે છે શાંતિથી એકદમ રીતે

[38:22] ખાલી થઈ જતું હોય છે એમાં પણ ગટરના

[38:25] માધ્યમથી પાણી પાછું શહેરથી બહાર વઈ જાય

[38:27] છે એક બસ જબરજસ્ત બુદ્ધિ આ પ્રજાએ વાપરેલી

[38:30] છે કે જે બાજુ એ લોકોની નદી હોય ને એ

[38:33] નદીમાં આ લોકો પાણી ઠાલવતા નથી ગંદા

[38:37] પાણીના નિકાલની વ્યવસ્થા હર હંમેશને માટે

[38:40] લોકોએ કંઈક એવી કરેલી છે કે ગંદું પાણી જે

[38:43] છે કે જે નગરથી અહીંયા એક સાઈડ નદી હોય ને

[38:46] તો એની ઓપોઝિટ સાઈડમાં એની વિરુદ્ધ

[38:47] દિશામાં નાખવામાં આવશે એનું સૌથી મોટું

[38:50] કારણ એ છે કે જેથી કરીને અહીંયા જે વસ્તુ

[38:53] મળી રહી છે ન્યાં એમને નુકસાન ન જાય પાણી

[38:56] ગંધું ન થાય દૂષિત ન થાય તો લોકો જે છે

[38:59] રોગચાળાનો ભોગ ન બને પેટજન્ય રોગ પાણીને

[39:02] લીધે ન થાય સમજાય છે સાથે અ ખાસ

[39:06] માતૃત્વદયની મૂર્તિ જે છે એ પણ મોહેંજ

[39:09] દડોમાંથી જે પ્રાપ્ત થયેલી છે ઓકે આ

[39:11] મૂર્તિને આપ ઓબ્ઝર્વ કરશો તો તમને ખ્યાલ

[39:13] આવશે કે અત્યારે જે આપણે માતાજીની મૂર્તિઓ

[39:15] જે રીતે બનાવતા હોય છીએ એમાં કદાચ ફેસ

[39:18] એક્સપ્રેશન આપણે બહુ પ્રોપર બનાવી છીએ

[39:20] અત્યારે પણ એ સમયના લોકો એની સાઈડથી

[39:22] પોતાના તરફથી બેસ્ટ પ્રયત્ન કરેલો છે કે

[39:24] ભાઈ અમારી સાઈડથી આવી મૂર્તિ બને એમાં જે

[39:26] રીતે આપણા દેવી દેવતાઓ જે છે જે

[39:28] આભૂષણયુક્ત તમને જોવા મળે છે ઘરેણાઓ જે

[39:30] પહેરેલા હોય છે તો તમને આ મૂર્તિમાં પણ

[39:32] જોવા મળે છે માથે મુગટ છે ગળે કહી શકાય કે

[39:35] ગળા ઉપર તમને ખાસ કંઠહાર જોવા મળતા હોય છે

[39:38] કાનમાં કુંડળ જોવા મળતા હોય છે કમર ઉપર

[39:40] ખાસ કમરબંધ એટલે કે જેને આપણે કંદરો કહીએ

[39:43] છીએ એ તમને જોવા મળે છે. સાથે દોસ્તો દેવી

[39:47] તો છે તો સાથે એક દેવતા પણ છે ઓકે આ છે

[39:50] પશુપતિનાથની મૂર્તિ અથવા તો એક મુદ્રા છે

[39:53] એક નાનકડી શીલ છે ઓકે એને ઓબ્ઝર્વ કરો છો

[39:56] મેં તમને બહુ મોટી બનાવીને દીધી છે તો

[39:58] આમાંથી તમને રહેલા પ્રાણીઓ પૂછી લેતા હોય

[40:00] છે જેમ કે સાહેબ અહીયા વાઘ આવેલો છે

[40:02] અહીંયા હાથી જેવું જોવા મળે છે ઓકે એ જ

[40:04] પ્રમાણે અહીંયા તમને બળદ અથવા તો આખલો

[40:07] કહેવાય છે ઓકે એ જ પ્રમાણે અહીંયા તમને

[40:09] ગેંડો જોવા મળી રહ્યો છે નીચે તમને બે

[40:11] હરણો જોવા મળી રહ્યા છે અને ખાસ મુગટ

[40:14] આકારે બેસેલા ધ્યાન મુદ્રાની અંદર બેઠેલા

[40:16] કોઈ વ્યક્તિ આસન ઉપર બિરાજમાન છે અને આ

[40:19] બધી વસ્તુ જે છે એ ભગવાન શિવનું એક સ્વરૂપ

[40:22] મનાય છે પશુપતિનાથ સ્વરૂપ કારણ કે

[40:24] પશુપતિનાથની પણ પૂજા થાય છે ભગવાન શિવનું

[40:27] એક સ્વરૂપ છે જે પશુઓના દેવતા એ સમયે છે

[40:30] તો પશુપતિનાથ જે છે કે જે પણ અહીયા તમને

[40:32] બિરાજમાન જોવા મળે છે ભગવાન શિવની પૂજા

[40:35] થતું હોવાનું પણ એક ચોક્કસથી અનુમાન લગાડી

[40:37] શકાય ઓકે મેં તમને કુવાઓની વાત કરી સૌથી

[40:40] મોટી સંખ્યામાં કુવાઓ મળી આવેલા છે તો એ

[40:42] પણ તમને મોહેંજો દરોમાંથી મળી આવેલા દરેક

[40:45] મકાનોની અંદર બાથરૂમ જોવા મળતા હોય છે

[40:46] કુવાઓ જોવા મળતા હોય છે તો સારી વ્યવસ્થા

[40:49] છે સાહેબ હવે એક મૂર્તિ આપને ઓબ્ઝર્વ

[40:52] કરાવરાવું છું જે છે દોસ્તો સન્યાસી યોગની

[40:54] મૂર્તિ કહી શકો અર્ધમીચેલી આંખો છે દાઢી

[40:59] જે છે બિયડ લુક તમને પ્રોપર જોવા મળે છે

[41:01] મૂછો નથી સાથે સાથે કહી શકો કે માથા ઉપર

[41:06] કોઈ આભૂષણ પોતે પહેરેલું છે શરીર ઉપર જે

[41:11] ઢાંકેલી એક ચાદર છે ઓકે એ ચાદર જે છે એ પણ

[41:14] ડિઝાઇનર છે અને આના ઉપરથી લગભગ લાસ્ટ ટાઈમ

[41:17] જીપીએસસી એ આમાં તમને બાંધણીની વાત કીધી

[41:19] હતી. બાંધણીની વાતમાં શું હોય તો કે

[41:21] રિપીટેડ ડિઝાઇન તમને સૌથી વધારે જોવા મળતી

[41:23] હોય. તો રિપીટેડ ડિઝાઇન આમાં છે એકને એક

[41:25] ડિઝાઇન વારંવાર રિપીટ થતી હોય તો બાંધણી

[41:27] જેવું આપ કહી શકો છો. ઓકે હાથ ઉપર આપ જોશો

[41:31] તો એની અંદર તમને બાજુબંધ પણ ખાસ એક આભૂષણ

[41:34] સ્વરૂપે જોવા મળતો હોય છે આંખો અર્ધ

[41:36] મીચાયેલી છે અને રેડ સોરી સ્ટેટાઈટ પથ્થર

[41:40] જે છે રેતાળ પથ્થર જે છે કે જેની આ વસ્તુ

[41:42] બનેલી છે સેલખડીની કહી શકો ઓકે તો આવી

[41:45] મૂર્તિઓ જે છે કે જે અલગ અલગ આપણા માટે

[41:47] જરૂરી બનતી હોય છે ઓકે આ બધા અવશેષો જે છે

[41:50] જેના રિલેટેડ આપણે વાત કરી હવે દોસ્તો

[41:52] મહંજો દડોની અંદર ખાસ આપણે જે વાત કરતા

[41:54] હતા એમાં ખાસ કમર છે ઉપરનો ભાગ જોવા મળતો

[41:57] હોય છે માનવ ઉપયોગ મૂછો નથી દાઢી છે

[42:00] લાક્ષણિકતામાં નાક થોડું ચપટું છે ઓકે

[42:03] સુતરાવ કાપડનું એક વસ્ત્ર ધારણ કરેલું છે

[42:06] જેમાં પણ ખાસ બાંધણી જેવી ભાત રિપીટેડલી

[42:08] જોવા મળતી હોય છે અને કોઈદી કોઈ પુરોહિત

[42:11] હોઈ શકે કોઈ સન્યાસી હોઈ શકે એવું અનુમાન

[42:13] છે ઓકે એ જ પ્રમાણે દોસ્તો કાંસાની એક

[42:15] નર્તકીની મૂર્તિ પણ મળેલી છે પહેલા મૂર્તિ

[42:17] બતાવી દઉં પછી આપણે જે તે સમયે એના

[42:20] રિલેટેડ ડિસ્કસ કરીએ ઓકે હવે કાંસાની

[42:23] નર્તકીની મૂર્તિ જે છે એ સાહેબ આ છે ઓકે આ

[42:26] કાંસાની નર્તકીની મૂર્તિ જેને આપણે કહીએ

[42:28] છીએ આ નર્તકીની મૂર્તિ લગભગ 11.25 25 cmની

[42:33] છે દોસ્તો આ મૂર્તિને જો આપ ઓબ્ઝર્વ કરો

[42:35] છો તો એની અંદર ખાસ તમને જોવા મળે છે કે

[42:37] એક હાથની અંદર તમને ઘણી બધી બંગડીઓ જોવા

[42:39] મળે છે આખો હાથ બંગડીઓથી ભરેલો છે ઓકે કયો

[42:42] હાથ છે તો કે ડાબો હાથ છે જમણો હાથ જે છે

[42:44] જેની અંદર બે ને બે ચાર બંગડીઓ જોવા મળતી

[42:47] હોય છે ઓકે નર્તકીની મૂર્તિ જે છે એના

[42:49] ગળાની અંદર ખાસ તાવીઝવાળું ત્રણ

[42:51] તાવીઝવાળું લોલક પહેરેલું છે લોલક આકારના

[42:53] તાવીઝવાળું ખાસ એને એક કંઠહાર પહેરેલો છે

[42:56] ઓકે એ જ પ્રમાણે વાળ જે છે એના કઈક જોડા

[42:58] જેવા બંધાયેલા છે અને એક હાથ જે છે કમર

[43:02] ઉપર છે એક હાથ છે નિતંબ ઉપર છે એના ઉપરથી

[43:04] એવું કહેવાય કે ભાઈ આ ત્રિભંગ મુદ્રામાં

[43:07] ઉભેલી છે અને આને સરજોન માર્શલ સાહેબ જે

[43:09] છે એને ડાન્સિંગલ કીધેલી છે તો ડાન્સિંગલ

[43:12] તરીકે પ્રખ્યાત છે ઓકે આ ઈમેજ આપ જે જોઓ

[43:15] છો એ છે સાહેબ અનાજના કોઠાર સારામાં સારી

[43:18] સૌથી ઊંચાઈ વાળી કોઈ ઈમારત હોય તમને

[43:20] મોહનજો દડોમાંથી પ્રાપ્ત થયેલી હોય તો એ

[43:22] કઈ છે સાહેબ અનાજના કોઠાર તો એને પણ ખાસ

[43:25] યાદ રાખજો ઓકે એ જ પ્રમાણે સુતરાવ કાપડના

[43:28] રેસાઓ પણ અહીથી મળી આવતા હોય છે સુતરાવ

[43:30] કાપડના ના રેસાઓ મળે છે તો કપાસની ખેતી

[43:32] હોવાની સંભાવના ખરી ઓકે અહીયા હોળીની

[43:35] મુદ્રા પણ મળી આવેલી છે. ઓકે અલગ અલગ

[43:37] અવશેષો જ્યારે તમે વાત કરો છો તે પહેલા

[43:39] હું તમને આ જે કાંસાની નર્તકીની મૂર્તિ

[43:41] વાળી જે મે તમને વાત કરેલી કે ડાબો હાથ જે

[43:43] છે એ આખો ભરાયેલો છે જમણા હાથમાં ચાર

[43:45] બંગડીઓ છે ત્રણ લોલકવાળો હાર પહેરેલો છે

[43:48] આંખો અર્ધ નીચાયેલી છે ડાન્સિંગ ગલ

[43:50] કહેવાયેલી છે અને ખાસ વાળ જોડા આકારમાં

[43:52] બંધાયેલા છે તો આ બધી વસ્તુ તમારે યાદ

[43:54] રાખવી પડશે. મોહેંજો દડોની જ્યારે આપણે

[43:57] વાત કરીએ છીએ અલગ અલગ વસ્તુ ખાસ તમે

[43:58] મગજમાં બનાવો છો તો દોસ્તો અવશેષોની અંદર

[44:01] ત્રણ મુખવાળા દેવતાની મહોર પણ મળેલી છે

[44:03] કપાસ જે છે સુગરાવ કાપડના રહેસાઓ પણ મળી

[44:06] આવેલા છે કાંસાની નર્તકીની મૂર્તિ જોઈ

[44:08] માતૃદેવની મૂર્તિ પણ મેં તમને દર્શન

[44:10] કરાવ્યા છે વિશાળ સ્નાનાગાર પણ આપણે જોયો

[44:12] છે હોળીની આકૃતિ પણ જોઈ ગયા છીએ ઓકે એ જ

[44:15] પ્રમાણે અહીંયા મે તમને સ્ટાર્ટિંગમાં જ

[44:16] કીધું તું કે એક સભાભવન પણ મળતું આવો છે

[44:18] ત્રાજો મળે છે તો વજનીયા પણ છે અને

[44:21] વજનીયાઓની જ્યારે વાત કરે છે ત્યારે મોટા

[44:23] ભાગે એવું કહેવાય છે કે અહીંથી થી મળતા

[44:25] વજનીયા

[44:27] એ મોટા ભાગે 16 ના ગુણાંકમાં જોવા મળતા

[44:31] હોય છે ક્યા ગુણાંકમાં જોવા મળે છે દોસ્તો

[44:34] 16 ના ગુણાંકમાં સૌથી વધુ કૂવાની પણ મેં

[44:37] તમને વાત કરેલી અનાજનો કોઠાર સૌથી ઊંચી

[44:40] ઈમારત છે અને એક્સરુંગી જો તમને મહોરોની

[44:43] અંદર પ્રશ્ન પૂછાય છે યાદ રાખજો કે

[44:45] મહોરોની અંદર સૌથી વધુ કયા પશુની છાપ તમને

[44:49] જોવા મળે છે તો મહોરની અંદર સૌથી વધુ તમને

[44:52] ક્યાં પશુની છાપ જોવા મળશે તો કે એક્સરંગી

[44:54] પશુ અથવા તો જેને યુનિકોર્ન પણ કહી શકાય

[44:57] શૃંગાસ્વ લખે એક શૃંગી પશુ લખે કે પછી

[45:00] યુનિકોર્ન લખે આ એની વાત છે સાહેબ ચાલો તો

[45:04] આ મહંજદરો જે છે કે જેના અવશેષો જે છે

[45:06] ઓલમોસ્ટ આપણા અહિયા સંપૂર્ણ કમ્પ્લીટ થતા

[45:09] હોય છે ઓકે હવે આપણે જોવું છે દોસ્તો

[45:12] ગુજરાત તરફ ચાલો દોસ્તો હવે આપણે જ્યારે

[45:15] વાત કરીએ છીએ ગુજરાતની અંદર પહેલું નગર જે

[45:17] આપણને પ્રાપ્ત થાય છે અને એ જે નગર જે છે

[45:19] જેનું નામ છે વિદ્યાર્થી મિત્રો રંગપુર જી

[45:21] હા દોસ્તો રંગપુરથી શરૂઆત કરીએ ગુજરાતની

[45:23] અંદર ખાસ સિંધુ સભ્ય ખૂબ મહત્વપૂર્ણ નગર

[45:25] પ્રાપ્ત થતું હોય છે દોસ્તો એવું કહેવાય

[45:27] કે રંગપુર નામનું નગર જે છે એનું સંશોધન

[45:29] કઈ રીતે થતું હોય છે એની શરૂઆત ક્યાંથી

[45:31] થાય છે એક એક પાસા ઉપર દોસ્તો જરા વાત

[45:33] કરીએ છીએ તો પહેલી વાત યાદ રાખો કે ભાઈ

[45:34] રંગપુર જે છે એ ગોતવા માટે ખરેખર

[45:37] નીકળ્યાતા એક નદી

[45:40] કઈ નદી સાહેબ ગોતવા નીકળ્યા હતા તો કે નદી

[45:43] હતી સાહેબ સરસ્વતી નદી

[45:46] કારણ કે આપણા પ્રાચીતમ ગ્રંથોની અંદર ગંગા

[45:48] યમુના અને સરસ્વતી આ ત્રણ નદીઓનો ઉલ્લેખ

[45:50] છે હવે પૃથ્વીના પેટાણમાં બનનારી ઘટનાઓ જે

[45:53] છે જેને લીધે કદાચ એવું બન્યું કે ભાઈ

[45:55] સરસ્વતી નદી જે છે કે જે પોતાનો માર્ગ જે

[45:58] છે એનો વિલુપ્ત થઈ ગયો છે ક્યાં ગઈ શું કઈ

[46:00] જગ્યાએ છે કોઈને જાણ ન હતી એટલે એ સરસ્વતી

[46:03] નદી જે છે કે જેનો એક અંદાજ મારે છે કે એક

[46:06] સંભાવના એવી બને કે ગુજરાત તરફ ગઈ હશે તો

[46:10] પુરાતત્વ વિધો જે છે જે પૃથ્વીના પેટાળમાં

[46:13] જ નદી જો ઉતરી ગઈ છે તો એનો માર્ગ કઈ

[46:15] દિશામાં છે એક્ઝેટ કઈ જગ્યાએ છે એ જાણવા

[46:18] માટે પ્રયત્ન કરી રહ્યા હતા ઓકે એમાં નાના

[46:21] મોટા સંશોધન શરૂ થયા અને એ સંશોધન

[46:24] ોધનમાંથી દોસ્તો સુખભાદર નદીના તટ

[46:26] પ્રદેશમાંથી આપણને ગુજરાતમાં જે તે સમયે

[46:29] સુરેન્દ્રનગર જિલ્લો હતો હાલની સ્થિતિએ

[46:32] દોસ્તો અમદાવાદ જિલ્લો છે કે જ્યાંથી

[46:34] આપણને આ નગર પ્રાપ્ત થાય છે રંગપુર

[46:38] ખાસ યાદ રાખો દોસ્તો રંગપુર જે છે હાલ કયા

[46:41] જિલ્લાની અંદર આવશે તો કે સાહેબ અમદાવાદ

[46:43] જિલ્લાની અંદર આવશે પહેલી વખત જ્યારે

[46:45] સંશોધન થયું એ વર્ષ હતું 1931

[46:49] માધવ સ્વરૂપ વચ્ચ એમએસ વચ કહેવાય છે માધવ

[46:52] સ્વરૂપ વચ કહેવાય છે કે જે 1931 ની અંદર

[46:59] માધવ સ્વરૂપ

[47:03] વચ્ચ

[47:04] ત્યાર પછી દોસ્તો 1954 ની અંદર ફરી પાછું

[47:07] સંશોધન થાય છે અને એ સંશોધનની અંદર એસઆર

[47:12] રાવ સંશોધન કરતા હોય છે જેને આપણે નામ

[47:15] આપીએ છીએ સાહેબ શિકારપુરા

[47:19] રંગાનાથ

[47:22] રાવ સાહેબ

[47:23] ઓકે એસઆર રાવ સાહેબ જે છે કે જે સંશોધન

[47:26] કરતા હોય છે તો બે વખત સંશોધન થતું હોય છે

[47:28] અને બીજી વખત જ્યારે એસઆર રાવ સાહેબ

[47:29] સંશોધન કરે છે ને તો આ જ એસઆર રાવ સાહેબ

[47:31] જે છે 1954 માં લોથલનું પણ સંશોધન કરશે એ

[47:34] પણ અમદાવાદ જિલ્લામાં જ આપણને જોવા મળે છે

[47:36] તો દોસ્તો હાલની સ્થિતિએ દોસ્તો અમદાવાદ

[47:38] જિલ્લામાં છે નદીની દ્રષ્ટિએ મેં તમને

[47:40] સુખભાદર નદી કીધી છે તમને બધાને ખ્યાલ હશે

[47:43] ઓકે સિંધુ સભ્યતાનું ગુજરાતમાંથી

[47:45] શોધાયેલું પ્રથમ નગર હવે અહયા પહેલા બે

[47:47] મહત્વની ફેક્ટ યાદ રાખો

[47:50] ગુજરાતનું પ્રથમ નગર કે

[47:52] ગુજરાતમાંથી મળેલું પ્રથમ નગર તો એ સાહેબ

[47:57] રંગપુર છે. નંબર ટુ આ બહુ સામાન્ય ફેક્ટ

[48:01] છે પણ લોકો આમાં ભૂલ કરી જતા હોય છે.

[48:04] ગુજરાતમાંથી

[48:09] સૌથી વધુ અવશેષ

[48:12] સૌથી વધુ અવશેષ કોઈ નગરમાંથી પ્રાપ્ત થશે

[48:16] તો એ પણ નગર કયું આવશે? રંગપુર આવશે. જેતે

[48:20] સમય મેં તમને કીધું કે રજવાડાની વ્યવસ્થા

[48:22] છે તો સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાની અંદર અથવા તો

[48:24] સુરેન્દ્રનગર રાજ્યમાંથી ખાસ આપણને વસ્તુ

[48:27] મળેલી છે લીમડી પાસે પણ અત્યારની સ્થિતિએ

[48:29] તમારે ચોક્કસથી યાદ રાખવાનું શું થશે? તો

[48:31] કે અમદાવાદ જિલ્લો યાદ રાખવો પડશે. હવે

[48:33] દોસ્તો રંગપુર નામનું નગર જે છે જેમાં

[48:35] સૌથી વધુ અવશેષો મળેલા છે તો અવશેષોનું

[48:37] ખૂબ મોટું લિસ્ટ છે હવે અવશેષો થોડા

[48:40] લિમિટેડ ડેટા સાથે યાદ રાખવાનો પ્રયત્ન

[48:42] કરજો કારણ કે એમાંથી ખાસ એમાંથી અવશેષોના

[48:45] બહુ હેવી ક્વેશ્ચન નહી જોવા મળતા બીજું

[48:48] આપને એક રિક્વેસ્ટ છે કે ભાઈ દરેક

[48:50] જગ્યાએથી તમને મકાનો મળવાના છે માટીના

[48:53] રમકડા મળવાના છે માટીના વાસણો મળવાના છે એ

[48:57] સિવાય પાકી ઈટો અને કાચી ઈટોના બાંધકામો

[49:00] મળવાના છે તો ઓલમોસ્ટ દરેક નગરો જ્યાં નગર

[49:03] છે ત્યાં આ બધું હશે જ તો એ બધી વસ્તુ

[49:06] ગોખણપટ્ટી ન કરતા અમુક હું આમાંથી તમને

[49:08] થોડું હળવું કરી દઉં જેમ કે પથ્થરના

[49:10] વજનયાઓ મળ્યા છે તો એક વેપાર વાણિજ્યનું

[49:12] કેન્દ્ર છે એ રીતે આપ યાદ રાખી શકો

[49:16] કે ભાઈ રંગપુરમાં પણ વેપારનું કેન્દ્ર હોઈ

[49:18] શકે શું કામ તો કે ભાઈ ત્યાંથી પથ્થરના

[49:20] વજનીયાઓ પ્રાપ્ત થયેલા છે અને પથ્થરના

[49:22] વજનીયાઓમાં મેં તમને ખાસ વાત કરેલી છે કે

[49:25] સાહેબ 16 ના ગુણાંકમાં જોવા મળતા હોય છે આ

[49:29] સિંધુ સભ્યતા વખતથી આપણે 16 ના ગુણાંક

[49:32] વાડી સિસ્ટમને ક્યાંક ફોલો કરતા આવી છે ને

[49:35] 16 એટલે કે આપણે એપ્રોક્સ 100ટ આજુબાજુ

[49:39] માનતા

[49:41] કઈ રીતે સાહેબ તો કે જો આ 16ગ્રામનું હોય

[49:44] 32ગ્રામનું વજનયું હોય 64 ગ્રામનું હોય

[49:47] 160ગ્રામનું હોય 320ગ્રામનું હોય આ

[49:50] પ્રકારના વજન જોવા મળેલા છે ઓકે તો એ

[49:52] વજનીયાઓ 16 ના ગુણાંક વાળા છે નંબર ટુ ખાસ

[49:55] એ પણ યાદ રાખવાનો પ્રયત્ન કરો કે સિંધુ

[49:58] સભ્યતાના નગરના જે લોકો જે છે એમના જે

[50:00] અવશેષો આપણને જે પ્રાપ્ત થાય છે અહીંયા

[50:03] રંગપુરમાં વજનીયાઓ મળ્યા છે એ 16 ના

[50:06] ગુણાંકવાળા છે અને 16 આપણી તમારી ને મારી

[50:08] સભ્યતામાં સંસ્કૃતિની અંદર સેટ થયેલી છે

[50:11] તમે આકાશ જે છે એકદમ કેસરી રંગ થયેલો જોવા

[50:14] મળે તો આપણે એમ કહીએ કે આકાશ સોળે કડાએ

[50:16] ખીલેલું છે ઓકે આપણે એવું પણ કહી છીએ કે

[50:19] વાતાવરણ સોડે કડાએ ખીલેલું છે આપણા વડીલ

[50:22] ખેડૂતો જે છે ખેતીની અંદર ધ્યાન આપે એમ

[50:25] લાગે કે ભાઈ જબરજસ્ત પાક થયો છે તો એમ કે

[50:27] ભાઈ આ વખતે સોડાની પાક થયો છે કોઈ દીકરીના

[50:30] લગ્ન થવાના

[50:32] ને એ લગ્ન થવાનારી દીકરી જ્યારે શણગાર સજે

[50:34] છે તો આપણે શું કયો છે તો કે સોળે શણગાર

[50:36] સજેલી છે ઓકે માણસ જે છે એકદમ આમ હાજો

[50:40] નરવો હોય તો કે ભાઈ આ તો સોડે કડાએ ખીલેલો

[50:43] માણસ છે તો આવું બધું આપણે જે કહેતા હોય

[50:45] છે 100% આમ ટોપ ઉપર હોય ને ત્યારે આ શબ્દો

[50:49] યુઝ થતા હોય છે તો અહીયા પણ 16 નો ગુણાંક

[50:52] તમને જોવા મળતો હોય છે તાંબાની બંગળીઓ છે

[50:55] મોટા ભાગે બંગડીઓમાં તાંબાની બંગળીઓ પણ છે

[50:58] સાથે એવું પણ કહી શકાય કે અહીંથી જે

[51:00] બંગડીઓ પ્રાપ્ત થાય છે એમાં ટેરાગોટાની

[51:03] બંગડીઓ પણ છે ટેરાકોટા એટલે કે પકવેલી

[51:06] માટીની બંગડીઓ છે તો એ પણ ખાસ યાદ રાખી

[51:09] શકાય ઓકે છીપની બંગડીઓ પણ અહીથી મળી આવેલી

[51:12] છે હવે છીપની બંગડીઓ એટલે શું તો કે ભાઈ

[51:15] જે દરિયા કિનારે જે આપણે છીપલાઓ મળતા હોય

[51:17] છે આ એની બંગડીઓ પણ આ લોકો બનાવેલી છે

[51:20] સ્નાનાગાર પણ દોસ્તો અહીથી આપણને પ્રાપ્ત

[51:22] થાય છે ઓકે કાચી ઈટોના મકાનો પ્રાપ્ત

[51:24] થયેલા છે ટેરાકોટાની બંગડી છે હાથી દાતની

[51:27] વસ્તુઓ છે બહુ લિમિટેડ વસ્તુ છે પણ એટલું

[51:29] ચોક્કસથી કહીશ કે અહીંયાથી મણકા તમને ખૂબ

[51:31] સારા મળેલા છે.

[51:34] મણકાની અલગ અલગ વેરાયટી જે છે ખૂબ મોટા

[51:38] પ્રમાણમાં છે. એટલે મણકા બનાવવાની ફેક્ટરી

[51:41] કહી શકો.

[51:43] ઓકે અહિંયા મણકાવારી ડીસો પણ જોવા મળે છે

[51:46] કે ડીસોમાં બધી બાજુ લાલ ને કાળા ને લાલ

[51:49] ને કાળા ને મણકા ગોઠવી દીધેલા છે ઓકે તો

[51:52] નવરાશની પડમાં ડીસોમાં મણકા ચડાવી દીધા છે

[51:55] ઓકે સાથે સાથે એવું પણ કહી શકાય કે મોટા

[51:57] ગળાવાળી બૈણીઓ મળી આવેલી છે યાદ રહે તો

[51:59] ઠીક છે બાકી ચાલશે ઓકે બાંધકામમાં ખાસ જે

[52:02] આ લોકો બાવળના લાકડાનો પણ ઉપયોગ કરતા હોય

[52:05] છે તો એ પણ પુરાવાઓ કે છે એ સિવાય દોસ્તો

[52:07] ગુજરાતમાં આવશો ને તમે લોથલમાં જાવ કે

[52:10] રંગપુરમાં જાવ ન્યાં તમને ને ચોખા જોવા

[52:13] મળશે કદાચ ઉત્તરમાં તમને ચોખા ન જોવા

[52:15] મળ્યા પણ ગુજરાતમાં ચોખા જોવા મળે છે

[52:18] ગુજરાતના નગરોમાં તમને લોથલ રંગપુરમાં

[52:20] ચોખાના અવશેષો મળશે આનો એક અર્થ એવો સમજવો

[52:24] કે અહીંયા ચોખાની ડાંગરની ખેતી થતી હશે.

[52:27] લોકો દાલ ફ્રાય જીરા રાઈસ પણ ખાતા હશે

[52:29] હાજી ચાલો તો ચોખાના ફોધરાઓ પણ મળેલા છે

[52:32] અનાજના ભૂસાનો ઢગલો પણ મળેલો છે ઘટર

[52:35] વ્યવસ્થાના પણ અમુક અવશેષો છે અને લિમિટેડ

[52:37] સમય પૂરતો આ પ્રદેશ તમને જોવા મળતો હોય છે

[52:40] તો ઈસવીસન પૂર્વે 2600 સુધી એપ્રોક્ષ એનો

[52:43] સમય માનવામાં આવે છે ચાલો દોસ્તો એક મસ્ત

[52:47] મજાનું વ્યાપાર વાણિજ્યનું એક સારામાં

[52:49] સારું કેન્દ્ર આપની સમક્ષ છે અને એ જે

[52:51] કેન્દ્ર છે જેનું નામ છે વિદ્યાર્થી

[52:53] મિત્રો લોથલ જી હા દોસ્તો વાત કરવી છે

[52:56] લોથલની લોથલ

[52:58] સિંધુ સભ્યતાનું એક એવું નગર કહી શકો કે આ

[53:02] નગરના અવશેષો

[53:06] એ તો ચોક્કસથી આપણા માટે 100 ટકા કામના

[53:08] બનશે એમાં સૌથી વધારે મોસ્ટ આઈએમપી કોઈ

[53:11] હોય ને તો એ છે અહીથી ડોકયાર્ડ આ તમે ફરજ

[53:16] જયાત યાદ રાખીને જાવ કે ડોકયાર્ડ અથવા તો

[53:21] વહાણ લંગાડવા માટેનો હમણાં હું તમને

[53:24] ડોકયાર્ડ દેખાડી પણ દઈશ વહાણ

[53:27] લંગારવા માટે

[53:31] નો ધક્કો જેને આપણે કહીએ એ અહીંથી આપણને

[53:34] પ્રાપ્ત થાય છે જેને ડોકિયાટ પણ આપ કયો છો

[53:37] નદીની દ્રષ્ટિએ જોવા જાય તો પહેલા તો 1954

[53:41] ની અંદર જ્યારે સંશોધન થયું મેં તમને અગાઉ

[53:43] નામ આપી દીધું શિકારીપુરા રંગાનાથ રાવ

[53:45] એસઆર રાવ દ્વારા સંશોધન થાય છે અહીંયા

[53:48] તમારે બે નદી યાદ રાખીને જવાની છે ઘણે બધી

[53:51] જગ્યાએ તમને માત્ર ભોગાઓ નદો લખેલી હશે પણ

[53:54] દોસ્ત મારી એક રિક્વેસ્ટ છે કે આ ભોગાઓ ની

[53:56] સાથે સાબરમતી પણ યાદ રાખો સાબરમતી અને

[53:59] ભોગાવો બંને નદી યાદ રાખશો શિકારપુરા

[54:01] રંગના થરાવ એસરરાવે સંશોધન કર્યું 1954

[54:04] માં સંશોધન થયું અમદાવાદ જિલ્લાની અંદર

[54:07] ધોડકા તાલુકોના સરગવાલા ગામ જે છે એ પણ

[54:09] તમે યાદ રાખી શકો છો ડીટેલિંગની અંદર ઘણી

[54:11] વખત ગયેલા છે ઓકે ત્યાંથી આગળ જઈએ તો

[54:14] દોસ્તો અહીંયા નગર જે છે કે જે ઓલમોસ્ટ બે

[54:16] ભાગમાં છે એક શહેરી વસાહત છે

[54:25] અને બીજી બીજી જે છે ઔદ્યોગિક વસાહત છે

[54:34] હવે આ નગરના લોકોના પુરાવાઓ ઉપરથી એક

[54:37] અનુમાન લગાડે છે કે અહીંયા જે સંસ્કૃતિ

[54:40] હશે એ ગ્રામીણ હશે કે શહેરી હશે તો ખાસ

[54:43] યાદ રાખજો દોસ્તો સિંધુ સભ્યતાના મોટા

[54:46] ભાગના નગરોના અવશેષો ઉપરથી એવું અનુમાન

[54:48] લાગે છે કે આ શહેરી લોકો હશે નહીં કે

[54:51] ગ્રામીણ ટૂકમાં ગ્રામીણ વ્યવસ્થા નથી

[54:53] અહીયા શહેરી છે તો એનો એનો મતલબ એવોય પણ

[54:56] થયો ને કે આ લોકો ખેતી ઉપર કે પશુપાલન ઉપર

[54:59] મેજર ફોકસ નહી હોય વ્યવસાય ઉપર વેપાર

[55:02] ઉપરનું સારું ફોકસ હશે બે વસ્તુ મોસ્ટ

[55:05] આઈએમપી છે યાદ રાખો એક તો આ સભ્યતા જે છે

[55:10] એ કેવી છે તો કે શહેરી છે અને બીજું યાદ

[55:16] રાખો વ્યવસાયની દ્રષ્ટિએ મુખ્ય શેના ઉપર

[55:19] નિર્ભર હશે તો કે વેપાર ઉપર આ બે વસ્તુ

[55:23] મગજમાં રાખજો કામ લાગશે વિધા અંદર

[55:25] સપોર્ટીવ બનશે ઓકે હું ઈચ એન્ડ એવરી

[55:28] પોઈન્ટ ઉપર કોર્નર ખેંચવાનો પ્રયત્ન કરું

[55:30] છું દરેક વસ્તુ તો આપની એક્ઝામમાં આપને

[55:32] ખૂબ સારી રીતે સપોર્ટીવ બની શકે ને આપ

[55:34] જાણો છો કે રેગ્યુલર બેઝ ઉપર દોસ્તો આ

[55:36] ચેપ્ટરમાંથી માર્ક્સ પડતા હોય છે ક્વેશ્ચન

[55:39] પૂછાતા હોય છે જે આપની એક્ઝામમાં આપનો

[55:41] કોન્ફિડન્સ ખૂબ સારો વધારશે ચાલો તો આપણે

[55:44] વાત કરીએ છીએ કે ભાઈ અહિયા બે ભાગ છે એમાં

[55:46] ખાસ એવું કહી શકાય કે જે જ્યાં તમને શહેરી

[55:48] વિસ્તારોમાં મકાનો જોવા મળે છે ત્યાં મોટા

[55:50] ભાગના મકાનો જે છે લગભગ ત્રણક ફૂટ અહિયા

[55:53] મીટર નહી આવે તણક ફૂટ જેટલા ઊંચા ઓટલા ઉપર

[55:57] અથવા તો એક પ્લેટફોર્મ ઉપર ખાસ મકાનો

[55:59] ચણવામાં આવતા હોય છે બીજું દોસ્તો અહીંયા

[56:02] જે મકાનોના જે અવશેષો મળી આવેલા છે એની

[56:05] સાથે સાથે જો આખું નગરને આપ જોશો ને તો

[56:08] ફરતે તમને એક કાચી ઈટની દીવાલ જોવા મળે છે

[56:13] ઓકે કાચી ઈટની દીવાલ શું કામ છે તો કે ભાઈ

[56:15] સમુદ્રથી નજીક છે

[56:19] આ નગર જે છે જે તમને સમુદ્રથી ખૂબ નજીક

[56:22] જોવા મળે છે

[56:24] એટલે હાલની સ્થિતિએ પણ તમને અહિયા એક કાચી

[56:28] ઈટના દીવાલના અવશેષો જોવા મળે છે જે એવું

[56:31] કહી શકાય પાણી પહેલા પાળ બાંધવી એ આ લોકોએ

[56:35] બાંધી લીધેલી છે સાથે દોસ્તો અહીંયા જે

[56:38] નગરના જે અવશેષો મળે છે એમાં તમને એક

[56:41] સ્નાનાગૃહ એટલે કે સ્નાનાગાર પણ પ્રાપ્ત

[56:43] થાય છે ઓકે તો સ્નાનાગાર તમને અલગ અલગ

[56:46] જગ્યા ઉપરથી મળી રહ્યા છે એન્જોય કરજો

[56:49] સ્વિમિંગ પૂલમાં મસ્ત રીતે નાજો હા ઓકે

[56:51] સાથે સાથે દોસ્તો ભૂગર્ભ ગટરના પાણીની ની

[56:54] ગટર વ્યવસ્થા જે છે એ પણ અહીથી ખાસ

[56:56] પુરાવામાંથી પ્રાપ્ત થાય છે. કુવાઓ જે છે

[56:59] એ પણ છે. ગ્રામીણ કરતાં હું અહીયા લખીશ

[57:02] શહેરી વસાહત

[57:05] અને બીજી આવશે ઔદ્યોગિક વસાહત. તો

[57:07] ઔદ્યોગિક વસાહત એટલે શું સાહેબ તો એ

[57:10] જીઆઈડીસી એરિયા છેજીઆઈડીસી એરિયા એટલા

[57:12] માટે કહું છું કારણ કે જીઆઈડીસી અને સાથે

[57:14] સાથે આપ અહીંયા માર્કેટિંગ યાર્ડ બેય

[57:17] બનાવો હા કારણ કે તમને 64 જેટલી વખારો મળે

[57:21] છે વખારો એટલે કે નાની નાની ઓડિયો મળેલી

[57:23] છે ઓકે એ વખારો જે છે કે જેમાં માલ સામાન

[57:27] સ્ટોરેજ થઈ શકે

[57:30] માલ સામાનનો શું થઈ શકે તો કે સંગ્રહ થઈ

[57:33] શકે

[57:35] ઓકે એ જ પ્રમાણે એક મોટો ફર્સ્ટ પણ મળી

[57:37] આવતો હોય છે કે જેની ઉપર ખાસ માલ સામાન્ય

[57:40] પાથરી શકાતો હોય છે ઉપરથી ઢાંકેલું હોઈ

[57:42] શકે એ પ્રકારનો એક આખો મોટો ફર્સ પણ છે એ

[57:45] સિવાય જે ડોકયાર્ડ આપણે જે કહીએ છીએ એ પણ

[57:48] અહીથી જ પ્રાપ્ત થાય છે અને ડોકયાર્ડના

[57:51] માધ્યમથી શું થઈ શકે તો કે સમજવાનો

[57:53] પ્રયત્ન કરો અહીંયા માની લ્યો કે આપણો

[57:55] સમુદ્ર છે

[57:58] હવે દોસ્તો આપણો જે સમુદ્ર જે છે એ

[58:00] સમુદ્રમાંથી જે પાણી રહેલું છે

[58:04] દરિયાનું પાણી લઈ આવીએ આપણે

[58:07] શાંત પાણી નહી હોય થોડાક અઘરા પાણી હશે પણ

[58:10] સમુદ્ર છે અહીયા આપણો હવે દોસ્તો આ

[58:12] સમુદ્રમાંથી કોઈ જહાજ જે છે એને તમારે લઈ

[58:17] આવવું છે આ જગ્યા ઉપર અહીંયા તમારી વસાહત

[58:20] છે અહિયા વચ્ચે જમીન છે

[58:27] તો હવે આ જહાજ અહીંયા તો ઊભું રહી જશે

[58:30] બોર્ડર બંધાઈ ગઈ છે તો આ લોકો શું કરે છે

[58:33] ખબર છે એક અલગ વ્યવસ્થા કરી છે

[58:37] એક કેનાલ જેવી વ્યવસ્થા કરી

[58:40] એ કેનાલના માધ્યમથી આ પાણી જે છે એની અંદર

[58:43] આમાં લાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો હવે અહીંયા એક

[58:47] ઊંડો ખાડો હોય છે જેને ડોકયાર્ડ કહીએ છીએ

[58:50] અહીંથી પાણીના માધ્યમથી જહાજ જે છે આ

[58:53] ખાડામાં આવી જશે તો કે હા પાણીના એક્ઝિટની

[58:56] પણ એક વ્યવસ્થા છે ને એક્ઝિટના માધ્યમથી

[59:00] અહીંથી તમે પાણી કાઢી નાખો છો અહીંથી

[59:02] એન્ટ્રી બંધ કરી દયો છો તો આ જહાજ જે છે

[59:04] ને એ પાણીની સપાતી ઉપરથી જમીન સપાટી ઉપર

[59:07] આવી જશે બેલેન્સ થઈ ગયું વ્યવસ્થિત સેટ થઈ

[59:09] ગયું માલ સામાન ભરવો છે તો ભરી લયો કાઢવો

[59:11] છે તો કાઢી લયો બેમાંથી જે મજા આવે એ કામ

[59:13] કરી શકો છો ઓકે આવું જ એક વ્યવસ્થા જે છે

[59:16] કે જે અહીંયા જોવા મળેલી છે. બીજું તો કે

[59:18] પશ્ચિમ બાજુએ તમને એક જાડી દીવાલ જોવા

[59:20] મળેલી છે જે ખાસ કાચી ઈંટોની બનાવેલી છે

[59:22] પણ એટલું ચોક્કસથી કહી શકાય કે નગર

[59:24] રક્ષણની વ્યવસ્થા છે એટલે આપ એવું કહી શકો

[59:27] કે ગુજરાતીની અંદર આપણે એવું કહીએને કે

[59:28] ભાઈ પાણી પહેલા પાળ બાંધવી આ લોકોએ બાંધી

[59:31] લીધેલી છે. યસ ટ્રાકગરના રક્ષણ માટે એક

[59:34] દિવાલ બનાવે છે કારણ કે સમુદ્રથી ખૂબ નજીક

[59:37] હતું. એ સિવાય દોસ્તો ઔદ્યોગિક વસાહત જે

[59:39] છે એમાં કારીગરો રહેતા હશે સૌથી બહારના

[59:41] ભાગમાં એક મોટી ટેંક જેવો એરિયા મળી આવતો

[59:43] હોય છે જે કોઈ વેરહાઉસ પણ હોઈ શકે એવું

[59:46] મનાય છે. વેરહાઉસ જે છે જે લગભગ નૈરત્ય

[59:49] દિશામાં છે દિશાઓ ખાસ પ્રોપરલી યાદ રહે તો

[59:52] ઠીક છે બાકી ચાલશે બહુ ઉપાધિ નહી કરવાની

[59:54] ઓકે ખાસ તો 3.ડાતમ 3.5 m જેટલા એક ઊંચા

[59:57] મંચ ઉપર ખાસ એક મોટું બાંધકામ કરવામાં

[59:59] આવેલું છે. માથે લાકડાનું મેં તમને કીધું

[01:00:01] કે એક આખું કવરઅપ આપેલું છે એક છત્ર

[01:00:03] બનાવવામાં આવેલું છે. 64 જેટલી વખારો આપણે

[01:00:06] ચર્ચા કરી લીધેલી છે. ડોકયાર્ડ જે છે કે

[01:00:09] જે પણ ખાસ ખૂબ મહત્વનું છે અને ડોકયાર્ડ

[01:00:12] વાળો પહેલા તો ફોટો જોઈ લો જેથી કરીને

[01:00:13] તમને પ્રોપરલી સમજાય. જો અહીંયા જોઈ લો આ

[01:00:16] બધી 64 જેટલી વખારો છે ઓકે સાથે સાથે એક

[01:00:20] મોટી એ મોટો એરિયા જે છે કે જ્યાં ખાસ આખા

[01:00:23] સ્ટોરેજ હાઉસીસ છે હવે

[01:00:27] સિસ્ટમ જોવ કેવી જબરજસ્ત રીતે બનાવેલી છે

[01:00:30] પહેલા તો આ સમુદ્ર છે આ સમુદ્રથી થોડાક

[01:00:34] આગળ રાખેલું છે હવે અહીંથી જહાજો આવે છે

[01:00:39] આ જહાજો જે છે એ આ જગ્યા ઉપર પ્રવેશે છે

[01:00:43] તો કે હા સાહેબ આવી ગયો

[01:00:45] ઓકે ખાડો અહીયા લઈ આવ્યો એટલે આ નગરથી દૂર

[01:00:48] આખું સમુદ્રનું પાણી લાવવાનો પ્રયત્ન

[01:00:50] કર્યો છે ઓકે પાણીના માધ્યમથી જહાજો પણ

[01:00:54] અહીંયા સુધી પહોંચી ગયા જહાજને અહીયા

[01:00:56] લંગારી દેવામાં આવ્યું ઓકે વધારાનું પાણી

[01:00:59] જે છે એ અહીંથી નીકળતું પણ જાય છે જહાજ જે

[01:01:02] છે એને સ્ટેબલ કરી અને માલસામાન જે છે કે

[01:01:04] જેને કાઢી શકાય ઓકે આપણે ઘણી વખત જોતા હોય

[01:01:08] છે કે દરિયા કિનારે આ રીતે ઓલા હૂક ટાંગી

[01:01:10] ટાંગીને જહાજોને શાંતિથી અહયા સ્ટેબલ કરી

[01:01:12] દેતા હોય છે તો એવી એક વ્યવસ્થા છે ઓકે

[01:01:15] માલ સામાન ભરાઈ ગયો કે કઢાઈ ગયો પછી તો કે

[01:01:18] આ જહાજને પાછું જય ભારત સાથે રવાના કરવું

[01:01:20] હોય તો અહીથી આમ યુટરન મારીને પ્રેમથી

[01:01:22] જહાજ પાછું ક્યાં વયું જાય તો કે અહયા

[01:01:24] વેપાર કરવા માટે તો આ પ્રકારની એક આખી

[01:01:27] પ્રોપર સિસ્ટમ જે છે કે જે અહીંયા ડેવલપ

[01:01:30] થયેલી છે. ઓકે જે લોથલમાં આપણને ખાસ જોવા

[01:01:34] મળે છે તો આ મગજમાં રાખજો ભાઈ આ પણ ખૂબ

[01:01:36] મોટી વ્યવસ્થા છે અને વ્યાપાર વાણિજ્યનું

[01:01:39] ખૂબ મહત્વનું કેન્દ્ર ગુજરાતમાં છે

[01:01:41] ગુજરાતી પ્રજાને તમે વેપારી પ્રજા કયો છો

[01:01:43] કે દોસ્ત આ દેખાડે છે કે આ આટલા વર્ષો

[01:01:45] પહેલા પણ વેપાર કરતા હતા એનો મતલબ

[01:01:47] ગુજરાતીઓનો વેપાર જે છે ખૂબ વર્ષો જૂનો

[01:01:50] ચાલી રહ્યો છે એમાં કોઈ જ શંકાને સ્થાન

[01:01:54] નથી અને દોસ્તો વ્યાપાર વાણિજ્યના મહત્વના

[01:01:56] કેન્દ્રો જે એની સાબિતી પણ આપે છે કે

[01:01:59] ગુજરાતનો વ્યાપાર જબર જબરજસ્ત રીતે ચાલી

[01:02:02] રહે છે ઓકે આગળ દોસ્તો ખાસ વાત કરીએ તો

[01:02:06] લોથલ વાળો ડોકયાર્ડ જે છે મેં તમને ખાસ

[01:02:08] સમજાવી દીધેલું છે અને આ લંબાઈ પહોળાઈ જે

[01:02:11] છે એની ઉપર મેજર ફોકસ ન કરો તો ભી ચાલશે

[01:02:13] એટલું બધું ગોખણપટ્ટી કરવાની જરૂરિયાત

[01:02:16] નથી. દોસ્તો લોથલના અવશેષો ઘણા બધા છે

[01:02:19] તમારી પાસે જેમ કે ખેતીની દ્રષ્ટિએ જોવા

[01:02:21] જાય તો તમને અહીંયા કપાસ પણ જોવા મળશે અને

[01:02:24] સાથે સાથે ચોખા પણ જોવા મળશે. અહીંયા

[01:02:27] તમારા અવશેષોની અંદર કપાસના અવશેષ અને

[01:02:30] ચોખાના અવશેષ આ બે દેખાડે છે કે અહીંયા

[01:02:32] તમારી કપાસની અને ખાસ ચોખાની ખેતી થતી હશે

[01:02:36] તો ખેતી ઉપર થોડું ફોકસ કરવું ઉદ્યોગ મણકા

[01:02:39] બનાવવાનો પણ છે અને સાથે સાથે વિદેશ

[01:02:41] વ્યાપાર પણ રહેલો છે ઓકે વિદેશ વ્યાપાર

[01:02:44] ઉપર ખાસ જબરજસ્ત ફોકસ છે કારણ કે વિદેશ

[01:02:48] વ્યાપાર માટે ડોકયાર્ડ જે છે કે જે સૌથી

[01:02:51] મોટી સાબિતી આપે છે લોથલની એક બાજુ

[01:02:54] સાબરમતીની નદી પણ જોવા મળતી હોય છે જે

[01:02:57] ખંભાતના અખાતને મળતી હોય છે નદી રિલેટેડ

[01:02:59] મેં તમને ખાસ કીધું તું તમારે અહીયા

[01:03:01] સાબરમતી નદી યાદ રાખવી પડશે. વિદેશ સાથેનો

[01:03:04] જે સંપર્ક છે એ સંપર્કની અંદર કઈ કઈ વસ્તુ

[01:03:08] અહીથી એક્સપોર્ટ થાય છે તો કે દોસ્તો ખાસ

[01:03:10] નીલમ પથ્થરો કહી શકાય હાથીદાતની વસ્તુઓ

[01:03:13] કહી શકાય અનાજ કહી શકાય આ મણકા જે છે આ

[01:03:16] બધી વસ્તુને એક્સપોર્ટ કરી શકાય છે ઓકે

[01:03:19] કપાસના ઉત્પાદનો હોય કિમતી પથ્થરો કિમતી

[01:03:21] પથ્થરોમાં ખાસ યાદ રાખજો

[01:03:25] નીલમ પથ્થર કહેવાય છે

[01:03:31] અથવા બીજા શબ્દોમાં

[01:03:34] લાર્જવદ મણી પણ કહે છે

[01:03:38] જે બ્લુ સ્ટોન છે

[01:03:42] આપણે જે અલગ અલગ રત્નો જે ઉપયોગમાં લેતા

[01:03:44] હોય છે ને એ રત્નોની અંદર જે બ્લુ કલરના

[01:03:46] જે સ્ટોન જે છે એને શું કહીએ છે આપણે નીલમ

[01:03:48] પથ્થર કહે છે કેબીસી જોવો ને અમિતાભ

[01:03:50] બચ્ચનના હાથમાં તમને બ્લુ કલરનો એક સ્ટોન

[01:03:52] જોવા મળશે હા એ નીલમ પથ્થર કહેવાય છે તો

[01:03:55] નીલમ પથ્થરો જે છે એ પણ અહીથી એક્સપર્ટ

[01:03:57] થતા હોય છે બીજું તો કે ઈરાનના અખાતમાં પણ

[01:04:00] ખાસ વેપાર ચાલતો કારણ કે ત્યાંથી થી મળેલા

[01:04:03] મોટી છે કે પછી ઈરાનની અંદર જે કાઈ એક મમી

[01:04:05] મમી મળેલું છે ખબર છે સબ હોય છે જેને એક

[01:04:08] પેટીની અંદર લાકડાની પેટીમાં ઔષધીઓ લગાડી

[01:04:12] અને પછી પટ્ટીઓથી બાંધી દીધેલું હોય છે

[01:04:14] અને સુમેરિયન પ્રકારનું માથું આ બધું જે

[01:04:17] છે અંદરો અંદરના સંપર્ક દેખાડે છે ઓકે

[01:04:20] એવું પણ કહેવાય છે કે અહીંયાથી જે અવશેષો

[01:04:22] પ્રાપ્ત થાય છે એમાં મણકા મળ્યા તો દોસ્તો

[01:04:24] હવે મણકા યાદ રાખવાના

[01:04:27] ના સાહેબ જરૂર નથી હળવાફૂલ રહેવાનું એટલી

[01:04:30] બધી મહેનત નથી કરવાની આવે ઓકે ઓકે પણ એની

[01:04:32] સાથે ચોક્કસથી કહીશ કે માટીના આભૂષણો યાદ

[01:04:35] રાખવા નથી જરૂર ભાઈ મહોરો યાદ રાખો તો કે

[01:04:38] હા સાહેબ મહોરો ઘણી બધી હોય છે પણ સૌથી

[01:04:40] વધુ શેની છે તો કે શૃંગાસવાની ધેટ્સ ઈટ

[01:04:42] ગુડ ઓકે સમુદ્રી છીપ નથી યાદ રાખવા હાથી

[01:04:46] દાંતની વસ્તુઓ યાદ રાખવાનો પ્રયત્ન કરો

[01:04:48] તાંબા અને કાંસાની ચીજ વસ્તુ એટલે ભાઈ

[01:04:50] દરેક જગ્યાએ છે એ નથી યાદ રાખવી ચાલશે

[01:04:54] અહીંયા શિકારની ચીજ વસ્તુઓ મળેલી છે યાદ

[01:04:57] રાખી શકાય પાણી અને માનવ આકૃતિઓ સોરી પાણી

[01:05:00] નથી પ્રાણી છે પ્રાણી પ્રાણી અને માનવ

[01:05:02] આકૃતિઓ મળેલી છે વજન આવો ચોક્કસથી યાદ

[01:05:04] રાખો ભાઈ આ જરૂરી બનશે માથું હલાવતો

[01:05:07] વાંદરો ગોતી આવો ભાઈ રમકડું છે કામનું છે

[01:05:10] ઓકે આ સિવાય અહીના અવશેષો જે આપ જોવો છો

[01:05:12] જેની અંદર સ્નાનાગાર મળેલો છે ચોક્કસથી

[01:05:15] યાદ રાખશું શતરંજની રમતના ચિન્હો છે સાહેબ

[01:05:18] એ શું છે ચેસ મળી આવેલી છે તો કે ના

[01:05:21] શતરંજની રમતના ચિન્હોને તમારે અનુમાન એવું

[01:05:24] લગાડવાનું થશે કે આ શરંજની રમતના ચિન્હોનો

[01:05:27] એક અર્થ એવો સમજશું કે અહીંથી દોસ્તો

[01:05:29] આપણને પ્રાપ્ત થાય છે ચો ચોપાટ

[01:05:35] એટલે શું મામા સગુની જે છે ખબર છે

[01:05:39] ચોપાટ એટલે શું મામા સગુની જે છે ખબર છે

[01:05:39] પાછાઓનું ઘા કરતા ને પછી દુર્યોધનને આપણા

[01:05:42] યુધિષ્ઠિર સાહેબને બધા દબદબાટી બોલાવતા એ

[01:05:45] જે રમત હતી ને એને તમે શું કહી શકો શતરંજ

[01:05:47] ચોપાટ યસ ઓકે સાથે સાથે હાથીદાટની

[01:05:51] માપપટ્ટીઓ પણ મળેલી છે આ સિવાય સ્ત્રી

[01:05:53] પુરુષના જોડિયા સબ છે આ જોડિયા સબને ખાસ

[01:05:56] યાદ રાખો અહીંયા સહમરણનો રિવાજ સમજે છે

[01:06:03] જે આપણે સતી પ્રથા જેવું કહીએ ને એ

[01:06:06] સહમરણનો રિવાજ છે પણ મારી દ્રષ્ટિએ થોડું

[01:06:09] ડાઉટફુલ છે ડાઉટફુલ એટલા માટે છે કારણ કે

[01:06:12] સહમરણ એટલે કે બે વ્યક્તિ સાથે ભેગા મળીને

[01:06:15] મૃત્યુ પામવાનું થોડું અઘરું છે દરેક વખતે

[01:06:19] શક્ય નથી સતી પ્રથા હોત તો હજી કદાચ આપણે

[01:06:21] અનુમાન લગાડી લેત પણ આ વસ્તુ થોડી અટપટી

[01:06:23] બને છે હશે ચાલો ખેર અગ્નિકુંડ છે એ પણ

[01:06:28] ખાસ અહીથી મળી આવેલા છે ચોખાના અવશેષો

[01:06:31] આપણે ઓલરેડી ચર્ચામાં લઈ લીધા છે ઘોળાની

[01:06:34] માટીની મૂર્તિ અશ્વપ્રધાન વ્યવસ્થા નથી પણ

[01:06:38] અમુક પુરાવાઓ જે છે કે જે દેખાડે છે કે

[01:06:40] કદાચ માઈનોર લેવલ ઉપર એ લોકો અશ્વથી

[01:06:43] જાણકાર છે ઓકે તો અહીંયા ક્યા પ્રાણીથી

[01:06:47] જાણ પ્રાણી અથવા તો પશુથી જાણકાર નથી

[01:06:53] તો સિંધુ સભ્યતામાં તમને કોઈ જગ્યાએ ગાય

[01:06:56] માતા જોવા નથી મળતા

[01:06:59] કોઈ જગ્યાએ તમને સિંહ જોવા મળતો નથી

[01:07:02] આજીપીએસસીના પૂછેલા પ્રશ્નોમાં જોવા મળે

[01:07:04] છે એટલા માટે કહું છું સિંહ નહીં જોવા મળે

[01:07:07] ગાય માતા નથી જોવા મળતા ઓકે તમને

[01:07:09] અશ્વપ્રધાન વ્યવસ્થા કે તો ના પાડવાની કે

[01:07:12] ભાઈ અહીથી રથ બથ ને ઘોડા અગાડીને એવું

[01:07:14] બધું તો કે ના સાહેબ એવું કાઈ નથી હા ઓકે

[01:07:17] ત્રાજવા છે ઈટ છે વજન અનાજ દડવાની ઘંટી છે

[01:07:20] અનાજ દડવાની ઘંટી પેલી જે પથ્થરની જે ઘંટી

[01:07:23] હોય છે એ પણ મળેલી છે ફારસી મુદ્રાઓ છે

[01:07:25] ઈરાની મુદ્રાઓ જેને કહી શકો એ પણ છે સાથે

[01:07:27] સાથે અનાજના ના કોઠાર પણ કહી શકાય છે સાથે

[01:07:31] દોસ્તો હા આ એક બહુ મહત્વની વાત છે અહીંથી

[01:07:35] જે કબરો જે મળી આવેલી છે એ કબરોમાંથી એક

[01:07:39] બાળકની ખાસ

[01:07:44] શું કહેવાય હાર્ડપિંજર મળી આવેલું છે

[01:07:48] એક બાળકનું હાર્ડપિંજર છે દોસ્તો એ હાર્ડ

[01:07:53] પિંજર ની અંદર જે ખોપડી જે છે

[01:07:59] એ ખોપડીમાં એક છેદ પાડેલો છે હોલ પાડેલો

[01:08:03] છે

[01:08:05] તો અહીયા એવું અનુમાન લગાડાય છે કે બાળકના

[01:08:09] મગજનું ઓપરેશન થયેલું હશે શસ્ત્રક્રિયા

[01:08:12] થયેલી હશે હવે એકદી ક્લાસરૂમમાં ભણાવતો તો

[01:08:16] એક વિદ્યાર્થી મને કે સાહેબ કોકે આમ

[01:08:17] ફેરવીને ઘોબો મારી લીધું હોય તો ભાઈ નો એમ

[01:08:19] ઘોબા પડે ખોપડી છે કુદરતી વ્યવસ્થા છે

[01:08:22] એટલી મજબૂત ખોપડું બનાવેલું છેને કે જો આ

[01:08:25] પોસ્ટમોર્ટમ રૂમની બહાર ઊભા હોય ને તો

[01:08:26] તમને ખબર હોય ખ્યાલ આવે કે ટાક ટાક ટાક

[01:08:29] ટાક ટાક કરતા ટાંકણા લઈને એક ખોપડીને

[01:08:32] ખોલવી મહેનત બહુ કરવી પડે ભાઈ તમે ફેરવીને

[01:08:34] ગોબો મારો તો નો તૂટે ખોપડી ન તૂટે કદાચ

[01:08:37] ચાકુ પેટમાં ઘૂસી જાય પણ ખોપડી જે છે એ

[01:08:40] ખોલવી ખૂબ અઘરી છે તો એના સમયે એ સમયે

[01:08:44] લોકોએ ખાસ છેદ પાડેલો છે હોલ પાડેલો છે તો

[01:08:47] દેખાડે છે કે ભાઈ કદાચ મેબી એ લોકોએ મગજની

[01:08:49] શસ્ત્રક્રિયા પણ કરેલી હશે બહુ બુદ્ધિજીવી

[01:08:52] પ્રજા દેખાય છે કારણ કે ઓલરેડી ડેવલપમેન્ટ

[01:08:54] તમારા ને મારા કરતાં એ સમય ખૂબ સારું હતું

[01:08:56] બુદ્ધિજીવીઓ જે છે એ એના નગરના અવશેષો જ

[01:09:00] દેખાડે છે બીજું તો કે આધુનિક ગટર

[01:09:03] વ્યવસ્થા જે છે પણ ખૂબ સારી છે નગર આયોજન

[01:09:06] પણ ખૂબ સારી રીતે છે હવે વાત આવે કે આ નગર

[01:09:10] ડિસ્ટ્રોય કેમ થયું હશે નાશ કેમ પામેલું

[01:09:12] હશે તો જો સિંધુ સભ્યતાના નગરોને નાશ

[01:09:15] પામવા પાછળ જવાબદાર જે છે ને અલગ અલગ

[01:09:19] વ્યવસ્થાઓ મળે

[01:09:21] એક મહામારી કહેવાય

[01:09:24] નદી કિનારે હોય તો પૂર કહી શકો અથવા તો

[01:09:29] સુનામી કહી શકો દરિયા કિનારો નજીક હોય તો

[01:09:32] સુનામી અથવા તો પૂર પણ કહી શકાય ત્રીજું

[01:09:35] નાશ થવા પાછળ જવાબદાર કારણ હોઈ શકે ભૂકંપ

[01:09:38] પણ એક વાત હંમેશા યાદ રાખજો જે નગરોમાં

[01:09:41] ભૂકંપ કચ્છમાં હોય અયા ભૂકંપ કયો તો

[01:09:44] અનુમાન બરોબર છે લોથલમાં ભૂકંપ કરતાં

[01:09:47] પૂરવાળું જે છે ને એ વધારે ઓથેન્ટિક સેટ

[01:09:49] થાય એ જ પ્રમાણે જો છેલ્લો એક રસ્તો અહીયા

[01:09:52] તમારા માટે વિદેશી આક્રમણ પણ બની શકે

[01:09:57] કારણ કે આ પ્રજાની એક ખાસિયત એ પણ છે કે

[01:09:59] એકદમ શાંતિપ્રિય પ્રજા છે

[01:10:02] એટલા માટે શાંતિપ્રિય કહું છું કારણ કે એક

[01:10:04] પણ જગ્યાએથી આપણને હથિયારો પ્રાપ્ત નથી

[01:10:07] થયેલા ચપ્પાઓ નાના મોટા મળેલા છે એ કદાચ

[01:10:11] અનાજ સુધારવા માટે હશે પણ સોરી શાકભાજીને

[01:10:15] કદાચ સુધારવા માટે હોઈ શકે બાકી તમને

[01:10:18] અહીંયા મોટા પ્રમાણમાં કોઈ જ હથિયારો

[01:10:20] પ્રાપ્ત થયેલા નથી જેનો ઉપયોગ યુદ્ધમાં થઈ

[01:10:23] શકેશ શિકાર માટે કદાચ નાનું મોટું કોઈ પણ

[01:10:26] હોઈ શકે પણ યુદ્ધના હથિયારો અહીંથી

[01:10:29] પ્રાપ્ત થયેલા નથી આ સાબિતી આપે છે કે

[01:10:33] અહીંના લોકો જે છે એકદમ શાંતિપ્રિય પ્રજા

[01:10:36] છે નથી અહીંના લોકો એવડીી મોટી ધબધબાટી

[01:10:40] બોલાવનારો વર્ગ નથી શાંતિપ્રિય છે ઓકે તો

[01:10:44] પૂરના કારણે નાશ થયેલું હોવાનું એક અનુમાન

[01:10:47] છે ને એ અનુમાનના આધારે આપ ચાલી શકાય છે

[01:10:50] લોથલ જે છે જેની અંદર તમને ખાસ આ પ્રકારે

[01:10:53] સારા સારા સ્નાનાગારો પણ મળી આવેલા છે.

[01:10:55] ઓકે ગટર સાથેનું આપ જોડાણ પણ જોઈ શકો છો

[01:10:58] અને મોટાભાગે જ્યારે આપ સ્નાનાગાર જોતા

[01:11:00] હોશો તો એ સ્નાનાગારની એક ખાસિયત પણ બનતી

[01:11:02] હોય છે કે અહીંથી જ તમને

[01:11:06] એક વિશેષ રીતે એવું કહેવાય છે કે આ લોથલ

[01:11:09] નગરમાં પાકી ઈટોનો ઉપયોગ પણ સારા

[01:11:12] પ્રમાણમાં થયેલો છે. બીજું એવું પણ કહેવાય

[01:11:14] છે અહીંથી જે આભૂષણો પ્રાપ્ત થતા હોય છે.

[01:11:18] તો એ આભૂષણોની અંદર

[01:11:22] કંઠહાર છે ગળામાં પહેરવાના હાર છે લટકણીયા

[01:11:27] છે

[01:11:29] લટકણીયા એટલે કે કાનમાં પહેરવાના હોય છે

[01:11:32] બાજુબંધ જોવા મળતા હોય છે

[01:11:37] એ સિવાય કહી શકાય નોપુર જોવા મળે છે પગમાં

[01:11:41] પહેરવા માટે બંગડીઓ જોવા મળતી હોય છે

[01:11:46] તો મોટા પ્રમાણમાં આ બધી વસ્તુઓ મળે મળેલી

[01:11:48] છે સાથે એવું પણ કહેવાય છે કે અહીંથી તમને

[01:11:51] ધાતુની મૂર્તિઓ પણ કેટલીક પ્રાપ્ત થયેલી

[01:11:54] છે

[01:11:56] ઓકે મૂર્તિની બનાવટમાં ખાસ યાદ રાખવાનું

[01:12:00] કે મૂર્તિની જ્યારે આપ બનાવટ જોવો છો તો

[01:12:02] ન્યા કઈ ટેકનિક આવશે

[01:12:06] લોસ્ટ વેક્સ ટેકનિક

[01:12:11] એટલે શું તો સમજાવું તમારે ધાતુની મૂર્તિ

[01:12:15] બનાવી છે તમારી પાસે ચોરસ ધાતુનો ટુકડો છે

[01:12:17] હવે સમજો જો એની ઉપર આપ કોતરણી કરીને

[01:12:20] પ્રોપર મૂર્તિ બનાવી શકશો તો કે સાહેબ બહુ

[01:12:22] સમય જોશે એના માટે હેવી મશીનરીઓ જોશે હવે

[01:12:26] મારી પાસે એક વ્યવસ્થા છે કે મારી પાસે

[01:12:29] મીણનો એક ચોરસ અથવા તો લંબચોરસ ટુકડો છે

[01:12:32] એમાં હું મૂર્તિનો કોઈ આકાર આપી શકીશ તો

[01:12:35] તમને સીધો વિચાર આવશે કે હા સાહેબ ધાતુ

[01:12:37] કરતા તો સહેલું છે કારણ કે મીણ તો એકદમ

[01:12:39] સોફ્ટ હોય છે એમાં હું ધીરે ધીરે ધીરે

[01:12:41] ધીરે કોતરણી કરું તો મૂર્તિનો આકાર બની

[01:12:43] શકે ખૂબ સરસ ચલો તમે મૂર્તિનો આકાર બનાવવા

[01:12:45] માટે આ પ્રયત્ન કરો

[01:12:48] હવે આ મીણનું તમે એક પૂતળું બનાવી દયો એક

[01:12:51] મૂર્તિ બનાવી દયો બની ગઈ તો કે હા સાહેબ

[01:12:53] બની ગઈ હવે આ મીણની જે મૂર્તિ બની ગઈ છે એ

[01:12:56] મૂર્તિને તમે માટીની અંદર ફ્લેટ સોફ્ટ

[01:12:59] માટી હોય અને આમ વ્યવસ્થિત દાબી દાબી દાબી

[01:13:02] ને મૂર્તિને તમે અયા મીણ વાળી મૂર્તિ જે

[01:13:05] છે અયા તમે બેહાડી દયો પછી માથે થોડુંક

[01:13:08] માટીનું લેયર લઈ લયો પછી ઉપરથી એક નાનકડો

[01:13:10] હોલ પાડી દયો પછી તમારી પાસે જે ધાતુનો

[01:13:13] ટુકડો જે છે ને એને ગરમી આપી ભઠ્ઠીની અંદર

[01:13:17] ફૂલ ગરમી આપીને એને પીગાળી દયો ધાતુ

[01:13:20] ગાળવાની વઠ્ઠીઓ અહીંથી મળેલી છે એનો મતલબ

[01:13:22] એ લોકો ધાતુને ગાળવાની વ્યવસ્થા જાણતા હતા

[01:13:25] ધાતુ કામના જાણકાર હતા હવે ધાતુને ફૂલ ગરમ

[01:13:28] કરી એ ઘન સ્વરૂપમાંથી પ્રવાહી સ્વરૂપમાં

[01:13:31] રૂપાંતરિત થઈ ગઈ એને તમે પહેલા હોલના

[01:13:34] માધ્યમથી જો ત્યાં નાખી દેશો ને પેલો જે

[01:13:36] હોલ પાડ્યો છે ત્યાં તો મીણ રહેશે તો કે

[01:13:39] સાહેબ આટલું ધગધગતું ધાતુ આવતી હોય તો મીણ

[01:13:42] તો નો ટકે ને એ જગ્યા ખાલી કરે એ મીણ જે

[01:13:45] જગ્યાએ ખાલી કરી દે છે ને એ જગયા જગ્યાએ

[01:13:47] ધાતુ પોતાનું સ્થાન લઈ લેશે અને આ

[01:13:49] ટેકનિકને શું કહેવાય લોસ્ટ વેક્સ ટેકનિક

[01:13:52] તો દોસ્તો ખાસ યાદ રાખજો અહીંયા સિંધુ

[01:13:54] સભ્યતાના કોઈપણ નગરોની અંદર જે મૂર્તિની

[01:13:56] બનાવટ છે જે મોટાભાગે જે ધાતુમાંથી બનતી

[01:13:59] હોય તો એમાં લોસ્ટ વેક્સ ટેકનિકનો ઉપયોગ

[01:14:01] થયેલો હોય છે. ડન છે આ ખાસ મગજમાં રાખજો

[01:14:06] આપને જરૂરી બનશે. હવે દોસ્તો અહીંયા આપણું

[01:14:09] લોથલ પછી ગુજરાતની અંદર હજી એક મહત્વનું

[01:14:11] નગર છે કે જેનું નામ છે ધોળાવીરા અને આપણે

[01:14:15] ધોળાવીરા તરફ પણ આગળ વધીએ છીએ ચલો દોસ્તો

[01:14:18] આપણે ગુજરાતનું ખૂબ મહત્વનું નગર કહી શકાય

[01:14:21] ધોળાવીરા જેની તરફ જ્યારે આપણે આગળ વધી

[01:14:22] રહ્યા છીએ તો પહેલા તો ખાસ યાદ રાખો

[01:14:24] વિદ્યાર્થી મિત્રો કે ભાઈ ધોળાવીરા નામનું

[01:14:26] નગર જે છે સિંધુ સભ્યતાનું એક એવું

[01:14:27] મહત્વનું નગર કહી શકાય કે જેને યુનેસ્કો

[01:14:30] જે છે કે જેની વર્લ્ડ હેરીિટેજ સાઈટની

[01:14:31] અંદર સ્થાન પડેલું છે ખાસ યાદ રાખો દોસ્તો

[01:14:35] યુનેસ્કો

[01:14:37] યુનેસ્કોની વિશ્વ વિરાસત સ્થળ કહી શકાય

[01:14:40] વર્લ્ડ હેરીિટેજ સાઈટ કહી શકાય કે જેની

[01:14:44] અંદર સ્થાન મળેલું છે આપણો ધોડાવીરા નગરને

[01:14:46] આ ધોડાવીરા નગર ક્યાંથી પ્રાપ્ત થાય છે તો

[01:14:48] કે સાહેબ ગુજરાતની અંદર કચ્છ કચ્છની અંદર

[01:14:51] ખાસ એવું કહી શકાય કે ભચાવ તાલુકો જે છે

[01:14:53] જેની અંદર ખદરીબેટ નામનું નગર જે છે કે

[01:14:55] જ્યાંથી આપણને ધોડાવીરા મળી આવે છે ઓકે

[01:14:58] સ્થાનિક લોકો જેને કોટડા અથવા તો ટીંબા

[01:15:00] તરીકે ઓળખે છે ખાસ યાદ રાખો કચ્છ કચ્છની

[01:15:03] અંદર ભચાવ ભચાવની અંદર ખદીરગવેટ પાસેથી

[01:15:05] આપણને પ્રાપ્ત થતું હોય છે ધોડાવીરા નામે

[01:15:07] નગર ઓકે નજીકમાં એક નદીનો ઉલ્લેખ છે જેને

[01:15:10] આપણે કહીશી લૂણી નદી એવું કહી શકાય કે આ

[01:15:13] નગર જે છે એને સ્થાનિક લોકો કયા નામથી

[01:15:15] ઓળખે છે તો કે ખાસ યાદ રાખો દોસ્તો કોટડા

[01:15:18] અથવા તો ટીંબા તરીકે ઓળખે છે બે વખત

[01:15:21] સંશોધન થતું હોય છે એક વખત સંશોધન 1966 67

[01:15:24] 68 ની અંદર થતું હોય છે જે તે સમયે સંશોધન

[01:15:27] કરતા હતા જેનું નામ હતું જેપી જોશી અથવા

[01:15:29] તો જગતપતિ જોશી દોસ્તો બીજી વખત જ્યારે

[01:15:32] આનું સંશોધન થતું હોય છે કે જે થતું હોય

[01:15:34] છે 1990 91 આજુબાજુ અને એની અંદર ખાસ જેતે

[01:15:37] સમય સંશોધન કર્તા બનતા હોય છે આરએસ બિસ્ટ

[01:15:40] જેને બીજા શબ્દોમાં આપણે કહીએ છીએ

[01:15:41] રવિન્દ્રસિંહ બિસ્ટ ઓકે તો દોસ્તો બે

[01:15:44] સંશોધન થાય છે બે વખત આ સાઈટ ઉપર મોટાભાગે

[01:15:47] કામકાજ થતું હોય છે હવે દોસ્તો આ જે કઈ

[01:15:49] સંશોધન થયું છે ધોડાવીરા નામનું નગર જે

[01:15:51] આપણે પ્રાપ્ત થયું આ નગરના અવશેષો જે છે

[01:15:54] કે જેને ખાસ જોવાનો પ્રયત્ન કરીએ તો પહેલી

[01:15:56] મહત્વની વાત જે છે કે આ એક જબરજસ્ત સાઈટ

[01:15:59] કહી શકાય કે જે અત્યાર સુધી લગભગ તમને

[01:16:01] નગરો એવા મળતા કે જેમાં તમને દ્વિસ્તર

[01:16:04] જોવા મળતા

[01:16:05] એક બાજુ ઊંચાઈ ઉપર કે ટેકરો કે ખાસ એ

[01:16:08] પ્રકારની વ્યવસ્થા હોય અને બીજી નંબર ઉપર

[01:16:11] તમને સામાન્ય પ્રજાજનોનું નગર જોવા મળતું

[01:16:13] હોય છે ગઢ અને જે કહી શકાય કે પ્રજાજનોનું

[01:16:17] સામાન્ય પ્રજાજનોનું નગર જે છે એવા બે ભાગ

[01:16:19] આપણને જોવા મળતા ધોળાવીરા નગર જે છે એને

[01:16:22] કહેવામાં આવે છે દોસ્તો ત્રિસ્તરીય નગર

[01:16:26] શું કહેવાય છે દોસ્તો ત્રિસ્તરીય નગર

[01:16:32] ઓકે દોસ્તો ત્રિસ્તરીય એટલે કે આ ત્રણ

[01:16:34] વિભાગની અંદર વિભાજિત થયેલું છે.

[01:16:39] ઓકે સાહેબ ત્રણ વિભાગ કયા છે તો ખાસ યાદ

[01:16:42] રાખો પહેલા નંબર ઉપર આપણને જોવા મળે છે

[01:16:46] ઊંચાઈ ઉપર

[01:16:48] એક ગઢ જોવા મળે અથવા તો જસ્ટ તમને ગઢ જોવા

[01:16:52] મળે છે ઓકે એ ગઢ જે છે કે જેની ફરતે

[01:16:56] કિલ્લેબંધ વ્યવસ્થા છે

[01:16:59] રાજાનો મહેલ છે એટલે ખાસ એક પર્ટીક્યુલર

[01:17:02] સીટાડેલ શબ્દનો ત્યાં ઉલ્લેખ કરે છે

[01:17:04] સીટાડેલ કહી શકો રાજમહેલ કહી શકો આ એક ભાગ

[01:17:09] છે ત્રિસ્તરીય વિભાગોની અંદર દોસ્તો બીજો

[01:17:12] વિભાગ જે છે કે જેને આપણે કહીએ છીએ દોસ્તો

[01:17:15] ઉપલુનગર

[01:17:18] દોસ્તો આ જે ઉપલુનગર જે છે એ પણ

[01:17:20] રક્ષણાત્મક વ્યવસ્થા સાથે છે અહિયાં પણ

[01:17:23] રક્ષણાત્મક

[01:17:25] કિલ્લો જોવા મળે છે એવું કહેવાય છે કે આ

[01:17:29] ઉપલાનગર જે છે કે જેની અંદર બે થી પાંચ

[01:17:33] ઓરડાવાળા

[01:17:36] પાકા મકાનો જોવા મળે ેલા છે

[01:17:40] આ સાબિતી આપે છે કે અહીંયા કોઈ ઉચ્ચ મધ્યમ

[01:17:43] વર્ગીય લોકો રહેતા હશે આર્થિક રીતે સક્ષમ

[01:17:46] લોકો રહેતા હશે એના ઉપરથી એક અંદાજ

[01:17:49] ચોક્કસથી મારી શકાય કે અહીંયા જે છે

[01:17:51] રાજાના જે મંત્રીમંડળ કહી શકો રાજ્યના

[01:17:56] મોટા મોટા વેપારીઓ કહી શકો એ કદાચ અહીયા

[01:17:59] રહેતા હોઈ શકે છે ત્રીજો વિભાગ જે છે કે

[01:18:04] જેની અંદર અહીંયા આપણને જોવા મળે છે

[01:18:06] નીચલું નગર

[01:18:09] ઓકે જ્યારે આ ત્રણ ભાગની અંદર નગર વિભાજિત

[01:18:12] થયેલું છે તે ત્રીજા ભાગની અંદર એક

[01:18:14] ઓરડાવાળા મકાનો જોવા મળતા હોય છે

[01:18:19] આપણે એકદમ દેશીમાં જો યાદ રાખવું હોય ને

[01:18:21] તો આપણે એવું કહી શકાય કે અહીંયા જ્યારે આ

[01:18:24] ત્રણ ભાગ જે છે એની અંદર આ જે ત્રીજો

[01:18:27] વિભાગ જે છે એ ઓરડાવાળા મકાનો જે જોવા મળે

[01:18:30] છે અને 1બીએચકે કહી શકો 2ફબીએકે કહી શકો

[01:18:33] તો મેક્સિમમબીએચકે હશે હા કેમ તો કે

[01:18:36] રાજાનો મહેલ હશે સાહેબ આ નગર જે છે એના

[01:18:39] અવશેષો જ્યારે આપણે જોઈ રહ્યા છીએ તો એ

[01:18:41] અવશેષો પણ એક વિશેષતા ધરાવે છે વિશેષતાની

[01:18:44] અંદર દોસ્તો જઈએ એ પહેલા ખાસ આ ત્રણ

[01:18:47] ભાગમાં જ્યારે વિભાજન છે ને અહીંયા

[01:18:49] સામાન્ય લોકો જ્યારે નીચલાનગરની અંદર રહી

[01:18:51] રહ્યા છે તો ત્યાં એવું પણ સ્પેસિફાય કરે

[01:18:53] છે કે ન્યા કાચી ઈટોના અને પાકી ઈટોના

[01:18:56] બાંધકામ છે અહીંયાં જ્યારે ઉગલાનગરની અંદર

[01:18:58] જે છે ત્યાં પાકી ઈટોના અને પથ્થરના

[01:19:00] બાંધકામ જોવા મળે છે અને અહિયા તો મસ્ત

[01:19:03] કિલ્લેબંધ વ્યવસ્થા સાથે રાજાનો મહલ જે છે

[01:19:05] તો એમાં કોઈ શંકા ન સ્થા નથી દોસ્તો આ

[01:19:07] કિલ્લો જે છે કિલ્લેબંધ વ્યવસ્થાને ફરતે

[01:19:10] ચાર દરવાજા પણ છે કલાત્મક દરવાજાઓ પણ

[01:19:12] મૂકવામાં આવેલા છે અને એ ચાર કલાત્મક

[01:19:15] દરવાજાઓ પાસે એક સાઈન બોર્ડ મળેલું છે જે

[01:19:18] સૌથી વધારે પ્રખ્યાત છે જેને આપણે શું

[01:19:20] કહીશ દોસ્તો 10 અક્ષરનું સાઈન બોર્ડ તો

[01:19:23] દોસ્તો આ જે ધોડાવીરા નામનું નગર જે છે

[01:19:25] એની વિશેષતા આપણા નગરની પેટર્નની અંદર આપ

[01:19:28] જોઈ શકો છો આ એનો જ એક્ઝેટ ચાર્ટ છે.

[01:19:31] જેમાં ગ્રીડ પેટર્ન તમ તમને જોવા મળી રહી

[01:19:33] છે. બીજું દોસ્તો અહ એવું કહેવાય છે કે આ

[01:19:36] જે નગર જે છે કે જેની બહારથી જે પાણીની

[01:19:39] વ્યવસ્થા જે છે નગરમાં ડાયરેક્ટલી એન્ટર

[01:19:42] થઈ શકે એવું ગરનાળા વાળી વ્યવસ્થાઓ પણ

[01:19:45] ગોઠવેલી છે ઓકે સાથે સાથે ગંદા પાણીની

[01:19:49] દ્રષ્ટિએ જોવા જાય તો અહીંયા ગટર વ્યવસ્થા

[01:19:51] જે છે ખૂબ સારી છે ગટર વ્યવસ્થા એટલી

[01:19:54] જબરજસ્ત રીતે ડેવલપ કરેલી છે કે ગટરો જે

[01:19:56] છે કે જેને ઢાંકણાઓ પણ ઢાંકેલા છે ઢાંકણ

[01:19:59] વ્યવસ્થા સાથેનું એક આખું સેટઅપ છે ઓકે

[01:20:02] એની ઉપર લાકડાના પાટિયા ગોઠવી દીધેલા છે

[01:20:04] કે જેથી કરીને પાણીનો દૂષિત જીવાત અથવા તો

[01:20:07] બેક્ટેરિયલ ઇન્ફેક્શન જે છે પણ લોકોને ન

[01:20:09] થાય અને એ પાણી અહીયા નદીમાં નહીં

[01:20:12] ઠાલવવામાં આવે એ અલગ દિશાની અંદર

[01:20:14] ઠાલવવામાં આવતું હોય છે એ પણ એક આખી

[01:20:16] પરફેક્ટ વ્યવસ્થા તમને જોવા મળે છે સાથે

[01:20:20] દોસ્તો એવું કહી શકાય કે આ નગર પહેલા તો

[01:20:22] મેં તમને કીધું કે ત્રણ ભાગમાં છે એટલે કે

[01:20:24] ત્રિસ્તરીય છે બીજું તો કે મજબૂત

[01:20:26] કિલ્લાબંધ વ્યવસ્થા છે સુરક્ષા વ્યવસ્થાની

[01:20:28] દ્રષ્ટિએ શ્રેષ્ઠ નગર કહી શકાય ત્રીજી

[01:20:30] વસ્તુ તો કે ભાઈ મુખ્ય મહેલ જે છે જેને

[01:20:32] આપણે શું કીધું તો કે સાહેબ સીટ ટાઢેલા

[01:20:34] મેં તમને ભણાવી દીધું છે. ઓકે અહીંયા કચ્છ

[01:20:37] જે છે એની અંદર અહીંયા આ નગર દુશ્મનોથી

[01:20:39] જેતે સમય પણ સાવધ હશે એવું પણ સરકારી

[01:20:41] પુસ્તકોમાં લખાય છે. એવું કહી શકાય કે

[01:20:44] ધોડાવીરા નામનું નગર જે છે આ નગરના અવશેષો

[01:20:46] જ્યારે આપ જોઈ રહ્યા છો તો આ નગરના

[01:20:48] અવશેષોમાં ખૂબ મહત્વના અવશેષો ઉપર જ્યારે

[01:20:50] જવું છે તો એક વાત યાદ રાખો કે પહેલા તો

[01:20:55] જે કિલ્લેબંધ વ્યવસ્થા છે એને દરવાજાઓ

[01:20:58] કેટલા આપેલા છે તો કે સાહેબ દરવાજા આપેલા

[01:21:01] છે ટોટલ ચાર ઓકે મજબૂત દરવાજાઓ છે ઓકે એ

[01:21:05] દરવાજાઓ પણ ક્યાંક ખૂબ સારી ડિઝાઇન કરેલી

[01:21:08] છે એટલે કે કોતરણીવાળા પણ મનાય છે કોતરણીઓ

[01:21:11] પણ છે અને આવું સ્થાપત્ય ઓલમોસ્ટ બીજે

[01:21:13] ક્યાંય જોવા નથી મળતું ઓકે એક દરવાજાની

[01:21:16] પાસે આપણને 10 અક્ષર

[01:21:21] એનું એક સાઈન બોર્ડ જોવા મળે છે. આ 10

[01:21:23] અક્ષરના સાઈન બોર્ડની વિશેષતા ખાસ એવી કહી

[01:21:26] શકાય કે જેની ઉપર અમુક લુગદીથી લખવામાં

[01:21:28] આવેલું છે અને એની જે ડિઝાઇન જે છે એને

[01:21:31] જોતા એમાં જે ફોન્ટ સાઈઝ જોતા એવું લાગે

[01:21:34] છે કે દૂરથી આપ જતા હોય ફોર એન એક્ઝામ્પલ

[01:21:36] આપ ગાંધીનગરમાં પ્રવેશતા હોય તો આમ દૂરથી

[01:21:39] આવતા હોય ને એ પહેલા તમને બોર્ડમાં ઉપર

[01:21:41] વંચાય કે ગાંધીનગર મહાનગરપાલિકા આપનું

[01:21:43] હાર્દિક સ્વાગત કરે છે તો આવું જ કાંઈક

[01:21:45] અહિયા છે કે શું લખ્યું છે વીડોન્ટ નો

[01:21:48] કારણ કે આની લિપિ જે છે હજી શોધી શુકાયેલી

[01:21:50] નથી ચિત્રાત્મક લિપિ છે અને ઘણા બધા ફોન્ટ

[01:21:52] મળે ેલા છે પણ હારું શું લખ્યું છે એ

[01:21:55] પકડાતું નથી જમણેથી ડાબે ને ડાબેથી જમણે

[01:21:57] ઝીગઝેગ ફોર્મેટ જે છે એની અંદર લખાતું હોય

[01:22:00] છે તો દોસ્તો આ લીપી હજી શોધાયેલી નથી

[01:22:02] એટલા માટે ખાસ એમાં કેટલાક પ્રશ્નો છે એક

[01:22:05] મહત્વની બાબત દોસ્તો આ નગરની અંદર આપણને

[01:22:07] ખાસ વિશેષ રીતે જોવા મળે છે જેને આપણે

[01:22:08] કહીએ છીએ દોસ્તો રેન વોટર હાર્વેસ્ટિંગ

[01:22:11] સિસ્ટમ ઉપરથી વરસાદ આવેને એ વરસાદના

[01:22:14] પાણીને એબ્સોર્બ કરી શકાય સોરી એક જગ્યાએ

[01:22:17] એકત્રિત કરી શકાય એક જગ્યા ઉપર તમે એ

[01:22:20] વરસાદના પાણીને એકત્રિત કરો છો સ્ટોરે કરો

[01:22:23] છો અને એ સ્ટોરેજ કરી અને વર્ષ દરમિયાન એ

[01:22:26] પાણી જે છે કે જેનો પીવા માટે ઉપયોગ પણ થઈ

[01:22:29] શકે નંબર ટુ દોસ્તો આ જે પાણી જે છે કે

[01:22:32] જેને વરસાદના પાણીને સીધું સંગ્રહિત

[01:22:34] કરવામાં આવતું હોય છે જેથી કરીને લોકો જે

[01:22:37] છે કે જેને કેમિકલ યુક્ત કે આ કોઈપણ

[01:22:39] પ્રકારના પાણીની જરૂરિયાત નથી પડતી ને

[01:22:41] અત્યારે પણ ખાસ નવી પેઢી જે છે આ દિશામાં

[01:22:43] જઈ રહી છે અત્યારે ખાસ એક નવો ક્રેસ જોવા

[01:22:46] મળતો હોય છે કે ભાઈ જેમ આપણે આરોના બોટલો

[01:22:49] ને બાટલાઓ જેમ ઘરે આવતા હોય છે એ રીતે હવે

[01:22:52] આ વરસાદી પાણી જે છે એને પણ લોકો ઘર ઘર

[01:22:54] સુધી પહોંચાડીને એમાંથી પણ કમાઈ રહ્યા છે

[01:22:56] એક નવા વ્યવસાયની એક દિશા પણ છે ઓકે મૂળ

[01:23:00] વાત એ કરું છું કે રેન વોટર હાર્વેસ્ક્

[01:23:02] સિસ્ટમ ઓકે વરસાદી પાણીના સંગ્રહીકરણની

[01:23:04] વ્યવસ્થા જે છે કે જે પણ આપણને ખાસ જોવા

[01:23:07] મળે છે ઓકે મહેલની અંદર એક મોટો મોઢાકો

[01:23:09] બનાવવામાં આવતો હોય છે ને એ ટાંકાની અંદર

[01:23:11] દોસ્તો આ પાણીનો સંગ્રહ કરવામાં આવે છે

[01:23:13] એનાથી વ્યવસ્થુ થઈ શકશે આ પાણી જો તમારી

[01:23:16] પાસે એક લિમિટથી વધારે છે તો તમારા કૂવા

[01:23:18] જે છે એને પણ આપ રિચાર્જ કરી શકો છો

[01:23:20] કૂવાનું પાણીનું નું સ્તર જે છે એને પણ

[01:23:22] ઊંચું લાવી શકાય છે અને લોંગ ટર્મ બેઝ ઉપર

[01:23:25] આ પાણીને સાંચવા માટેની પણ વ્યવસ્થાઓ છે

[01:23:28] ઓકે સાથે ગરનાળાવાળી વ્યવસ્થા જે છે મેં

[01:23:31] તમને દેખાડી કે ભાઈ જો અહીયા આપ જોવ તો

[01:23:34] નગર જે છે એ કદાચ બધી સાઈડથી બંધ છે પણ

[01:23:37] છતાં પાણી જે છે એને કેનાલના માધ્યમથી

[01:23:40] નગરની અંદર એન્ટર લાવી શકાય છે તો એ

[01:23:42] વ્યવસ્થા તમને અહીયા જોવા મળતી હોય છે.

[01:23:44] સાથે દોસ્તો વાત કરીએ તો એનાથી વિશેષ એક

[01:23:48] મહત્વની વાત કહી શકાય કે ભાઈ અહીંયા

[01:23:50] કેટલાક શંકુ આકારના

[01:23:53] અમુક સ્તંભ મળી આવેલા છે તો કે આ જે

[01:23:56] સ્તંભને જો આપ જોવો છો તો એના ઉપરથી કોઈ

[01:23:59] પાળિયા અથવા તો કોઈ સ્મારકો હોઈ શકે એવું

[01:24:01] એક અનુમાન લગાડે છે બીજું એક જબરજસ્ત

[01:24:04] સ્ટેડિયમ મળી આવેલું છે દોસ્તો સ્ટેડિયમ

[01:24:07] કાઈક હું આવું કહી શકું કે અહીંયા આપનું

[01:24:09] પેવેલિયન છે અહીંયા એક આખું રાઉન્ડ

[01:24:12] સ્ટેપની અંદર સ્ટેપ વાઈઝ જે છે બેસવા

[01:24:15] માટેની પગથિયા વાળી એક વ્યવસ્થા છે

[01:24:20] અનેસાથ થે અહીયા સેન્ટરની અંદર એક

[01:24:22] ગ્રાઉન્ડ છે ઓકે અહિંયા પબ્લિક બેઠી હશે

[01:24:26] ગોઠવાયેલી હશે અહીયા રાજાઓ જે છે એ ખુરશીઓ

[01:24:29] લઈને બેઠા હશે ઓકે આ ફરતી બધી બાજુથી

[01:24:33] પગથિયા ઉપર પબ્લિક ગોઠવાયેલી હશે જે રીતે

[01:24:35] તમે ક્રિકેટ મેચ જોવા માટે સ્ટેડિયમની

[01:24:38] અંદર જતા હોય છો આવું જ એક સ્ટેડિયમ

[01:24:40] બનાવવાનો એ સમયે લોકોએ પ્રયત્ન કરેલો છે

[01:24:43] એનો મતલબ મનોરંજન માટે

[01:24:47] સારી સારી પ્રક્રિયાઓ થતી હોઈ શકે અહીંયા

[01:24:50] હવે હવે અહીંયા કુસ્તીના બે બે ખેલાડીઓ જે

[01:24:52] છે એ સામ સામે લડતા હોય ઓકે કદાચ કોઈ જે

[01:24:55] છે પશુઓની મારામારી પણ સામે ચાલતી હોય

[01:24:58] એવું પણ બની શકે કે કદાચ કોઈ વ્યક્તિ જે

[01:25:01] છે પોતાના નાના મોટા ગ્રાઉન્ડ લેવલ ઉપર

[01:25:04] ખાસ આઉટડોર ગેમ્સ પણ રમતા હશે હવે કદાચ

[01:25:07] ખબર નહીં કે વોલીબોલ રમતા હોય કે

[01:25:09] બાસ્કેટબોલ રમતા હોય કે સમથિંગ જે કાઈ પણ

[01:25:11] એ સમયના લોકોએ પોતાની રીતે રમત ગમતના

[01:25:14] કાર્યક્રમો આયોજિત કરતા હશે એની સીધી

[01:25:17] સંભાવના અહિયા સેટ થાય છે એ સિવાય દોસ્તો

[01:25:21] અહીંયા આ નગર જે છે કે જેના જે અલગ અલગ

[01:25:23] ભાગ જોઓ છો એની અંદર જ્યારે મહેલથી દૂર

[01:25:27] ઉપલું નગર જે આવેલું છે આ ઉપલાનગર જે છે

[01:25:29] જેની અંદર સુખી સંપન્ન માણસો રહેતા હશે

[01:25:32] સુખી સંપન્ન એટલા માટે છે કારણ કે મેં

[01:25:33] તમને કીધું બે થી પાંચ ઓડાવાળા મકાનો છે

[01:25:36] એટલેબીએસ કે કહી શકો ન્યાથી આગળ જાવ તો એક

[01:25:39] નીચલું નગર જોવા મળતું હોય છે ત્યાં

[01:25:41] જનસામાન્ય કાચા પાકા મકાનો જોવા મળે છે

[01:25:43] ગટર વ્યવસ્થા શ્રેષ્ઠ છે એમાં કોઈ જ

[01:25:45] શંકાને સ્થાન નથી સાથે સાથે ગટરમાં ખાસ

[01:25:48] માટ દરેક મકાનો જે છે એમાંથી પાણી બહાર

[01:25:51] કાઢવા માટે એક માટલાની અંદર સેટઅપ છે ને

[01:25:53] માટલાથી ગટરમાં જોઈન્ટ છે એ ગટરો જે છે

[01:25:55] એની ઉપર પણ ખાસ લાકડા જે છે કે જેનાથી

[01:26:00] ઢાંકી દેવામાં આવે છે

[01:26:03] એટલે એકદમ પરફેક્ટ સેટઅપ ગોઠવેલું છે

[01:26:07] અહીંના લોકો ઘરણા બનાવવાની પણ ખૂબ સારી

[01:26:10] આવડત ધરાવે છે કારણ કે નગરની બહારની સાઈડ

[01:26:13] એક સિમેટ્રી એરિયા છે. નગરની બહારની સાઈડ

[01:26:15] સિમેટ્રી એરિયા છે કે જ્યાં અલગ અલગ વસ્તુ

[01:26:17] બનાવવામાં આવી રહી છે ન્યાં ખાસ આપણને

[01:26:20] પુરાવા મળે છે નાની નાની ઓડીઓ જે છે જેમાં

[01:26:22] કોઈ ઓડીની અંદર ધાતુ કામ થતું હોય છે

[01:26:25] કોઈની અંદર આભૂષણોની બનાવટ માટેનું કામ

[01:26:27] ચાલી રહ્યું છે કોઈની અંદર ઓજારો બનાવવા

[01:26:30] માટે કામ ચાલે છે ખેતીલાયક ઓજારો છે

[01:26:32] યુદ્ધના ઓજારો નથી હા ઓજારો છે ધાતુ કામ

[01:26:35] છે આભૂષણનું કામકાજ છે તાંબુ ગાળવાની

[01:26:38] ભઠ્ઠી જે છે એ પણ મળી આવે છે પથ્થરમાંથી

[01:26:40] તાંબુ છૂટું પાડવું હોય તો એના માટેની

[01:26:43] ભઠ્ઠીઓ પણ ખાસ અહિયા અવેલેબલ છે મળી આવેલ

[01:26:46] છે આ સિવાય દોસ્તો એવું કહી શકાય કે

[01:26:49] અહીંના લોકો જે છે કે જે મણકા બનાવવાની

[01:26:51] ફેક્ટરી પણ મળેલી છે ઓકે તો આ બધા અવશેષો

[01:26:55] જે છે એ દેખાડે છે કે અહીંયા વ્યવસાય પણ

[01:26:58] ખૂબ સારો ડેવલપ થયેલો છે આ સિવાય દોસ્તો

[01:27:00] પથ્થરના વજનીયાઓ પણ મળેલા છે જે દેખાડે છે

[01:27:03] કે અહીંયા વેપાર વાણિજ્યનું પણ એક ખૂબ

[01:27:05] સારું કેન્દ્ર હશે સાથે સાથે કહી શકાય કે

[01:27:09] મણકા બનાવવાની એક બહુ મોટી હારમાળાઓ ત્યાં

[01:27:12] મળી આવેલી છે ખાસ સાથે મુદ્રા વજનયાઓ

[01:27:14] પથ્થરમાંથી તાંબુ છૂટું પાડવાની આખી

[01:27:16] વ્યવસ્થા એ બધાના પણ એ લોકો જાણકાર છે જે

[01:27:19] મેં તમને ભણાવી દીધેલું છે સાથે દોસ્તો

[01:27:21] હથિયારો છે હથિયારોસ ઓજારો જે છે

[01:27:27] કેટલીક મૂર્તિઓ પણ પ્રાપ્ત થતી હોય છે

[01:27:28] પકવેલી માટી ટેરાકોટાના દાતિયા એટલે કે

[01:27:31] કાસકી પણ છે માથું બાથું ઓળતા હશે

[01:27:33] સિસ્ટમેટિકલી સોનાના આભૂષણો પણ સારા છે

[01:27:36] કારણ કે સુખી માણસો રહેતા હશે ઓકે એનાથી

[01:27:39] વિશેષ એક ઊભા છ અને આડા છ એવી એક રિંગભ

[01:27:43] પ્રાપ્ત થાય છે 1 2 3 4 5

[01:27:49] 2 3 4 નેપ આ ટાઈપની એક રીિંગ મળી છે

[01:27:54] સ્પેસિફિકલી કોઈ નથી નક્કી કરી શકતું કે

[01:27:56] એક્ઝેટલી આ શું છે કોઈ પંચાંગ સમજે છે કોઈ

[01:27:59] હોકાયંત્ર સમજે છે સંભાવનાગ્રસ્ત છે ઓકે

[01:28:03] સાથે સાથે સુમેરન ઇતિહાસની અંદર એક

[01:28:05] સ્પેસિફિકેશન મળે છે કે સિંધુ કાંઠે એક

[01:28:08] મહાબંદર હતું તો એક અનુમાન એવું પણ છે

[01:28:10] પૂરા તત્વવિદોનું કે સિંધુ કચ્છના રણ માં

[01:28:13] પણ આવતી હોઈ શકે ઓકે તો એને એક ફાટો અહિયા

[01:28:16] મળી શકે તો એ મહાબંદર જે છે એ મેબી કદાચ આ

[01:28:20] ધોડાવીરા હોઈ શકે ખરા

[01:28:23] સાથે દોસ્તો અહીંયા જે કબરો મળેલી છે

[01:28:27] એ કબરોની થોડી વિશેષતા છે કબરોની વિશેષતા

[01:28:31] એ છે કે મોટા ભાગની કબરો તમે અલગ અલગ

[01:28:33] જગ્યાએથી જોવ ને તો તમને ઉત્તર દક્ષિણ

[01:28:35] મોટા દિશામાં તમને કબરો જોવા મળતી હોય છે

[01:28:38] અહીંયા જે કબરો જે છે એની દિશા અલગ છે

[01:28:44] કઈ દિશાની અંદર કબરો જોવા મળે છે તો પૂર્વ

[01:28:48] પશ્ચિમ

[01:28:52] અને ઈશાન

[01:28:54] નૈરત્ય દિશામાં જોવા મળે છે

[01:28:57] કબરો જે છે એમાં મૃતદેહના અમુક હાડપિંજરો

[01:29:02] પણ મળેલા છે અને અમુક કબરો જે છે એમાં

[01:29:04] હાડપિંજરની બાજુમાં કોઈ નાની મોટી વસ્તુ

[01:29:07] લોકોની જીવન જરૂરી વસ્તુ કોઈમાં અનાજ

[01:29:09] ભરેલું હોય અથવા તો અવશેષો હોય ઓકે માટલાઓ

[01:29:13] કાળા અને લાલ રંગના કે સફેદ રંગના માટલાઓ

[01:29:15] મૂકવામાં આવતા હોય છે. અમુક જગ્યાએ એવું

[01:29:17] પણ જોવા મળ્યું કે આફ્ટર ડેથ એક નવી

[01:29:20] સિસ્ટમ છે આંશિક દફન પદ્ધતિ આ માટલું હોય

[01:29:23] પેલા વ્યક્તિનો અગ્નિસંસ્કાર કરવામાં આવે

[01:29:25] પછી એના અસ્થી જે છે એના માટલામાં

[01:29:27] મૂકવામાં આવે પછી માટલાને જમીનની અંદર

[01:29:29] દાંટી દેવામાં આવે આને કહેવાય દોસ્તો

[01:29:32] આંશિક દફન વિધિ તો એક નવી વ્યવસ્થા પણ

[01:29:35] દોસ્તો તમને અહયા ધોડાવીરામાં જોવા મળે છે

[01:29:38] ખબરો મેં તમને કીધું પૂર્વ પશ્ચિમ ઈશાન

[01:29:40] નૈરત્ય મોટા ભાગે ઉત્તર દક્ષિણમાં જોવા

[01:29:42] મળતી હોય છે તો દોસ્તો આ આપણું ધોડાવીરા

[01:29:45] નગર છે કે જેને એને યુનેસ્કોની વર્લ્ડ

[01:29:47] હેરિટેજ સાઈટની અંદર સ્થાન મળેલું છે.

[01:29:49] આમાંથી મોસ્ટ આઈએમપી હોય તો 10 અક્ષરનું

[01:29:51] સાઈન બોર્ડ છે રેન વોટર હાર્વેસ્ટિંગ

[01:29:53] સિસ્ટમ છે અને સાથે સાથે દોસ્તો અહીની ગટર

[01:29:55] વ્યવસ્થા છે જે ખૂબ પ્રખ્યાત બનતી હોય છે

[01:29:58] અને યુનેસ્કોની વર્લ્ડ હેરીિટેજ સાઈટમાં

[01:30:00] સ્થાન મળેલું છે એ તો તમારે ભૂલવાનું નથી.

[01:30:04] સાથે દોસ્તો હવે થોડા ફાસ્ટમાં કેટલાક

[01:30:06] અન્ય નગરો લેશું. સંશોધન કરતા જોશું કયા

[01:30:09] રાજ્યમાં આવશે અને સાથે સાથે કઈ નદીઓ એ

[01:30:12] બહુ મહત્વના હશે તો અવશેષો ઉપર આપણે ચર્ચા

[01:30:14] કરશું. જેમ કે વાત કરવી છે આમરી જેમાં

[01:30:17] ગોપાલભાઈ મજમુદાનું ખાસ યોગદાન જોવા મળે

[01:30:19] છે સિંધુ નદીના તટ પ્રદેશમાંથી મળે છે

[01:30:21] આમરી પાકિસ્તાનમાંથી મળે છે મોન્ટેગોમડી

[01:30:23] જિલ્લામાંથી ઓકે અવશેષોની દ્રષ્ટિએ જોવા

[01:30:25] જાય તો ભારતીય ગેંડાના અવશેષ કોઈ જગ્યાએ

[01:30:27] મળેલા હોવાની માહિતી પ્રાપ્ત થાય છે ઓકે

[01:30:31] ચનહુદડો પ્રખ્યાત પણ ખરું અને આમ જોવા જાય

[01:30:34] તો સારું એવું મહત્વ ખરું ઓકે ગોપાલ

[01:30:36] મજમુદાર જે છે જેનું સંશોધન કરે છે સિંધુ

[01:30:38] નદીના અટલ પ્રદેશમાંથી મળે છે એ પણ આપણે

[01:30:41] પાકિસ્તાનમાંથી પ્રાપ્ત થયેલું છે ખાસ

[01:30:42] કરીને સિંધ પ્રાંતમાંથી લારખાના જિલ્લો

[01:30:45] કહી શકો કયો જિલ્લો છે લારખાના જિલ્લો

[01:30:49] લારખાના અહીયા અપડેટ કરી નાખજો યસ ઓકે

[01:30:53] લિપસ્ટિકના અવશેષો મળેલા છે સૌંદર્ય

[01:30:55] પ્રસાધનો મળેલા છે મારી દ્રષ્ટિએ યાદ રાખી

[01:30:57] શકાય હા પાવડરના પણ અવશેષ મળી આવેલા છે

[01:31:00] ટેલકમ પાવડર છે હા સાથે સાથે શાહીનો ખડીયો

[01:31:03] છે શાહી લખવા માટેનો જે ખડીયો જે છે એની

[01:31:06] વાત છે અને ગઢ વગરનું એકમાત્ર શહેર છે તો

[01:31:08] તમારે ચોક્કસથી આ મુદ્દા ઉપર યાદ રાખવું

[01:31:11] જરૂરી બને છે અને બળદગાદાની પ્રતિકૂટીને

[01:31:13] બધું છે

[01:31:16] કાલીબંગાન કાલીબંગાન એટલે સિંધુ સભ્યતાનું

[01:31:18] એક એવું મહત્વપૂર્ણ નગર કહી શકાય કે

[01:31:20] જેમાંથી આપણને ખેડેલા ખેતરના અવશેષો મળે

[01:31:23] છે ખાસ તો રાજસ્થાનની અંદર કહી શકાય કે

[01:31:26] સૌથી મહત્વનું નગર કે જે છે કાલીબંગા

[01:31:29] અમલાનંદ ઘોષ કે જે ખાસ સંશોધન કર્તા બનતા

[01:31:32] હોય છે રાજસ્થાનમાં ગંગાનગરમાં દગ્ગર

[01:31:34] નદીના પ્રદેશમાંથી નદી ખાસ ધ્યાન રાખજો

[01:31:37] અહીંયા મારી તમને એક રિક્વેસ્ટ છે નદીમાં

[01:31:40] તમને કન્ફ્યુઝન થશે દગ્ગર હકરા અને દગર

[01:31:44] જો આપ રાખીગઢીમાં જશો તો તમને ધગ્ગર હખકરા

[01:31:46] જોવા મળશે રાખીગઢી યા ર એટલે ગુજરાતીનો

[01:31:49] બગડો પણ થાય ઓકે તો અહિયાં બે નદી ભેગી

[01:31:52] કરી દયો ધગ્ગર હકરા અને અહીંયા ખાલી રાખો

[01:31:54] ધગર ઓકે કાલીબંગાન જે છે કાલીબંગાનની અંદર

[01:31:58] દોસ્તો તમને કઈ નદી છે તો કે ધગ્ગર નદી છે

[01:32:00] રાજસ્થાનમાંથી પ્રાપ્ત થયેલ છે ખાસ યાદ

[01:32:03] રાખો દોસ્તો કાળા કલરની બંગડીઓના નામ

[01:32:05] ઉપરથી કાલીબંગાન કહેવામાં આવે છે ભૂકંપના

[01:32:07] પણ કેટલાક અવશેષો છે ખેળેલા ખેતરના પણ

[01:32:10] અવશેષો મળી આવેલા છે

[01:32:12] અગ્નિ કુંડ એટલે કે યજ્ઞવેદીઓ પણ મળી આવે

[01:32:15] છે તમને ખ્યાલ છે ને આ યજ્ઞવેદીઓ જે છે કે

[01:32:17] જેને આપણે અગ્નિ કે જેને મનુષ્ય અને

[01:32:20] દેવતાઓ બંને વચ્ચેનું માધ્યમ ગણતા હોય છે

[01:32:23] જેમાં તમે આપણા પૂર્વજો ફોર એન એક્ઝામ્પલ

[01:32:26] આપણે એવું કહીએ કે ભાઈ અવસાન પાઈમાં છે

[01:32:27] એટલે સ્વર્ગલોક પામેલા છે સ્વર્ગમાં ઉપર

[01:32:29] ગયા છે તો આપણે કોઈ વસ્તુ ત્યાં પહોંચાડવી

[01:32:32] છે મારા દાદા લખવાના શોખીન હતા મારે આપે

[01:32:34] એમના સુધી પહોંચાડવી હોય તો હું એવું કરું

[01:32:35] કે અગ્નિકુંડની અંદર એને હોમી દઉં શું આ

[01:32:38] સ્વરૂપે વસ્તુ દાદાને ગાંઠિયા બહુ ભાવતા

[01:32:40] તો ભાઈ શક્ય છે કે અગ્નિકુંની અંદર હોમીદો

[01:32:43] એમના સુધી શ્વાસ પહોંચવાની છે તો આ એક

[01:32:46] સિસ્ટમ છે ને એ માધ્યમ વર્ષોથી આપણે

[01:32:48] પરંપરાગત રીતે ફોલો કરી રહ્યા છીએ સાથે

[01:32:52] સાથે અહીંયા જે ખેડેલા ખેતરના અવશેષોની

[01:32:55] વાત કરીએ છીએ તો આપ મોટા ભાગે જોતા હોય કે

[01:32:57] ફોર એન એક્ઝામ્પલ કોઈ એક ખેતર હોય એ

[01:33:00] ખેતરની અંદર ઊભી ચાસો સિંગલ ફોર્મેટની

[01:33:03] અંદર લગભગ તમને જોવા મળતી હોય છે મોટા

[01:33:05] ભાગે આ પ્રકારની ખેતી થતી હોય છે પણ અહીયા

[01:33:07] એક ખેતરમાં બે પાક લેવાની પણ એક વ્યવસ્થા

[01:33:11] જોવા મળેલી છે એક ખેતરમાં બબે જાસ હોય હવે

[01:33:13] જો મોટા ભાગે શું કરતા હોય ખબર છે આપણે

[01:33:15] અહીંયા વાવતા હોય

[01:33:21] વચ્ચે થોડો ગેપ રાખીને અહીયા આપણ દરેક

[01:33:23] જગ્યાએ આપણે વાવી દેતા હોય છે

[01:33:28] પણ અહીંયાં જોશો ને તો તમને અહીંયા બબે

[01:33:30] વસ્તુમાં આવેલી જોવા મળે છે એનો મતલબ એક

[01:33:33] ખેતરમાં બબે પાક લેવાની વ્યવસ્થા આ લોકો

[01:33:37] કરીને બેઠા છે બહુ બુદ્ધિનું કામકાજ કહી

[01:33:40] શકાય અઘરું પણ છે સામાન્ય વ્યક્તિથી આ

[01:33:43] વસ્તુ ડાયરેક્ટલી થઈ શકતી નથી એક ખેતરમાં

[01:33:46] બે પાક લેવા એટલે દિવસે તારા દેખાય હા

[01:33:48] અઘરું છે પણ આ લોકો કરેલું છે સફળ ભયેલા

[01:33:51] છે. ઓકે કાળા કલરની બંગડીઓની પણ વાત કરી

[01:33:54] સ્નાનાગાર જે છે એના પણ અમુક અવશેષો અહિયા

[01:33:57] મળી આવતા હોય છે. તો દોસ્તો એવું કહી શકાય

[01:33:59] કે ભાઈ કાલીબંગાન જે છે એ પણ એક મસ્ત

[01:34:01] મજાનું નગર કહી શકાય. હવે આગળ એના પછીના

[01:34:05] નગરોની અંદર આલમગીરપુર જે છે ઓકે આમ જોવા

[01:34:09] જાય તો પૂર્વનો છેડો કહી શકાય ઉત્તર

[01:34:11] પ્રદેશના મેરઠમાંથી પ્રાપ્ત થતું હોય છે

[01:34:13] યજ્ઞદત શર્મા સંશોધન કરતા હોય છે હિંડન

[01:34:15] નદીના કિનારે નદી પૂછાતી હોય છે ખાસ યાદ

[01:34:18] રાખજો આલમગીરપુર જે છે ત્યાં હિંડન નદી

[01:34:20] જોવા મળતી હોય છે મોર્કિસ્કોલીના અવશેષ છે

[01:34:22] મૃતભાંડો એટલે કે માટલાઓ જે છે કે જેની

[01:34:25] ઉપર રંગીન ચિત્રકામ પણ જોવા મળે છે

[01:34:28] બારા અમલાનંદ ઘોષ દ્વારા સંશોધન કરવામાં

[01:34:30] આવતું હશે સતલજ નદીના પ્રદેશમાંથી

[01:34:32] પંજાબમાં માંથી પ્રાપ્ત થતું હોય છે

[01:34:34] અહીંયા તમને મોટા ભાગે રાજ્યમાંથી પ્રશ્ન

[01:34:36] પૂછવાની સંભાવના ખરી અથવા તો નદીનો પ્રશ્ન

[01:34:38] પૂછવાની સંભાવના ખરી એનાથી આગળ જઈએ

[01:34:42] કોટદીજી પાકિસ્તાનમાંથી પ્રાપ્ત થતું હોય

[01:34:44] છે ખાસ એવું કહી શકાય કે પથ્થરના બાણાગ્રહ

[01:34:46] મળેલા છે અહમદ ખાન દ્વારા સંશોધન કરવામાં

[01:34:48] આવેલું છે પથ્થરના બાણાગ્રહ એટલે કે એવું

[01:34:50] કહી શકો કે બાણનો જે આગળનો ટ્રાએંગલ વાળો

[01:34:53] જે ખાસ ત્રિકોણ ભાગ હોય ને એ પથ્થરનો

[01:34:55] બનાવી ને તીર બનાવેલા છે તો એ ખાસ અહીંથી

[01:34:58] મળી આવેલા છે બાકી માતૃતોદયની મૂર્તિ છે

[01:35:01] અને ખાસ ચિત્ર મૂર્તિ ભાંડો એટલે કે

[01:35:03] માટલાઓ છે બહુ જાજા અવશેષો નથી પણ છતા

[01:35:06] એવું કહી શકાય કે એક સિંધુ સભ્યતાનું

[01:35:08] મહત્વનું નગર કહી શકાય રોપડ પંજાબમાં સતલજ

[01:35:12] નદી મોસ્ટ આઈએમપી છે ખાસ યાદ રાખજો ઓકે

[01:35:15] અહીંયા માલિકની સાથે કુતરાને દફનાવવામાં

[01:35:17] આવેલ છે તાંબાની કુહાળી પણ મળી આવેલી છે

[01:35:19] તાંબાની જ્યારે વાત કરીએ તો ખાસ હંમેશા

[01:35:21] યાદ રાખજો પ્રાચીન સમયમાં તાંબુ લોકો

[01:35:23] ક્યાંથી મેળવતા તો કે રાજસ્થાનમાં ખેતરીની

[01:35:25] ખાણમાંથી તાંબુ મેળવતા કોર્નરમાંથી ક્યાંક

[01:35:28] પૂછી શકે સંભાવનાગ્રસ્ત છે યાદ રાખજો ઓકે

[01:35:30] ફરીથી રોપડ જે છે એનું સંશોધન કરનાર

[01:35:33] યજ્ઞદત્ત શર્મા છે સતલજ નદીના કિનારેથી

[01:35:35] પ્રાપ્ત થાય છે પંજાબ રાજ્યની અંદર ખાસ

[01:35:38] આપણને નગર જોવા મળતું હોય છે આ બે મોસ્ટ

[01:35:40] આઈએમપી ખાસ અવશેષો છે જેની ઉપર તમારે

[01:35:42] ચોક્કસથી ફોકસ કરવું જરૂરી બનશે એ સિવાય

[01:35:44] અગ્નિકુંડ અને ચમકતા માટલાઓ પણ મળી આવેલા

[01:35:46] છે.

[01:35:48] રાખીગઢ મોસ્ટ આઈએમપી છે મોસ્ટ આઈએમપી એટલા

[01:35:52] માટે કારણ કે આનો સૌથી પહેલો પ્રશ્ન એક જ

[01:35:54] પુછાય કે સૌથી મોટું નગર સિંધુ સભ્યતાનું

[01:35:57] કઈ તો સિંધુ સભ્યતાનું સૌથી મોટું નગર

[01:35:59] એટલે દોસ્તો રાખીગઢી છે ઓકે સંશોધન કર્તા

[01:36:02] જે છે પ્રોફેસર સુરજભાન અને ભગવાનજી દવે

[01:36:04] જે છે આ બંને વ્યક્તિએ કામ કરેલું છે બે

[01:36:06] નદી ખાસ યાદ રાખવાની છે હરિયાણા રાજ્ય યાદ

[01:36:08] રાખવાનું છે હરિયાણાના રાજ્ય છે એની અંદર

[01:36:11] હિસાર જિલ્લો યાદ નહી રહે તો ચાલશે નદી

[01:36:13] ખાસ યાદ રાખજો ધગ્ગર એન્ડ અને હકરા આ

[01:36:16] નદીના તટ પ્રદેશમાંથી દોસ્તો દોસ્તો આના

[01:36:18] અવશેષો મળેલા છે દોસ્તો આ નગરના અવશેષો

[01:36:21] જ્યારે આપ મેળવી રહ્યા છીએ તો દોસ્તો

[01:36:22] સિંધુ સભ્યતાનું ખૂબ મહત્વપૂર્ણ નગર કહી

[01:36:24] શકાય જેને આપણે કહી છીએ રાખીઘટી તેને

[01:36:26] છત્રુદોય અફઘાનિસ્તાનમાંથી ખાસ પ્રાપ્ત

[01:36:28] થનારું એક મહત્વનું નગર છે ઓકે વેપારી

[01:36:31] ચોકી કહી શકાય છે મોટું બળદગાડું પણ

[01:36:34] માટીનું મળી આવેલું છે સાથે સાથે દોસ્તો

[01:36:36] અમુદરિયા દ્વારા સંશોધન કરવામાં આવેલું છે

[01:36:38] બહુ ડીટેલિંગ આમાં યાદ રાખવાની જરૂરિયાત

[01:36:40] નથી બનવાલી આરએસ બીસ્ટ રવીન્દ્રસિંહ બિસ્ટ

[01:36:43] દ્વારા અહિયા પણ સંશોધન કરવામાં આવેલું છે

[01:36:46] એવું કહી શકાય કે બનવાલી નામનું નગર જે છે

[01:36:48] કે જે હરિયાણામાં રંગોઈ નદીના કિનારેથી

[01:36:50] મળી આવેલું છે. અહિંયા જે કારનેલિયન બીડ

[01:37:00] આવા મણકાઓ જે છે

[01:37:06] આ ટાઈપના મણકાઓ જે છે મળી આવતા હોય છે અને

[01:37:10] મોટાભાગે સેલખડી માંથી જ આ મણકાઓ બનતા હોય

[01:37:13] છે માટીનું હળનું રમકડું પણ મળી આવેલું છે

[01:37:17] સોનું તપાસવાના પુરાવાઓ આ શું છે ખબર છે

[01:37:19] તમને ખબર હોય તો પહેલા અમુક પથ્થર આવતા

[01:37:22] પહેલાના સોની મહાજનો જે છે ને પથ્થર ઉપર

[01:37:25] કોઈ ધાતુને ઘસે પછી એની રીતે ચેક કરે કે

[01:37:28] નહી ખરેખર સોનું છે કે નહીં સોનની ફરક તો

[01:37:31] જવેરી જ જાણે પણ એમની આવડત હતી ને એ જે છે

[01:37:34] એ આ પથ્થરો જે છે એથી મળેલા છે. તો દોસ્તો

[01:37:38] બનવાલી જે છે એ પણ ચોક્કસથી યાદ રાખશું.

[01:37:40] ગેંડા જેવું નથી સુકતા ગેંડોર છે જે ખાસ

[01:37:43] બલુચિસ્તાનમાં અહીયા બે વ્યક્તિ અંગ્રેજ

[01:37:46] છે ઓરેલસ્ટાઇન અને જોર્જ ડેપ્સ આ બે

[01:37:49] વ્યક્તિ દ્વારા સંશોધન કરવામાં આવે છે ખાસ

[01:37:52] તો પશ્ચિમનું છેલ્લું નગર આપણે આ સાઈડથી

[01:37:54] કહી શકીએ જેની અંદર હડપ્પા અને બેબીલોન

[01:37:58] બેબીલોન એટલે કે જ્યાં સિકંદર પોતે મૃત્યુ

[01:38:00] પામેલ હતા એ જગ્યા હડપ્પા અને બેબીલોન

[01:38:02] વચ્ચેનું એક વ્યાપારી ચોકી કહેવામાં આવે

[01:38:04] છે પશ્ચિમી સ્થળ છે સિંધુ સભ્યતાનું

[01:38:07] ચોક્કસથી યાદ રાખો ઓકે દાસ કે નદીના નાળ

[01:38:10] પ્રદેશમાંથી મળેલું છે ઓરેન્જસ્ટાઇન અને

[01:38:12] જોર્જ ડેપ્સ બે નામ મેં તમને આપ્યા છે અને

[01:38:14] ખાસ નગરના અવશેષોની દ્રષ્ટિએ જોવા જાય તો

[01:38:18] એક સારું મહત્વનું બંદર કહી શકો અને એક

[01:38:21] પશ્ચિમી સ્થળ તરીકે યાદ રાખી શકો હડપ્પા

[01:38:23] બીબલન વચ્ચેની ચોકી કહી શકાય જ્યાંથી માલ

[01:38:26] સામાનની ટ્રાન્સફર થતી હોય છે. એ સિવાય

[01:38:30] દોસ્તો ઉત્તરમાં જઈએ છીએ તો ઉપરમાં ખાસ

[01:38:32] માંડા જે છે ભારત લેવલે આપણું ખાસ કોર્નર

[01:38:35] બનતો હોય છે. તો કશ્મીરમાં આવેલું માંડા

[01:38:37] જે છે એ પણ ખૂબ મહત્વનું છે જે આમ જોવા

[01:38:39] જાય તો ચીનાબ નદી કહેતા હોય છે ખાસ તો આમ

[01:38:42] કેટલીક મહોરો છે બાળાગરો છે પથ્થરના

[01:38:45] અણીવાળા બાણાગરો છે એ પણ અહીથી મળેલા છે

[01:38:48] અને અમલાલ ઘોષ જે છે જેમણે આનું સંશોધન

[01:38:51] કરેલું છે મિતાથલ અમલાલનંદ ઘોષ દ્વારા

[01:38:54] સંશોધન છે સતલજ નદીના કિનારે હરિયાણાની

[01:38:57] અંદર આવેલું છે હુલાસ ઉત્તર પ્રદેશમાં

[01:38:59] આવેલું છે અમલાનંદ ઘોષ દ્વારા સંશોધન

[01:39:01] કરવામાં આવેલું છે. સાથે દોસ્તો એ પણ યાદ

[01:39:03] રાખીએ કે કચ્છમાં પણ કેટલાક મહત્વના નગરો

[01:39:06] હજી આપણે તૈયાર કરવા પડશે ઓકે તો દોસ્તો

[01:39:09] યાદ રાખીએ કે દેસલપર દેસલ પર જે છે મેં

[01:39:11] તમને યાદ કરાવ્યું તું કે સિંધુ સભ્યતાનું

[01:39:13] પશ્ચિમનું સ્થળ કહીએ ને તો એ ખરેખર જોવા

[01:39:16] જઈએ તો કયું આવશે તો કે સુકતા ડેંડોર પણ

[01:39:19] માની લ્યો કે એ જ વસ્તુ તમે ભારતની

[01:39:21] દ્રષ્ટિએ જોવા જાવશો તો ભારતની બોર્ડરે

[01:39:23] ઊભા રહી જાવ તો કચ્છમાં તમારે અંતિમ સ્થળ

[01:39:24] બાજુ જવાનું થાય તો દેસલપર યાદ રાખી શકાય

[01:39:27] ઓકે કચ્છ કચ્છની અંદર નખતરાણા નખતરાણાની

[01:39:30] અંદર ખાસ આપણને નગર પ્રાપ્ત થતું હોય છે

[01:39:32] કઈ નદી છે તો કે મોરઈ નદીના તટ

[01:39:34] પ્રદેશમાંથી મળી આવે છે ઓકે અહીંયા શું

[01:39:37] મળે છે તો કે તાંબાના ઓજારો મળી આવેલા છે

[01:39:39] મુદ્રાઓ છે વજનીયાઓ છે બીજું કોઈ ખાસ

[01:39:41] વિશેષ રીતે અહીયા યાદ રાખવાની જરૂરિયાત

[01:39:43] નથી પડતી બસ કચ્છમાં આ નગર મળેલું છે. ઓકે

[01:39:47] દસલપર જે છે કે જેની અંદર ખાસ એક પથ્થરની

[01:39:49] જાડી દીવાલના પણ અવશેષો મળેલા છે. ટૂંકમાં

[01:39:52] એવું કહેવાય છે કે આ દિવાલ જે છે ને એ

[01:39:54] તૂટેલી હતી ને બાજુમાં બીજી ચણી દેવામાં

[01:39:56] આવેલી હતી એટલે કે ભૂકંપ કેન્દ્રિત સ્થળ

[01:39:59] છે એ અવશેષો બતાવે છે. બાકી મારી દ્રષ્ટિએ

[01:40:02] અવશેષોમાં કોઈ ખાસ વસ્તુ યાદ રાખવાની

[01:40:04] જરૂરિયાત નથી.

[01:40:06] રાજકોટ જાવ છું ભાદર નદીના તટ પ્રદેશમાંથી

[01:40:09] દોસ્તો આપણને એક નગર પ્રાપ્ત થતું હોય છે

[01:40:11] જેનું નામ છે શ્રીનાથગઢ અથવા તો રોજડી ઓકે

[01:40:14] આ શ્રીનાથગઢ અથવા તો રોજડી જે છે જેની

[01:40:16] ઊંચી ડોકવાળી જે બરણીઓ જે છે એ જે સૌથી

[01:40:20] વધારે પ્રખ્યાત બનતી હોય છે આવી ઊંચી

[01:40:23] ડોકવાળી બરણીઓ જે છે એ પ્રખ્યાત બને છે

[01:40:25] આવી કઈક બરણીઓ બને છે

[01:40:33] ઓકે એકદમ આમ કોનિકલ ફ્લાસ અથવા તો ચંબુ

[01:40:36] ટાઈપની એક બરણીઓ જે છે એથી મળી આવેલી છે

[01:40:40] બીજું તો કે હાથી દાંતના પણ કેટલાક અવશેષો

[01:40:42] મળી આવેલા છે પતરીઓ મળેલી છે માછલા

[01:40:44] પકડવાની ઝાળ મળી આવેલી છે ઘણા બધા અવશેષો

[01:40:47] છે પથ્થરની નાની પતરીઓ છે બાણફળા છે ઊંચી

[01:40:50] ડોકવાળી બરણીઓ છે કાસાની ગુહાળીઓ છે આ કઈ

[01:40:54] નદીના ટપ પ્રદેશમાંથી આવશે તો નદી ખાસ

[01:40:58] અહીયા યાદ રાખજો ભાદર નદી આવશે જિલ્લો કયો

[01:41:01] આવશે તો કે મારું રંગીલું રાજકોટ યસ તો

[01:41:05] રાજકોટ જિલ્લો પણ તમારે યાદ રાખવો પડશે

[01:41:07] ઓકે હાથીના અવશેષો જે છે એ પણ ખાસ યાદ રાખ

[01:41:10] છે એ સિવાયના મણકાઓ પણ છે મણકાઓ તો ઘણી

[01:41:12] બધી જગ્યાથી મળ્યા છે તો મહેનત નહી કરી તો

[01:41:14] ચાલશે કુંતાસી નાના પાયાનું એક બંદર કહી

[01:41:17] શકાય મોરબી જિલ્લાની અંદર ખાસ ફુલ્કી નદી

[01:41:20] જે છે એના પ્રદેશમાંથી પ્રાપ્ત થાય છે

[01:41:22] નાના પાયાનું બંદર છે કારણ કે અહીંથી

[01:41:24] મેસોપોટેમિયાની અંદર દોસ્તો લાર્જવર્ધમણી

[01:41:27] અથવા તો નીલમ પથ્થરો જે છે એને એક્સપોર્ટ

[01:41:30] કરતા અહીંથી મોકલવામાં આવતા તો ખાસ યાદ

[01:41:33] રાખો પીપી પંડ્યા અને ખાસ ચિતવા નામના

[01:41:35] સાહેબ જે છે એને સંશોધન કરેલું છે. વહાણ

[01:41:38] લંગરવા માટેનો ધક્કો પણ છે સીટાદેલ અહિયા

[01:41:40] નથી પણ મોરબી જિલ્લાની અંદર ફુલકી નદી જે

[01:41:44] છે એના પ્રદેશમાંથી મળેલું છે. સ્થાનિક

[01:41:46] લોકો એને નામ આપે છે બીબી કા ટીંબા આ

[01:41:48] બીબીનો ટીંબા તરીકે ઓળખાય છે. ખાસ યાદ

[01:41:51] રાખો

[01:41:53] નીલમ પથ્થર

[01:41:56] કે જે ક્યાં એક્સપોર્ટ કરવામાં આવે છે

[01:41:59] મેસોપોટેમિયા

[01:42:01] દોસ્તો ચોક્કસથી યાદ રાખવાનો પ્રયત્ન કરજો

[01:42:04] કે મેસોપોટેમિયાની અંદર નીલમ પથ્થર જે છે

[01:42:07] જે આમાં એક્સપોર્ટ કરવામાં આવે છે ચાલો

[01:42:10] સાથે સાથે આ કુંતાસી જે છે કે જેમાં

[01:42:12] આંગળીની કેટલીક વિડીયો પણ મળેલી છે

[01:42:15] ઔદ્યોગિક સંકુલ સાથેનું બંદર પણ કહી શકાય

[01:42:17] અને જે નીલમ પથ્થરો મળી આવેલા છે જે

[01:42:20] મેસોપોટ

[01:42:21] એક્સપોર્ટ થતા

[01:42:24] કચ્છમાં જાવ છું શિકારપુર નામનું નગર છે

[01:42:26] કામનું છે અવશેષો જે છે એની અંદર ખાસ

[01:42:29] શિકારપુરમાંથી સ્વસ્તિક આકારનું એક અલગથી

[01:42:31] મળી આવેલું એક લોકેટ છે એ લોકોને ધાર્મિક

[01:42:33] માન્યતાનું પ્રમાણ તમે કહી શકો છો બાકી

[01:42:36] ભચાવ તાલુકાની અંદર આવેલું છે શિકારપુર

[01:42:38] કચ્છમાં આવેલું છે જસ્ટ ખાલી આટલું યાદ

[01:42:40] રાખીએ તો ચાલશે

[01:42:42] શિકારપુરની અંદર જે અવશેષો મળેલા છે એમાં

[01:42:45] પણ કોઈ મારી દ્રષ્ટિએ એટલું બધું

[01:42:46] ડીટેલિંગમાં તમારે યાદ રાખવાની જરૂરિયાત

[01:42:48] નથી કોળિયાન લખોટીને શંખલી બંગડીઓને આ બધુ

[01:42:51] વસ્તુ ખાસ પૂછાવાના સંભાવના ઓછી પણ વજનયાઓ

[01:42:54] ઉપરથી એટલું ચોક્કસથી કહી શકાય કે વ્યાપાર

[01:42:56] વાણિજ્યનું એક સારું કેન્દ્ર હોઈ શકે ખરા

[01:42:59] ચાલો એ સિવાય દોસ્તો ખીરસરાની અંદર જઈએ

[01:43:02] છીએ ખીરસરા નામના નગર જે છે એની વાત કરીએ

[01:43:04] તો કચ્છના નખતરાણાની અંદર નેત્રા ગામ પાસે

[01:43:07] આવેલું છે ખીરસરા ઓકે 2010 માં સંશોધન થાય

[01:43:10] છે અને ખાસ અહીંયા તમને અલગ અલગ વિભાગ

[01:43:12] જોવા મળતું હોય છે અહીંયા પણ ત્રિસ્તરીય

[01:43:14] વિભાગ છે એમાં શ્રીમંત વર્ગ છે મધ્યમ વર્ગ

[01:43:17] છે અને શ્રમિક વર્ગ એવા ત્રણે ત્રણ ભાગ

[01:43:19] એની અંદર નગરના અવશેષોમાં જોવા મળે છે.

[01:43:22] ખેરસરાની અંદર જે દિવાલો ચણાયેલી છે જે

[01:43:24] ખાસ ઉત્ખનન કરતા જોવા મળે છે કે અહીંયા

[01:43:26] ખાસ ગઢની પણ વ્યવસ્થાઓ છે અને ખાસ ગોળ

[01:43:30] પિલ્લર અને બેઝ પણ મળી આવેલા છે એનો મતલબ

[01:43:32] કિલ્લેબંધ વ્યવસ્થા અને જે ગઢ જે રીતે

[01:43:35] બનાવેલા છે એ ભવ્યાતિ ભવ્ય મહેલ બનાવવાનો

[01:43:38] એક પ્રયત્ન થયેલો છે સાથે દોસ્તો એવું કહી

[01:43:41] શકાય કે આ ખીરસરાના અવશેષો છે આપ એના

[01:43:45] ફોટોગ્રાફ પણ જોઈ શકો છો કાનમેર જે પણ

[01:43:48] આપણને કચ્છમાંથી પ્રાપ્ત થતું હોય છે વાગળ

[01:43:51] વિસ્તારમાંથી ખાસ રાપર તાલુકામાંથી

[01:43:53] પ્રાપ્ત થતું હોય છે આપણને કાનમેર એવું

[01:43:56] કહી શકાય કે આ નગર જે છે કે જેમાં મજબૂત

[01:43:58] કવચથી એટલે કે સુરક્ષા વ્યવસ્થાથી

[01:44:00] ઘેરાયેલું છે કારણ કે અહીંયા પણ આપણને એક

[01:44:02] બહુ મોટો સામૂહિક કેમ્પ હોઈ શકે સૈનિકોની

[01:44:05] એક આખી ટુકડી ગોઠવાયેલી હોય એવું એક

[01:44:07] અનુમાન મનાય છે ખાસ તો એવું કહી શકાય કે

[01:44:10] અહીંથી મકાનો અને માર્ગો પણ ખાસ મળી આવેલા

[01:44:13] છે તો એક પ્રોપર નગર આયોજનના અવશેષો છે

[01:44:16] બહુ જાજુ ડીટેલિંગ આમાંથી પૂછતું નથી પણ

[01:44:19] ઘઉં છે મગ છે ચોખાના દાણ ણા છે જંગલી

[01:44:22] ભેસના હાડકા છે આવી બધી વસ્તુ મળેલી છે

[01:44:25] દોસ્તો અહીયા ફરીથી આપને રિક્વેસ્ટ કરું

[01:44:26] છું કે આ ફરજ જયાત યાદ રાખવાની જરૂરિયાત

[01:44:29] નથી થોડો અહીયા હળવા પણ રહી શકો છો ઓકે

[01:44:32] હવે આગળ જઈએ તો એક સારું વ્યાપારી મથક છે

[01:44:35] એનાથી વિશેષ બીજી મટુ જરૂરિયાત નથી પૂરણ

[01:44:38] ફર્સ્ટ કોપી ઓફ ધોડાવીરા કહી શકો સાહેબ

[01:44:41] ફર્સ્ટ કોપી ઓફ ધ ધોડાવીરા આવું શું કામ

[01:44:43] કહી છે તો કે આ જબરજસ્ત ત્રિસ્તરીય નગર છે

[01:44:46] આની ઉપર કદાચ બહુ ઓછા લોકોએ પ્રકાશ પાડેલો

[01:44:49] છે પણ ખાસ તો એમએસયુ આની ઉપર બહ મોટા

[01:44:52] પ્રમાણમાં કામ કરેલું હતું એના પુરાતત્વ

[01:44:54] વિભાગ દ્વારા અને ત્યાંથી દોસ્તો આપણને

[01:44:56] નગરના અવશેષો મળવાની શરૂઆત થાય છે શહીદોના

[01:44:58] ગઢ તરીકે આ નગર પ્રખ્યાત છે જે કચ્છની

[01:45:01] અંદર જે કાળો ડુંગર જે છે એની તળેટીમાંથી

[01:45:03] આ મળી આવેલું છે કુરણ જે છે કે આ નગરની

[01:45:06] અંદર ખાસ આપણને ત્રણ સ્તર છે

[01:45:10] એટલે કે ત્રિસ્તરીય નગર છે

[01:45:13] ઓકે ત્રિસ્તરીય નગર છે એ પહેલા ખાસ યાદ

[01:45:16] રાખો આ સિવાય દોસ્તો આ નગરના અવશેષો ઉપર

[01:45:19] જ્યારે હું વાત કરું તો એક મહેલ પણ છે

[01:45:21] મહેલની વચ્ચે કોઈ રાજા જે છે મોટી ઉંમરના

[01:45:26] કોઈ હશે રાજા એમને ત્યાં દફનાવવામાં પણ

[01:45:29] આવેલા હતા અને એ રાજાને જ્યારે ત્યાં

[01:45:31] દફનાવવામાં આવેલા છે. તો એવું કહી શકાય કે

[01:45:35] એ દફન વિધિના માધ્યમથી એ જે કઈ શાસક છે

[01:45:40] એમને જે તે સમયે ખૂબ સારી રીતે દફન વિધિ

[01:45:43] થયેલી છે. ઓકે નગર એ જે મહેલ જે છે ને એની

[01:45:46] બહારની સાઈડ કોઈ સાધુ મહાત્માને પણ

[01:45:48] દફનાવમાં આવેલા છે કારણ કે એ બેઠેલી

[01:45:50] હાલતમાં દફનાવેલા છે સમાધિ અવસ્થામાં છે

[01:45:53] તો એ કુરણમાંથી ખાસ આપણને આવા અવશેષો મળી

[01:45:56] આવતા હોય છે ગટર વ્યવસ્થા પણ સારી છે

[01:45:58] માટીના ને પાત્રો ને બધી વસ્તુ મોટા

[01:46:01] પ્રમાણમાં મળી આવેલું છે મોટી ઉમરની

[01:46:03] વ્યક્તિની દફન વિધિ પણ છે ખાસ તો

[01:46:05] મૃત્યુદેહને બે વખત દફન થાય છે કદાચ કોઈ

[01:46:08] બહાર કાઢવે છે અને ફરી પાછા દફન પણ થયેલા

[01:46:10] છે ઓકે તો એ રાજભવન પણ છે સાથે સાથે

[01:46:13] કિલ્લેબંધ દાખી વ્યવસ્થા છે ખાસ તો એવું

[01:46:15] કહી શકાય કે અહીંયા મૃત્યુદેહ જે છેમાં

[01:46:18] રાજમહેલની રાજભવનની બહારની સાઈડ જમણી

[01:46:21] બાજુએ એક ફરી પાછું એક કબર જેવું મળી આવે

[01:46:24] છે જ્યાં બેઠેલી હાલતમાં સમાધિ અવસ્થામાં

[01:46:27] કોઈ સાધુ મહાત્મા જે છે એમની દફન વિધિ

[01:46:29] થયેલી છે તો એ પણ ખાસ યાદ રાખશું એ સિવાય

[01:46:32] કાળા અને સફેદ રંગના મૃતપાત્રો જે છે એ પણ

[01:46:34] જમીનમાંથી મળી આવેલા છે તો ઓલમોસ્ટ એવું

[01:46:38] કહી શકાય કે ભાઈ મૃતદેહો પ્રત્યેની આ

[01:46:40] લોકોની લાગણી પણ ખૂબ સારી હશે રાજમહેલ ના

[01:46:44] એક દીવાલ જે છે કે જે ધરતીગમની અંદર મેબી

[01:46:46] કદાચ વસ થઈ હશે તૂટી ગઈ હશે તો બાજુમાં

[01:46:48] પેરેલલમાં બીજી એક દીવાલ બનાવી દીધી છે તો

[01:46:51] ભૂકંપ કેન્દ્ર પણ તમે આને કહી શકો છો

[01:46:53] કચ્છમાં દરેક નગરો જે છે એક વસ્તુ યાદ

[01:46:55] રાખો કેને કોઈ પણ નગર જે છે એ ડિસ્ટ્રોય

[01:46:58] થવા પાછળ જવાબદાર કારણ જે તે પ્રાદેશિક

[01:47:00] વ્યવસ્થા મગજમાં રાખજો કચ્છ જે છે

[01:47:02] ભૂકંપનું કેન્દ્ર છે તો ત્યાં ભૂકંપના

[01:47:04] કેન્દ્ર તરીકે કોઈ દરિયા કિનારાનું હોય તો

[01:47:06] ત્યાં પૂર અથવા તો સુનામી કહી શકો અને

[01:47:08] બાકી મહામારી અથવા તો વિદેશી આક્રમણ પણ

[01:47:11] તમે કહી શકો મોટાભાગે આર્યોના આક્રમણ નો

[01:47:13] પણ ઉલ્લેખ છે અને જે સ્ટેડિયમ જેવું ખાસ

[01:47:16] આપણે ધોડાવીરામાં મળ્યું છે એવું જ

[01:47:17] સ્ટેડિયમ અહિયા મળેલું છે એટલે ઓલમોસ્ટ

[01:47:19] ઘણું બધું ધોળાવીરા જેવું કોપી પેસ્ટ છે

[01:47:21] એટલા માટે ધોડાવીરાની ફર્સ્ટ કોપી પણ હું

[01:47:23] કહું છું. ચાલો સુરકોટડા પ્રખ્યાત છે

[01:47:26] ઘોડાના અવશેષ એક જ જગ્યાએથી મળ્યા છે પણ

[01:47:29] નવાઈની વાત એ છે કે અત્યારે લોકો એને

[01:47:32] ખરેખર અશ્વ છે કે નહીં એ માન્યતા આપતા

[01:47:34] નથી.

[01:47:36] પણ ઘોડાના હાટકાના અવશેષ અહીથી મળી આવેલા

[01:47:38] છે એવું અનુમાન છે હળવળે ખેડાયેલું ખેતરનો

[01:47:41] પણ એક બેઝિક ઉલ્લેખ છે એ સિવાય ત્રાજવાનું

[01:47:44] પાલડું અને અગ્નિકોણ ને બધી વસ્તુ તમને

[01:47:46] સુરગોટડામાંથી મળી આવે છે એ સિવાયના

[01:47:49] દોસ્તો ગુજરાતના કેટલાક મહત્વના નગરો જે

[01:47:51] છે કે જેની ઉપર પણ એક વખત પ્રકાશ પાડવો

[01:47:54] જરૂરી બનતો હોય છે જેમ કે દોસ્તો ગુજરાતની

[01:47:57] અંદર જ્યારે આપ કચ્છમાં જાઓ તો કચ્છના અલગ

[01:47:59] અલગ નગરો ધોળાવીરા સોર કોટડા દેસલપર

[01:48:01] લાખાપર ખીરસરાડા ભડલી કોટડા છે નાગેશ્વર

[01:48:03] છે કાનમેર છે કુરણને જૂની નીકોરણ છે

[01:48:05] શિકારપુર છે પબુ માટે છે નવીનાર છે આ બધા

[01:48:08] નગરો ખાસ એ સમયે ગુજરાતમાં કચ્છમાંથી

[01:48:11] પ્રાપ્ત થાય છે હવે આમાં ખાસ પુરાતત્વીય

[01:48:14] સ્થળો પણ આવી ગયા અને સિંધુ સભ્યતાના નગરો

[01:48:16] પણ આવી ગયા એ જ પ્રમાણે પ્રાચીન

[01:48:19] પુરાતત્વીય સ્થળો જો તમે ગીર સોમનાથની

[01:48:21] અંદર જાવ છો તો પ્રવાસ પણતર કાજ અને

[01:48:24] કંજેતર જે છે કે જે આપણને ગુજરાતમાંથી ખાસ

[01:48:26] ગીર સોમનાથમાંથી પ્રાપ્ત થાય છે. ભરૂચમાં

[01:48:29] જાવશો તો દોસ્તો ભરૂચની અંદર ભાગા તળાવ છે

[01:48:32] મેઘમ છે એ ગુજરાતની અંદર મહત્વના નગરો કહી

[01:48:35] શકાય અમદાવાદની અંદર દોસ્તો લોથલ અને

[01:48:37] રંગપુર કહી શકાય રાજકોટની અંદર શ્રીનાથગઢ

[01:48:39] રોજડી જે છે એ યાદ રાખ્યું આટકોટ પાસે પણ

[01:48:42] એક પુરાતત્વ સ્થળ મળેલું છે સાથે દોસ્તો

[01:48:44] એવું પણ કહી શકાય કે અમરેલી કે જેની અંદર

[01:48:46] ગોલઢરો છે બાબરકોટ છે એ પણ યાદ રાખી શકાય

[01:48:49] જામનગર જિલ્લાની અંદર લાખા બાવડ અને

[01:48:51] અમરાપર જે છે જે પણ પ્રખ્યાત છે પ્રાચીન

[01:48:53] પુરાતત્વીય સ્થળો તરીકે મોરબીની અંદર

[01:48:56] કુંતાસી જોયું છે દેવભૂમિ દ્વારકાની અંદર

[01:48:57] બેડ દ્વારકા જોયું ખાસ તો ભાવનગર એની અંદર

[01:49:01] પાદરી અથવા તો કેરલાનો ઢોરો કહેવાય છે તો

[01:49:03] એ પણ પૂછાયેલું છે યાદ રાખી શકાય ક્લાસ

[01:49:05] થ્રી ની એક્ઝામોમાં છે પણ સુપર ક્લાસ થ્રી

[01:49:07] માં પણ પૂછી શકે સંભાવનાગ્રસ્ત બની શકે

[01:49:10] પાટણની અંદર લોટેસોડ છે મહેસાણાની અંદર

[01:49:12] લાંગણા છે કોટ છે પેઢામલી છે તો એ પણ યાદ

[01:49:15] રાખી શકાય સુરતમાં માલવણ અને બોટાદની અંદર

[01:49:18] વેજલકા તો આ બધા દોસ્તો પુરાતત્વીય સ્થળો

[01:49:21] છે. આઈ હોપ સો કે આ સેશન ની અંદર તમને ખાસ

[01:49:24] સિંધુ સભ્યતાના નગરોને લઈ ને ખૂબ સારી

[01:49:27] ઇન્ફોર્મેશન મળેલી હશે નેક્સ્ટ સેશનની

[01:49:29] અંદર દોસ્તો હજી અહીંયા આ જે આપણી જર્ની

[01:49:32] જે છે એને સતત કંટીન્યુ રાખવાની છે હવે

[01:49:35] દોસ્તો આપણે જવાના છીએ નેક્સ્ટ ચેપ્ટર તરફ

[01:49:37] દોસ્તો નેક્સ્ટ આગળ વધતા પહેલા એક મહત્વની

[01:49:39] વાત કરીશ કે વેબ સંકુલના તમામ કોર્સીસ ઉપર

[01:49:42] દોસ્તો અત્યારે ફેસ્ટિવલ ઓફર ચાલી રહી છે

[01:49:44] એમાં જે વિદ્યાર્થી મિત્રો જીપીએસસી ક્લાસ

[01:49:46] વન ટુ ની પ્રિપેરેશન કરવા માંગે છે

[01:49:48] નેક્સ્ટ જીપીએસસી માટે પ્રિપરેશન કરવા

[01:49:50] ઇચ્છી રહ્યા છે એમના માટે એક ખૂબ સારી ઓફર

[01:49:52] છે દોસ્તોજીપીએસસી નો એક પ્લાનર કોર્સ છે

[01:49:54] જેની અંદર નામ આપેલું છે દોસ્તો આપણે

[01:49:56] સમ્યક જીપીએસસી પ્લાનર કોર્સ જેમાં એકદમ

[01:50:00] ટુ ધી પોઈન્ટ તૈયારી છે સંપૂર્ણ સિલેબસ

[01:50:02] આધારિત તૈયારી છે અને નવી પરીક્ષા પદ્ધતિ

[01:50:05] પ્રમાણે દોસ્તો આની અંદર સંપૂર્ણ અભ્યાસ

[01:50:06] કરવામાં આવેલો છે. દોસ્તો આ કોર્સ જે છે

[01:50:09] કે જો આપ વિધાઉટ મટીરિયલ પર્ચેસ કરવા

[01:50:11] ઈચ્છો છો તો દોસ્તો 11,500 રૂપિયામાં

[01:50:13] અવેલેબલ છે. અને આ જ કોર્સ જે છે આપ વિથ

[01:50:15] મટીરિયલ પર્ચેસ કરવા ઈચ્છો છો તો દોસ્તો

[01:50:17] 17,000માં અવેલેબલ છે. 50% ડિસ્કાઉન્ટ

[01:50:20] વાળી જે ઓફર જે છે કે જે ખાસ વિદ્યાર્થી

[01:50:22] મિત્રો યાદ રાખો કે જે હવે લિમિટેડ દિવસો

[01:50:25] રહ્યા છે કારણ કે 14 ઓગસ્ટ 2025 સુધી આ

[01:50:28] ઓફર અવેલેબલ છે. ઓકે પ્રોમો કોડ દોસ્તો

[01:50:30] તમારે ખાસ યાદ રાખવાનો થશે ફેસ્ટિવલ 50

[01:50:32] કયો છે પ્રોમો કોડ? ફેસ્ટિવલ 50 તો દોસ્તો

[01:50:36] આ પ્રોમો કોડના માધ્યમથી આપણને આ કોર્સની

[01:50:38] અંદર 50% ડિસ્કાઉન્ટ મળશે. એકદમ મસ્ત

[01:50:41] ફાઉન્ડેશન સાથે દોસ્તો તમારી તૈયારી થશે.

[01:50:45] હવે દોસ્તો નેક્સ્ટ આગળ વાત કરીએ ચલો

[01:50:47] દોસ્તો નેક્સ્ટ આપણે ચર્ચામાં લેવા માટે

[01:50:49] જવું છે એક મહત્વનું સામ્રાજ્ય કહી શકાય

[01:50:51] એક્ઝામ માટે ખૂબ મહત્વનું છે મોસ્ટ આઈએમપી

[01:50:53] કહી શકાય કે જે છે દોસ્તો મૌર્ય એમ્પાયર

[01:50:54] મૌર્ય સામ્રાજ્ય આપ સર્વે વિદ્યાર્થી

[01:50:56] મિત્રો જાણતા હોવ છો કે ભાઈ એક સમયે

[01:50:58] દોસ્તો ભારતની અંદર મહાજનપદો આવ્યા દોસ્તો

[01:51:01] જે 16 મહાજનપદો જે છે એ 16 મહાજનપદોની

[01:51:03] અંદર એક સમય એવો આવે છે કે મગધ જે છે કે

[01:51:06] જેનું વર્ચસ્વ દબદબો ધીરે ધીરે ધીરે ધીરે

[01:51:08] વધી રહ્યો હોય છે દોસ્તો આ મગધની ગાદી ઉપર

[01:51:11] સમયે સમયે કેટલાક રાજવંશો પણ આપણને જોવા

[01:51:13] મળ્યા જેમાં જેમાં હાર્યક વંશ છે

[01:51:15] બિંબીિસાર અને ખાસ અજાત શત્રુ આ બે શાસકો

[01:51:19] ખૂબ મહત્વના જોવા મળે છે. એ જ પ્રમાણે

[01:51:22] શિશુનાગ વંશ જોવા મળે છે. એના પછી દોસ્તો

[01:51:24] નંદ વંશ જોવા મળે છે અને નંદ વંશની અંદર

[01:51:27] દોસ્તો મહાપદ્માનંદ અને ધનાનંદ જે છે એમાં

[01:51:30] વિશેષ રીતે ધનાનંદનો એક એક્સટ્રા ઓર્ડિનરી

[01:51:32] એક લેવલ સુધીનો દબદબો પણ જોવા મળ્યો. પણ આ

[01:51:36] ધનાનંદનો જે છે દિવસે દાડે ધીરે ધીરે ધીરે

[01:51:39] ત્રાસ વધતો જાય છે એનો દબદબો એટલો વધે છે

[01:51:42] કે જે વ્યક્તિ જે છે કે જે આઉટ ઓફ કંટ્રોલ

[01:51:45] પણ જાય છે જેમ જેમ સંપત્તિ મેળવે એને આનંદ

[01:51:48] આવે છે ધનનો આનંદ મળે છે પણ પ્રજા આનંદમાં

[01:51:50] નથી દોસ્ત અને આ પરિસ્થિતિમાં જે તે

[01:51:53] શાસકને ગાદી ઉપરથી દૂર કરવા ક્યાક જરૂરી

[01:51:55] લાગતા હોય છે સમયની માંગ પણ ઊભી થયેલી અને

[01:51:58] આ સમયે ખાસ સિકંદર જે છે કે જે આ ભારતની

[01:52:02] વાયવ્ય સીમા સાઈડ આક્રમણની એક તૈયાર પણ

[01:52:05] કરે છે દોસ્તો સિકંદર ભારતની વાયવસીમા ઉપર

[01:52:08] આક્રમણ કરે કારણ કે એ તો વિશ્વવિજેતા

[01:52:10] બનવાનું સ્વપ્નું લઈને નીકળેલો છે

[01:52:13] દોસ્તો સિકંદરનું વિશ્વવિજેતા બનવાનું આ

[01:52:16] સ્વપ્નું જે છે એ સ્વપ્નમાં ખાસ સૌથી મોટી

[01:52:19] અડચણ કોઈ બની શકે તો એ છે નંદવંશ પણ

[01:52:22] નંદવંશના શાસક જે છે કે જે કોઈપણ

[01:52:25] સંજોગોમાં તૈયાર નથી એ તો પોતાના મદમસ્ત

[01:52:28] માહોલની અંદર રહેલા છે અને આ

[01:52:30] પરિસ્થિતિમાંથી બહાર કાઢવા માટે એમને

[01:52:33] ચાણક્ય સમજાવવા માટે પણ જતા હોય છે.

[01:52:35] દોસ્તો ચાણક્ય સમજાવવા માટે જાય છે ચાણક્ય

[01:52:37] એમને રિક્વેસ્ટ કરવાનો પ્રયત્ન કરે છે કે

[01:52:39] આપ આપની આ મોહમાયામાંથી બહાર નીકળી અને

[01:52:42] ભારતીય શાસકો સાથેના સારા સંબંધો રાખો ઓકે

[01:52:45] આપની સત્તાને મજબૂત કરવાનો પ્રયત્ન કરો જો

[01:52:47] સિકંદરનું આક્રમણ થાય તો આપ એના માટે

[01:52:50] સક્ષમ હોવા જોઈએ બાકી આ ભારતીય સંસ્કૃતિ

[01:52:52] જે છે એ ડિસ્ટ્રોય થઈ જશે પણ દોસ્ત ધનાનંદ

[01:52:55] જે છે કે જેનું અપમાનિ કરીને એમને

[01:52:56] નિષ્કાસિત કરી મૂકે છે ત્યાંથી કાઢી મૂકે

[01:52:58] છે અને આ વાતથી ચાણક્ય જે છે કે જેને એક

[01:53:01] ઠોસ નિર્ણય લીધો છે કે કોઈપણ સંજોગોમાં

[01:53:04] હવે આપણે આપણે આ વ્યક્તિને ગાદી ઉપરથી દૂર

[01:53:07] કરવા છે તો એના માટે એક બાળકની શોધમાં હતા

[01:53:10] અને એ જે બાળક ખાસ એમને મળે છે ને એ બાળક

[01:53:13] એટલે બીજું કોઈ નહી કે જેનું નામ છે

[01:53:14] દોસ્તો ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય કે જ્યાંથી

[01:53:17] દોસ્તો આપણે શરૂ કરતા હોય છે આપણા મૌર્ય

[01:53:19] સામ્રાજ્યની એક એવા બાળકની શોધમાં હતા કે

[01:53:21] જે ઉત્તરમાં હિમાલયથી દક્ષિણમાં હિન્દ

[01:53:23] મહાસાગર સુધી આપ જે આ ડાર્ક પોર્શન જે

[01:53:25] જોવો છો ને એ પોર્શન જે છે આ સામ્રાજ્ય

[01:53:28] મૌર્ય એમ્પાયરનો ભાગ એક સમયે બનતો હોય છે

[01:53:31] અને એ જે કાઈ વ્યવસ્થા બનતી હોય છે એ

[01:53:33] મૌર્ય સામ્રાજ્ય કે જે ભારત તના પ્રાચીનતમ

[01:53:35] ઇતિહાસમાં ખૂબ મહત્વનો ઐતિહાસિક સોર્સ મળે

[01:53:38] છે આપણને એક રાજ્યનો જે છે દોસ્તો મૌર્ય

[01:53:41] સામ્રાજ્ય આની અંદર મુખ્ય હું તમને ત્રણ

[01:53:43] શાસકો ઉપર ચર્ચા કરાવીશ એક તો ખાસ આપણે

[01:53:46] ચર્ચાની અંદર લેશું દોસ્તો ચંદ્રગુપ્ત

[01:53:48] મૌર્ય બીજા નંબર પર બિંદુસાર અને ત્રીજા

[01:53:50] નંબર ઉપર આપણે સમ્રાટ અશોક ઓકે તમારા

[01:53:52] એક્ઝામ રિલેટેડ જે પ્રશ્નો જે જે

[01:53:53] ટોપિકમાંથી પૂછાતા હોય છે જેમ કે મૌર્ય

[01:53:55] એમ્પાયરના સોર્સીસમાંથી પૂછાતા હોય છે

[01:53:57] મૌર્ય સામ્રાજ્યના શાસકોમાંથી પૂછાતા હોય

[01:53:59] છે મૌર્ય સામ્રાજ્યને વહીવટી તંત્રમાંથી

[01:54:02] ને સમ્રાટ અશોકને રિલેટેડ બૌદ્ધ ધર્મ ના

[01:54:04] અભ્યુદયમાં પ્રદાન અને સાથે સમ્રાટ અશોક

[01:54:07] જે છે કે જેની સાથે સંકળાયેલી કેટલીક

[01:54:09] મહત્વની બાબતો જે ખાસ ધાર્મિક બાબતો સાથે

[01:54:12] સંકળાયેલી છે એના શિલાલેખો છે એના અભિલેખો

[01:54:15] જે છે એમાંથી દોસ્તો આપણને પ્રશ્નો પૂછતા

[01:54:17] હોય છે તો દોસ્તો આ બધા પાસાઓને આ ટોપિકની

[01:54:20] અંદર કવર કરીશ પહેલી શરૂઆત કરવી છે દોસ્તો

[01:54:22] મૌર્ય સામ્રાજ્યની માહિતી આપણને શેમાંથી

[01:54:24] પ્રાપ્ત થાય છે માહિતીના સોર્સીસ કયા છે

[01:54:27] તો દોસ્તો પહેલા સોર્સિસ જે છે હું તમને

[01:54:29] એકદમ શોર્ટ એન્ડ સ્વીટમાં કહી દઉં ત્રણ

[01:54:30] પ્રકારના સોર્સિસ બનશે એક જે સ્ત્રોત બનશે

[01:54:34] છે એ ભારતીય લેખકોએ લખેલી વાત હશે બીજા જે

[01:54:37] સ્ત્રોત બનશે એ વિદેશી લેખકોએ લખેલા હશે

[01:54:40] અને ત્રીજા જે સોર્સ બનશે કે જેની અંદર

[01:54:43] ખાસ વિશેષ રીતે એવું કહી શકાય કે જે

[01:54:45] પુરાતત્વીય લેખો અથવા તો અભિલેખો શિલાલેખો

[01:54:48] લઘુશિલાલેખો

[01:54:50] અને જે સ્થાપત્યોમાંથી જે કઈ માહિતી મળે

[01:54:53] છે એ પણ મૌર્ય સામ્રાજ્યની માહિતીનો સોર્સ

[01:54:55] બનશે તો આવી ત્રણ રીતે માહિતી મળવાનો

[01:54:57] પ્રયત્ન થાય છે પહેલી વાત કરવી છે ભારતીય

[01:54:59] લેખો ઉપરથી તો દોસ્તો ભારતીય સોર્સિસની

[01:55:02] અંદર પહેલો સૌથી મહત્વનો સોર્સ બનતો હોય

[01:55:04] છે ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યના જ ગુરુ એટલે કે

[01:55:06] ચાણક્ય કૌટિલ્ય કે જેના અર્થશાસ્ત્રથી

[01:55:09] દોસ્તો કૌટિલ્યના અર્થશાસ્ત્રમાંથી આપણને

[01:55:11] મૌર્ય સામ્રાજ્યની માહિતી મળે છે તો એ જ

[01:55:13] પ્રમાણે દોસ્તો પુરાણો જે છે પુરાણોની એક

[01:55:16] વિષયવસ્તુનો ભાગ છે કે જે તે સમયે જે

[01:55:19] પુરાણો લખાયેલા હોય એ સમયના શાસકો અથવા તો

[01:55:22] અગાઉ થઈ ગયેલા શાસકો જે છે એમની વિષયવસ્તુ

[01:55:25] પણ એમાં ક્યાંક કવર અપ કરતા હોય છે

[01:55:27] શાસકોની વંશાવલીનો પણ ઉલ્લેખ મળતો હોય અને

[01:55:30] શાસકોને પણ કોઈ દેવીય સ્ત્રોત સાથે ક્યાંક

[01:55:33] સમાન તા જેવા એના ગુણો જે છે એને

[01:55:35] દર્શાવવાનો પ્રયત્ન કરેલો હોય છે તો

[01:55:37] દોસ્તો અહીયા વિષ્ણુપુરાણ જે છે કે

[01:55:39] જેમાંથી પણ દોસ્તો આપણને મૌર્ય એમપાયરની

[01:55:41] ઇન્ફોર્મેશન મળે છે ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય એના

[01:55:45] ધર્મ અથવા તો એની જાતિ અથવા તો એના

[01:55:47] પારિવારિક વ્યવસ્થા વિશેની જે ઇન્ફોર્મેશન

[01:55:50] જે છે કે જે આપણને દોસ્તો વિશાખાદત્તનું

[01:55:52] મુદ્રા રાક્ષસ જે છે એમાંથી મળી આવે છે એ

[01:55:55] જ પ્રમાણે સોમદેવની રચના છે સાહેબ કથા

[01:55:58] સરિત સાગર એ પણ મૌર્ય એમ્પાયરનો એક બેઝિક

[01:56:00] ફંડા આપે છે એ જ પ્રમાણે ક્ષમેન્દ્રની

[01:56:04] રચના છે બૃહદ કથામંજરી કે બાળભટ્ટનું

[01:56:06] હર્ષચરિત જે છે એમાંથી પણ આપણને ખાસ

[01:56:09] માહિતી મળતી હોય છે મૌર્ય એમ્પાયરના અમુક

[01:56:12] અમુક ડેટાબેસ ત્યાંથી પણ આપણને મળે છે અને

[01:56:15] સાથે પતંજલિ કે જે મૌર્ય પછી મૌર્યતર

[01:56:18] કાળની અંદર જ્યારે આપણે જાઈએ છીએ તો

[01:56:20] દોસ્તો મૌર્ય પછી આપણને શૃંગ વંશ જે જોવા

[01:56:23] મળતો હોય છે અને એ શૃંગ વંશની અંદર જે

[01:56:25] શાસક હતા પુષ્યમિત્ર શૃંગ એ પુષ્યમિત્રના

[01:56:29] જ રાજદરબારમાં બિરાજમાન એટલે કે જેણે

[01:56:31] યોગદર્શનની રચના ચના કરેલી એવા પતંજલિ કે

[01:56:34] જેમણે મહાભાષ્યની જે રચના કરેલી છે એમાં

[01:56:37] પણ મૌર્યનો ઇતિહાસ મળે છે ઓકે આ વાત થઈ

[01:56:41] દોસ્તો ભારતીય લેખકોના ગ્રંથોની એ જ

[01:56:43] પ્રમાણે દોસ્તો ધર્મ ગ્રંથો ઉપર જ્યારે

[01:56:45] ફોકસ કરીએ છીએ તો દોસ્તો મૌર્ય સામ્રાજ્ય

[01:56:48] જે છે એની અંદર દોસ્તો ત્રણ અલગ અલગ ધર્મ

[01:56:51] પરંપરા તમને ખાસ જોવા મળતી હોય છે જેમ કે

[01:56:54] હું વાત કરીશ દોસ્તો ચંદ્રગુપ્તની

[01:56:57] તો ચંદ્રગુપ્ત જે છે જેણે જૈન ધર્મ

[01:56:59] અંગીકાર કરેલો છે બીજા નંબર ઉપર બિંદુસાર

[01:57:02] જે છે તો બિંદુસાર જે છે કે જે આજીવક

[01:57:06] સંપ્રદાયના અંગીકાર કરે છે

[01:57:09] અને ત્રીજા નંબર ઉપર સાહેબ વાત કરીશ

[01:57:11] અશોકની સમ્રાટ અશોક કે જેણે પોતે બૌદ્ધ

[01:57:15] ધર્મ અંગીકાર કરેલો છે તો દોસ્તો

[01:57:18] ધર્મગ્રંથોની દ્રષ્ટિએ જોવા જાય તો જૈન

[01:57:20] ધર્મ ગ્રંથો અને બૌદ્ધ ધર્મ ગ્રંથોનો

[01:57:22] અહીયા વિશેષ પ્રભાવ જોવા મળેલો છે તો

[01:57:24] દોસ્તો એ ધર્મગ્રંથોમાંથી પણ આપણને મૌર્ય

[01:57:26] સામ્રાજ્યની માહિતી મળે છે ઓકે જૈન ધર્મ

[01:57:29] ગ્રંથો બૌદ્ધ ધર્મ ગ્રંથોમાં વિશેષ રીતે

[01:57:32] ચંદ્રગુપ્તે જેમની પાસેથી

[01:57:35] જૈન ધર્મ અંગીકાર કરેલો એ વ્યક્તિ કે જે

[01:57:38] હતા દોસ્તો ભદ્રબાહુ અને ભદ્રબાહુ જે છે

[01:57:41] એમની રચના છે સાહેબ કલ્પસૂત્ર તો

[01:57:44] કલ્પસૂત્ર પણ દોસ્તો આ જ સમયમાંથી મળે છે

[01:57:46] ગુજરાતની દ્રષ્ટિએ જોવા જાય તો ખાસ

[01:57:48] કુમારપાળના સમયમાં દોસ્તો જૈન ધર્મ વિશેષ

[01:57:51] પ્રભાવિત થતો હોય છે ખૂબ સારો ફેલાવો થતો

[01:57:53] હોય છે અને ગુજરાતની અંદર જ્યારે એનો

[01:57:56] ફેલાવો થાય છે એ સમયે એક આચાર્ય હેમચંદ્ર

[01:57:58] આચાર્ય જેને આપ કલીકાલ સર્વજ્ઞ તરીકે પણ

[01:58:01] ઓળખો છો એ આચાર્ય હેમચંદ્રાચાર્યનું જે

[01:58:03] પરિશિષ્ટ પર્વ નામે ગ્રંથ છે એમાંથી પણ

[01:58:06] દોસ્તો આપણને માહિતી મળે છે તો એને પણ

[01:58:08] ચોક્કસથી યાદ રાખવાનો પ્રયત્ન કરો એ સિવાય

[01:58:11] દોસ્તો બૌદ્ધ ધર્મ ગ્રંથોમાં જ્યારે આપ

[01:58:13] જાવ છો તો દોસ્તો બૌદ્ધ ધર્મ ગ્રંથોની

[01:58:16] અંદર મહાબધી વંશ છે દીર્ઘનિખા એ કથાવસ્તુ

[01:58:20] છે મોગલીપુત્ર જે આપણને ખાસ બૌદ્ધ ધર્મ

[01:58:22] પરિષદોની અંદર અધ્યક્ષ તરીકે જોવા મળતા

[01:58:24] હોય છે મેલિન્ંદ પનહો ખાસ એવું કહી શકાય

[01:58:27] કે એક ઇન્ડોગ્રીક શાસક

[01:58:32] હતા જેનું નામ હતું

[01:58:34] ઇન્ડોગ્રીક શાસક હતા જેનું નામ હતું

[01:58:34] દોસ્તો મિનાંડર

[01:58:38] એ મિનાંડર જે છે જેને મિલિંદ નામે ભારતીય

[01:58:42] નામ પણ ધારણ કરેલું છે એને બૌદ્ધ સાધુ

[01:58:45] નાગસેન સાથે

[01:58:48] ચર્ચા થાય છે આણે પોતે બૌદ્ધ ધર્મ અંગીકાર

[01:58:51] કરેલો હતો મિનાંડરે અથવા તો મિલિંદે એ

[01:58:53] વ્યક્તિ જ્યારે બૌદ્ધ સાધુ નાગસેન સાથે

[01:58:56] મુલાકાત કરે છે તો એમને પોતાના ઘણા બધા

[01:58:58] પ્રશ્નો મૂકે છે તો એ નાગસેન અને મિનાંડર

[01:59:01] વચ્ચેના જે પ્રશ્નોનો જે સંવાદ છે એને ખાસ

[01:59:04] એક ગ્રંથમાં પરિવર્તિત કરવામાં આવ્યો

[01:59:06] નાગસેન તરફથી ને એને આપણે શું કહીશી

[01:59:09] દોસ્તો તો કે મિલિંદ પનહો તો એમાં

[01:59:11] મિલિંદના ઘણા બધા પ્રશ્નો હતા સાથે દોસ્તો

[01:59:14] અશોક વોદાન છે જાતક કથાઓ જે મહાત્મા બુદ્ધ

[01:59:17] જે છે ગૌતમ બુદ્ધને રિલેટેડ તૈયાર થયેલી

[01:59:19] છે અને ખાસ સ્ત્રી પીટક સુક્તપીટક

[01:59:22] વિનયપીકટ અભિદમ પીટક જે છે એમાં વિશેષ

[01:59:24] રીતે દોસ્તો એવું કહી શકાય કે

[01:59:25] અભિધમપીટકનું પણ નિર્માણ જે છે સમ્રાટ

[01:59:28] અશોકના સમયમાં બૌદ્ધ ધર્મ પરિષદ માં થાય

[01:59:30] છે શુક્તપટક વિનય પીટક પહેલા પહેલી બૌદ્ધ

[01:59:33] ધર્મ પરિષદમાં તૈયાર થઈ ગયા પણ અભિધમ પીટક

[01:59:36] જે છે એ અશોકના સમયમાં તૈયાર થાય છે તો

[01:59:38] વ્યવહારે છે કે ભાઈ એ સમયે અશોકે જે બૌદ્ધ

[01:59:40] ધર્મ પરિષદનું આયોજન કરેલું હતું ઈસવીસન

[01:59:43] પૂર્વે 251 ની અંદર તો એમાંથી પણ દોસ્તો

[01:59:46] ત્રિપીટકોમાંથી પણ આપણને ઇન્ફોર્મેશન મળશે

[01:59:49] આગળ ખાસ તો એવું કહી શકાય કે કૌટિલ્ય કહી

[01:59:52] શકાય ચાણક્ય કહી શકાય એના અર્થશાસ્ત્રનું

[01:59:55] એક વિશેષ મહત્વ બને છે પેલા તો

[01:59:57] અર્થશાસ્ત્રનો પ્રશ્ન આપણે જીપીએસસીની

[01:59:59] એક્ઝામોમાં જોવા મળે મળે છે કે

[02:00:00] અર્થશાસ્ત્ર જે છે એ કઈ ભાષામાં લખાયેલ છે

[02:00:02] તો તમારે ખાસ યાદ રાખવાનું થશે સંસ્કૃત

[02:00:04] ભાષામાં અર્થશાસ્ત્ર લખાયેલું છે ઓકે

[02:00:07] અર્થશાસ્ત્ર શેની ઉપર લખાયેલો ગ્રંથ છે તો

[02:00:09] કે રાજનીતિશ ઉપર છે વહીવટી તંત્ર ઉપર

[02:00:12] લખાયેલો ગ્રંથ છે ચાણક્યના કૌટિલ્યના

[02:00:15] અર્થશાસ્ત્ર પ્રમાણે કોઈ રાજ્ય તમારે

[02:00:18] ચલવું છે તો રાજ્ય જે છે કે જેને તમારે

[02:00:21] ચલાવવું છે સારામાં સારી રીતે જ્યારે આપણે

[02:00:23] રાજ્યનો ખાસ વિકાસ કરવો છે તો એના માટે

[02:00:26] તમારે રાજ્યમાં સાત મજબૂત પાસાઓ જોશે

[02:00:30] દોસ્તો આ સાતે સાત મજબૂત પાસાઓ આપની સમક્ષ

[02:00:32] મૂકવાનો પ્રયત્ન કરીશ એક તો રાજ્યની અંદર

[02:00:35] રાજા જે છે એ ખૂબ મજબૂત હોવા જોઈએ બીજું

[02:00:38] રાજાનું મંત્રીમંડળ જે છે એ પણ ખૂબ સારું

[02:00:41] હોવું જોઈએ ત્રીજા નંબર ઉપર વાત કરીએ તો

[02:00:44] રાજા જે છે એની સેના જે છે એ પણ ખૂબ મજબૂત

[02:00:48] હોવી જોઈએ ચોથું રાજાના જે મિત્ર રાજાઓ છે

[02:00:52] એ પણ ખૂબ મજબૂત હોવા જોઈએ

[02:00:55] પાંચમાં નંબર ઉપર કહી શકાય દોસ્તો કે ભાઈ

[02:00:58] ખાસતો તો જે તે સામ્રાજ્ય જે છે એની

[02:01:01] સંપત્તિ અથવા તો રાજકોષ જે છે કે જે જાહો

[02:01:04] જલાલીથી ભરપૂર હોવો જોઈએ ત્યાર પછી દોસ્તો

[02:01:08] રાજ્ય જે છે કે જેની સીમા ખૂબ મોટી હોય

[02:01:11] એટલે કે રાજ્યનું ક્ષેત્ર જે છે ખૂબ મોટું

[02:01:13] હોવું જોઈએ અને સાથે સાથે દોસ્તો એવું કહી

[02:01:16] શકાય કે આ મંત્રીમંડળથી લઈને આ બધા પાસાઓ

[02:01:20] જે છે એને ચલાવી શકે એવા સક્ષમ શાસક જે છે

[02:01:23] ને એના સામ્રાજ્યની અંદર દરેક પાસાઓ

[02:01:26] જ્યારે ફૂલફિલ થતા હોય છે ત્યારે ત્યારે

[02:01:28] તમને આ મહત્વની વ્યવસ્થા જોવા મળે છે જેમ

[02:01:32] કે યસ અહીયા એક કિલ્લો રહી ગયો છે

[02:01:37] તો ચંદ્રગુપ્તનો કિલ્લો પણ આપણે ચર્ચામાં

[02:01:39] લેશું મેગેસ્થનીસના મત અનુસાર

[02:01:41] પાટલીપુત્રમાં જે ચંદ્રગુપ્તની આખી

[02:01:43] કિલ્લેબંધ વ્યવસ્થા વાળી જે વાત છે ઓકે તો

[02:01:46] કિલ્લો છે સૈન્ય છે, સંપત્તિ છે,

[02:01:48] સામ્રાજ્ય છે, મંત્રીમંડળ છે, મિત્ર છે

[02:01:50] અને શક્તિશાળી રાજા છે. આ સાત પાસાઓ જે છે

[02:01:53] એને કહેવાય સપ્તાંગ સિદ્ધાંત જે કોણે

[02:01:55] આપેલા છે કૌટિલ્ય તમે કોઈ પણ દેશ જે છે ને

[02:01:58] એ મજબૂત હશે કે નહીં એ તમે શેના આધાર ઉપર

[02:02:00] નક્કી કરી શકશો આમાંથી બધા પાસાઓ જો

[02:02:03] ફૂલફિલ થતા હશે ને તો એ દેશ તાકાત વાળો

[02:02:05] હશે જેમાં કોઈ જ શંકાને સ્થાન નથી કઈ રીતે

[02:02:08] સમજો મજબૂત રાજા હોય તો સામર્થ્ય એની પાસે

[02:02:11] હશે ઓકે રાજાની સેના મજબૂત હશે તો સૈન્ય

[02:02:14] જે છે એની મદદથી કોઈ પણ પ્રદેશો ઉપર

[02:02:16] આક્રમણા તે બધારે વસ્તુ કરી શકશે ઓકે એની

[02:02:19] તિજોરી જાહો જલાલીથી ભરપૂર હશે ભરેલી હશે

[02:02:22] તો કોઈ જ વાંધો જ નથી ઓકે આજુબાજુનું

[02:02:24] રાજ્ય ચાણક્ય તો ત્યાં સુધી દોસ્ત કહીને

[02:02:27] ગયા કે જો તમારું પાડોશી રાજ્ય તમારું

[02:02:29] મિત્ર નથી ને તો એ ભવિષ્યનું શત્રુ પણ છે.

[02:02:32] તો દોસ્તો બાજુ બાજુમાં બધે પાડોસીઓ તમારા

[02:02:34] મિત્ર રાજ્યો હોવા જોઈએ આપણે પાડોસમાં છે

[02:02:36] હા વાયુ વેસીમાં ઉપર ખતરનાક છે તમે ખ્યાલ

[02:02:39] છે તમને બધાને ઓકે આપણે તો આમ જોવો તો બધી

[02:02:41] બાજુ આમ આમ થોડો થોડો થોડો થોડા ગોબા

[02:02:43] ઉપડતા જ હોય છે ઓકે મંત્રીમંડળ જે છે એ પણ

[02:02:46] તમને બધાને ખબર છે કે મજબૂત હોવું જ જોઈએ

[02:02:49] બધુય સારું હોય ને મંત્રીમંડળ જે છે જો એમ

[02:02:52] કહેવાય કે ભાઈ ડબા જેવું નીકળે તોય ઉપાધિ

[02:02:55] થાય કારણ કે સલાહકારો જે છે એ ખોટા તમારી

[02:02:57] બાજુમાં બેસી જાય તો તમારું પતન થાય થાય

[02:03:00] ને થાય આ સલાહકાર છે શાસક ના શાસકના

[02:03:02] નિર્ણય ઉપર આનો તમને વોલ્ટ જોવા મળે મળે

[02:03:05] ને મળે જો આ નબળી પ્રજા દેખાણી તો એ પથારી

[02:03:08] ફેરવે ઓકે એ સિવાય તમારું રાજ્ય ખૂબ મોટું

[02:03:10] હોવું જોઈએ તમે વિચારો તમારી પાસે બધુય

[02:03:12] હોય પણ હવે પ્રદેશ જ આવડો ખોબા જેવડો હોય

[02:03:15] તો નો છેડા ભેગા થાય ઓકે એની સાથે સાથે

[02:03:18] બોર્ડર સિક્યુરિટીની આખી જે કિલ્લાબંધ

[02:03:21] વ્યવસ્થા જે છે એ પણ સારામાં સારી હોવી

[02:03:23] જોઈએ જો આ બધુંય મજબૂત હશે ને તો

[02:03:26] સામ્રાજ્યમાં કોઈ જ ઉપાધિ આવશે નહીં ડન છે

[02:03:30] ઓકે આ ચાણક્ય તેના સપ્તાંગ સિદ્ધાંત

[02:03:33] કહેવામાં આવતા હોય છે એ જ પ્રમાણે દોસ્તો

[02:03:35] પુરાતત્વીય સ્ત્રોતની અંદર જોવા જઈએ તો

[02:03:36] પહેલા તો સમ્રાટ અશોકના જે 14 શિલાલેખો છે

[02:03:39] એ ખૂબ મહત્વના બનતા હોય છે મૌર્યકાલીન

[02:03:41] ભવનો જે છે એ ખૂબ સારા છે એમાંથી પણ

[02:03:44] કેટલીક ઇન્ફોર્મેશન મળે છે અહીંયા તમને જે

[02:03:46] ખાસ

[02:03:49] આહત સિક્કાઓ જોવા મળે છે

[02:03:53] પંચમાર્કના સિક્કાઓ જે જોવા મળે છે

[02:03:57] એ પણ એક વિશેષ મહત્વના છે મોટા ભાગે

[02:03:59] અહીંયા તમને ચાંદી જોવા મળતું હોય

[02:04:02] ઓકે બરબર ટેકરી ઉપરની જે ગુફાઓ છે

[02:04:05] નાગાર્જુન ટેકરી ઉપરની જે ગુફાઓ છે એ પણ

[02:04:07] ખાસ આ સમયની એક ઐતિહાસિક શોર્ટસ આપે છે

[02:04:10] જેમાં અશોક અને દશરથ આ બંનેનું ખાસ વિશેષ

[02:04:13] યોગદાન માનવામાં આવતું હોય છે. ઓકે એ જ

[02:04:15] પ્રમાણે મૈસૂરના શિલાલેખ છે સમ્રાટ અશોકના

[02:04:17] અલગ અલગ શિલાલેખો

[02:04:19] યસ સિકંદરની સાથે જે ભારતની વાયવ્ય સીમા

[02:04:22] ઉપર જે જે લોકો ખાસ પ્રસરણ કરેલા હતા એ

[02:04:24] લેખકો જેમાં ખાસ મેસોડોનિયન લેખકો પણ છે.

[02:04:27] કોઈ ગ્રીક લેખકો પણ છે, ગ્રીક તત્વ ચિંચકો

[02:04:30] પણ છે. ઓકે આ બધા લોકો જે છે ને એ પણ

[02:04:32] મહત્વના સોર્સીસ બનતા હોય છે એનું મૂળ

[02:04:34] કારણ શું ખબર છે કારણ કે એક સમય આપણે

[02:04:37] ચર્ચામાં લેશું એક વ્યક્તિને જેનું નામ છે

[02:04:39] મેગેસ્થનીસ જે સેલ્યુકસ નિકેટરનો રાજદૂત

[02:04:42] છે અને ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યના દરબારમાં આવતો

[02:04:43] હોય છે અને આ મેગેસ્થનીસનું જે પુસ્તક છે

[02:04:46] જેનું નામ છે ઇન્ડિકા

[02:04:49] હવે વાત દોસ્તો એવી છે કે ઇન્ડિકા જે છે

[02:04:52] ને જે મેગેસ્થેનીઝની રચના

[02:04:57] પણ દોસ્તો આ ઇન્ડિકા આપણને મૂળ સ્વરૂપમાં

[02:04:59] નથી મળેલી

[02:05:02] આનો પ્રોપર સોર્સ આપણી પાસે નથી

[02:05:05] 100% નથી તો આપણે શું કર્યું ખબર છે આ બધા

[02:05:09] લેખકો એરિસ્ટોબુલસ હોય આરનેકીસ હોય નિયાકસ

[02:05:12] હોય સ્ટ્રેબો હોય એરિયન હોય કે પછી

[02:05:16] ડિયોડોરસ હોય પ્લુટાર્ક હોય એ બધાના

[02:05:19] લેખોમાંથી ઇન્ડિકાના અમુક અંશ લીધેલા છે એ

[02:05:23] સિવાય સ્ટ્રેબો અને પ્લુટાર્ક જે છે કે

[02:05:26] જેના લેખોમાં તમને ખાસ એક રાજાનો ઉલ્લેખ

[02:05:29] જોવા મળે

[02:05:30] પ્લુટાર્કના લેખોની અંદર એન્ડ્રોકોટસ

[02:05:32] કરીને એક રાજાનો ઉલ્લેખ છે સ્ટ્રેબોના

[02:05:35] લેખોની અંદર સેન્ડ્રોકોટ્સ કરીને એક

[02:05:37] રાજાનો ઉલ્લેખ છે અને ખાસ એક વ્યક્તિ જે

[02:05:40] છે ખાસો ઇતિહાસની અંદર વિશેષ નામ છે એમનું

[02:05:44] વિલિયમ જોન્સ એ વિલિયમ જોન્સ જે છે એ પોતે

[02:05:47] એવું કહે છે કે એમના મત અનુસાર અહિયા

[02:05:50] પ્લુટાર્ક ના લેખોમાં જે એન્ડ્રોકોટનો

[02:05:52] ઉલ્લેખ છે કે સ્ટ્રેબોના લેખો ની અંદર જે

[02:05:54] સેન્ડ્રોકોષનો ઉલ્લેખ છે આ શાસક બીજું કોઈ

[02:05:56] નહીં કોણ ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યની કરે છે તો

[02:06:00] ભારતીય વ્યવસ્થાઓમાંથી જે લોકો ઐતિહાસિક

[02:06:03] ગ્રંથોમાં જેણે યોગદાન આપેલું એવા વિલિયમ

[02:06:06] જોન્સ જે છે એમનું પણ ખાસ માનવું એવું છે

[02:06:08] કે આ બે મેગેસ્થની સોરી આ બેએ કોની ઉપર

[02:06:11] લખેલું છે ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય ઉપર લખેલું છે

[02:06:13] સાથે સાથે ડાયમેક્સ કે જે બિંદુસારના

[02:06:16] દરબારમાં આવેલો છે બિંદુસારના દરબારમાં

[02:06:17] ખાસ સીરિયાના રાજા એન્ટીઓક્સ એન્ટીઓક્સનો

[02:06:20] રાજદૂત હતો ડાયમેક્સ એ આવેલો હતો તો એ પણ

[02:06:22] ખાસ યાદ રાખી શકશો સાથે યસ વિલિયમ જોન્સ

[02:06:26] વાળી વાત પણ મે તમને કરી દીધી એક મહત્વનો

[02:06:29] નો સોર્સ છે દોસ્તો આમાંથી તમને સીધો

[02:06:30] પ્રશ્ન જીપીએસસી પૂછે છે જો હું બધુય જે

[02:06:33] છે ને જીસ્ટ કાઢી કાઢીને લઈ આવ્યો છું.

[02:06:35] કામની કામની દરેક વસ્તુ જે છે એને

[02:06:37] એડવાન્સમાં પહેલેથી જ કવર કરતા જાય છે

[02:06:39] એવું નહી કે પહેલા ને છેલ્લા ને જે જે એમ

[02:06:41] લાગે કે ભાઈ આ વસ્તુ રેગ્યુલર પૂછાય એવી

[02:06:43] છે સંભાવના મેક્સિમમ છે તો એમાંથી પ્રશ્ન

[02:06:46] બનશે તો આપણે એ તૈયાર કરીએ છીએ ઓકે હવે

[02:06:49] વાત એ કરું છું દોસ્તો મેગેસેનીઝ

[02:06:51] મેગેસેનીઝનું જે ઇન્ડિકા છે પહેલા

[02:06:52] મેગેસ્થેનિકનો નાનકડો રેફરન્સ આપી દઉં

[02:06:56] સિકંદર જે છે ને

[02:06:59] સિકંદરનો એક સેનાપતિ હતો

[02:07:03] જેનું નામ હતું સેલ્યુક નિકેટર

[02:07:10] આ સેલ્યુકસ નિકેટર જે છે એ સિકંદર જ્યારે

[02:07:12] પોતે જીતેલા પ્રદેશો એક સમયે ભારતની

[02:07:16] વાયવવીય સીમા સાઈડના જે મોટા ભાગના

[02:07:18] પ્રદેશો જે છે એ કોણ સંભાળતો હોય છે

[02:07:20] સિકંદરના પ્રદેશો સેલ્યુકસ નિકેટર દોસ્તો

[02:07:24] એવું કહેવાય છે કે આ સેલ્યુકસ નિકેટર જે

[02:07:26] છે જ્યારે રાઈઝ રાજદૂત તરીકે એક વ્યક્તિને

[02:07:29] ભારતમાં મોકલે છે ચંદ્રગુપ્તના દરબારમાં

[02:07:33] કે જેનું નામ છે મેગેસ્થનીસ

[02:07:36] અને આ મેગેસ્થની ભારતના સમાજને સાત ભાગમાં

[02:07:41] વિભાજિત કરેલાની વાત છે દોસ્તો એ સાથે સાત

[02:07:44] ભાગ યાદ રાખો યાદ રાખો દોસ્તો અહીંયા

[02:07:47] ભારતની અંદર જે સમાજ સાત ભાગમાં જે

[02:07:49] વિભાજિત થયેલો છે મારી દ્રષ્ટિએ પહેલી

[02:07:52] શરૂઆત આપ કરી શકો છો સૌથી પહેલા ખેડૂતથી

[02:07:54] એના પછી દોસ્તો સૈનિકોથી બે તો ઇઝીલી યાદ

[02:07:57] રહી જાય એવા છે એ સિવાય દોસ્તો વેપારી

[02:08:00] વર્ગત્રણ થયા શ્રમિક વર્ગ ચાર થયા શિકારી

[02:08:02] વર્ગપાંચ થયા

[02:08:04] હવે આમાં

[02:08:07] વહીવટી કર્મચારી અને સભાસદ એ બેયને તમે

[02:08:09] કોમનલી પણ લઈ શકો છો અને તત્વજ્ઞાની જે છે

[02:08:13] આવા તમે અલગ અલગ ભાગ પાડી શકો છો ઓકે આ

[02:08:16] સાત ભાગમાં વિભાજિત કરવાની વાત જે છે કોણે

[02:08:19] કરેલી છે તો કે ભાઈ મેગેસ્થનીઝના ગ્રંથમાં

[02:08:22] જેને આપણે કહી છીએ દોસ્તો ઇન્ડિકા

[02:08:24] ઇન્ડિકામાંથી કઈ કઈ ઇન્ફોર્મેશન મળે તો કે

[02:08:26] મૌર્યકાળનો સમાજની પણ માહિતી મળશે કેટલીક

[02:08:28] વહીવટી બાબતો કેમ જેમ કે હું વાત કરું આ

[02:08:31] મેગેસ્થેલીસનો ગ્રસ્થ ઈડિકા છે

[02:08:35] તો ઇન્ડિકા નગર પ્રશાસનની જબરજસ્ત વાત કરે

[02:08:38] છે.

[02:08:40] નગર પ્રશાસન જે છે કે જેની અંદર

[02:08:44] 30 સભ્યોની

[02:08:48] જે સમિતિની વાત છે

[02:08:51] એનો ઉલ્લેખ પણ આમાંથી આપણને ખાસ પ્રાપ્ત

[02:08:54] થાય છે તો એ પણ યાદ રાખવી જરૂરી બનતી હોય

[02:08:56] છે એનાથી વિશેષ હવે એક ભ્રામક વાત છે હવે

[02:09:00] આ જે મુદ્દા મૂકું છું ને એ ખરેખર

[02:09:04] ભ્રમણા છે અનુમાન છે એને સ્પષ્ટ રીતે

[02:09:09] ચોખવટ કરી શકાતી નથી એટલા માટે કારણ કે એ

[02:09:13] વ્યક્તિનું એવું માનવું હતું

[02:09:14] મેગેસ્થનીસનું કે ભારતમાં દુષ્કાળ નોતા

[02:09:18] પડતા પણ તમે જો અલ્ય જૈન ધર્મની કથાઓ

[02:09:21] સાંભળેલી હોય તો એમાં પાછું આપણને એવી

[02:09:24] માહિતી મળે છે કે મગજમાં દુષ્કાળ પડ્યો

[02:09:26] હતો અને ભદ્રબાહુના શિષ્યો સાથે

[02:09:28] ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય જે છે કે જે દક્ષિણમાં

[02:09:30] રાય જાય છે અને સ્થૂલભદ્રના શિષ્યો એ

[02:09:33] ઉત્તરમાં મગજમાં એમનામ રહેતા હોય છે પહેલા

[02:09:35] દક્ષિણમાં કર્ણાટકના શ્રવણ બેલગોળાની અંદર

[02:09:37] જતા હોય છે આવી કદાચ તમે સ્ટોરી સાંભળેલી

[02:09:40] છે ઓકે તો એ કથાની અંદર આપણને ચોક્કસથી

[02:09:43] દેખાડે છે કે ચંદ્રગુપ્તના સમયમાં જ

[02:09:45] મગધમાં દુષ્કાળ પડેલો છે. તો અ મેગેસ્થનીસ

[02:09:49] એવું માને છે કે ભાઈ ભારતમાં દુષ્કાળ નહતો

[02:09:51] તો મેગસ્થનીસના મત અનુસાર ભારતમાં દુષ્કાળ

[02:09:53] નહતો પણ તો વાત સાચી છે સાહેબ નંબર ટુ ઓકે

[02:09:56] અહિયા દાસ પ્રથાનું કોઈ અસ્તિત્વ ન હતું

[02:09:59] પણ તમને ખ્યાલ હોય તો ખાસ ત્રિપીટકની અંદર

[02:10:01] પણ દાસોનો ઉલ્લેખ કરે છે અને સાથે સાથે

[02:10:04] દોસ્તો ઇન્ડિકા જે છે સોરી અર્થશાસ્ત્ર જે

[02:10:08] છે એની અંદર પણ દાસોનો ઉલ્લેખ કરે છે તો

[02:10:10] દોસ્તો કહેવાનો મતલબ એ છે કે દાસ પ્રથા

[02:10:12] અસ્તિત્વમાં હતી આને જોયેલી નથી ઓકે આજ

[02:10:17] મેગેસનીસ જે ને ઇન્ડિકાની અંદર ખાસ એવું

[02:10:19] કહે છે કે ચોરીના ગુના બહુ રેરલી થતા એટલે

[02:10:22] એનો મતલબ શાસન વ્યવસ્થા ખૂબ સારી હતી.

[02:10:25] લોકોનું જીવન ધોરણ એકદમ હાઈ પ્રોફાઇલ

[02:10:27] જિંદગી જીવતા કારણ કે આર્થિક જાહો જલાલી

[02:10:29] ખૂબ સારી હતી ધાર્મિક પ્રસંગે લોકો ક્યારે

[02:10:32] ક્યારેક સોમરસનું પણ પાલન પાન કરતા હોય છે

[02:10:36] એટલે પાર્ટી થોડાક ફોર્મમાં પણ આવતા હોય

[02:10:38] છે ઓકે એની સાથે સાથે ઋતુઓ જે છે એનું પણ

[02:10:42] વર્ણન છે સ્ત્રીઓ જે છે એની પણ એક વિશેષ

[02:10:45] વાત કરેલી છે કે મંત્રીમંડળ સહિત

[02:10:47] સ્ત્રીઓને સ્થાન છે એનો એક અર્થ એવો થાય

[02:10:51] કે સ્ત્રીઓનો સામાજિક દરજ્જો કેવો છે?

[02:10:53] શ્રેષ્ઠ છે સારો છે આગળ દોસ્તો વાત કરીએ

[02:10:56] તો શ્રીમંત પરિવારો જે છે જેની અંદર

[02:10:58] બહુપત્ની પ્રથા અસ્તિત્વમાં હતી આવું

[02:11:01] મેગેસ્થનીઝનું માનવું છે એટલે માટે સુખી

[02:11:03] માણસો જે છે એને પોહાતું હોય છે એવું

[02:11:05] અંદાજ માની શકો છો ખરેખર આ વસ્તુ યોગ્ય

[02:11:08] નથી પણ કમ્પેરેટીવલી તમે જોશો ને તો અગાઉ

[02:11:12] મૌર્ય પહેલાનો જે સમય છે ને

[02:11:16] ન્યા મહિલાઓની સામાજિક સ્થિતિ

[02:11:25] ડાઉનસાઈડ હતી કથડેલી હતી નબળી પડેલી હતી

[02:11:30] પણ મૌર્ય સામ્રાજ્યમાં ફરીથી મહિલાની

[02:11:33] સ્થિતિ કેવી થાય છે તો કે મજબૂત થાય છે

[02:11:36] એનું કારણ શું તો કે બે ધર્મનો પ્રભાવ

[02:11:39] એક જૈન ધર્મનો પ્રભાવ અને બીજો બૌદ્ધ

[02:11:43] ધર્મનો પ્રભાવ આ પણ ખાસ મગજમાં રાખી શકો

[02:11:46] ઓકે તો એનો એક અર્થ એવો પણ થશે ને કે

[02:11:49] સાહેબ વર્ણ વ્યવસ્થા જે

[02:11:52] એનું કઠોર સ્વરૂપ નહી હોય હા સાહેબ વર્ણ

[02:11:54] વ્યવસ્થા જે છે એનું કઠોર સ્વરૂપ નથી એનું

[02:11:57] પણ કારણ શું છે તો કે જૈન ધર્મ અને બૌદ્ધ

[02:11:59] ધર્મનો પ્રભાવ જે શાસકોએ પોતે અંગીકાર

[02:12:01] કરેલા હતા તો એ સમાનતામાં માનતા હતા

[02:12:04] અસમાનતાઓ દૂર થઈ હશે મહિલાઓમાં પણ

[02:12:07] અસમાનતાઓ દૂર થઈ હશે અને સાથે સાથે ત્રીજા

[02:12:10] ચોથા વર્ણને જે ખાસ અસમાન જે કંઈ દરજ્જો

[02:12:13] મળતો હતો એમાંથી બહાર કાઢવાનો પણ પ્રયત્ન

[02:12:16] કરેલો છે કારણ કે અહી એક સ્પષ્ટ વાત કરેલી

[02:12:18] છે કે જે વ્યક્તિ શિલ્પી છે

[02:12:22] એ કોઈપણ વર્ણનો હશે

[02:12:26] કોઈપણ વર્ણનો

[02:12:28] એને સમાજમાં કેવો દરજ્જો મળતો હોય છે ઉચ્ચ

[02:12:31] દરજ્જો મળે છે એનો મતલબ એવો કે ભાઈ અહીંયા

[02:12:35] ખરેખર જે વ્યક્તિ પાસે નોલેજ છે જે

[02:12:38] વ્યક્તિ પાસે ટેલેન્ટ છે ટેલેન્ટની કદર

[02:12:40] થાય છે વેલ્યુ થાય છે મૌર્ય એમ્પાયરમાં

[02:12:43] વર્ણથી બિલોંગ કરે છે કોઈપણ વર્ણ કશો જ

[02:12:46] ફરક પડતો નથી તો જૈન ધર્મ બૌદ્ધ ધર્મનો

[02:12:49] પ્રભાવ જે છે એ અહીયા જોવા મળે છે.

[02:12:51] મથુરાના વિસ્તારોની અંદર ખાસ

[02:12:53] મેગેસ્થેનીસનું એવું માનવું છે કે અહીંયા

[02:12:55] વિષ્ણુભક્ત લોકો રહેતા હશે. તો થોડું

[02:12:57] અપડેટેડ કન્ટેન્ટ છે ખાસ યાદ રાખજો

[02:12:59] ડેટાબેઝમાં મોડીફાય કરજો એવું પણ કહેવાય

[02:13:02] છે કે ચંદ્રગુપ્તની જે રાજધાની એટલે કે

[02:13:05] દોસ્તો પાટલીપુત્ર

[02:13:08] પાટલીપુત્ર આવું લંબચોરસ આકારનું હશે ઓકે

[02:13:11] આ પાટલીપુત્ર જે છે

[02:13:14] એની માહિતી મળે છે પાટલીપુત્રની ફરતે એક

[02:13:18] આખી કિલ્લેબંધ વ્યવસ્થા જે છે એનો પણ

[02:13:21] ઉલ્લેખ છે કે લાકડાની એક મોટી કિલ્લેબંધ

[02:13:25] વ્યવસ્થા કરવામાં આવેલી

[02:13:27] જેમાં એવું કહેવાય છે કે અલગ અલગ 64 જેટલા

[02:13:30] દરવાજાઓ પણ છે

[02:13:33] આ કિલ્લાની જે દીવાલ જે છે એ સ્પેશિયલ

[02:13:36] કેસમાં લાકડાઓમાંથી બનાવેલી છે તો સીધો

[02:13:39] તમને પ્રશ્ન થાય છે લાકડા આવ્યા ક્યાંથી

[02:13:41] તો કે ભાઈ મગધ જે છે ને

[02:13:45] મગધની ફરતે પહાડીઓ આવેલી છે અને પાંચ

[02:13:49] પહાડીઓ છે અને એ પાંચ પહાડીઓમાં જંગલ

[02:13:53] વિસ્તાર છે એ જંગલમાંથી હાથી પણ મળે આવે

[02:13:56] છે તો ભારવાહક ગોતવા જવાના નથી એ જ હાથીઓ

[02:14:00] ઉપર લાકડાઓને લાદીને આ મે પાટલીપુત્ર જે

[02:14:03] છે એની ફરતે આખી કિલ્લેબંધ વ્યવસ્થા થઈ

[02:14:06] શકશે સાથે એવું પણ કહેવાય છે દોસ્તો કે આ

[02:14:09] પાટલીપુત્રની અંદર જે કાષ્ટ મહેલ હતો

[02:14:15] એનો પણ ઉલ્લેખ ખાસ મેગેસ્થનીસ કરે છે

[02:14:17] કાસ્ટ મહેલ એટલે કે એક લાકડાનો મહેલ

[02:14:20] બનાવાયેલો છે હવે લાકડાનો જે મહેલ છે એ

[02:14:24] મહેલનો તો દોસ્તો એટલો એટલો જબરજસ્ત

[02:14:26] ઉલ્લેખ જોવા મળે છે કે જે વિશે એવું

[02:14:29] કહેવાય છે કે આ લાકડાનો જે મહેલ છે કે જે

[02:14:32] કેટલા વર્ષો સુધી સ્થાયી રહ્યો તો કે છેક

[02:14:35] ગુપ્ત સામ્રાજ્યમાં જ્યારે ફાહિયાન આવે છે

[02:14:37] ને

[02:14:40] ગુપ્ત એમ્પાયર દરમિયાન

[02:14:42] તો ત્યાં સુધી આ વસ્તુ અવેલેબલ હતી એનો

[02:14:46] દોસ્ત એક અર્થ એવો થાય કે લગભગ 600 700

[02:14:50] વર્ષ સુધી તો આ લાકડાનો મહેલ આ કાસ્ટ

[02:14:52] મહેલનું અસ્તિત્વ હતું એની ભવ્યતાના વખાણ

[02:14:55] ફાહિયાને પણ કરેલા છે જબરજસ્ત કામકાજ છે

[02:14:59] સાહેબ ઓકે સાથે સાથે તક્ષશિલા ઉજ્જૈન

[02:15:01] કૌશાંબી આ સમયના નગરો જે છે શ્રેષ્ઠ હતા

[02:15:04] એની પણ માહિતી મળે છે અને સાથે સાથે

[02:15:06] ભારતમાં ગુલામ પ્રથા દાસ પ્રથા નોતી જે

[02:15:09] અગાઉ પણ મેં તમને કહી દીધેલું છે

[02:15:12] હવે સીધા આપણે મૂળ હસ્તી તરફ જાય છીએ

[02:15:15] પહેલી બોણી કરવી છે એક વ્યક્તિથી એક

[02:15:17] શાસકથી કે જેનું નામ છે દોસ્તો ચંદ્રગુપ્ત

[02:15:19] મૌર્ય પેલા એક જ જગ્યા ઉપર બધું કન્ટેન્ટ

[02:15:22] આપી દઉં છું પછી ફાસ્ટ એન્ડ ફોરવર્ડમાં એ

[02:15:24] રવિઝન ના ફોર્મ માં આવી જશે ઓકે અહીંયા

[02:15:26] દોસ્ત વાત કરીએ છે ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યની તો

[02:15:28] પહેલા તો યાદ રાખો કે આપણા ચંદ્રગુપ્તભાઈ

[02:15:31] છે એ ચંદ્રગુપ્ત જે છે કે જેમના વર્ણને

[02:15:35] લઈને ઘણા બધા પ્રશ્નો ઊભા થયેલા છે

[02:15:39] વિશેષ રીતે દોસ્તો જૈન ધર્મ ગ્રંથ

[02:15:43] અને બૌદ્ધ ધર્મ ગ્રંથ

[02:15:47] એની અંદર ચંદ્રગુપ્તને ક્ષત્રિય માનવામાં

[02:15:49] આવે છે

[02:15:51] અને વિશાખાદત્તનું

[02:15:57] જે મુદ્રા રાક્ષસ નામે ગ્રંથ છે

[02:16:01] એમાં ચંદ્રગુપ્તને શુદ્ર માનવામાં આવે છે

[02:16:05] હવે જે કાઈ શાસકોએ જે કઈ એમના વિશે જે કઈ

[02:16:10] લેખકોએ લખેલું છે પણ જૈન ધર્મ બૌદ્ધ ધર્મ

[02:16:13] ગ્રંથો તરફ લગભગ મોટા ભાગના માનતા હોય છે

[02:16:15] કારણ કે એક ક્ષેત્રનું રક્ષણ કરવાનું છે

[02:16:17] એટલે કર્મ પ્રધાન વ્યવસ્થા પ્રમાણે તો

[02:16:19] ખરેખર એક ક્ષેત્રીય બને જ છે એવું કહેવાય

[02:16:22] છે કે પીપડીવન કે જેની જેની અંદર દોસ્તો

[02:16:24] શાખીયો એમની એક શાખા હતી મૌર્ય શાખા અને એ

[02:16:27] મૌર્ય શાખાથી બિલોંગ કરતા હોય છે કોઈ

[02:16:30] જગ્યાએ એમની માતા મોરા એમની માતા જે છે

[02:16:34] એનું નામ મોરા અથવા તો મોરી જે છે એના નામ

[02:16:39] ઉપરથી પણ ક્યાંક મૌર્ય આ રાજવંશનું નામ

[02:16:42] પડ્યું છે એવું પણ મનાય છે સાથે સાથે

[02:16:44] દીપવંશ મહાવંશ જે જૈન સોરી બૌદ્ધ ધર્મ

[02:16:47] ગ્રંથો છે એમાંથી ખાસ આપણને શાક્યોની શાખા

[02:16:49] શાક્યની શાખા સાથે જે છે ને મહાત્મા બુદ્ધ

[02:16:53] પણ સંકળાયેલા હતા ગૌતમ બુદ્ધ જેમને આપણે

[02:16:57] કહીએ છીએ એ પીપળીવનના ખાસ સાખીઓ જ હતા

[02:17:00] એમના પિતા જે છે શુદ્ધોદન એ પોતે આ જ

[02:17:03] પ્રદેશથી બિલોંગ કરતા હોય છે તો ખાસ

[02:17:05] મગજમાં રાખી શકાય તો એ જ કુળથી ક્યાંક

[02:17:07] બિલોંગ કરતા હોય છે ચંદ્રગુપ્ત એવું જે

[02:17:10] બૌદ્ધ ધર્મ ગ્રંથોનું માનવું છે એ જ

[02:17:13] પ્રમાણે ખાસ તો અમુક બૌદ્ધ ગ્રંથો એવું પણ

[02:17:16] કહે છે કે ચંદ્રગુપ્તના પિતા જે છે એક

[02:17:19] સેનાપતિ હતા ધનાનંદની સેનામાં હતા અને

[02:17:22] ત્યાર પછી લડતા લડતા તા મૃત્યુ પામેલા હતા

[02:17:24] તો વિશાખાદત્તનું મુદ્રા રાક્ષસની મે તમને

[02:17:27] વાત કરી કે ચંદ્રગુપ્ત જે છે એ શુદ્ર હતા

[02:17:29] તો અલગ અલગ ડેટાબેઝ મળતો હોય છે ચાલો

[02:17:31] વિશાખાદત્ત એટ ટાઈમે અવેલેબલ નહતા એ ગુપ્ત

[02:17:35] કાળની અંદર થઈ ગયા એટલે એણે જે કાંઈ

[02:17:37] જોયેલું નહી હોય એને સાંભળેલી વાતો ઉપરથી

[02:17:39] અનુમાન લગાડેલું હોઈ શકે પણ જૈન ધર્મ

[02:17:42] ગ્રંથો અને બૌદ્ધ ધર્મ ગ્રંથો આ બંને

[02:17:43] ધર્મની પરંપરાઓ જે છે એ સમયની સમકાલીન હતી

[02:17:46] તો ઇતિહાસકારો વધારે ઓથેન્ટિક ડેટા જે છે

[02:17:50] એ જૈન ધર્મ અને બૌદ્ધ ધર્મ તરફ જતા હોય છે

[02:17:53] વિશેષ રીતે વાત કરીએ તો ચંદ્રગુપ્તના

[02:17:55] અભ્યાસની વાત કરીએ એ બહુ સિમ્પલ વસ્તુ છે

[02:17:57] ભાઈ

[02:17:59] કે ભારતની એ સમયની આઈઆઈટી કહી શકો

[02:18:02] તક્ષશિલા આ તક્ષશિલાની અંદર અભ્યાસ થાય છે

[02:18:05] તક્ષશિલામાં અભ્યાસ થવાનું કારણ પણ છે

[02:18:07] દોસ્ત એટલા માટે કારણ કે ચાણક્ય જે છે એ

[02:18:10] પોતે ક્યાના આચાર્ય હતા સાહેબ તો કે

[02:18:12] તક્ષશિલામાં તો તક્ષશિલાની અંદર જ એમના

[02:18:15] આચાર્ય જે છે

[02:18:18] ચાણક્ય

[02:18:20] એક રાજકુમારને જે રીતે તૈયાર થાય આ તમામ

[02:18:24] સૈન્ય તાલીમ હોય વહીવટી તાલીમ હોય

[02:18:29] આ તમામ વસ્તુ જે છે ચંદ્રગુપ્તને શીખવાડશે

[02:18:32] હવે એ જ્યારે સિકંદરની સેના ભારતની વાયવ્ય

[02:18:36] સીમા ઉપર પહોંચે છે ત્યારે અમુક મુવીઝ કે

[02:18:39] સરયલોમાં તો એવું પણ બતાવે છે કે

[02:18:41] ચંદ્રગુપ્તે પોતે જેતે સમયે સિકંદરની

[02:18:43] સેનામાં ભાગ પણ લીધેલો હતો સિકંદરની

[02:18:46] સેનામાં રહેલા જે સૈનિકો જે છે એ સૈનિકો

[02:18:49] સાથે ક્યાંક સંઘર્ષ પણ કરેલો છે

[02:18:52] અને એના બે લગભગ ચાર સેનાપતિઓ હતા એમાંથી

[02:18:56] ત્રણ સેનાપતિઓની હત્યા પણ કરેલી હતી આ એ

[02:18:59] બધી ખાસ આપણને સ્ટોરી બેઝ ઉપર જોવા મળે છે

[02:19:01] એક્ઝામમાં નથી પૂછતા એટલે બહુ મજા આપણે

[02:19:04] એમાં નથી કરવી ઓકે આગળ ખાસ તો એક સમય એવો

[02:19:07] આવે છે કે સિકંદર જ્યારે જાય છે જતાં જતાં

[02:19:10] જતાં રસ્તામાં એક પ્રદેશ આવે છે બેબીલોન

[02:19:13] બેબીલોનની અંદર સિકંદરનું મૃત્યુ થઈ જતું

[02:19:15] હોય છે સિકંદર ક્યાં મૃત્યુ પામે છે તો

[02:19:18] બેબીલોનમાં જસ્ટ ખાલી મગજમાં રાખજો આમ વોલ

[02:19:20] હિસ્ટરીનો કન્સેપ્ટ પણ એઝ પાર્ટ ઓફ જનરલ

[02:19:21] નોલેજ જ પૂછી શકે એલેક્કઝાન્ડર જે છે એ

[02:19:23] વિશેષ મહત્વનું બને છે એટલા માટે આથી

[02:19:26] વિશેષ દોસ્તો વાત કરીએ તો સિકંદર જે છે

[02:19:29] એમના જે સેનાપતિ હતા સેલ્યુકસ નિકેટર આ

[02:19:32] સેલ્યુકસ નિકેટરના રાજદૂત ભારતની અંદર

[02:19:36] આવવાની આખાકી વ્યવસ્થા બને છે એ વ્યવસ્થા

[02:19:39] બનવા પાછળ જવાબદાર કારણ તમને કહું પહેલા

[02:19:41] તો એવું બને છે દોસ્તો કે જ્યારે સિકંદર

[02:19:44] જે છે વયોગ્યો છે સેલ્યુકસ નિકેટર આ

[02:19:46] પ્રદેશો સંભાળે છે ચંદ્રગુપ્ત જે છે નંદ

[02:19:49] વંશના રાજા

[02:19:53] ધનાનંદ જે છે

[02:19:56] એની હત્યા કરી

[02:19:58] મગધની ગાદી ઉપર મૌર્ય સામ્રાજ્યની જ્યારે

[02:20:02] સ્થાપના કરશે ત્યાર પછી એનું પહેલું યુદ્ધ

[02:20:06] જે છે એ કોની સાથે થાય છે સેલ્યુકસ નિકેટર

[02:20:09] સાથે દોસ્તો સેલ્યુકસ નિકેટર સાથે દબદબાટી

[02:20:12] બોલે છે હાલનું જે અફઘાન પ્રદેશ આપ કહી

[02:20:15] શકો યા સંઘર્ષ થાય છે લડાઈ થાય છે આની

[02:20:18] અંદર ખાસ એવું કહેવાય કે

[02:20:21] ચંદ્રગુપ્તભાઈ જે છે

[02:20:24] એ ચંદ્રગુપ્તની જીત થાય છે જેને લીધે ખાસ

[02:20:27] કેટલાક પ્રદેશોની આ આપલે થાય છે

[02:20:31] જેમ કે કાબુલ

[02:20:35] કંદહાર

[02:20:38] હેરાટ

[02:20:41] અને બલુચિસ્તાન

[02:20:45] કાબુલ કંદહાર હેરાટ અને બલુચિસ્તાન આ

[02:20:47] પ્રદેશોની આપલે થઈ સાથોસાથ એવું પણ કહેવાય

[02:20:50] કે સેલ્યુકસ નિકેટરને ચંદ્રગુપ્ત દ્વારા

[02:20:57] 500 હાથીઓ જે છે એની પણ આપવામાં આવે છે

[02:21:00] દોસ્તો ભેટ સેલ્યુકસ નિકેટર તો પાર્ટી ફૂલ

[02:21:03] ફોર્મમાં કે શું વાત છે ય શું દિલદાર માણસ

[02:21:06] છે એટલે હું આર્યો આ પાર્ટી જીતા છે પણ

[02:21:10] છતાં મને પ્રદેશોની સાથે સાથે હાથીઓ મળે

[02:21:13] છે

[02:21:15] આના જેવો દિલદાર જમાઈ જડે નહીં એટલા એટલા

[02:21:19] માટે દોસ્તો એવું કહેવાય કે સેલ્યુકસ

[02:21:21] નિકેટર જે છે કે જેની સાથે હવે અહીંયા

[02:21:24] ચંદ્રગુપ્તના વૈવાહિક સંબંધો બનશે કારણ કે

[02:21:27] સેલ્યુકસની જે દીકરી છે

[02:21:30] જેનું નામ હતું દોસ્તો હેલન

[02:21:33] અથવા તો હેલીના કહેવાય છે

[02:21:36] જેની સાથે લગ્ન થતા હોય છે કોના તો કે

[02:21:39] આપણા ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યના ચાલો આ રાજાશાહી

[02:21:43] વ્યવસ્થાનો ભાગ છે કે જ્યારે બે રાજ્યો જે

[02:21:45] છે એ બંને વચ્ચેના સંબંધો સારા કરવા હોય

[02:21:48] તો લગ્ન સંબંધો તો સારામાં સારા બની જાય

[02:21:50] તો વેવાય બની ગયા છે ઓકે હવે અહીંયા લગ્ન

[02:21:54] સંબંધો ડેવલોપ થઈ ગયા છે સિકંદર સોરી

[02:21:56] સેલ્યુકસ નિકેટર જે છે કે જે હવે સસરા બની

[02:21:58] ગયા છે ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યના તો આ બુદ્ધિ જે

[02:22:01] છે ને આપણા ચાણક્ય ગુરુની છે એમને ખ્યાલ

[02:22:04] છે કે ચંદ્રગુપ્ત જ્યારે ઉત્તરથી લઈને

[02:22:06] દક્ષિણ સુધી જ્યારે સામ્રાજ્ય વિસ્તાર

[02:22:07] કરવા માટે જાય ને ત્યારે ગ્રીકો વારંવાર

[02:22:10] આક્રમણો કરશે એ ચંદ્રગુપ્તની સાથે યુદ્ધનો

[02:22:14] યુદ્ધ કરવાનો સતત પ્રયત્ન કરશે એ પહેલા જો

[02:22:18] આ સંબંધો ડેવલોપ થઈ ગયા તો હવે સસરા જે છે

[02:22:20] એ જમાઈ સાહેબ ઉપર આક્રમણ કરશે નહીં અને

[02:22:23] ભારત માટે હર હંમેશને માટે જોખમકારક કોઈ

[02:22:26] પ્રદેશ રહેલો હોય ને તો દોસ્ત એ ભારતની આ

[02:22:28] વાયવ્ય સીમા છે કે જ્યાંથી તમને વારંવાર

[02:22:32] આક્રમણોનો ભોગ બનવું પડે છે આવું

[02:22:34] ચાણક્યનું માનવું છે. તો દોસ્ત રસ્તો

[02:22:37] ક્લિયર થઈ ગયો છે. હવે એ સાઈડથી કોઈ

[02:22:39] આક્રમણ નહીં થાય તો ચંદ્રગુપ્તનું

[02:22:41] સામ્રાજ્ય વિસ્તાર કરવામાં પણ એને

[02:22:42] સપોર્ટીવ બાંધશે. ઓકે હવે અહીંયા બંને

[02:22:46] વચ્ચેના સંબંધો સારા થઈ ગયા હાલીના વિશે

[02:22:48] ખાસ કોઈ લેખકો એવું લખે છે એટલી સ્વરૂપવાન

[02:22:51] હતી કે જે કદાચ પાણી પીવે ને તો પણ

[02:22:54] ગળામાંથી દેખાતું થોડું વધી ગયું પણ હું

[02:22:57] એવું અંદાજ મારું કે ભાઈ એ લોકોએ ભૂર્યું

[02:23:00] નહી જોઈ હોય હા સંભાવના ખરી હા પણ દોસ્ત

[02:23:03] વાત એ છે કે અહીંયા સેલ્યુકસ નિકેટર અને

[02:23:06] ચંદ્રગુપ્ત વચ્ચેના સંબંધો ખૂબ સારા બન્યા

[02:23:08] છે અહીંયા આપણે મે તમને કીધું

[02:23:09] ચંદ્રગુપ્તની જીત થઈ સેલ્યુકસ સાથે સંધિ

[02:23:11] થાય છે કાબુલ કંદહાર હેરાત અને બલુચિસ્તાન

[02:23:13] પ્રદેશોની આપલે પણ થઈ ગઈ 500 જેટલા

[02:23:15] હાથીઓની પણ ભેટ દેવાઈ ગઈ છે અને ખાસ

[02:23:17] સંબંધો વધ્યા તો અહીંયા હારેના સાથે લગ્ન

[02:23:20] ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યના પણ થતા હોય છે હવે

[02:23:23] દોસ્ત મારી દીકરી વ્યવસ્થિત ઠેકાણે ગઈ છે

[02:23:26] કે નહીં એ રાજી છે કે નહીં એનું વ્યવસ્થિત

[02:23:29] ત્યાં ધ્યાન રાખવામાં આવે છે કે નહીં આવી

[02:23:31] હરેમંસને માટે એક પિતાની લાગણી હોય અને એ

[02:23:35] પિતા સેલ્યુકસ નિકેટર પોતાના એક રાજદૂતને

[02:23:39] મોકલે છે કે જરા જોજે દીકરાને મારી દીકરી

[02:23:41] જે છે એ સુખી તો છે ને એ જોવા માટે એક

[02:23:45] રાજદૂતને મોકલેલા અને એ સેલ્યુકસ નિકેટનનો

[02:23:48] રાજદૂત એટલે દોસ્તો મેગેસનીસ કે જે કોના

[02:23:51] દરબારમાં આવતો હોય છે તો કે ચંદ્રગુપ્ત

[02:23:53] મૌર્યના દરબારમાં આપણે અગાઉ પણ મેગેસનીસ

[02:23:55] રિલેટેડ ચર્ચા કરી લીધેલી છે આગળ

[02:23:58] વિદ્યાર્થી મિત્રો વાત કરીએ તો પ્લુટાર્ક

[02:24:01] કે જે ખાસ એન્ડ્રોકોટ્સ તરીકે પણ

[02:24:03] ચંદ્રગુપ્તનો ઉલ્લેખ કરે છે આ પ્લુટાર્કનો

[02:24:05] મર્ત એવો છે કે ચંદ્રગુપ્તની સેના

[02:24:07] એપ્રોક્સ ઓન એન એવરેજ લગભગ 6 લાખ જેટલી

[02:24:10] સેના જરાવેલી હતી અને એ સેનાનો નો ઉપયોગ

[02:24:13] કરી એ પોતાનો સામ્રાજ્ય વિસ્તાર કરે છે

[02:24:15] નાના નાના રાજ્યોને પોતાના સામ્રાજ્ય હેઠળ

[02:24:18] લઈ લેતા હોય છે કારણ કે એક હચ્ચું શાસન

[02:24:20] હશે ને રાજ્ય હંમેશા મજબૂત હશે કારણ કે

[02:24:22] ચાણક્યએ કીધું કે વિસ્તાર જેટલો મોટો હશે

[02:24:25] અને શાસક જેટલો મજબૂત હશે તો એ

[02:24:27] સામ્રાજ્યની મજબૂતી રહેશે જે આપણે સપ્તાંગ

[02:24:29] સિદ્ધાંતોની અંદર એડવાન્સમાં જોઈ ગયા છીએ

[02:24:31] કૌટિલ્યના અર્થશાસ્ત્રના ડેટામાંથી ઓકે

[02:24:34] આગળ દોસ્તો ખાસ વાત કરવી છે કે ભાઈ હવે

[02:24:36] વિજય યાત્રાઓનો ચંદ્રગુપ્તનો આપણી પાસે

[02:24:39] ડેટેલિંગમાં કોઈ માહિતી મળતી નથી અનુમાન ન

[02:24:43] ઉપરથી આપણે અલગ અલગ અલગ અલગ વસ્તુ જાણતા

[02:24:45] હોય છીએ પણ હવે એ અનુમાનો ક્યાંથી આવ્યા

[02:24:47] તો કે એ અનુમાનો જે છે ખાસ સમ્રાટ અશોકના

[02:24:50] શિલાલેખોમાંથી મળ્યા કે સમ્રાટ અશોકના

[02:24:53] શિલાલેખોમાં આપણને જે દક્ષિણ ભારતમાં જે

[02:24:55] શિલાલેખો મળેલા છેને એમાં કર્ણાટકની અંદર

[02:24:58] જ્યારે જાઓ છો તો ચિતલગુટ હેરાગોડી અને

[02:25:01] ખાસ મસ્કી આ ત્રણ છે કર્ણાટકની અંદર આ ખાસ

[02:25:05] આની અંદર તમને અશોક નામ પણ તમને જોવા

[02:25:08] મળતું હોય છે વિશેષ રીતે ચિતલદુર્ગ

[02:25:11] એરાગુડી મસ્કીમાંથી જે આપણને શિલાલેખો

[02:25:14] પ્રાપ્ત થાય છે સમ્રાટ અશોકના એમાંથી

[02:25:16] દોસ્તો ઇન્ફોર્મેશન મળી છે કે પાડોશી

[02:25:19] રાજ્યો આપણા જે છે ને ચેર હતા પાંડ્ય હતા

[02:25:22] ચોલ હતા તો એ આજુબાજુમાં એમના પાડોશી

[02:25:25] રાજ્યો હતા એનો મતલબ ન્યા સુધી સામ્રાજ્ય

[02:25:28] વિસ્તાર થયેલો હશે ચોલ પાંડ્ય કેરલ પુત્રો

[02:25:31] એટલે કે અહીંયા ચેર પણ કહી શકો અને સાથે

[02:25:34] સત્યપુત્રો એ બધા એમના પાડોશી રાજ્યો હતા

[02:25:37] તો આ ડેટા શિલાલેખોમાંથી મળ્યો છે મેં

[02:25:40] તમને કીધું ને કે અલગ અલગ જગ્યાએથી

[02:25:41] સોર્સિસ મળશે છે કોઈ જગ્યાએ આપણને લેખકો

[02:25:43] ભારતીય લેખકો છે કોઈ વિદેશી લેખકો છે અને

[02:25:45] પુરાતત્વીય અભિલેખો એ બધામાંથી

[02:25:47] ઇન્ફોર્મેશન મળવાની છે. ઓકે તો બિંદુસાર

[02:25:50] કે અશોકે તો જીતેલા હોવાનો ડેટા નથી. તો

[02:25:52] સંભાવના છે કે કદાચ એવું બને કે

[02:25:55] ચંદ્રગુપ્તે પણ જીતેલા હશે પણ દોસ્તો અહ

[02:25:57] ફરી પાછી વાત કે તમને કદાચ એવું કે કે

[02:26:00] દક્ષિણ ભારતમાં સામ્રાજ્ય વિસ્તાર

[02:26:02] બિંદુસારે કર્યો તો અભિમાન નહી રાખવાનું

[02:26:04] હાથ પાડવાની કારણ કે ક્યાં પ્રોપર આપણી

[02:26:07] પાસે ડેટા છેએનસીઆરટીમાં પણ આવું જ લખે છે

[02:26:10] કે ભાઈ એક અનુમાન મજબ બિંદુસારે દક્ષિણના

[02:26:13] પ્રદેશો જીતેલા છે તો ભાઈ બહુ સારું

[02:26:15] કહેવાય ભાઈ હે પિતાનું નામ શ્રેષ્ઠ બનાવે

[02:26:18] છે ચાલો આગળ કન્ટીન્યુ કરીએ હવે જૂનાગઢ

[02:26:22] બાજુ જઈએ જૂનાગઢની વાત આવે એટલે એક સાથે

[02:26:25] બધું કવર અપ આપી દઈશ કારણ કે અલગ અલગ

[02:26:27] સમયની વાત જે છે જૂનાગઢમાંથી આપણને મળે છે

[02:26:29] પહેલા દોસ્તો આપણે જશું જૂનાગઢમાં

[02:26:33] જૂનાગઢની અંદર જઈએ એટલે ન્યા આપણને ખાસ એક

[02:26:36] નદી જોવા મળે છે એ નદીનું નામ છે દોસ્તો

[02:26:39] સુવર્ણ રેખા

[02:26:45] બીજા શબ્દોમાં જેને સુવર્ણ શિખતા પણ કહે

[02:26:52] અને કોઈ જગ્યાએ પલાસીની પણ લખે છે પણ મારા

[02:26:54] મત અનુજાર સુવર્ણ રેખા તો સુવર્ણ સિક્કા

[02:26:56] યાદ રાખો આ નદી ઉપર ખાસ તો એવું કહી શકાય

[02:27:01] કે બંધ બાંધવો જરૂરી બનતો હોય છે અને બંધ

[02:27:05] બાંધી અને એક તળાવનું નિર્માણ થશે જે

[02:27:09] તળાવનું નામ છે દોસ્તો

[02:27:12] સુદર્શન તળાવ

[02:27:14] આમાંથી તમને ઘણી વખત પ્રશ્ન પૂછાયેલા છે

[02:27:17] કે સુદર્શન તળાવ જે છે કે જેમાં

[02:27:20] ચંદ્રગુપ્તના સમયમાં કામ થયું તો કે હા

[02:27:24] ચંદ્રગુપ્તના સમયમાં પુષ્યગુપ્ત કરીને

[02:27:28] એના સુંદરલાલ એટલે કે શાળા હતા

[02:27:33] એણે જ સુદર્શન તળાવનું શું કરાવ્યું છે

[02:27:35] સાહેબ તો કે નિર્માણ કરાવ્યું ચલો પહેલી

[02:27:39] વાત યાદ રાખી ત્યાર પછી દોસ્તો અશોક કરીને

[02:27:43] શાસક જ્યારે આવશે સમ્રાટ અશોક જેને તમે

[02:27:46] કયો

[02:27:47] એના સમયમાં

[02:27:50] યવનરાજ

[02:27:54] તુષાસ્પ

[02:27:56] એણે એમાંથી શું કઢાવી છે સાહેબ તો કે

[02:27:59] નહેરો કઢાવેલી છે એ સિવાય

[02:28:04] મહાક્ષત્રપ

[02:28:08] રુદ્રદામન

[02:28:11] તેના સુબા હતા સુવિશાખ

[02:28:15] આશુ સુવિશાખ જે છે કે જેણે એનું શું

[02:28:18] કરાવેલું છે તો કે સમારકામ કરાવેલું છે એક

[02:28:21] પણ રૂપિયા કર લીધા વગર અને લાસ્ટમાં

[02:28:24] દોસ્તો યાદ રાખી શકાય ગુપ્ત સામ્રાજ્યની

[02:28:28] અંદર સ્કંદગુપ્ત

[02:28:30] એના સમયમાં પણ ખાસ બંધ તૂટી જતો હોય છે તો

[02:28:33] સ્કંદગુપ્તનો સુબો હતો પર્ણદત્ત

[02:28:36] પણ પર્ણદત્તનો જે પુત્ર હતો જેનું નામ

[02:28:38] હતું ચક્રપાલિત

[02:28:41] આ ચક્રપાલિત જે છે કે જે ફરી પાછું શું

[02:28:44] કરાવશે સમારકામ પણ કરાવશે

[02:28:48] ગુપ્ત શાસકો જે છે તમને ખ્યાલ હોય કે

[02:28:49] ભગવાન વિષ્ણુના ઉપાસક હતા આપણે ભણશું આગળ

[02:28:52] ઓકે તો એ ભગવાન વિષ્ણુનું મંદિર પણ

[02:28:55] બંધાવરાવશે.

[02:28:58] તો આવું અલગ અલગ સમયે અલગ અલગ કામ થયેલા

[02:29:00] છે તો એને ખાસ આપ મગજમાં રાખી શકો છો આ

[02:29:02] પુષ્યગુપ્ત કોણ છે જે ગિરનારની અંદર

[02:29:05] ગિરિનગરની અંદર જે ગુજરાતમાં એમની રાજધાની

[02:29:08] હતી ન્યાં એમનો ગવર્નર હતો સુબો હતો આમ

[02:29:10] જોવા જાય તો એનો સાળો પણ કહી શકો હા તો

[02:29:13] ખાસ મગજમાં રાખજો બ્રધર ઇન લો છે હા

[02:29:16] સુંદરલાલ બહુગુણા છે હા જેઠાલાલભાઈની છે

[02:29:19] હા ઓકે ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય મેં તમને અગાઉ જ

[02:29:22] કીધું કે ભાઈ ત્રણ પેઢી જે છે અલગ અલગ

[02:29:23] ધર્મ અંગીકાર કરે છે. ચંદ્રગુપ્ત જૈન ધર્મ

[02:29:26] અંગીકાર કર્યો ઓકે ત્યાર પછી આપણે જોયું

[02:29:28] તો બિંદુસાર જે છે આજીવક અને ત્યાર પછી

[02:29:30] અશોક જે છે જે બૌદ્ધ ધર્મ અંગીકાર કરતા

[02:29:33] હોય છે તો દોસ્તો વાત કરવી છે કે

[02:29:34] ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય જે છે કે જેણે જૈન ધર્મ

[02:29:36] અંગીકાર તો કર્યો પણ જૈન ધર્મ કોની પાસેથી

[02:29:39] અંગીકાર કરે છે તો કે જૈન ધર્મ ચંદ્રગુપ્ત

[02:29:42] મૌર્ય જે છે કે જે અંગીકાર કરે છે

[02:29:44] ભદ્રબાહુ પાસેથી

[02:29:52] ચંદ્રગુપ્તે ભદ્રબાહુ પાસેથી જેદ ધર્મ

[02:29:54] અંગીકાર કર્યો છે અને આ ભદ્રબાહુ જે છે

[02:29:56] જેને શેની રચના કરેલી છે કલ્પસૂત્રની અગાઉ

[02:29:59] પણ આવી ગયું છે જૈન ધર્મનો મહત્વનો ગ્રંથ

[02:30:01] છે કલ્પસૂત્ર આપણે ચોક્કસથી યાદ રાખશું

[02:30:04] કથા શું બને છે તો કે એવું બને છે કે આ

[02:30:06] સમયે દોસ્તો મગધની અંદર દુષ્કાળ પડતો હોય

[02:30:08] છે મગજમાં દુષ્કાળ પડે છે એટલે ખાસ

[02:30:11] ભદ્રબાહુના શિષ્યો સાથે ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય

[02:30:13] જે છે જે રાજગાદી પોતે પોતાના પુત્રને

[02:30:16] સોપીને નીકળી જતા હોય છે ઓકે ચંદ્રગુપ્ત

[02:30:19] નીકળી જતા હોય છે દક્ષિણમાં જતા હોય છે

[02:30:21] અને ચંદ્રગુપ્ત જ્યારે દક્ષિણમાં જાય તો

[02:30:22] કર્ણાટક પાસેનું એક નગર છે જેનું નામ છે

[02:30:24] શ્રવણ બેલગોડા યસ

[02:30:29] કર્ણાટક

[02:30:30] કર્ણાટક પાસે શ્રવણ

[02:30:34] બેલગોડા

[02:30:36] કર્ણાટક પાસેના શ્રવણ બેલગોડાની અંદર

[02:30:39] ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય જે છે

[02:30:43] એ પોતે જૈન ધર્મની એક પ્રથા છે જેને આપ

[02:30:47] કહી શકો સંથારા પ્રથા સંથારા પ્રથા કહી

[02:30:50] શકો સલેખના વિધિ કહી શકો ષલેખના

[02:30:56] અથવા તો સંથારા પ્રથા

[02:31:00] જેના ભાગરૂપે પોતે શું અંગીકાર કરતા હોય

[02:31:04] છે તો કે અંજળનો ત્યાગ કરે છે

[02:31:09] અને ઉપવાસ ઉપર ઉતરી જતા હોય છે અને

[02:31:12] ઉપવાસના માધ્યમથી મૃત્યુ સુધી પહોંચતા હોય

[02:31:16] છે

[02:31:18] ઓકે દેહ ત્યાગ કરતા હોય છે દોસ્તો આજ

[02:31:20] કર્ણાટકના શ્રવણ બેલગોળાની અંદર જૈન

[02:31:23] ધર્મની અંદર જે પ્રથમ તીર્થંકર થઈ ગયા

[02:31:25] જેનું નામ હતું ઋષભદેવજી આદિનાથજી અને

[02:31:28] એમના પુત્ર એટલે કે દોસ્તો ગૌતમેશ્વર

[02:31:30] બાહુબલી જી હા દોસ્તો આ ગૌતમેશ્વર બાહુબલી

[02:31:32] જે છે કે જે કોના પુત્ર હતા તો કે

[02:31:35] ઋષભદેવના

[02:31:38] ઋષભદેવ કહી શકો આદિનાથજી કહી શકો

[02:31:43] એમના પુત્ર હતા

[02:31:46] આ ગૌતવસર બાહુબલીની ચામુંડાઈ નામના રાજાએ

[02:31:49] ત્યાં એક મૂર્તિ બનાવેલી છે અને જૈન

[02:31:52] ધર્મના જે પર્વ જે છે એની અંદર પ્રખ્યાત

[02:31:54] છે મહામસ્તાભિષેક

[02:31:56] જે દર 12 વર્ષે દોસ્તો મહામસ્તાભિષેકનું

[02:31:59] આયોજન કરવામાં આવતું હોય છે અને એક

[02:32:01] ધર્મોત્સવ જે છે કેટલા વર્ષે થાય છે તો કે

[02:32:03] સાહેબ 12 વર્ષે ક્યાં આયોજિત થાય છે તો કે

[02:32:05] કર્ણાટકના શ્રવણ બેલગોડાની અંદર ઓકે આ

[02:32:08] મૂર્તિ કોણે સ્થાપિત કરેલી છે તો કે

[02:32:10] ચામુંડરાય રાજા એટલા માટે દોસ્તો જ્યારે આ

[02:32:13] બાહુબલી મૂવી જોવો છો ને ત્યારે એની અંદર

[02:32:15] એક બહુ મોટી મૂર્તિ સ્થાપિત કરવાનો એક

[02:32:17] કન્સેપ્ટ આવે છે એ મૂર્તિ બાહુબલીની આ છે

[02:32:21] ડન છે આ અહીંથી આ રેફર ફરન્સ મળેલો છે તો

[02:32:24] દોસ્તો અહિયાં ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય જે છે કે

[02:32:25] જેનું ઓલમોસ્ટ કામકાજ જે છે એ પૂર્ણ થતું

[02:32:27] હોય છે હવે દોસ્તો આપણે એના પછીના શાસક

[02:32:30] એટલે કે દોસ્તો બિંદુસારની ચર્ચા કરશું તો

[02:32:32] દોસ્તો હવે આપણે વાત કરવી છે બિંદુસારની

[02:32:34] બિંદુસાર જે છે એટલે આમ જોવા જાય તો

[02:32:36] ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય પછી જ્યારે ગાદી ઉપર

[02:32:37] બિરાજમાન થતા હોય છે તો એમના બહુ બેઝિક

[02:32:39] ફંડામેન્ટલ આપણે ડેટાબેઝ મળતા હોય છે જેમ

[02:32:42] કે એવું કહી શકાય કે બિંદુસાર જ્યારે ગાદી

[02:32:44] ઉપર બિરાજમાન થાય

[02:32:46] તો બિંદુદુસારની એક ખાસ વિશેષતા એ બનતી

[02:32:49] હોય છે કે પહેલા તો એમણે જે ધર્મ અંગીકાર

[02:32:52] કરેલો હતો એ હતો આજીવક સંપ્રદાય આ ખાસ

[02:32:55] મગજમાં રાખજો

[02:32:58] આ આજીવક સંપ્રદાયના પીંગળી વચ્ચ કરીને એક

[02:33:02] જ્યોતિષી હતા પીિંગડી

[02:33:05] વચ્ચ એના દરબારમાં બિરાજમાન હતા

[02:33:11] બીજું આ જ પીિંગડી વચ્ચ જે છે કે જેણે

[02:33:14] ભવિષ્યવાણી કરેલી હતી કે બિંદુસારના પુત્ર

[02:33:16] એટલે કે અશોક

[02:33:20] ભવિષ્યમાં

[02:33:26] એક મહાન રાજા થશે

[02:33:30] એટલે બિંદુસાર કહે છે કે અશોકના કોઈ

[02:33:33] ચાન્સીસ નથી કારણ કે એના ઘણા બધા ભાઈઓ જે

[02:33:35] છે કે જે પ્રાયોરિટીમાં છે અને સૌથી મોટી

[02:33:37] પ્રાયોરિટી જે છે કે જે બિંદુસાર આપવા

[02:33:40] માંગતા હોય છે એમના પુત્ર સુશિમને

[02:33:43] એટલા માટે સુશિમ જે છે એને તક્ષશિલાના

[02:33:46] ગવર્નર બનાવેલા હતા

[02:33:49] અને અશોક જે છે

[02:33:52] કે જેને બિંદુસારે બનાવેલા હતા ઉજ્જૈન

[02:33:57] અથવા તો અવંતી

[02:34:00] એના ગવર્નર

[02:34:02] આ વાત ખાસ મગજમાં રાખજો તક્ષશિલાના ગવર્નર

[02:34:05] કોણ હતા સુશિમ હતા અને ઉજ્જૈન અવંતીિના

[02:34:07] ગવર્નર કોણ હતા સમ્રાટ અશોક હતા

[02:34:11] સાથે આચાર્ય હેમચંદ્રાચાર્ય જે છે એ પોતે

[02:34:14] એવું કહે છે કે તારાનાથ જે છે કે જે બઈ

[02:34:19] સોરી એક ટિબેટના ઇતિહાસ કાર હતા તારાનાથ

[02:34:22] અને આચાર્ય હેમચંદ્રાચાર્ય આ બંનેનું એક

[02:34:24] અનુમાન એવું છે કે ચાણક્ય એમના પણ એક

[02:34:27] મંત્રી તરીકે સલાહકાર તરીકે એક સમયે સેવા

[02:34:29] એમને આપેલી છે સાથે ખાસ બિંદુસારની જે

[02:34:33] માહિતી મળતી હોય છે એ જૈન ધર્મ ગ્રંથોમાં

[02:34:35] શિશન નામના ગ્રંથમાંથી પણ મળે છે

[02:34:37] વાયુપુરાણમાં ખાસ મદદ્રસારમાંથી પણ દોસ્તો

[02:34:40] આપણને માહિતી પ્રાપ્ત થતી હોય છે બિંદુસાર

[02:34:43] નામનો જ્યારે અર્થ જોઈએ છીએ તો

[02:34:44] અમિટ્રોકાટ્સ

[02:34:46] કહેવાય છે અમિત્રોસ પણ આપણે કહી છીએ

[02:34:48] અમિત્રઘાત અને પછી એમાંથી શું કહીએ છ તો

[02:34:51] કે શત્રુઓનો નાશ કરનાર એટલે વ્યક્તિનો

[02:34:54] દબદબો સારો છે એ એના નામ ઉપનામ ઉપરથી

[02:34:57] આપણને માહિતી મળે છે દોસ્તો એ સિવાય

[02:34:59] દોસ્તો જ્યારે વાત કરીએ કે બિંદુસાર જે છે

[02:35:01] કે જે જ્યારે ગાદી ઉપર બિરાજમાન છે તો ખાસ

[02:35:04] તો અશોકના મોટા ભાઈ એટલે કે સુશિમ જે છે એ

[02:35:09] સુમન કહી શકો સુશિમ કહી શકો

[02:35:12] સુશિમના સમયમાં તક્ષશિલાની અંદર દોસ્તો

[02:35:15] બળવો ખાય છે ધબધબાટી બોલે છે અને તક્ષશિલા

[02:35:18] જે છે કે જેની અંદર જયારે જ્યારે બળવો થાય

[02:35:20] છે તો સુશિમભાઈ જે છે એ અશોકને બોલાવે છે

[02:35:23] કે મોટાભાઈ જરાક આવજો ટેકો કરજોને અશોક આમ

[02:35:25] તો નાનો હતો કારણ કે અશોકને ઉજ્જૈનની

[02:35:28] જવાબદારી હતી સુશિમને ખરેખર તક્ષશિલાની

[02:35:30] જવાબદારી હતી પણ એ બળવો જે છે કે જેને

[02:35:32] તક્ષશિલામાં સુશિમ અંકુશમાં નથી લઈ શકતા એ

[02:35:36] સમયે અશોક જે છે જે મદદ કરશે અને અશોકની

[02:35:39] મદદથી તક્ષશિલા જે છે કે જે શાંત પડશે

[02:35:44] ઘણા બધા વિદ્રોહીઓ જે છે કે જેની અશોક

[02:35:46] કતલે આમ કરી નાખશે કારણ કે મગજ એકદમ

[02:35:48] સ્ટ્રોંગ છે એવું પણ ખાસ ધર્મગ્રંથોની

[02:35:51] અંદર લખાયેલું છે સાથે દોસ્તો એવું કહેવાય

[02:35:54] છે કે સમ્રાટ અશોક જ્યારે ગાદી ઉપર

[02:35:56] બિરાજમાન થયા તો ત્યાં સુધી પહોંચતા પહેલા

[02:35:59] પેલી ભવિષ્યવાણીની આપણે વાત કરી હવે

[02:36:02] દોસ્તો બને છે એવું કે બિંદુસાર જે છે ને

[02:36:05] એ ખરેખર ગાદી કોને સોપવાઈસતા હતા તો કે

[02:36:08] સાહેબ સુશીલને

[02:36:10] પણ બિંદુસાર જ્યારે મરણ પથારીએ છે

[02:36:20] એ સમયે અશોકે એક ખેલ કર્યા

[02:36:25] કે ભાઈ તક્ષશિલાની અંદર

[02:36:30] વિદ્રોહ થયો અથવા તો કરાયું

[02:36:32] પરિણામ એવું આવ્યું કે સુસીિમે એ

[02:36:35] સિચ્યુએશનને કંટ્રોલમાં લેવા માટે જવું

[02:36:37] પડતું હોય છે આ બાજુ બિંદુસાર પ્રોપરલી

[02:36:40] નક્કી કરે છે કે ભાઈ સુસીિમને જ આપણે

[02:36:42] રાજગાદી સોપવાની છે પણ એ સમયે અશોક જે છે

[02:36:47] કે જે ગાદી ઉપર બિરાજમાન થવા માટે તૈયાર

[02:36:50] થઈ જાય છે. દોસ્તો અશોકને જ્યારે ગાદી

[02:36:53] મળવાની છે તો દોસ્તો એ ગાદી મળવામાં એક

[02:36:55] મંત્રીનો સૌથી મોટો સપોર્ટ રહેશે અને એ જે

[02:36:59] મંત્રી છે જેનું નામ છે રાધાગુપ્ત

[02:37:02] કોર્નર ઓફ ધી કોર્નર ક્વેશ્ચનમાં પૂછાયેલ

[02:37:04] છે ખાસ યાદ રાખજો જરૂરી બનશે કેટલાક

[02:37:07] વિદ્વાનો એવું પણ માને છે કે દક્ષિણ ભારત

[02:37:09] જે છે એની અંદર જે કાઈ વિજય યાત્રાઓ થયેલી

[02:37:11] છે એ કોણે કરેલી છે તો કે બિંદુસારે કરેલી

[02:37:13] છે મગજમાં રાખજો દોસ્તો સાથે તક્ષશિલાવાળી

[02:37:16] મેં તમને વાત કરી દીધી અશોક કે વિદ્રોને

[02:37:18] શાંત પણ કરાવી દીધો છે ગ્રીકો સાથેના

[02:37:19] મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધો પણ ખાસ બિંદુસારના

[02:37:21] રહેલા હતા ગ્રીકો પાસેથી બિંદુસારે ત્રણ

[02:37:24] મહત્વની વસ્તુ માંગેલી હતી ત્રણ મહત્વની

[02:37:27] વસ્તુ કઈ તો કે એક તો માંગેલા હતા ગ્રીક

[02:37:30] તત્વચિંતકો

[02:37:32] તત્વચિંતક

[02:37:36] જેના માટે ગ્રીકો તૈયાર નથી થાતા એ સિવાય

[02:37:40] મદિરા જે છે ગ્રેપ્સ વાઈન તમે જેને કયો છો

[02:37:43] મદિરા કહી શકો વાઈન કહી શકો તો કે હા એ

[02:37:46] એની સાઈડથી મળે છે ઓકે એ સાથે અંજીર અથવા

[02:37:49] તો સુકામેવા જે છે એની માંગણી થાય છે તો એ

[02:37:54] પણ એને મળતા હોય છે તો અંજીર છે મદિરા છે

[02:37:58] તત્વચિંતકો આવી ત્રણ માંગણી કરેલી હતી પણ

[02:38:00] અંજીર શું કામ એવા મળે છે મદિરા વાન જે છે

[02:38:03] એ પણ મળે છે પણ તત્વચિંતકો મળતા નથી

[02:38:06] ગ્રીકો પાસેથી એમણે માંગણી કરેલી હતી કારણ

[02:38:08] કે સીરિયાના રાજા હતા જેનું નામ હતું

[02:38:11] એન્ટી ઓક્સ આ સીરિયાના રાજા હતા એ

[02:38:14] સીરિયાના રાજા એન્ટીઓક્સનો રાજદૂત હતો

[02:38:16] જેનું નામ હતું ડાયમેક્સ ક્યાં છે ભાઈ આ

[02:38:19] રહ્યો આ ડાયમેક્સ જે છે કે જે એના

[02:38:21] દરબારમાં આવેલા હતા ઓકે સાથે એન્ટીઆલ

[02:38:24] કીડાસ જે છે એ પણ ખાસ ચર્ચામાં ક્યાંક

[02:38:27] બનતા હોય છે પણ બિંદુસાર જે છે કે જેને

[02:38:29] એન્ટીઓક્સ પાસેથી દાર્શનિકો મદિરા અને ખાસ

[02:38:31] અંજીર મંગાવેલા એમાં દાર્શનિકો નોતા મળેલા

[02:38:34] મદદિરા અને અંજૂર જે છે આ બંને વસ્તુ મળતી

[02:38:36] હોય છે આજીવક સંપ્રદાયની આપણે વાત કરી

[02:38:38] લીધેલી છે અશોકવાળી ભવિષ્યવાણીની પણ આપણે

[02:38:41] ચર્ચા કરી લીધેલી છે પ્લેની જે છે એમનું

[02:38:43] નું પોતાનું એવું માનવું છે કે

[02:38:46] ટોલેમીફિલાડેસસ કરીને મિશ્ર એટલે કે

[02:38:48] ઇજીપ્ત જે છે

[02:38:51] એના રાજા હતા જેનું નામ હતું ડાયનોસિયસ એ

[02:38:55] ડાયનોસીિયસ જે છે એ પણ ખાસ સોરી ઇજીપ્તના

[02:38:58] રાજા ટોલેમી ફિલાડેસીસના જે રાજદૂત હતા

[02:39:01] ડાયનોસીયસ એ પણ એના દરબારમાં આવેલા હતા એ

[02:39:04] કોણે કીધેલું છે તો કે પ્લેનીના મત અનુસાર

[02:39:06] છે તો પણ એ પણ ખાસ આપ મગજમાં રાખી શકો છો

[02:39:08] ઓકે આ સિવાય બિંદુસારના જે કઈ

[02:39:11] ઉત્તરાધિકારી તરીકે ખરેખર સુષિમ બનવાના

[02:39:13] હતા હતા પણ ગાદી ઉપર કોણ બિરાજમાન થાય છે

[02:39:15] અશોક જે છે ઓકે અશોક જે છે જ્યારે ગાદી

[02:39:18] ઉપર બિરાજમાન થશે તો એમાં મેં તમને એક આખી

[02:39:21] સ્ટોરી કીધી રાધાગુપ્તને ખાસ યાદ રાખજો

[02:39:23] રાધાગુપ્તની મદદથી અશોક ગાદી ઉપર આવતા હોય

[02:39:26] છે અને લગભગ એવું કહેવાય છે કે સતત

[02:39:31] ચાર વર્ષ માટે સંઘર્ષ ચાલે છે

[02:39:35] અને એ સંઘર્ષના અંતે અશોક જે છે કે જે

[02:39:38] ઉત્તરાધિકારી ઘરે રાજગાદી ઉપર પ્રોપરલી

[02:39:40] બેસી શકતા હોય છે મેન મેનુલ દોસ્તો એવું

[02:39:43] બનેલું છે કે અશોક ગાદી ઉપર બિરાજમાન થઈ

[02:39:46] ગયા દેવનામ પ્રિયદર્શી આવા બધા એને ઉપનામો

[02:39:49] પણ મળેલા છે પુરાણોની અંદર એના માટે

[02:39:51] અશોકવર્ધન શબ્દનો પણ ઉલ્લેખ કરેલો છે તો આ

[02:39:53] બિરુદો ખાસ એને યાદ રાખવાનો પ્રયત્ન કરશું

[02:39:56] સાથે સાથે એવું કહી શકાય કે અશોક કે જેમના

[02:40:01] માતા કે જે પોતે એક બ્રાહ્મણ કન્યા હતા ને

[02:40:03] જેમનું નામ હતું સુભદ્રાગી સુભદ્રાગી નામે

[02:40:06] બ્રાહ્મણ કન્યાના પુત્ર હતા સમ્રાટ અશોક

[02:40:08] પેલા આ ખાસ મગજમાં રાખો ઓકે સુભદ્રાગીના

[02:40:11] પુત્ર છે અશોક સાથે સાથે એ સુભદ્રાગી પોતે

[02:40:14] બ્રાહ્મણ કન્યા પણ હતા બૌદ્ધ ધર્મની

[02:40:16] જ્યારે આપણે વાત કરીએ છીએ તો સમ્રાટ અશોકે

[02:40:18] જે બૌદ્ધ ધર્મ જે અંગીકાર કરેલો છે એમાં

[02:40:21] વિશેષ રીતે દોસ્તો એવું કહેવાય છે કે અશોક

[02:40:23] જે છે કે જે પોતે બૌદ્ધ ધર્મ અંગીકાર

[02:40:26] કર્યો ને એ પહેલા એને ખૂબ ક્રૂર બતાવવામાં

[02:40:28] આવેલ છે હું આ શબ્દનો ઉલ્લેખ કરું છું ખૂબ

[02:40:31] ક્રૂર બતાવવામાં આવેલ છે કારણ કે કોઈપણ

[02:40:34] વસ્તુની પોઝિટિવ ઈમ્પેક્ટ ક્યારે જ આપ

[02:40:36] દેખાડી શકશો કે અગાઉ એની નેગેટિવ ઈમ્પેક્ટ

[02:40:38] તમે દેખાડો સમજાય છે કે બાઉન્સ પડ્યો તો

[02:40:42] કે સાહેબ બાઉન્સ પડ્યો હવે હું તમને

[02:40:43] ક્લિયર કરાવું

[02:40:45] આજે હું તમને એમ કહું છું કે તમે

[02:40:47] કોમ્પિટિટીવ એક્ઝામમાં જ્યારે સફળતા મેળવો

[02:40:50] છો તો સક્સેસ સ્ટોરી કઈ સૌથી વધારે

[02:40:53] પ્રખ્યાત થાય તો કે જ્યારે એ વ્યક્તિની

[02:40:56] પાછળની કન્ડિશન જે છે ને ખૂબ ખરાબ હોય

[02:41:01] જેમ કે

[02:41:03] કદાચ એવું બને કે આર્થિક પરિસ્થિતિ એટલી

[02:41:05] નબળી હોય કે દીવાર દાંડીની નીચે બેસીને પણ

[02:41:08] ખાસ વ્યક્ત સોરી પેલા જે સ્ટ્રીટ લેમ્પ જે

[02:41:12] છે એની નીચે બેસીને વ્યક્તિ વાંચતો હોય ને

[02:41:14] એ વ્યક્તિ ક્લાસ વન ટુ ઓફિસર બને તો એની

[02:41:17] સક્સેસ સ્ટોરી વધારે પ્રખ્યાત થશે.

[02:41:20] સામાન્ય પરિવારમાંથી આવનારો વ્યક્તિ હશે

[02:41:22] મધ્યમ પરિવારમાંથી આવનારો વ્યક્તિ હશે અને

[02:41:24] એકદમ સુખી પરિવારમાંથી આવનારો વ્યક્તિ

[02:41:26] એમાં સુખી પરિવારવાળાની કદાચ સક્સેસ

[02:41:28] સ્ટોરી એટલી બધી પ્રખ્યાત નહીં થાય જેટલી

[02:41:30] ગરીબ પરિવારમાંથી આવેલા દીકરા દીકરીની ખાસ

[02:41:33] સક્સેસ સ્ટોરી પ્રખ્યાત થાય છે શું કામ તો

[02:41:35] કે એની પાસે સુવિધા ન હોવા છતાં એને

[02:41:38] જજુમીને મહેનત કરીને સફળતા મેળવેલી છે

[02:41:40] પેલા પાસે સુવિધાઓ નામે તો બધું છે મહેનત

[02:41:43] કરવાની છે એ તો ચોક્કસથી એણ કરેલી છે પણ

[02:41:45] એની સક્સેસ સ્ટોરી એટલી બધી પ્રખ્યાત નથી

[02:41:48] થતી જે પહેલી થાય છે કારણ કે

[02:41:50] અસુવિધાઓમાંથી એને સુવિધા ઉભી કરવાનો

[02:41:52] પ્રયત્ન કર્યો છે શૂન્યમાંથી સર્જન કરેલું

[02:41:54] છે તો દોસ્તો આ એવું જ છે કે અશોક જે છે

[02:41:56] કે જેને તમે એકદમ ક્રૂર બતાવશો ને તોય

[02:42:00] એટલો બધો શાંત દેખાડશે જેમ કે કલિંગના

[02:42:02] યુદ્ધમાં લાખોનો નરસંહાર થાય છે સંભાવના

[02:42:05] ખરી કે મોટી સંખ્યામાં લોકો મૃત્યુ પામેલા

[02:42:07] હોઈ શકે પણ જે લેવલના સર નરસંહારની વાત છે

[02:42:11] ને એટલો મોટો નરસંહાર પણ ન પણ હોઈ શકે

[02:42:14] સંભાવનાગ્રસ્ત કહું છું ઓકે તો વાત એ છે

[02:42:17] કે અશોકને જ્યારે ગાદી ઉપર બેસ શું છે તો

[02:42:19] એ સમયે રાધાગુપ્ત નામના મંત્રી જે છે એ પણ

[02:42:22] મેં તમને કીધેલા છે જે ખૂબ મદદરૂપ થતા હોય

[02:42:25] છે અશોક જે છે કે જે બે મહત્વના નગરો જે

[02:42:29] છે કશ્મીરની અંદર આવેલું છે શ્રીનગર

[02:42:33] અને નેપાળની અંદર

[02:42:36] દેવપતન

[02:42:38] આ બે નગરોની સ્થાપના પણ કરે છે આ જ

[02:42:41] નેપાળની અંદર ખાસ એની દીકરી હતી જેનું નામ

[02:42:43] હતું ચારુમતી

[02:42:45] આ ચારુમતીના એને લગ્ન કરાવેલા હતા અને અને

[02:42:48] આ ચારુમતીને મળવા માટે જાય છે ને એ સમયે

[02:42:51] નિગાલીસાગર

[02:42:56] નિગાલી સાગર નામે એક સ્તૂપ હતો

[02:43:00] જે જરજરીત હાલતમાં હતો જેનું અશોક શું કરે

[02:43:02] છે તો કે સમાર કામ કરાવે છે મસ્ત ઇનોવેટ

[02:43:06] કરાવી દે છે એટલા માટે નિગાલી સાગર કયા

[02:43:08] ધર્મ સાથે સંકળાયેલો છે તો બૌદ્ધ ધર્મ

[02:43:10] સાથે પ્રશ્ન પૂછાઈ ગયો છે એટલા માટે

[02:43:12] ચર્ચામાં લઉ છું સાથે દોસ્તો વાત કરીએ તો

[02:43:14] સમ્રાટ અશોક જે છે એ જ્યારે ખાસ તો અલગ

[02:43:17] અલગ પ્રદેશોમાં થી આપણને જેની ઇન્ફોર્મેશન

[02:43:19] મળે છે એમાં અશોકના 47 અલગ અલગ સ્થળો છે

[02:43:23] ખાસ લઘુ શિલાલેખો શિલાલેખો પથ્થર ઉપર

[02:43:25] લખાયેલા લેખો જે છે મળી જતા હોય છે પણ

[02:43:28] અહીંયા જ્યારે લઘુ શિલાલેખો જે છે એની

[02:43:30] અંદર ખાસ જોવા જઈએ તો મધ્યપ્રદેશ અને

[02:43:33] કર્ણાટકમાંથી આપણને વિશેષ રીતે ચાર

[02:43:35] વ્યવસ્થા યાદ રાખવી પડશે ફરજયાત છે કારણ

[02:43:38] કે એવું કહી શકાય કે નહી આપણને શું નામ

[02:43:41] જોવા મળે છે અશોક આ પ્રશ્ન પૂછાઈ ગયો છે

[02:43:43] કે અશોક નામ આપણને ક્યાં લઘુશિલાલેખોમાંથી

[02:43:46] પ્રાપ્ત થાય છે તો તમારે પહેલા જવાનું થશે

[02:43:49] મધ્યપ્રદેશ મધ્યપ્રદેશની અંદર આવશે સાહેબ

[02:43:51] ગુર્જરા મધ્યપ્રદેશમાં કયો આવશે ગુર્જરા

[02:43:54] ઓકે પહેલા તો એને યાદ રાખી લયો એ જ

[02:43:56] પ્રમાણે જ્યારે કર્ણાટકની અંદર આપણે જાવ

[02:43:59] છો તો ઉદ્દેગોલમજ્જા છે મસ્કી છે નિટ્ટુર

[02:44:02] છે આવા ત્રણ લઘુશિલાલેખો છે ફરીથી રિપીટ

[02:44:05] કરું છું મધ્યપ્રદેશની અંદર ગુર્જરા

[02:44:08] મધ્યપ્રદેશમાં ગુર્જરા કર્ણાટકની અંદર

[02:44:10] ઉદ્દેગોલ મજા છે મસ્કી છે અને નિટોર છે તો

[02:44:14] આ ચાર યાદ રાખો આ ચાર જગ્યાએ આપણને કયું

[02:44:17] નામ જોવા મળે છે સાહેબ તો કે અશોક તો આ

[02:44:20] ખાસ મગજમાં રાખજો આ જરૂરી બનશે. ઓકે એ જ

[02:44:23] પ્રમાણે જોવા જઈએ તો દેશની દ્રષ્ટિએ

[02:44:25] પ્રશ્ન પૂછી શકે વિધાન પણ પૂછી શકે કે

[02:44:28] અશોકના અભિલેખો ક્યાંથી મળ્યા તો કે

[02:44:30] નેપાળમાંથી ભારતમાંથી અફઘાનિસ્તાનમાંથી

[02:44:32] અને પાકિસ્તાનમાંથી

[02:44:34] તો ચાર દેશોમાંથી અલગ અલગ જગ્યાએથી ખાસ

[02:44:36] અભિલેખો પ્રાપ્ત થાય છે સુલાલેખો

[02:44:38] પ્રતિલેખો બધું મળતું હોય છે સાથે દોસ્તો

[02:44:41] અશોક જે છે એના વિશે અલગ અલગ જગ્યાએ ખાસ

[02:44:44] જે નામ મળતા હોય છે એની અંદર આપણે કહી છે

[02:44:46] દેવનામ પ્રિય ઓકે પ્રિયદર્શી પણ કહેવાય છે

[02:44:49] ઓકે પુરાણોની અંદર મેં તમને કીધું તું

[02:44:51] અશોક વર્ધન નામ જોવા મળતું હોય છે ઓકે

[02:44:53] અશોક જે છે એ અશોક દેવનામ પ્રિય એ ઉદયગલ

[02:44:57] લઘુશિલાલેખમાંથી પણ મળી આવેલ છે અને

[02:44:59] રુદ્રદામનમાં પણ અશોક મૌર્ય શબ્દનો ઉલ્લેખ

[02:45:02] થયેલો છે રુદ્રદામન કોણ છે તો કે એ

[02:45:05] ક્ષત્રપ મહાક્ષત્રપ રાજા કહી શકાય જે

[02:45:08] સક્ષત્રપોની શાખાઓમાં જોવા મળતા હોય છે

[02:45:10] જેમની રાજધાની આમ તો ખરેખર ઉજ્જૈન હતી આ

[02:45:12] વંતી હતી પણ એ સક્ષત્રપો જે છે કે જેનું

[02:45:15] ગુજરાતમાં પણ શાસન હતું ગિરિનગરમાં ખાસ એ

[02:45:17] પોતે વહીવટ ચલાવતા હોય છે સોવિશાખ એમના

[02:45:20] સુબા હતા અને અને આ જે એમણે જે તે સમયે

[02:45:23] ગિરનારમાં અશોકે જે શિલાલેખ જે સ્થાપિત

[02:45:25] કરેલો છે યા એમણે પણ પોતે લેખ લખેલા છે

[02:45:29] અને સમ્રાટ અશોકના શિલાલેખોમાં જે લેખ

[02:45:31] લખાયેલ છે એ લેખમાંથી આપણને આ ઇન્ફોર્મેશન

[02:45:34] મળે છે. હવે એ મુદ્દો પણ ખાસ આપણી સમક્ષ

[02:45:38] મૂકી દઉં તો સાહેબ અશોકનો

[02:45:44] જૂનાગઢ

[02:45:47] આજે શિલાલેખ છે

[02:45:50] પેલા તો સાહેબ ગોતવા કોણ ગયું

[02:45:53] તોએની શોધ કરનાર વ્યક્તિ જે છે

[02:45:57] જેમાં ખાસ કર્નલ

[02:46:02] ટોડ નો ઉલ્લેખ છે

[02:46:05] ઓકે એની લિપિ શોધવાની વાત આવે

[02:46:11] તો જેમ્સ

[02:46:14] પ્રિન્સેપને યાદ રાખવા પડશે એની 100 ટકા

[02:46:21] શુદ્ધ પ્રથ તૈયાર કરનાર કોઈ હોય એટલે કે

[02:46:24] પ્રોપર કોપી કેવા એક શબ્દ સહ વ્યવસ્થિત

[02:46:27] ટ્રાન્સલેશન કરીને આપ્યું હોય તો એ

[02:46:29] વ્યક્તિ હતા ભગવાનલાલ

[02:46:34] ઇન્દ્રજી

[02:46:36] હવે યાદ રાખો અશોકનો પણ લેખન છે ત્યાં

[02:46:41] રુદ્રદામને પણ લેખન કરેલું છે રુદ્રદામન

[02:46:46] એક જ મિનિટ યસ

[02:46:49] રુદ્રદામન પણ લેખ લખીને જાય છે

[02:46:53] અને સાથે સાથે સ્કંદગુપ્તના સમયમાં પણ

[02:46:56] લખાણ થાય છે

[02:46:59] અશોકના સમયમાં એવું કહેવાય છે કે સાહેબ

[02:47:01] બ્રાહ્મી લિપિ

[02:47:05] છે

[02:47:08] બ્રાહ્મી લિપિ છે

[02:47:08] અને અહિયા મોટા ભાગે પાલી ભાષાનો ઉલ્લેખ

[02:47:10] થાય છે રુદ્રદામનના સમયમાં તો કે સાહેબ

[02:47:14] દેવનાગરી લિપિ છે

[02:47:16] અને સંસ્કૃત ભાષા છે

[02:47:20] સ્કંદનગુપ્તના સમયમાં તો ત્યાં પણ

[02:47:22] દેવનાગરી લિપિ છે સંસ્કૃત ભાષા છે પણ એક

[02:47:25] વાત હંમેશા ખાસ યાદ રાખજો કે અશોકના દાદા

[02:47:29] ચંદ્રગુપ્ત જે છે

[02:47:31] એની પણ ઇન્ફોર્મેશન આમાંથી થી મળે છે જે

[02:47:34] રુદ્રદા મને લખી છે સુદર્શન તળાવનું

[02:47:37] નિર્માણ આને કર્યું નહેરો આણે કઢાવી ને

[02:47:39] સુવિશાખે સમારકામ કરાવ્યું આ ઇન્ફોર્મેશન

[02:47:41] જે છે તમને અહીથી મળે છે ધેટ્સ વાય તમારા

[02:47:44] બધાને સાથે યાદ રાખવા પડશે કેટલા રાજાઓ

[02:47:47] લખાણ લખ્યા તો ત્રણ કેટલાની માહિતી મળે છે

[02:47:49] તો ચાર મારા જેવો પેપર સેટર હોય તો

[02:47:51] વ્યવસ્થિત હાલવાળવાનો ધંધો કરી શકે છે

[02:47:54] ચાલો આગળ કન્ટીન્યુ કરીએ તો અશોકના જે

[02:47:57] શિલાલેખો જે છે એના જે અલગ અલગ

[02:47:59] ઇન્ફોર્મેશન મળે છે એમાં અશોકના લગ્નને

[02:48:01] લઈને પણ માહિતી મળે કે સિંહલી અનુશ્તિ

[02:48:04] એટલે કે જે શ્રીલંકામાંથી મળી આવે

[02:48:09] જેમાં એવું કહેવાય છે કે વિદિશાહના

[02:48:11] સ્થાનિક એક શ્રેષ્ઠી હતા એમની પુત્રી

[02:48:13] જેનું નામ હતું દેવી જે છે એની સાથે લગ્ન

[02:48:15] થયેલા હતા અશોકના ને એના જે સંતાનો હતા

[02:48:18] જેનું નામ હતું દોસ્તો મહેન્દ્ર અને

[02:48:20] સંઘમિત્રા હવે તમને સિંહલી સંસ્કૃતિમાંથી

[02:48:23] કેમ માહિતી મળી? સિંહલી શ્રીલંકામાંથી કેમ

[02:48:26] ડેટા મળ્યો? તો એનું કારણ તમે સમજો.

[02:48:28] શ્રીલંકાની અંદર દોસ્તો બૌદ્ધ ધર્મનો

[02:48:30] જ્યારે પ્રચાર કરવાનો થાય છે. તો

[02:48:33] શ્રીલંકામાં બૌદ્ધ ધર્મનો પ્રચાર પ્રસાર

[02:48:36] કરવા માટે અશોકે કોને મોકલા હતા? તો કે

[02:48:38] પુત્ર મહેન્દ્ર અને પુત્રી શ્રંગ મિત્રાને

[02:48:41] શ્રીલંકામાં બૌદ્ધ ધર્મનો પ્રચાર કરવા

[02:48:43] મોકલા હતા. તો ચોક્કસથી ભાસે એ માહિતી

[02:48:45] મળવાની છે. ઓકે હવે દિવ્યવદાન જે છે કે

[02:48:48] જેમાં તિષ્યરક્ષિતા જે બોધી વૃક્ષને

[02:48:51] નુકસાન પહોંચાડે છે એની પણ માહિતી મળે છે.

[02:48:54] ઓકે પ્રયાગ સ્થિત જે રાણિકા અભિલેખ જે છે

[02:48:57] જેમાં રાણી કારુવાકી જે છે એમનો પણ

[02:48:59] ઇન્ફોર્મેશન મળે છે. તો અલગ અલગ અલગ અલગ

[02:49:02] ધર્મ એમના લગ્નને લઈને ઇન્ફોર્મેશન પણ

[02:49:04] મળેલી છે.

[02:49:06] અશોક જે છે કે જેણે પોતે જ્યારે ગાદી ઉપર

[02:49:09] બિરાજમાન થાય એના આઠમા વર્ષે એટલે એવું

[02:49:12] કહેવાય કે ઈસવીસન પૂર્વે

[02:49:17] 261 261 ની અંદર કલિંગ જે છે એની સાથે

[02:49:22] યુદ્ધ કરે છે. અને કલિંગ સાથે જ્યારે

[02:49:26] યુદ્ધ કરે છે તો ખાસ જયંત કરીને એક રાજાનો

[02:49:28] ત્યાં ઉલ્લેખ જોવા મળતો હોય છે. કલિંગ

[02:49:31] સાથે ધબધબાટી બોલી છે મોટા પ્રમાણમાં

[02:49:33] નરસંહાર થતો હોય છે. ને એ નરસંહાર જે છે

[02:49:36] એની ભયાનકતા જોઈ આ અશોકના સમયનું સૌથી

[02:49:39] ખરાબ અને ખતરનાક યુદ્ધ માનવામાં આવે છે.

[02:49:43] ઓકે ત્યાર પછી કલિંગની ભયાનકતાથી અશોક જે

[02:49:46] છે કે જે પોતે વિહવળ થાય છે ઓકે અશોક જે

[02:49:50] છે કે જે હવે હૃદય પરિવર્તન પણ કરશે

[02:49:54] કારણ કે અશોકના જે ભત્રીજા હતા

[02:49:58] જેનું નામ હતું નિગ્રોથ

[02:50:01] નિગ્રોથ જે છે કે જે એક બૌદ્ધ સાધુ

[02:50:04] મહાત્મા પાસે લઈ જશે

[02:50:07] અને એ જે બૌદ્ધ સાધુ હતા જેનું નામ હતું

[02:50:10] ઉપગુપ્ત અને આ ઉપગુપ્ત પાસેથી આપણા સમ્રાટ

[02:50:14] અશોક જે છે કે જે બૌદ્ધ ધર્મ અંગીકાર કરશે

[02:50:20] અશોકે બૌદ્ધ ધર્મ અંગીકાર કર્યો છે તો કે

[02:50:22] હા કોની પાસેથી તો કે ઉપગુપ્ત પાસેથી તો

[02:50:25] કે આ પણ ખાસ યાદ રાખજો કલિંગના યુદ્ધમાં

[02:50:28] લાખ જેટલા માણસો જે છે મૃત્યુપાયમાં હોય

[02:50:30] તો પાંચ પાંચ લોકો જે છે એની પાછળ ખાલી

[02:50:32] રોદન કરતા હોય તોપાંચ લાખ લોકો રોતા હોય

[02:50:35] ને દોસ્ત એ એ માહોલ કેવો ખતરનાક હોય એમ

[02:50:38] કોઈ હારા હારાનું મનોબળ તોડી નાખે તો એક

[02:50:41] સંભાવનાગ્રસ્ત વસ્તુ છે દોઢ લાખથી વધારે

[02:50:44] સૈનિકોને બંદી બનાવવામાં આવતા હોય હવે

[02:50:46] તમને પ્રશ્ન થાય સાહેબ કલિંગ વાળા એે

[02:50:48] માથાકૂટ કરવાનું કારણ શું તો સમજો આ કલિંગ

[02:50:53] આવ્યા અહિયા ઓડીસા પાસે હવે એક સમયે કલિંગ

[02:50:56] ઉપર શાસન હતું

[02:50:58] અહિયા શાસન હતું હવે અહીંયા જ્યારે વિદેશ

[02:51:02] વ્યાપાર ચાલતો હોય છે તો કલિંગવાળા જે છે

[02:51:06] એક સમય સ્વતંત્ર થઈ ગયા હવે બંગાળની

[02:51:09] ખાડીમાંથી જ્યારે ખાસ મૌર્યોના જહાજો જતા

[02:51:11] હોયને તો કલિંગવાળા જે છે ન્યા શું કરતા

[02:51:14] તો કે ચાંચિયાગીરી કરતા

[02:51:17] એ જહાજોમાં શું ચલાવતા લૂટ ચલાવતા અને

[02:51:21] સીધો મૌર્ય સામ્રાજ્યને પડકાર ફેંકતા

[02:51:24] એમનામ અશોકભાઈને શોખ નોતો થયો કે દબદબાટી

[02:51:27] બોલાવી જ દઉં ના એ સમજાવાનો પ્રયત્ન કર્યો

[02:51:31] હશે સફળતા નહી મળી હોય કલિંગવાળા પોતે

[02:51:34] ઓલરેડી બિંદુસારના સમયમાં અને અશોકના

[02:51:37] સમયમાં સોરી બિંદુસારના સમય ચંદ્રગુપ્તના

[02:51:40] સમયમાં પણ અંકુશમાં હતા બિંદુસારના સમયમાં

[02:51:43] ક્યાંક સ્વતંત્ર થઈ ગયા હોવાનું મનાય છે

[02:51:45] અને અશોકના સમયમાં ફરી પાછા અંકુશમાં આવી

[02:51:47] જતા હોય છે તો આવી કંઈક વાત છે ઓકે તો વાત

[02:51:50] એ છે કે કલિંગ જે છે કે જેની ઉપર અંકુશ

[02:51:53] રાખવો એ બંગાળની ખાડી ઉપરમાંથી વેપાર જે

[02:51:56] છે એની ઉપર અંકુશ રાખવો ખૂબ જરૂરી હતો

[02:51:59] ધેટ્સ વાય અશોકે આ વસ્તુ કરેલી છે ઓકે આગળ

[02:52:02] વધીએ તો હવે સમ્રાટ અશોક જે છે બૌદ્ધ

[02:52:05] ધર્મથી ખૂબ નજીક આવી ગયા છે તો હવે એણે એક

[02:52:08] જાહેરાત કરી એક ઘોષણા કરી કે હવે મારા

[02:52:11] રાજ્યની અંદર યુદ્ધના નગારાઓ નહી વાગે તો

[02:52:14] શું વાગશે તો કે મહાત્મા બુદ્ધના ધમ્મઘોષ

[02:52:18] જે છે એ વાગશે ધમનો હવે પ્રચાર પ્રસાર થશે

[02:52:22] લોકોને નૈતિકતા અને સદાચારના પાઠ

[02:52:24] શીખવાડવામાં આવશે માતા પિતાનું સન્માન

[02:52:26] કરવું ગુરુજનોનો આદર કરવો વડીલ નું સન્માન

[02:52:29] કરવું વડીલોની વાતનું પાલન કરવું બાળકો

[02:52:32] સાથે સારો વ્યવહાર કરવો પશુ હિંસા ન કરવી

[02:52:35] રસોડામાં થનારી પશુ હિંસાઓને બંધ કરાવી

[02:52:38] અહિંસાના માર્ગે ચાલવું પણ આટલી બધી સારી

[02:52:42] વાત કરે એટલે આમાં જે ખતરનાક લોકો હોય ને

[02:52:45] એને એમ થાય કે હવે તો આ શાસક નબડો પડી ગયો

[02:52:48] તે વળી પાછું નીચે ટર્મ્સ એન્ડ કન્ડિશન

[02:52:50] લખે કે હું મારા વિચારો અને સિદ્ધાંતોથી

[02:52:54] એક પરિવર્તન તરફ જાવ છું એનો મતલબ કોઈ એવો

[02:52:57] ન સમજવો કે શાસ નબડો પડી ગયો છે જો કોઈ

[02:53:00] વ્યક્તિ ગુનેગાર હશે રાજ્ય વિરોધી

[02:53:02] પ્રવૃત્તિઓ કરશે તો રાજ્ય હિતની

[02:53:04] વિરુદ્ધમાં કોઈ પ્રવૃત્તિ કરી હશે તો એને

[02:53:06] ફરીથી સખતમાં સખત સજા આપવામાં આવશે હું

[02:53:09] કલિંગના યુદ્ધ સાથે સંકળાયેલો હતો તો મારે

[02:53:11] ભૂલવાન થાતું નથી એટલે એમ સ્પષ્ટ વોર્નિંગ

[02:53:15] પણ મળી જતી હોય છે તો દોસ્તો વાત એ છે કે

[02:53:18] પશ્ચિમ એશિયા અને અન્ય ગ્રીક દેશોની અંદર

[02:53:20] પણ પોતાના શાંતિદિતો મોકલશે અને સમ્રાટ

[02:53:22] અશોક જે છે કે જે હવે બૌદ્ધ ધર્મના પ્રચાર

[02:53:25] પ્રસારની અંદર ભવ્યાથી ભવ્ય યોગદાન આપે

[02:53:29] મેં તમને કીધું કે ભાઈ લોકોને ચેતવણી પણ

[02:53:31] આપી દીધી છે કે ભાઈ ગુનો કરનારને સખતમાં

[02:53:34] સખત સજા આપવામાં આવશે કારણ કે આ

[02:53:36] પરિવર્તનને રાજાની કમજોરી સમજવી નહીં

[02:53:41] અશોકના જે અલગ અલગ વિભાગોમાંથી જે કઈ

[02:53:43] શિલાલેખો ને એ બધી વસ્તુ જે પ્રાપ્ત થાય

[02:53:45] છે એની જ્યારે વાત કરીએ તો ભારત

[02:53:47] અફઘાનિસ્તાન નેપાળ પાકિસ્તાન આ ચાર દેશો

[02:53:49] 47 જેટલા શિલાલેખો મળ્યા છે ઓકે પાંચ અલગ

[02:53:52] અલગ ભાગની અંદર એને ડિવાઈડ કરવામાં આવતા

[02:53:54] હોય છે ઓકે અહીંયાં હું થોડો ફાસ્ટ કાલીશ

[02:53:56] કારણ કે સીધી ધી ફેક્ચુલ ડીટેલ છે અહીયા

[02:53:58] કોઈ કન્સેપ્ટ ક્લિયરની જરૂરિયાત નથી તો

[02:54:00] દોસ્તો એવું કહી શકાય કે મોટા શિલાલેખો જે

[02:54:02] છે જે મુખ્ય 14 માનવામાં આવતા હોય છે લઘુ

[02:54:06] શિલાલેખો જે નાની મોટી ટેકરીઓ ઉપર પણ

[02:54:08] તૈયાર થતા હોય છે જેમાં સ્તંભલેખો જે છે એ

[02:54:10] સાત છે લઘુસ્તંભલેખો જે છે જે ત્રણ છે

[02:54:13] ગુફા અને બરોબર પહાડો ઉપર પણ ખાસ ખાસ લેખો

[02:54:16] લખાયેલા છે ઓકે અહીંયા બ્રિટિશ અધિકારી

[02:54:18] એટલે કે જેમ્સ પ્રિન્સેપ જેની મે તમને વાત

[02:54:20] કરી કે જેને અશોકના શિલાલેખો જે છે એની

[02:54:23] લિપિ શોધી નાખી છે પણ મેં તમને પહેલા

[02:54:25] કીધું કે શિલાલેખોની શોધ શોધ કરનાર

[02:54:27] વ્યક્તિ કોણ આવશે

[02:54:31] તો કે કર્નલ ટોડ કર્નલ ટોડ લિપિ શોધનાર

[02:54:37] વ્યક્તિ કોણ આવશે તો કોણ આવશે તો કે જેમ્સ

[02:54:40] પ્રિન્સેપ જેણે શું શોધી કાઢેલું છે લિપિ

[02:54:44] આ ખાસ ધ્યાન રાખજો હવે સમ્રાટ અશોકે જે

[02:54:47] શિલાલેખોમાં શું લખ્યું તો કે બૌદ્ધ

[02:54:49] ધર્મની ધર્મ આજ્ઞાઓ છે. પોતાના રાજ્યમાંથી

[02:54:52] જે કઈ રાજ્ય ઘોષણાઓ થતી હોય જેમ કે આ

[02:54:54] રાજકોટ અમદાવાદ હાઈવે જતો હોય તો એણે

[02:54:56] હાઈવે ઉપર જે મુખ્ય માર્ગ હોય ને ત્યાં

[02:54:58] સેન્ટરમાં જ ગોઠવી દીધો હોય એટલે અહીથી

[02:55:00] પસાર થનારા લોકો જોવે ઓહોહો બહુ તાકાતવાળો

[02:55:04] બનાવ્યો પછી નવરા ઊભા હોય તો ત્યાં સેલ્ફી

[02:55:07] બેલ્ફી લે ને સાથે ઊભા હોય તો જરાક વાંચે

[02:55:09] કે સાહેબે હું લખ્યું છે બસ આ રીતે રાજ

[02:55:12] આજ્ઞાઓ જે છે કે જેને પ્રચાર પ્રસાર કરાવે

[02:55:15] છે ઓકે તો આ પણ એક વ્યવસ્થાનો ભાગ છે ખાસ

[02:55:17] યાદ રાખી શકો છો ઓકે સાથે દોસ્તો વાત કરીએ

[02:55:20] તો અહીંયા ને અહીંયા ચાર શિલાલેખો જે છે

[02:55:23] કે જેની અંદર ખાસ અશોક નામ મળી આવે છે

[02:55:25] જેની મેં તમને વાત કરી દીધી છે કર્ણાટકની

[02:55:27] અંદર ઉદ્યોગોમજા મસ્કી અને નીટુર અને સાથે

[02:55:30] સાથે મધ્યપ્રદેશની અંદર ગુજરા આપણે જોઈ

[02:55:32] ગયા છીએ ચર્ચા કરી લીધેલી છે ઓકે સાથે

[02:55:34] સાથે દેવનામ પ્રિય અને પ્રિયદર્શી એવા નામ

[02:55:36] પણ ખાસ આપણને જોવા મળતા હોય છે ગિરનારની

[02:55:39] અંદર ખાસ તુષાસ્પ જેને નહેરો કઢાવેલી હતી

[02:55:42] જે ઓલરેડી આપણે ભણી ગયા છીએ કારણ કે

[02:55:44] સુદર્શન તળાવમાંથી નહેરો કઢાવવાનું કામ

[02:55:46] અશોકના સમયમાં કોણ કરે છે તો કે યવનરાજ

[02:55:49] તુષાસ્પ એ ભણી ગયા છીએ આપણે ઓકે સમ્રાટ

[02:55:51] અશોક જે છે એના શિલાલેખોમાં પહેલા તો ભાષા

[02:55:53] અને લિપિ આમાં ખાસ ધ્યાન રાખજો મારી

[02:55:56] રિક્વેસ્ટ છે અહીયા હળવા રહેજો ઓકે ખાસ

[02:55:58] એવું કહેવાય છે કે ખરોષ્ટી બ્રાહ્મી

[02:56:01] અરમાઈક અને યુનાની આ શું છે લિપિ છે ફરીથી

[02:56:04] રિપીટ કરું છું ખરોષ્ટી બ્રાહ્મી અરમાઈક

[02:56:08] અને યુનાની આ શું છે લિપિ છે પણ જ્યારે

[02:56:13] પ્રાકૃત યુનાની અરમાઈક આ ભાષામાં પણ

[02:56:18] સમાવિષ્ટ છે

[02:56:20] તો ખાસ ધ્યાન રાખજો અહીંયા તમને અલગ અલગ

[02:56:22] લેંગ્વેજમાં ઉપાધિ થશે ઓકે પ્રાકૃત ભાષા

[02:56:26] કહી શકો કદાચ પાલી ભાષા પણ લખી શકે પાલી

[02:56:30] પણ આવી શકે ચાલો તો આ બધી ભાષાઓ સમાવિષ્ટ

[02:56:33] થશે ઓકે પાલી ભાષા કે તો એ ખરેખર બ્રાહ્મી

[02:56:36] લિપિનો ભાગ આવે પ્રાકૃત કે તો એમાં પણ

[02:56:39] બ્રાહ્મી લિપિનો એક ઉલ્લેખ જોવા મળે આ

[02:56:41] ઈરાની પ્રભાવ આવે ત્યારે તમને ખરોષ્ઠી

[02:56:44] જોવા મળે ગ્રીકોનો પ્રભાવ જોવા મળે તો

[02:56:46] તમને અરમાઈક અથવા તો યુનાનીનો પ્રભાવ તમને

[02:56:49] જોવા જોવા મળતો હોય છે. તો આ ખાસ ધ્યાન

[02:56:51] રાખજો. ઓકે અભિલેખો જે છે એની અંદર મેં

[02:56:54] તમને કીધું કે અશોકે પશુ દવાખાનાઓ શરૂ

[02:56:56] કરાવેલા છે રસોડામાં થનારી પશુ હિંસાઓ બંધ

[02:56:59] કરાવેલી છે એટલે નેશનલ પાર્ક શરૂ કર્યા છે

[02:57:00] અભિયારણ્ય શરૂ કરેલા છે યસ તો આ ખાસ યાદ

[02:57:03] રાખશું પ્રકૃતિ પ્રેમી તરીકે એક શાસક છે

[02:57:05] સ્ત્રીઓની સામાજિક સ્થિતિ સારી રહે એના

[02:57:07] માટે સ્ત્રીઓને અધિકારી પદ પ્રાપ્ત થાય એ

[02:57:10] પણ વ્યવસ્થાઓનો ઉલ્લેખ કરેલો છે. ઓકે આ

[02:57:13] સિવાય અશોક જે છે એને જ્યારે 13 મો

[02:57:16] શિલાલેખ જે લખ્યો ને એમાં જેની જેની સાથે

[02:57:19] યુદ્ધ કર્યું એ બધાની માફી માંગી

[02:57:21] ભૂતકાળમાં આપણે જે કાંઈ ખ્યાલ થઈ ગયા છે

[02:57:23] અને જે કદાચ ધબાટી બોલાવી દીધી છે પણ

[02:57:26] ખોટું લાગ્યું હોય તો બે રોટલી વધારે ખાજો

[02:57:28] પણ મારા વાલા માફ કરજો હા મજાક કરું છું

[02:57:30] દોસ્ત ખાસ યાદ રાખો કે જેની જેની સાથે

[02:57:33] યુદ્ધ કરેલું છે એ તમામ શાસકો તમામ લોકો

[02:57:36] જે લોકોએ યુદ્ધમાં પોતાના પરિવારજનો

[02:57:38] ગુમાવેલા હોય જે લોકોએ યુદ્ધમાં પોતાનું

[02:57:41] કોઈ સદસ્ય ગુમાવેલું છે કે તમામ લોકોને

[02:57:44] પોતાના વતી શું કરે છે શિલાલેખના માધ્યમથી

[02:57:47] શું કરે છે માફી માંગે છે. તો સારા હૃદય

[02:57:50] પરિવર્તનની ભવ્યથી ભવ્ય અસર છે પણ આ અસર

[02:57:53] જે છે નેક્સ્ટ પેઢી માટે ખરેખર નુકસાનકારક

[02:57:56] પણ બની શકે ખરા કારણ કે દરેક વ્યક્તિ આટલા

[02:57:59] સક્ષમ હોય એની ગેરંટી નથી દોસ્તો સાથે

[02:58:03] દોસ્તો આગળ વાત કરીએ તો સમ્રાટ અશોક જે છે

[02:58:05] કે જેના રાજ્યની અંદર એક સર્વધર્મ સંભાવની

[02:58:08] ભાવના ખૂબ સારી જોવા મળતી હોય છે

[02:58:11] સર્વધર્મ સમભાવ

[02:58:14] ઓકે બીજું તો કે જ્યારે બૌદ્ધ ધર્મની વાત

[02:58:16] કરવામાં આવે

[02:58:20] બૌદ્ધ ધર્મની જે ત્રીજી પરિષદ જે છે

[02:58:24] એનું આયોજન પણ એના રાજ્યમાં થતું હોય છે

[02:58:27] ઓકે જ્યારે ત્રીજી પરિષદનું આયોજન થાય છે

[02:58:29] તો ક્યાં થાય છે તો કે પાટલીપુત્રમાં

[02:58:34] ઓકે પાટલીપુત્રની અંદર ત્રીજી પરિષદનું

[02:58:36] આયોજન થતું હોય છે આ ત્રીજી ધર્મ પરિષદ જે

[02:58:38] છે કે જેની અંદર અભિધમ પિટક

[02:58:46] એનું પણ નિર્માણ થતું હોય છે પહેલું બીજું

[02:58:49] જે છે શુક્ત પીટક અને વિનય પટક એ

[02:58:50] પહેલીમાંથી હતું બીજીમાં જે કાલાશોકના

[02:58:52] સમયમાં આયોજિત થઈ હતી ન્યાં કોઈ ખાસ પીટકો

[02:58:55] નહોતા બનેલા કારણ કે ન્યાં એક સંઘર્ષ

[02:58:57] થયેલો હતો અજાત શત્રુના સમયમાં આયોજિત થાય

[02:58:59] છે ત્યાર પછી કાલાશોકના સમયમાં પણ આયોજિત

[02:59:01] થાય છે અશોકના સમયમાં પણ આયોજિત થશે અને

[02:59:04] કશ્મીરના ગોંડલવલની અંદર વસુમિત્રજી

[02:59:07] અધ્યક્ષ હતા અહિયા તમને ખાસ તો કનિષ્કના

[02:59:10] સમયમાં એટલે એ કે એ કે આ રીતે તમે યાદ

[02:59:12] રાખી શકો

[02:59:14] એ કે એ કે પહેલી અજાત શત્રુ ના સમયમાં

[02:59:18] કાલાશોકના સમયમાં અશોકના સમયમાં અને

[02:59:21] કનિષ્કના સમયમાં આ રીતે યાદ રાખી શકો સાથે

[02:59:24] સાથે એવું કહેવાય કે અલગ અલગ સ્થળ જે છે

[02:59:27] અહીંયા તમને રાજગૃહ જોવા મળે છે અહીંયા

[02:59:29] વૈશાલી જોવા મળે છે અહીંયા પાટલીપુત્ર

[02:59:32] જોવા મળે છે અને અહીંયા કશ્મીરનું કુંડલવન

[02:59:35] જોવા મળે છે તો એ પણ યાદ રાખી શકાય

[02:59:37] અધ્યક્ષો પણ બધાયના તૈયાર કરી લેજો ડન છે

[02:59:40] ચાલો આગળ કંટીન્યુ કરીએ સાતમાં શિલાલેખની

[02:59:44] અંદર મનની શુદ્ધતા ઉપર ભાર મૂકેલો છે હવે

[02:59:46] જો આવું બધું એટલા માટે લઉં છું કારણ કે

[02:59:47] મને એક આમ અંદાજ છે આમ ઊંડાનપૂર્વક એવું

[02:59:50] લાગે છે કે જો બહુ ઊંડા જાય ને અને ચાર

[02:59:52] ચાર વિધાનો વાળા પ્રશ્નો જો મૂકવા હોય ને

[02:59:54] તો આવું એકાદું વિધાન મૂકી દેને તો દોસ્ત

[02:59:56] આએનસીઆરટી માંથી જ લીધેલું છે ને તમને

[02:59:58] પ્રોપરલી આ આપું છું પણ આમાં ક્યાંક ધંધે

[03:00:00] લગાડે અને નો યાદ આવે દોસ્ત કે સાતમામાં

[03:00:03] સાતમાં શિલાલેખની અંદર મનની શુદ્ધતા ઉપર

[03:00:06] ભાર લીખ્યો છે નો મગજમાં ઉતરે દોસ્ત તો

[03:00:08] ખાસ યાદ રાખજો ઓકે 12માં શિલાલેખમાં તમામ

[03:00:11] ધર્મ પ્રત્યે આદરભાવની વાત કરેલી છે તો એ

[03:00:13] પણ યાદ રાખો

[03:00:15] બૌદ્ધ ભિક્ષુ કે જેમની પાસે થી પોતે બૌદ્ધ

[03:00:17] ધર્મ અંગીકાર કરે છે આપણે અગાઉ ભણી ગયા

[03:00:19] છીએ બુદ્ધ ઉપગુપ્તને આપણે યાદ રાખેલા હતા

[03:00:22] રાજ્યમાં ખાસ શિકાર ઉપર પ્રતિબંધ પણ

[03:00:24] મૂકેલો છે પ્રકૃતિ પ્રેમી વ્યક્તિત્વ

[03:00:26] દેખાડે છે અને રસોડામાં થનારી પશુ હિંસા

[03:00:28] જે છે એ પણ બંધ કરાવે છે આપણે ભણી ગયા આગળ

[03:00:31] ઓકે આગળ

[03:00:33] કલિંગના નરસાહાર પછી ખાસ ઉપગુપ્તના

[03:00:36] ઉપદેશથી ખાસ સ્વયં કરુણા અહિંસા અને

[03:00:38] પોતાના જીવનની અંદર સ્થાન પણ આપેલું છે

[03:00:41] પાટલીપુત્ર ખાસે ખાસ આપણે કીધું કે ભાઈ

[03:00:43] ત્રીજી બૌદ્ધ ધર્મ પરિષદનું આયોજન ફરતું

[03:00:45] થતું હોય છે ધર્મ પ્રચાર માટે ખાસ એવું

[03:00:49] કહેવાય બે ફેક્ચુઅલ ડીટેલ ફરજિયાત યાદ

[03:00:52] રાખો

[03:00:53] મહેન્દ્ર

[03:00:56] અને સંઘમિત્રા

[03:01:00] આ બંને જે છે ને એને ક્યાં મોકલે છે

[03:01:02] શ્રીલંકા

[03:01:06] પણ એ સાથે

[03:01:08] ઉતરા

[03:01:10] અને સોન જે છે

[03:01:13] એને મ્યાનમાર બાજુ મોકલે છે

[03:01:17] મ્યાનમાર બર્મા સાઈડ

[03:01:20] આ ખાસ ધ્યાન રાખજો અને ચારુમતીના લગ્ન

[03:01:23] ક્યાં કરાવ્યા હતા તો કે શ્રીલંકા ખાતે તો

[03:01:25] એ ડેટા તો તમારી પાસે છે જ ઓકે

[03:01:30] હા શ્રીલંકાની અંદર જ્યારે મહેન્દ્ર અને

[03:01:33] સંઘમિત્રા જ્યારે જાય છે તો એવું કહેવાય

[03:01:35] છે કે આ પુત્ર મહેન્દ્ર અને સંઘમિત્રાને

[03:01:37] જ્યારે શ્રીલંકામાં મોકલવામાં આવેલા છે તો

[03:01:39] મહાત્મા બુદ્ધને જે પીપળાના વૃક્ષની નીચે

[03:01:42] જ્ઞાન પ્રાપ્તિ થયેલી વૈશાખી પૂર્ણિમાનો

[03:01:44] દિવસ હતો

[03:01:45] નિરંજના નદી હતી તમને બધાને ખ્યાલ હોઈ શકે

[03:01:48] ને એ જે ઘટના જેને સંબોધી અથવા તો

[03:01:50] મહાસંબોધી કીધી કે જે મહાત્મા બુદ્ધને

[03:01:52] જ્ઞાન પ્રાપ્તિ થઈ આ સ્થળ નીચેથી એમને જે

[03:01:55] કઈ ઇન્ફોર્મેશન મળી છે આજે જ્યાંથી એમને

[03:01:58] જે કેવલ એ જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થાય અથવા તો

[03:02:00] એમને જે જ્ઞાન પ્રાપ્તિ થઈ એ મહાત્મા

[03:02:03] બુદ્ધની જે પીપડાના વૃક્ષની એક ડાળી એમણે

[03:02:06] મોકલી શ્રીલંકામાં

[03:02:08] સારું ભાઈ એક દાળી એક શાખા મોકલી કારણ કે

[03:02:11] મૂળ સ્વરૂપમાં રહેલું જે વૃક્ષ જે છે કે

[03:02:13] જેને તો શશાંકના નામના રાજા જે છે જે ગણ

[03:02:17] રાજ્ય હતું જે બંગાળની અંદર રહેલું હતું

[03:02:20] એણે એને કાપી નાખેલું છે. અથવા તો સળગાવી

[03:02:23] નાખેલું સમથીંગ લખે છે. તો એનો મતલબ એ

[03:02:26] બોધિવૃક્ષને તો નુકસાન પહોંચાડેલું હતું

[03:02:28] પણ અત્યારે એની એક શાખા શ્રીલંકામાં પણ

[03:02:31] ભવ્યાતિ ભવ્ય તમને સ્વરૂપ જોવા મળે છે.

[03:02:33] મ્યાનમાર બર્માની અંદર મેં તમને કીધું

[03:02:35] ઉતરા અને સોનને મોકલેલા છે યાદ રાખજો એને

[03:02:38] પણ બૌદ્ધ ધર્મના પ્રચાર પ્રસાર માટે

[03:02:40] મોકલેલા છે. મ્યાનમાર ભરમાને શું કહેવામાં

[03:02:42] આવતું સ્વર્ણભૂમિ તો કદાચ સ્વર્ણભૂમિમાં

[03:02:45] કોને મોકલેલા તો પણ ઉતરા અને સોનને

[03:02:49] ચારુમતીના લગ્ન વાળી વાત મેં તમને કરાવી

[03:02:51] દીધી છે નિગાલી સાગરના સ્તૂપની વાત પણ થઈ

[03:02:53] ગઈ છે ઓકે અશોકે અલગ અલગ દેશોની અંદર પણ

[03:02:57] પોતાના જ્યારે રાજદૂતોને મોકલેલા છે જેમ

[03:02:59] કે સીરિયાની અંદર મોકલેલા છે મિશ્રની અંદર

[03:03:02] પણ મોકલેલા છે મેસેડોનિયા સાયરીનની અંદર

[03:03:04] એપાઈરસના રાજા સુધી દરેક જગ્યાએ પોતાના

[03:03:07] રાજદૂતો મોકલેલા છે. કોર્નર ડીટેલમાં કદાચ

[03:03:09] પ્રશ્ન પૂછી શકે જોડકામાં કદાચ પ્રશ્ન

[03:03:11] પૂછી શકે એક વખત સ્નેપશોટ લઈ લેજો નિરાતે

[03:03:14] ચાર પાંચ વાર લખી નાખજો આ ગોખણપટ્ટી કરવી

[03:03:16] પડશે. ચાલો આગળ અશોકે એક ખૂબ સારી વાત

[03:03:20] કરેલી છે કે મેં પોતે જે ધર્મ અંગીકાર

[03:03:23] કરેલો છે હું એ ધર્મ અંગીકાર કરવાનું કોઈ

[03:03:26] ઉપર દબાણ કરતો નથી. તમને મજા આવે તો બાકી

[03:03:30] કોઈ જ વ્યક્તિ ઉપર ફરજીયાત ન હતું. આ પણ

[03:03:32] એક વાસ્તવિકતા હતી.

[03:03:35] હવે મૌર્ય સામ્રાજ્ય જે છે ચાલે છે તો ખૂબ

[03:03:38] સારું દબદબો ખૂબ સારો રહ્યો પણ એક સમય એવો

[03:03:41] બને છે કે મૌર્ય સામ્રાજ્ય જે છે આ

[03:03:44] સામ્રાજ્યનું શું થાય છે સાહેબ પતન થાય છે

[03:03:47] અને સામ્રાજ્યનું

[03:03:49] પતન થવા પાછળ જવાબદાર કારણ શું તો દોસ્તો

[03:03:53] એવું કહેવાય છે કે આ સામ્રાજ્યનું પતન

[03:03:54] એટલા માટે થાય છે કારણ કે મૌર્ય સામ્રાજ્ય

[03:03:57] સ્ટાર્ટિંગના ફેઝમાં ખૂબ સારું ચાલ્યું

[03:03:58] પહેલા શાસક ચંદ્રગુપ્તના સમયમાં બીજા શાસક

[03:04:01] જે છે કે જે બિંદુસારના સમયમાં ત્રીજા

[03:04:03] શાસક અશોક ના સમયમાં ન્યાં સુધી વાંધો નથી

[03:04:06] પછી રાજ્ય જે છે કે જેના ભાગલાઓ પડતા ગયા

[03:04:10] રાજ્યમાં જ્યાં જ્યાં સામ્રાજ્ય રહેલું

[03:04:12] હોય એની અંદર હવે વિદ્રોહોની શરૂઆત થઈ ગઈ

[03:04:15] છે

[03:04:17] અને એક પછી એક એક પછી એક એક પછી એક કામ

[03:04:19] કરતા જોઈએ તો 50ક વર્ષમાં સાતક

[03:04:21] ઉત્તરાધિકારીઓ ફરી ગયા હવે આ બધી

[03:04:24] પરિસ્થિતિઓ જોતા જે સેનાપતિ હતા

[03:04:29] જે પોતે બ્રાહ્મણ પણ હતા પુષ્યમિત્ર

[03:04:32] શૃંગ કરીને હતા

[03:04:34] જે પોતાના રાજા બૃહદર્થ

[03:04:37] બૃહદર્થ

[03:04:39] બૃહદર્થને એક રિક્વેસ્ટ કરે છે કે સાહેબ

[03:04:41] થોડા મજબૂત બનો યાર તો કે ભાઈ આપણે મજબૂત

[03:04:43] જ છીએ તો કે એમ નહી સાહેબ આમાં તમારે

[03:04:45] આજુબાજુમાં તમારો દબદબો રાખવો પડશે કારણ

[03:04:47] કે આંધ્ર વિદ્રોને આંધની બધું થાવા

[03:04:49] માંડયું છે સજેશન એવી બને છે કે આપણું

[03:04:52] સામ્રાજ્ય જે એક સમયે હતું તમારા પૂર્વજોએ

[03:04:55] જે ડેવલપ કરેલું છે એ હવે અસ્તિત્વ નથી

[03:04:57] સાહેબ પ્લીઝ હમજો પણ આ પુષ્યમિત્ર શૃંગની

[03:05:01] વાતથી ખાસ ગૃહદર્શમાં કશો જ ફરક નથી પડતો

[03:05:04] એટલે પુષ્યમિત્રને લાગે છે કે હવે મારે જ

[03:05:07] સત્તા હાથમાં લેવી પડશે ફરીથી આ

[03:05:09] સામ્રાજ્યને મારા હાથમાં લઈ લેવું પડશે

[03:05:12] કારણ કે બીજો ઓપ્શન નથી દેખાતો એક મજબૂત

[03:05:14] વ્યક્તિના હાથમાં સત્તા જોશે બાકી આ

[03:05:16] સામ્રાજ્ય ડિસ્ટ્રોય થઈ જશે ને આવું ન થાય

[03:05:19] એટલા માટે બૃહદર્થને કહે છે કે સાહેબ આપણી

[03:05:21] સેના કેટલી છે ચાલો હું તમને જોવા માટે લઈ

[03:05:24] જાવ અને સૈન્ય પરીક્ષણના બહાને બૃહદર્થ જે

[03:05:27] છે કે જેની પુષ્યમિત્ર શૃંગ દ્વારા શું

[03:05:29] કરવામાં આવતી હોય છે સાહેબ હત્યા થાય છે

[03:05:32] પણ હિસ્ટરી રપીટસ ઈટસેલ્ફ અહિયા જેમ શૃંગ

[03:05:36] વંશની શરૂઆત થશે ને એમ જ શૃંગ વંશનો અંત

[03:05:38] પણ થશે આગળ જોશું આપણે પણ અહીંયા

[03:05:42] પુષ્યમિત્રની એક ખાસિયત બનતી હોય છે કે

[03:05:44] પુષ્યમિત્ર ગાદી ઉપર બિરાજમાન થશે પણ પોતે

[03:05:47] રાજા તરીકે પોતાનો રાજ્યાભિષેક નથી કરાવતા

[03:05:49] એ માત્ર ને માત્ર એઝ સેનાપતિ તરીકે આજીવન

[03:05:52] પોતાની જિંદગી કાઢતા હોય છે કે હું આ

[03:05:54] રાજ્યનો સેનાપતિ છું હું રાજ્યનો શાસક નથી

[03:05:57] આ પણ ખાસ યાદ રાખજો ભલે શૃંગવંશની સ્થાપના

[03:06:00] એણે કરી મૌર્યવંશના છેલ્લા રાજા બૃહદર્થની

[03:06:02] હત્યા પણ કરી પણ ગાદી તરીકે ગાદી ઉપર બેઠા

[03:06:06] છે તો માત્ર ને માત્ર સેનાપતિ તરીકે શાસક

[03:06:08] તરીકે નહીં આ જ વસ્તુ ગુજરાતની અંદર તમને

[03:06:10] જોવા મળે છે અને ગુજરાતની અંદર જે વ્યક્તિ

[03:06:12] ખાસ આ સિસ્ટમને ફોલો કરે છે એ બીજું કોઈ

[03:06:14] નહી પણ કોણ છે તો કે નામ તમે બધા મિત્રો

[03:06:17] સાંભળેલું હોઈ શકે કે સેનાપતિ ભટાર્ક

[03:06:20] સેનાપતિ ભટાર્ક અને ખાસ તો ગુજરાતની અંદર

[03:06:22] એના પછી એમના ઉત્તરાધિકારી એટલે કે દર્શન

[03:06:24] જેણે વલભી વિશ્વવિદ્યાપની સ્થાપના કરેલી આ

[03:06:27] બંને વ્યક્તિ જે છે જે શું કરે છે તો કે

[03:06:29] સેનાપતિ તરીકે જ રહેલા છે શાસક તરીકે

[03:06:33] રાજ્યાભિષેક કરાવેલો નથી ચાલો તો અહીંયા

[03:06:37] મૌર્ય સામ્રાજ્ય જે છે એનું પતન થાય છે

[03:06:40] હજી આ મૌર્ય સામ્રાજ્ય છે કે જેના કેટલાક

[03:06:43] મહત્વના પાસાઓ પણ આપણે આગળ ભણવા જરૂરી બને

[03:06:46] છે ચાલો દોસ્તો નેક્સ્ટ હવે આપણે એક

[03:06:48] મહત્વના ટોપિક તરફ આગળ વધશું કે મૌર્ય

[03:06:50] સામ્રાજ્ય જે છે કે જેનું આપણે પતન તો

[03:06:51] જોયું પણ દોસ્તો મૌર્ય સામ્રાજ્ય જે છે કે

[03:06:54] જેની અંદર આપણેખા ખૂબ મહત્વનો એક ટોપિક

[03:06:56] કહી શકાય કે જે છે મૌર્ય એમ્પાયરનું

[03:06:58] વહીવટી તંત્ર દોસ્તો વહીવટી તંત્ર જે

[03:07:01] મૌર્ય સામ્રાજ્યનો જે ડેવલોપ થાય છે

[03:07:03] ભારતના પ્રાચીનતમ ઇતિહાસની અંદર કદાચ એવું

[03:07:05] કહી શકાય કે ભવ્યથી ભવ્ય રીતે મહત્વ જેને

[03:07:09] આપેલું છે એ વ્યક્તિ એટલે કે દોસ્તો

[03:07:10] ચાણક્ય દોસ્તો ચાણક્ય કૌટિલ્યનું

[03:07:13] અર્થશાસ્ત્ર જે છે એના આધાર ઉપર જ્યારે આ

[03:07:15] તંત્ર ચાલતું હોય તો દોસ્તો એ શ્રેષ્ઠ

[03:07:18] બનેલું હોય એમાં કોઈ જ શંકા અને સ્થાન નથી

[03:07:20] અને એ વહીવટી તંત્ર જે છે કે જેને દોસ્તો

[03:07:23] આપણે અભ્યાસમાં લેવાના છીએ એકદમ ડિટેલિંગ

[03:07:25] સાથે દોસ્તો અભ્યાસ કરવું છે પહેલા તો ખાસ

[03:07:27] મોરી વહીવટી તંત્રની ઇન્ફોર્મેશનના બે

[03:07:29] મુખ્ય મોટા સોર્સ બનતા હોય બે મોટા સોર્સ

[03:07:32] એટલે એક તો કૌટિલ્ય એટલે કે ચાણક્ય કહી

[03:07:34] શકો ચણીપુત્ર ચાણક્ય કહી શકો વિષ્ણુગુપ્ત

[03:07:36] કહી શકો જેમનું અર્થશાસ્ત્ર છે અને દોસ્તો

[03:07:39] બીજો મહત્વપૂર્ણ સોર્સ બનતો હોય છે આ સમયે

[03:07:41] કહી શકાય કે ભાઈ ચાણક્યના અર્થશાસ્ત્રની

[03:07:44] સાથે મેગેસેનિસ ટુ ઇન્ડિકા જે છે એમાંથી

[03:07:46] પણ ઇન્ફોર્મેશન મળે છે તો દોસ્તો પહેલા તો

[03:07:49] આ સમયે કેન્દ્રીય વ્યવસ્થા મહત્વની જણાય

[03:07:51] છે ઓકે આ વહીવટી તંત્ર જે છે કે જે કેવું

[03:07:54] છે તો કે સેન્ટ્રલાઈઝ છે કેન્દ્રથી આનું

[03:07:58] સંચાલન ચાલતું હશે આ વાત ખાસ મગજમાં રાખો

[03:08:01] કારણ કે અયા કેન્દ્રથી જ્યારે સંચાલિત

[03:08:03] થતું હોય છે તો અહીયા કેન્દ્રીય વહીવટી

[03:08:06] તંત્ર જે છે એની સાથે સાથે એની અંડરમાં

[03:08:08] પ્રાંતીય વિભાગો પણ જોવા મળશે તો આ વહીવટી

[03:08:12] તંત્રને આપણે અલગ અલગ અલગ ભાગની અંદર

[03:08:14] વિભાજિત કરશું ઓકે પ્રાંત લેવલે પણ એક અલગ

[03:08:17] વ્યવસ્થા ચાલશે કેન્દ્ર લેવલે પણ અલગ

[03:08:19] વ્યવસ્થા ચાલશે કેન્દ્રનું વર્ચસ્વ વધારે

[03:08:21] હશે પ્રાંતોનું વર્ચસ્વ ઓછું હશે ઓકે બે

[03:08:25] વસ્તુ ખાસ જોવાની છે જ્યારે હંમેશને માટે

[03:08:27] કોઈ પણ દેશને સેન્ટ્રલાઈઝ લેવલથી જ્યારે

[03:08:29] ચલાવવામાં આવતો હોય તો એક હાચું શાસન

[03:08:31] ચાલતું હોય છે. તો દોસ્તો ચોક્કસથી વસ્તુ

[03:08:33] આપણને જરૂરી બનશે અને મગજમાં રાખજો પણ ખરા

[03:08:36] દોસ્તો જ્યારે વાત કરીએ કે કોટેલિયન

[03:08:37] અર્થશાસ્ત્ર અથવા તો મેગેસ્ટનું ઇન્ડિકા

[03:08:39] કે સમ્રાટ અશોકના શિલાલેખો અભિલેખો જે છે

[03:08:42] કે જેમાંથી આપણને આ મૌર્ય વહીવટી તંત્રની

[03:08:44] માહિતીના મહત્વના સોર્સ મળે છે હવે જે કઈ

[03:08:47] સોર્સીસ જોઈ રહ્યા છીએ એની અંદર ખાસ એવું

[03:08:49] કહી શકાય કે આ વહીવટી તંત્ર જે છે કે જેને

[03:08:52] અલગ અલગ ભાગની અંદર વિભાજિત કરવામાં આવે

[03:08:54] છે સૌથી મહત્વનો મોટો ભાગ બનતો હોય છે

[03:08:57] જેને આપણે કહી છીએ દોસ્તો કેન્દ્રીય

[03:08:58] વહીવટી તંત્ર દોસ્તો આ જ કેન્દ્રીય વહીવટી

[03:09:01] તંત્ર તંત્ર જે છે કે જેની સાથે એક

[03:09:03] મહત્વનો પેટા વિભાગ બનતો હોય છે જેને આપણે

[03:09:06] કહીએ છીએ દોસ્તો પ્રાંતીય વહીવટી તંત્ર

[03:09:09] અને પ્રાંતીય વહીવટી તંત્રની સાથે અલગ અલગ

[03:09:11] પ્રદેશોનો પણ સ્પેસિફિક વહીવટ અલગ અલગ

[03:09:13] વ્યક્તિઓને સોપવામાં આવેલો છે તો દોસ્તો

[03:09:15] અહીંયા તમને પ્રાદેશિક વહીવટી તંત્ર પણ

[03:09:17] તૈયાર કરવું જરૂરી બને છે. હવે દોસ્તો

[03:09:20] જ્યારે આ બધા વહીવટી તંત્રને આપણે ભણવા

[03:09:22] છે. તો પહેલી શરૂઆત કરશું દોસ્તો આપણે

[03:09:24] કેન્દ્રીય વહીવટી તંત્રથી. દોસ્તો જ્યારે

[03:09:26] કેન્દ્રીય વહીવટી તંત્રની શરૂઆત કરીએ તો

[03:09:28] એની અંદર મુખ્ય મહત્વનું સ્થાન જે

[03:09:30] વ્યક્તિને મળતું હોય એ છે દોસ્તો રાજા ઓકે

[03:09:33] રાજાનું મહત્વ છે રાજા દ્વારા ખાસ બધું

[03:09:35] સેન્ટ્રલાઈઝલી ચલાવવામાં આવી રહ્યું છે પણ

[03:09:38] રાજાની મદદ માટે એક મહત્વનું આખું

[03:09:40] મંત્રીમંડળ પણ અવેલેબલ છે તો દોસ્તો અહિયા

[03:09:43] મંત્રીમંડળ જે છે એની પણ એક વિશેષ

[03:09:44] વ્યવસ્થા બનતી હોય છે દોસ્તો રાજાના પછી

[03:09:47] તમને મંત્રીમંડળ જોવા મળે છે એ

[03:09:49] મંત્રીમંડળની સાથે સાથે દોસ્તો લશ્કરી

[03:09:51] તંત્ર જે છે એ પણ ખૂબ સારું ડેવલપ કરેલું

[03:09:53] છે એ સિવાય જોવા જઈએ તો દોસ્તો મહેસૂલ

[03:09:56] વિભાગ જે છે કે જે ચાણક્ય ડેવલપ કરાવવા

[03:09:58] આવ્યો છે તો દોસ્ત એમાં કાઈ ઘટવાનું જ નથી

[03:10:00] અને છેલ્લે દોસ્તો ન્યાય વ્યવસ્થા જે છે એ

[03:10:02] પણ બે ભાગની અંદર વિભાજિત થયેલી છે

[03:10:04] ફોજદારી અને દીવાની પણ દોસ્તો આ સમયે ખાસ

[03:10:07] ફોજદારી કે દીવાની શબ્દ નથી ઉપયોગમાં

[03:10:09] લેવામાં આવતા ન્યાયતંત્ર જે છે ન્યાય

[03:10:11] વ્યવસ્થા છે એની અંદર બે અલગ અલગ નામ

[03:10:14] ઉપયોગમાં લેવામાં આવેલા છે એક કહેવામાં

[03:10:16] આવેલું છે ધર્મ સ્થિય

[03:10:21] અને બીજું જે છે કે જેને આપણે કહી છીએ

[03:10:25] કંટક શોધન શું કહેવાય છે દોસ્તો ધર્મસ્થય

[03:10:29] અને કંટક શોધન ઓકે તો આવા બે પ્રકારની

[03:10:32] ન્યાય વ્યવસ્થા છે ધર્મસ્થય અને કંટક શોધન

[03:10:38] ઓકે કંટક શોધનની અંદર દોસ્તો ફોજદારી

[03:10:41] વ્યવસ્થા હશે અને ધર્મસ્થય જે છે જેની

[03:10:43] અંદર શું આવશે તો કે દીવાની આવશે આ યાદ

[03:10:46] રાખજો આ પૂછી શકે છે કંટક શોધન એટલે કે

[03:10:48] ફોજદારી છે અને દીવાની જે છે જેની અંદર

[03:10:52] શું આપેલું છે સાહેબ ધર્મસ્થિય આપેલું

[03:10:54] આગળ દોસ્તો વાત કરીએ તો આ એક એક વહીવટી

[03:10:57] તંત્રમાં પહેલી શરૂઆત કરવી છે આપણે

[03:10:58] કેન્દ્રીય વહીવટી તંત્રની અને કેન્દ્રીય

[03:11:00] વહીવટી તંત્રમાં સર્વોચ્ચ સ્થાને જે

[03:11:02] વ્યક્તિત્વ રહેલું છે જે છે દોસ્તો રાજા

[03:11:05] ઓકે આ રાજની અંદર રાજાનું પદ જે છે એ વંશ

[03:11:08] પરંપરાગત છે રાજાના બધા નિર્ણયો જે છે કે

[03:11:11] જે ખૂબ મહત્વના છે પણ એક વ્યવસ્થા અહયા

[03:11:13] સારી છે કે રાજા જે છે કે જે મંત્રીમંડળની

[03:11:16] સલાહ અનુસાર પણ પોતે કામ કરતા હોય છે

[03:11:18] ફરીથી કહું છું રાજાનું પદ કેવું છે તો કે

[03:11:20] સાહેબ રાજાનું પદ આપવામાં આવેલું છે અહિયા

[03:11:22] વંશ પરંપરાગત

[03:11:24] નંબર ટુ રાજાનું પદ સર્વોચ્ચ તો ખરું પણ

[03:11:27] સાથે સાથે રાજા પોતાના મંત્રીમંડળની સલાહ

[03:11:30] અનુસાર પણ કામ કરતા હોય છે જેની પણ મેં

[03:11:32] તમને વાત કરેલી છે રાજાને મજા આવશે એ સમયે

[03:11:35] રાજ્યની અંદર કોઈપણ પ્રકારનો આદેશ આપવો

[03:11:38] હોય રાજ્યાદેશ આપવો હોય તો દોસ્તો આપી

[03:11:40] શકતા હોય છે જેમ આપણા દેશના રાષ્ટ્રપતિ

[03:11:43] રાષ્ટ્રપતિ શાસન માટેનો ખાસ એ પોતે

[03:11:45] જાહેરાત કરતા હોય વટોકમ જાહેર કરી શકતા

[03:11:48] હોય આવો જ વટોકમ જે છે કે જે રાજ્ય દેશ

[03:11:50] સભાતો હોય છે. રાજાની સત્તા કોઈના

[03:11:53] અંકુશમાં નથી ને ખાસ આપને ખરેખર એક

[03:11:57] કોમ્પિટિટીવ એક્ઝામના વિદ્યાર્થી તરીકે

[03:11:59] મૌર્ય વહીવટી તંત્રની અંદર જે રાજા છેને

[03:12:02] એના જેવી જવાબદારી તમારે પણ લેવી જોઈએ

[03:12:04] દોસ્તો હું આ વાત એટલા માટે કરું છું કારણ

[03:12:07] કે જ્યારે આપ અધિકારીશ્રી બનવા માટે જઈ

[03:12:09] રહ્યા છો એ પોસ્ટ સુધી પહોંચવું છે ને તો

[03:12:11] તમારે દોસ્ત મહેનત તો કરવી પડશે અને મૌર્ય

[03:12:14] વહીવટી તંત્રની અંદર જે રાજા છે એના

[03:12:16] જેટલું જો આપ કામ કરશો ને તો દોસ્તો

[03:12:18] ચોક્કસથી કહું છું કે આપ કોઈપણ

[03:12:20] સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા જે એની અંદર સફળતા

[03:12:22] મેળવી શકશો પણ દોસ્ત સ્પર્ધાત્મક

[03:12:25] પરીક્ષાની અંદર સફળતા મેળવી છે તો પણ

[03:12:27] અહીંયા ઇતિહાસકારો જેમ કહે છે ને કે મૌર્ય

[03:12:29] શાસકો બહુ લાંબા સમય કામ કરતા એમનું

[03:12:32] વર્કિંગ અવર્સ તમે જોશો તો સવારે ચાર

[03:12:34] વાગ્યાથી લઈ ને રાત્રિના 10 વાગ્યા સુધી

[03:12:37] સતત કાર્યરત રહેતા હોય છે તો દોસ્ત આ એક

[03:12:39] વિદ્યાર્થીની અંદર પણ દોસ્તો આપણે આ વસ્તુ

[03:12:42] કરવી જરૂરી છે.

[03:12:44] કહી શકાય કે પ્રાતકાળે એટલે કે બ્રહ્મ

[03:12:46] મુહૂરતની અંદર જાગીને વાંચવાની શરૂઆત કરીએ

[03:12:49] અને 10 વાગ્યા સુધી આપણો આ કાર્યક્રમ

[03:12:51] ચલાવીએ તો દોસ્ત તમે વિચારો કોઈપણ

[03:12:53] સંજોગોમાં તમને કોઈ પણ વ્યક્તિ

[03:12:55] કોમ્પિટીટિવ એક્ઝામ પાસ કરતા રોકી શકે

[03:12:57] નહીં પણ આ રાજાની જેમ આપણે પણ જીવવું પડશે

[03:13:01] તો રાજાશાહીમાં જીવી શકશું પેલા આની જેમ

[03:13:03] મહેનત કરવી પડશે ત્યારે રજવાડું મળશે

[03:13:06] દોસ્ત હા ઓકે એ સિવાય ખાસ એવું કહી શકાય

[03:13:08] કે જેષ્ઠ એટલે કે સૌથી મોટા પુત્ર જે છે

[03:13:11] એને રેગ્યુલર બેઝ ઉપર રાજગાદી આપવાની એક

[03:13:13] વ્યવસ્થા છે પણ એટલું યાદ રાખજો કે મોટા

[03:13:17] પુત્ર જે છે એનો નિયમ તો છે પણ નિયમનો ભંગ

[03:13:21] પણ થઈ શકે ખરા જેનું બેસ્ટ એક એક્ઝામ્પલ

[03:13:24] છે કે સમ્રાટ અશોક સમ્રાટ અશોક જે છે

[03:13:27] જેષ્ઠ ન હતા મોટા ન હતા છતાં ગાદી ઉપર

[03:13:32] બિરાજમાન થયેલા છે તો અહીંયા સુશિમ જે છે

[03:13:34] એને ગાદી આપવાની પ્રણાલી તો હતી પણ

[03:13:37] સુષિમના સ્થાને ગાદી કોણ પ્રાપ્ત કરી લેતા

[03:13:39] હોય છે તો કે સમ્રાટ અશોક પણ પદ્ધતિ સર

[03:13:42] જોવા જઈએ નિયમાવલી પ્રમાણે જોવા જઈએ નિયમો

[03:13:44] અનુસાર જોવા જઈએ તો મોટા પુત્રને ગાદી

[03:13:47] મળતી હોય છે ઓકે મંત્રીમંડળ જે છે એ પણ

[03:13:49] કૌટિલ્ય દ્વારા ચાણક્ય દ્વારા સારામાં

[03:13:51] સારી રીતે ડેવલપ કરવામાં આવેલું છે

[03:13:53] શ્રેષ્ઠ ડિપાર્ટમેન્ટ બધા ઊભા કરેલા છે

[03:13:56] બધા ડિપાર્ટમેન્ટ જે છે એની ઉપર આપણે ઈચ

[03:13:58] એન્ડ એવરી પોઈન્ટ ઉપર ચર્ચા કરશું પહેલી

[03:14:00] વાત કરીએ દોસ્તો કે અલગ અલગ વિભાગો જે છે

[03:14:02] એ વિભાગોની અંદર અલગ અલગ ડિપાર્ટમેન્ટના

[03:14:04] અધ્યક્ષની પણ નિમણૂક થયેલી છે. ઓકે જે

[03:14:06] ડિપાર્ટમેન્ટ બનાવેલા છે એ ડિપાર્ટમેન્ટને

[03:14:08] સીધે સીધા આપણે જોવાની શરૂઆત કરીએ તો

[03:14:10] પહેલા એક મહત્વનો ડિપાર્ટમેન્ટ છે એક

[03:14:12] વ્યક્તિત્વ છે એક પદ છે એક અધ્યક્ષ છે

[03:14:14] જેને આપણે કહી છીએ દોસ્તો પુરોહિત

[03:14:17] હવે પુરોહિત જે છે એની પાસે આમ જોવા જઈએ

[03:14:19] તો દાન ધર્મ ખાતું તો છે ધર્માધિકારી તો

[03:14:22] છે પણ સાથે સાથે ધર્મ મહામાત્રો જે છે એ

[03:14:25] પણ સમ્રાટ અશોકે એક સમય એમની સાથે જોડેલા

[03:14:28] હતા તો પુરોહિતનું કામ ખૂબ મહત્વનું છે.

[03:14:31] ઓકે સર્વોચ્ચ પદ સર્વોચ્ચ અધિકારી

[03:14:34] સર્વોચ્ચ મંત્રી જે છે

[03:14:37] એ કોણ હોય છે

[03:14:40] મંત્રીમંડળ જે છે એની અંદર સૌથી ઊંચું કોઈ

[03:14:44] હોય તો એ હતા અમાત્ય

[03:14:48] આને તમે કહી શકો મુખ્ય

[03:14:52] પ્રધાન

[03:14:56] સર્વોચ્ચ કોણ છે અમાત્ય કહી શકો મુખ્ય

[03:14:59] પ્રધાન કહી શકો ઓકે પુરોહિતોનું એક

[03:15:01] મંત્રીમંડળમાં વિશેષ સ્થાન છે એ જ પ્રમાણે

[03:15:04] દોસ્તો સમાહરતા

[03:15:06] આ જે છે ને આપણા કલેક્ટર સાહેબ છે આ શું

[03:15:10] છે તો કે સાહેબ આપણા કલેક્ટર સાહેબ છે કેમ

[03:15:13] સાહેબ કલેક્ટર સાહેબ કહો છો તો દોસ્તો મેં

[03:15:15] ખાસ આપણું ગુજરાત જે છે ને એની પાસે એક

[03:15:18] રમણીય સ્થળ આવેલું છે ફરવા લાયક એક સ્થળ

[03:15:20] આવેલું છે અને ગુજરાતીઓનો જીવ જેને કહીએ

[03:15:23] છીએ જેને આપણે કહીએ છીએ દોસ્તો દીવ ઓકે આપ

[03:15:26] દીવની અંદર જશો ને અને જો જાગરત અવસ્થામાં

[03:15:29] હશો તો તમે એ દીવના એ ટેકરી ઉપર એક

[03:15:33] કલેક્ટરનો બંગલો જોશો અને એ કલેક્ટરનો

[03:15:36] બંગલો પહેલા તો જે એરિયાની દ્રષ્ટિએ જોવા

[03:15:38] જાય તો બહુ મસ્ત એરિયા છે બીજું રમણીય

[03:15:41] સ્થળ છે અને એ કલેક્ટરના બંગલાની બહાર શું

[03:15:44] લખેલું છે સમાહરતા

[03:15:47] એનો મતલબ આપણા કલેક્ટર સાહેબ જ છે ઓકે તો

[03:15:50] એને નાણા વિભાગ અને મહેસૂલ ખાતું જે છે

[03:15:53] એની જવાબદારી સોપવામાં આવતી હોય છે

[03:15:54] કલેક્ટર સાહેબ મહેસૂલ એકત્રીકરણનો એક આખી

[03:15:57] વ્યવસ્થાનો ભાગ પોતે બનતા હોય ઓકે મહેસૂલ

[03:16:00] એકત્રિત રાજ્યની અંદર થશે એ જવાબદારી કોની

[03:16:02] તો કે સમાહરતાની રહેશે હવે એક રિક્વેસ્ટ

[03:16:05] છે તમને બે નામ જે છે કે જે વારંવાર

[03:16:08] કન્ફ્યુઝિંગ બનતા હોય છે એક છે સનિધાતા

[03:16:11] અને એક સમાહારતા તો દોસ્તો વાત કરું છું

[03:16:14] અહીયા સન્નિધાતાની

[03:16:21] ઓકે સન્નિધાતા કહી શકો સન્નિધાતા કહી શકો

[03:16:23] સન્નિધાતા જે છે કે જેમની જવાબદારી શું છે

[03:16:26] તો કે સમાહરતા કલેક્ટર સાહેબે જે કલેક્શન

[03:16:28] ભેગું કરાવરાયું ને એ રાજકોષ જે છે

[03:16:34] કે જ્યાં સંપત્તિનો શું થશે સંગ્રહ થશે

[03:16:39] ઓકે આ જવાબદાર વ્યક્તિ કોણ છે જનનીધાતા

[03:16:43] એટલે ધ્યાન રાખજો મિક્સ ના કરતા સેના

[03:16:46] સેનાની અંદર દોસ્તો સેનાનીનું પદ જે છે એક

[03:16:48] મહત્વનું છે સર્વોચ્ચ છે એવું કહી શકાય કે

[03:16:51] યુદ્ધ સંબંધિત મોટા ભાગની લશ્કરી ખાતાના

[03:16:54] જે વળા જે છે કે જેને આપણે શું કહીશી

[03:16:56] સેનાપતિ કહી છી સેનાની કહીએ

[03:16:58] દોસ્તો નાયક એ પણ સેનાનાયક કહી શકો નાયક

[03:17:01] કહી શકો તો એ પોસ્ટ પણ શેની સાથે

[03:17:03] સંકળાયેલી છે દોસ્તો તો કે સેના સાથે

[03:17:05] સંકળાયેલી છે ઓકે એને પણ સાથે યાદ રાખવાનો

[03:17:08] પ્રયત્ન કરજો ત્યાંથી આગળ જાય છે દોસ્તો

[03:17:10] તો દંડપાળ ઓકે એક અધિકારી જે છે કે જેને

[03:17:14] સેનાની અંદર જવાબદારી મળેલી છે જેને શું

[03:17:16] કહી છીએ આપણે દંડપાળ કહીએ છીએ જ્યારે ખાસ

[03:17:19] ઉદ્યોગોની જવાબદારી સોપવાની વાત આવે છે તો

[03:17:22] ત્યાં એક અધિકારી સર્વોચ્ચ સ્થાને પડેલા

[03:17:24] છે જેને આપણે શું કહી છીમાં

[03:17:27] ઓકે યાદ રાખ રાક્ષ વ્ેપાર ઉદ્યોગ જે છે

[03:17:28] એનું નિરીક્ષણનું કામ કોણ કરશે કર્માંક

[03:17:31] કરશે યાદ રાખજો જરૂરી છે. ત્યાંથી આગળ જાય

[03:17:35] છે દોસ્તો તો દોસ્તો જંગલ ખાતાની અંદર

[03:17:37] આપણા જે આરએફઓ સાહેબ જે છે ને એસીએફ સાહેબ

[03:17:40] કહી શકો આરએફઓ સાહેબ કહી શકો એ આર્યા જંગલ

[03:17:43] વિભાગના પ્રમુખ ઓકે તો જંગલ વિભાગના

[03:17:45] પ્રમુખ જે છે એને શું કહીએ છીએ દોસ્તો

[03:17:47] આપણે આટવિક કહીએ છીએ ફરીથી રિપીટ કરું છું

[03:17:51] દાનધર્મ ખાતું સંભાળે છે પુરોહિત ઓકે

[03:17:53] રાજાના એક સલાહકાર તરીકે પણ છે ઓકે

[03:17:56] સર્વોચ્ચ મંત્રી તરીકે કહી શકો

[03:17:58] મંત્રીમંડળમાં સૌથી ઊંચું સ્થાન કોઈનું

[03:18:00] હોય તો એ કોણ છે? તો કે આ માત્ય છે. ઓકે

[03:18:02] એનાથી સાથે સાથે દોસ્તો એવું કહી શકાય કે

[03:18:04] ભાઈ કલેક્ટરની જવાબદારી એટલે કે નાણા અને

[03:18:07] મહેસૂલનું એકત્રીકરણની જવાબદારી જે છે જે

[03:18:09] કોની છે તો કે સમાહરતાની છે ઓકે સમાહરતા

[03:18:12] પાસેથી માલ સામાન બધું શું કે સંપત્તિ બધી

[03:18:14] ભેગી થઈને આવી એ રાજકોષનું ખાસ અધ્યક્ષ

[03:18:17] કોણ બનશે એનું સંગ્રહનું કામ કોણ સંભાળશે

[03:18:20] તો કે સન્નિધાતા ઓકે સાથે સાથે સેનાની

[03:18:23] અંદર મુખ્ય તો કે સેનાની પણ છે સેનાનાયક

[03:18:25] પણ છે દંડપાલ પણ છે આવા બધા પોસ્ટ જોઈએ

[03:18:28] જંગલ વિભાગ જે છે જેની અંદર આપણે જોયા

[03:18:30] આટવીકને એને પણ ખાસ યાદ રાખો કર્માંતિક

[03:18:34] ઉદ્યોગો વિભાગ જે છે એના નિરીક્ષણ ઉપર

[03:18:36] મોટા ભાગનું કામ કરતા હોય છે ઓકે ત્યાંથી

[03:18:38] આગળ જઈએ તો દુર્ગપાલના અંતપાલ પાલ પાલ

[03:18:41] દેખાણા કિલ્લા સાથે જોડી દયું ઓકે

[03:18:43] કિલ્લાની અંદરનું રક્ષણ છે અને કિલ્લાનું

[03:18:45] બાહ્ય રક્ષણની જવાબદારી છે દુર્ગના

[03:18:47] કિલ્લાના જે મુખ્ય વહીવટી અધિકારી જે છે

[03:18:49] જે છે દુર્ગપાલ છે અંતપાલ જે છે જે

[03:18:52] કિલ્લાના બોર્ડર સિક્યુરિટીની એટલે કે

[03:18:54] રક્ષણની જવાબદારી સંભાળે છે. આગળ દોસ્તો

[03:18:57] વ્યવહારિક હવે તમને ખ્યાલ હોય તો મેં તમને

[03:19:01] બે કોટો કીધેલી હતી કોટ જે છે એ બે કીધેલી

[03:19:04] હતી એક કોટ જે છે એને નામ આપ્યું હતું

[03:19:06] દોસ્તો આપણે ધર્મસ્થિય

[03:19:12] ધર્મસ્ત્રીય જે છે જેની અંદર જે દીવાની

[03:19:15] કોર્ટ જેને આપણે કહીએ છીએ

[03:19:19] દીવાની કોર્ટની અંદર મુખ્ય જવાબદાર

[03:19:21] વ્યક્તિ કોણ બનશે તો કે વ્યવહારિક એ જ

[03:19:24] પ્રમાણે દોસ્તો માની લયો કે ફોજદાર એટલે

[03:19:26] કે કંટક શોધન હોય

[03:19:29] કંટક શોધન જેને આપણે શું કહી છી ફોજદારી

[03:19:34] ઓકે આની જવાબદારી લઈને બેઠા છે એનું નામ

[03:19:37] છે દોસ્તો પ્રદેશત્રી

[03:19:40] શું નામ છે પ્રદેશત્રી

[03:19:42] ઓકે કામનું છે ખાસ યાદ રાખજો દેવારિક જે

[03:19:46] છે એ પણ યાદ રાખવા લાયક છે કેમ તો કે ભાઈ

[03:19:48] રાજમહેલના દેખરેખનું કામકાજ સંભાળે છે

[03:19:52] નગરના મુખ્ય અધિકારી નાગરક છે પ્રદેશ

[03:19:55] સ્ત્રી ફોજદારી કોટોનું સન્યાય વ્યવસ્થા

[03:19:58] સંભાળે છે તો એ પણ યાદ રાખવાનો પ્રયત્ન

[03:20:00] કરશું પ્રશ્ન થાય કે સાહેબ કોર્ટ માટે કોઈ

[03:20:03] શબ્દનો ઉલ્લેખ થાય છે તો કે હા કોર્ટ માટે

[03:20:06] એક શબ્દનો ઉલ્લેખ થશે અધિકરણ

[03:20:12] મંડપ

[03:20:14] અને મેજિસ્ટ્રેટ માટે આપણે કહીએ છીએ

[03:20:23] અધિકરણક

[03:20:26] તો ન્યાય વિભાગની અંદર પણ આવા અલગ અલગ

[03:20:28] પોસ્ટ રહેલી છે ઓકે આગળ જોશું ત્યારે

[03:20:31] ચોક્કસથી એની પણ ચર્ચા કરશું અંતઃવર્ષિક

[03:20:34] જે છે કે જે રાજાના અંગરક્ષકોનું ખાસ

[03:20:36] મુખ્ય પ્રધાન છે ચાણક્ય જે છે કે જેને

[03:20:39] મંત્રીમંડળની સાથે યુવરાજનું પણ મહત્વ

[03:20:42] આપેલું છે મંત્રીની પણ વાત કરેલી છે અને

[03:20:44] અલગ અલગ ડિપાર્ટમેન્ટના જે વડાઓ જે છે એ

[03:20:46] તમને અહીયા એક આખું કોષ્ટક આપેલું છે. હવે

[03:20:49] દોસ્તો આ કોષ્ટક હંમેશને માટે જ્યારે તમે

[03:20:51] તૈયાર કરતા હો છો ત્યારે તમને થોડા ઘણા

[03:20:53] અંશેખાસામાં ક્વેરી ઊભી થતી હોય છે તો

[03:20:56] દોસ્તો એકદમ શોર્ટ એન્ડ સ્વીટમાં હું તમને

[03:20:57] યાદ રખાવાનો પ્રયત્ન કરું પેલા તો

[03:20:59] સીતામાતા જે છે ને રાજા જનકને ખેતી કરવા

[03:21:02] ટાણા મળેલા હતા તો ખેતી રાજાની માલિકીની

[03:21:07] જમીન છે ને

[03:21:09] રાજાની માલિકીની જમીન

[03:21:15] એના માટે પણ તમને સીતા શબ્દ ઉલ્લેખિત થાય

[03:21:19] અને ખેતી વિભાગ જે છે એના અધ્યક્ષને કહી

[03:21:22] છે આપણે સીતા અધ્યક્ષ કહી છે ખાણ ખનીજ

[03:21:25] વિભાગની અંદર જ્યારે આપ કામ કરોને એટલે

[03:21:27] તમારે કાંકરા કાઢવાના થાય ખાણ ખોદો એટલે

[03:21:29] કાંકરા નીકળે તો એના અધ્યક્ષ હોય આકરા હા

[03:21:32] આંકરા અધ્યક્ષ ઓકે વ્યાપાર વાણિજ્ય જે છે

[03:21:36] એમાં પૈસાથી વહીવટ થાય અને દોસ્તો એ પૈસા

[03:21:39] જે છે કે જેને અહીંયા શું કહેવામાં આવતું

[03:21:42] તો કે કરન્સી કઈ હતી તો કે સાહેબ પણ હતી

[03:21:46] ઓકે તો એના અધ્યક્ષ કોણ છે વ્યાપારવાણી

[03:21:48] વાણિજ્ય વિભાગના ભણાધ્યક્ષ છે સાહેબ ચાલો

[03:21:51] સેટું થઈ ગયું છે ધાતુઓમાં મોટાભાગે મગજની

[03:21:54] ધરતી હોય એટલે લોખંડ મળે લોખંડ મળે છે તો

[03:21:57] લોહાધ્યક્ષ છે ઓકે પાસપોર્ટ જ્યારે તમે

[03:22:00] જોતા હોવ છો તો પાસપોર્ટની અંદર ભારત

[03:22:03] સરકારની રાજમુદ્રા જે છે એ સમાવિષ્ટ હોય

[03:22:06] છે અને ભારત સરકારની રાજમુદ્રા જ્યારે

[03:22:09] આપણે પાસપોર્ટની અંદર દેખાય છે ને તો

[03:22:11] દોસ્તો અહીંયા મુદ્રાધ્યક્ષ છે યસ તો યાદ

[03:22:14] રાખવાનો પ્રયત્ન કરજો કે પાસપોર્ટ વિભાગ

[03:22:16] જે છે એની અંદર કોણ આવશે તો તો કે

[03:22:18] મુદ્રાધ્યક્ષ છે તમે સ્વામિનારાયણ મંદિરની

[03:22:21] અંદર જાવ તો ખાસ અનાજનો કોઠાર આખો જે

[03:22:23] સંભાળે એને આપણે કહી છી કોઠારી સ્વામી ઓકે

[03:22:26] અનાજ કોઠાર અનાજ કોઠાર અનાજના કોઠાર આ

[03:22:29] બધું તમ સાંભળેલું જ છે ઓકે તો અંડભંડાર

[03:22:32] જે છે કે જ્યાં આપણને શું જોવા મળે છે

[03:22:34] સાહેબ કોઠારા અધ્યક્ષ પણ મગજમાં રાખશું

[03:22:37] આપણે થોડું ઈઝી પણ છે સાથે સાથે બંદર જે

[03:22:41] છે એને આપણે બીજા શબ્દોમાં સંસ્કૃતની અંદર

[03:22:43] હિન્દીમાં પતન કહીએ છીએ તો બંદર વિભાગ જે

[03:22:46] છે એની જવાબદારી કોણ લઈને ને બેઠા છે તો

[03:22:49] કે પતના અધ્યક્ષ એ પ્રમાણે દોસ્તો કોઈપણ

[03:22:52] વ્યક્તિની છાપ કેવી એ નક્કી કરવું હોય ને

[03:22:55] તો એના લખાણ જોવા પડે કે એના લખાણ ઉપરથી

[03:22:58] કહી શકાય કે આની બજારમાં કેવી છાપ હશે

[03:23:00] સારી છાપ હશે કે ખરાબ છાપ હશે એ આલો જાતો

[03:23:03] હોય ને એને તમે થોડીક વાર ઓબ્ઝર્વ કરો ને

[03:23:05] લખાણ ઉપરથી ખબર પડી જાય કે આની છાપ કેવી

[03:23:07] હશે તો દોસ્તો છાપકામ વિભાગ જે છેને જેને

[03:23:11] કહેવામાં આવે છે લક્ષણા અધ્યક્ષ

[03:23:13] મહેસૂલ વિભાગ છે કર એને આપણે શુલ્ક જ કહી

[03:23:16] છીએ તો એના અધ્યક્ષ કોણ છે તો કે સાહેબ

[03:23:18] શુલ્કાધ્યક્ષ છે ઓકે એ જ પ્રમાણે દોસ્તો

[03:23:21] નેક્સ્ટ એના પછીના ડિપાર્ટમેન્ટ તરફ જઈએ

[03:23:23] પશુ પશુઓની અંદર સૌથી મહત્વ હંમેશને માટે

[03:23:26] ગાયનું રહેલું છે તો પશુપાલન વિભાગ જે છે

[03:23:28] એના અધ્યક્ષને શું કીધા સાહેબ તો કે

[03:23:30] ગોધ્યક્ષ કીધા છે. શસ્ત્ર ભંડાર એટલે કે

[03:23:33] આયુદ્ધ કહીએ છીએ. તો શસ્ત્ર ભંડાર વિભાગ

[03:23:35] જે છે એના અધ્યક્ષને આપણે કહેશું

[03:23:37] આયુધગારાધ્યક્ષ. તો દોસ્તો એ પણ યાદ

[03:23:40] રાખશું. ઓકે એ જ પ્રમાણે ખાસ કોઈ વજનયાઓ

[03:23:43] છે માપતોલ જે છે એના ડિપાર્ટમેન્ટની કોઈ

[03:23:45] જવાબદારી છે તો દોસ્તો માપતોલ વિભાગ જે છે

[03:23:48] કે જેની અંદર કોઈ સ્પેસિફિક નામ આપણને

[03:23:51] વિશેષ રીતે જોવા મળતું નથી જહાજ વિભાગ છે

[03:23:54] ઘાસચારા વિભાગ છે એની અંદર થોડું લિમિટેડ

[03:23:56] વ્યવસ્થા છે ઓકે અહીંયા ધાર્મિક સંસ્થાનો

[03:23:59] જે છે તો અહિયાં દેવતાઓને પરંપરાગત રીતે

[03:24:02] યાદ કરવાના હોય છે તો દોસ્તો એ વિભાગની

[03:24:05] અંદર દેવતા અધ્યક્ષ છે ઓકે એ જ પ્રમાણે

[03:24:08] વન્યજીવ સંપત્તિ માટે સેપ્ટઅપ રેડી છે આ

[03:24:11] ટોપિક મેં તમને અગાઉ કહી દીધેલા છે.

[03:24:13] સિક્કાઓ જે છે કે જે મોટા ભાગે ચાંદીના

[03:24:16] હોય ચાંદીને આપણે શું કહીતું કે રોપવું યસ

[03:24:19] તો અહિયા સિક્કાઓ અને મુદ્રાઓ જે છે કે

[03:24:21] જેને લઈ ને જવાબદારી ખરેખર કોને સોપવામાં

[03:24:24] આવેલી છે તો કે રૂપદર્શકને એ પણ યાદ રાખશો

[03:24:27] અને વ્યાપાર આ એક ફરજિયાત યાદ રાખવું પડશે

[03:24:31] વ્યાપારિક રસ્તાઓનો જે વિભાગ જે છે એ કોને

[03:24:34] સોપવામાં આવેલો છે સાહેબ તો કે સંસ્થા

[03:24:36] અધ્યક્ષ

[03:24:38] લશ્કરી તંત્રની વાત કરીએ તો ઓલમોસ્ટ એવું

[03:24:40] કહી શકાય કે ખૂબ મોટી સંખ્યામાં સેના

[03:24:43] ઓકે 6 લાખ જેટલા સૈનિકો રહેલા છે 2 લાખ

[03:24:46] સોરી 30,000 જેટલા અશ્વદળ રહેલા છે ઓકે

[03:24:49] આની અંદર 90,000 નો પણ કોઈ જગ્યાએ ઉલ્લેખ

[03:24:51] કરે છે મળે છે અલગ અલગ ડેટાબેસ ઓકે રથદળ

[03:24:55] પણ ખૂબ મોટું છે ગજદળ પણ મોટું છે તો

[03:24:57] ટૂંકમાં ચાર અલગ અલગ પ્રકારની સેના તો છે

[03:25:00] ઓકે જમીન ઉપર ચાલનારા સૈનિકો છે અશ્વદળ છે

[03:25:03] ઘોડે સવારો પણ છે રથદળ છે અને ગજદળ છે

[03:25:06] હાથીવાળું દળ એટલા માટે મળી આવે છે કારણ

[03:25:09] કે મગધની ધરતી જે છે મગધની આજુ આજુબાજુના

[03:25:12] જંગલ વિસ્તારોમાંથી હાથીઓ તમને પુષ્કળ

[03:25:16] પ્રમાણમાં મળી આવે છે ધેટ્સ વાય દોસ્તો

[03:25:18] અહીંયા હાથી જે છે એનું આ સમયે યુદ્ધમાં

[03:25:21] વિશેષ મહત્વ રહેલું છે તો એ ગજદળને શું

[03:25:24] કીધેલું છે ગજદળ છે તો આ ખાસ યાદ રાખશું

[03:25:27] દોસ્તો ખાસ તો લશ્કરી તંત્ર જે છે એની

[03:25:30] અંદર પણ દોસ્તો 30 સભ્યોની છ છ વિભાગ અલગ

[03:25:34] અલગ સેટ કરીને દીધેલા છે પાંચ પાંચ

[03:25:36] સભ્યોની છ સમિતિ બનતી હોય છે ટોટલ સભ્યો

[03:25:39] પાંચ છ 6 * 5 30 થતા હોય છે અને ખાસ એ

[03:25:42] લોકો જે છે અલગ અલગ જવાબદારીઓ લઈને બેઠા

[03:25:44] હોય છે કોઈને સીમાની જવાબદારી છે કોઈને

[03:25:46] નગરની જવાબદારી છે કે પછી કોઈને ખાડીઓની

[03:25:48] વ્યવસ્થા ખાડી ક્યાં આવી તો સમજો અહિયા

[03:25:52] પાટલીપુત્ર નગર જે છે ને એની ફરતે જે આખી

[03:25:55] કિલ્લો બનાવેલો છે ને એ કિલ્લાની અંદર 64

[03:25:58] દરવાજા તો ખરા પણ ફરતી શું બનાવેલી છે તો

[03:26:01] કે ઊંડી ખાઈ બનાવેલી છે ખાડી બનાવેલી છે

[03:26:04] જેથી કરીને પાટલીપુત્ર નગરની અંદર ખાસ

[03:26:07] પરમિશન વગર દરવાજા ખોલ્યા વગર કોઈ વ્યક્તિ

[03:26:09] પ્રવેશી શકે નહી સીધો ક્યાં વઈ જાય ખાઈમાં

[03:26:12] વઈ જાય છે યસ તો એટલા માટે વસ્તુ જરૂરી

[03:26:15] બને છે. હવે વાત કરવી છે દોસ્તો

[03:26:18] ન્યાયતંત્રની

[03:26:19] ન્યાયતંત્રના આમ જોવો તો મેં તમને બે

[03:26:21] ડિપાર્ટમેન્ટ કહી દીધેલા છે કે ન્યાય

[03:26:23] વ્યવસ્થા જે મૌર્ય વહીવટી તંત્રની અંદર

[03:26:25] રહેલું છે એની અંદર દોસ્તો ખાસ ફોજદારીની

[03:26:28] વાત કરીએ તો કંટક શોધન છે દીવાનીની વાત

[03:26:31] કરીએ તો ધર્મસ્થય છે ઓકે દીવાની જે છે જે

[03:26:34] ધર્મસ્થય તરીકે ઓળખીએ છીએ કંટક શોધન એટલે

[03:26:37] એને આપણે ફોજદારી કહીએ છીએ ઓકે અહીંયા

[03:26:39] ગામડા લેવલે જોવા જઈએ તો ન્યાય આપવાની

[03:26:42] જવાબદારી ગ્રામિક પાસે હોય છે ઓકે ગામડા

[03:26:45] લેવલ ઉપર ન્યાય આપવાની ની જવાબદારી જે છે

[03:26:47] કે જે ગ્રામિક પાસે રહેલી હોય છે પણ સાથે

[03:26:49] સાથે દોસ્તો યાદ રાખો કે ભાઈ અહીંયા તમને

[03:26:52] ખાસ મહેસૂલ બાબતે કોઈ પ્રશ્ન આવીને ઊભો

[03:26:56] રહે છે કે પછી જમીન જે છે

[03:27:01] એને લગતા કોઈ મોટા વિવાદો આવે તો પહેલો

[03:27:04] પ્રયત્ન આપ ગ્રામીક લેવલે સોલ્વ કરાવી શકો

[03:27:07] છો. પણ માની લ્યો કે આ વિવાદો જે છે

[03:27:10] ગ્રામીકથી સોલ્વ નથી થતાં. તો એ

[03:27:13] કન્ડિશનમાં એક પોસ્ટ રહેશે રજ્જુક

[03:27:18] કઈ પોસ્ટ રહેશે રજ્જુક ઓકે રજુક પણ એક

[03:27:21] મહત્વની પોસ્ટ છે એ પણ આ ન્યાય વ્યવસ્થા

[03:27:23] અને મહેસૂલ વિભાગ બેયનું કોમ્બિનેશનમાં

[03:27:25] રહેલું કામ છે એ જ પ્રમાણે ધર્મસ્થિ અને

[03:27:29] કંટકશોધન જે દીવાની અને ફોજદારી કોટો છે

[03:27:31] એની અંદર શું ન્યાય પ્રણાલી છે તો કે

[03:27:33] સાહેબ જમીનને લગતા પ્રશ્ન હોય લગ્ન છૂટા

[03:27:35] છેડા પુનર્વિવાહ સ્ત્રી ત્યાગ મિલકત વારસો

[03:27:39] ઋણ વ્યાજ આ બધી બાબતોનો ન્યાય અપાય છે અ

[03:27:43] ખાસ એક પર્ટીક્યુલર શબ્દનો ઉલ્લેખ કરે છે

[03:27:45] સાહેબ મોક્ષ

[03:27:46] યાદ રાખજો પૂછાઈ ગયેલું છે કે ભાઈ છૂટા

[03:27:49] છેડા માટે ક્યાં શબ્દનો ઉલ્લેખ થતો તો

[03:27:52] મોક્ષ હા એમાં મોક્ષ મળતો હોય છે ઓકે કંટક

[03:27:56] શોધનની અંદર તો કે ભાઈ શરીરને સંબંધિત

[03:27:58] ગુનાઓ છે તો ખૂન હોય મારામારી હોય ચોરી

[03:28:01] હોય બળાત્કાર હોય સોરી ચોરી આ બાજુ લગભગ

[03:28:04] સેટ થશે આ બાકીના જે સંગ્રહખોરી છે ખૂન છે

[03:28:07] મારામારી છે બળાત્કાર છે કારીગરો સાથે કોઈ

[03:28:09] અન્યાય થયેલો હોય કારીગરોનું કોઈ અંગ

[03:28:11] વિચ્છેદ થયેલો હોય આવું કોઈપણ પરિસ્થિતિ

[03:28:14] હોય તો અહિયાં શું આવશે કંટક શોધતા ઓકે

[03:28:16] ફરીથી કહું છું અહીંયા શાસ જે

[03:28:20] અધ્યક્ષ અથવા તો એવું કહી શકાય કે દિવાની

[03:28:22] કોર્ટની અંદર ન્યાય આપનાર વ્યક્તિને શું

[03:28:24] કહેવામાં આવશે

[03:28:27] વ્યવહારિક

[03:28:29] સિમ્પલ જો અહીંયા બધો પૈસાનો વ્યવહાર છે

[03:28:31] વ્યવહાર બૈગડો હોય તો વ્યવહારિકને પકડો

[03:28:34] અને અહીંયા ફોજદારી બાબતોમાં કોને પકડવાના

[03:28:36] થશે તો કે પ્રદેશ સ્ત્રીને

[03:28:40] એમની જવાબદાર રહેતી હોય છે. તો એ બંને ખાસ

[03:28:43] યાદ રાખવાનો પ્રયત્ન કરશું આ જ ન્યાય

[03:28:45] વ્યવસ્થામાં મેં તમને ખાસ કહી દઉં કે માની

[03:28:47] લ્યો કે ભાઈ કોઈ વ્યક્તિ જે છે એનું ખેતર

[03:28:50] છે આ ખેતરની સાઈઝ છે. બાજુમાં વ્યક્તિનું

[03:28:52] ખેતર આ સાઈઝનું તો બેયની સાઈઝમાંથી ધીરે

[03:28:55] ધીરે ધીરે આ બાજુવાળાની સાઈઝ જે છે એ મોટી

[03:28:57] થાતી જાય છે અને આનું ખેતર ઓછું થતું જાય

[03:29:00] છે તો એના સેઢા જે છે એ કબ્જા થઈ રહ્યા

[03:29:02] છે. તો ઓલું ગીત આવે ને છોડી દેજો સેઢા

[03:29:05] અમારા તો આ સેઢા નો છોડે ને તો એ સમય કોને

[03:29:07] મળવાનું થાય તો કે ભાઈ તમારે રજ્જુકને

[03:29:10] મળવાનું થાય રજ્જુક સાહેબ જે છે ઈ છોતરા

[03:29:13] પાડી દેતા હોય છે ખાલી કેમ કબજો કર્યો કેમ

[03:29:16] આનો સેઢો દબાવ્યો હાલ ફટાફટ ખાલી કર અને

[03:29:19] ન્યાય વ્યવસ્થાની સાથે એને સજા આપવાની પણ

[03:29:21] સત્તા હોય છે દોષિત વ્યક્તિ જે છે એને દંડ

[03:29:24] આપવાની પણ સજા છે અને નિર્દોષ જે છે એને

[03:29:27] મુક્ત કરવાની પણ સત્તા છે કોની તો કે

[03:29:30] સાહેબ રજૂકની તો આમ જોવા જઈએ તો રજૂક

[03:29:32] સાહેબ જે છે એનું પણ ન્યાય વ્યવસ્થાની

[03:29:35] અંદર જબરજસ્ત વર્ચસ્વ વોલ્ટ રહેલો હોય છે.

[03:29:38] દોસ્તો હવે આપણે જ્યારે પ્રાંતિય વહીવટી

[03:29:40] તંત્રની વાત કરીએ છીએ તો પહેલા તો તમને

[03:29:41] બધાને ખ્યાલ હોવો જોઈએ કે ભાઈ અહીંયા

[03:29:43] પર્ટીક્યુલર પ્રાંતો ક્યાં ક્યાં હતા અને

[03:29:44] કેટલા હતા? તો દોસ્તો અહીયા એવું કહી શકાય

[03:29:46] કે મૌર્ય વહીવટી તંત્ર જે છે કે જેની અંદર

[03:29:49] ખરેખર જોવા જઈએ તો પાંચ અલગ અલગ પ્રાંતોનો

[03:29:51] વિભાગ મૂકેલો હોય છે. પહેલી વાત આવે

[03:29:54] દોસ્તો રાજધાની. ઓકે જેતે સમય દોસ્તો તમને

[03:29:56] બધાને ખ્યાલ છે કે રાજધાની જે છે કે જે કઈ

[03:29:59] હતી? તો કે સાહેબ પાટલીપુત્ર હતી. રાજધાની

[03:30:01] કઈ હતી? તો કે પાટલીપુત્ર હતી. એ સિવાય

[03:30:05] અલગ અલગ વિભાગો જે છે જેમ કે ઉજ્જૈન છે

[03:30:09] તો એ પણ એક પ્રાંતની અંદર પામેલું હોત તો

[03:30:11] ઉજ્જૈન કહી શકો અવંતી કહી શકો એ જ પ્રમાણે

[03:30:15] તક્ષશિલા જે છે

[03:30:19] એ જ પ્રમાણે દક્ષિણમાં જોવ તો સુવર્ણગીરી

[03:30:21] છે

[03:30:25] અને કલિંગની રાજધાની

[03:30:30] કલિંગ

[03:30:33] ની ની રાજધાની

[03:30:42] તોશલી જે છે

[03:30:44] એ પણ આની અંદર ક્યાંક સ્થાન પામેલું હતું.

[03:30:47] સાથે દોસ્તો વાત કરીએ તો ઉજ્જૈન અવંતી એની

[03:30:50] અંદર આપણે જોયું છે કે ગવર્નર તરીકે એક

[03:30:51] સમય સમ્રાટ અશોક અને સુશીન જે છે એને

[03:30:54] જવાબદારી સોપવામાં આવેલી છે તો એનો સીધો

[03:30:56] મતલબ એવો થાય છે

[03:30:58] કે રાજકુમારો જે છે

[03:31:01] એને આ પ્રાંતોનો વહીવટ સોપવામાં આવેલો છે

[03:31:04] ઓકે પ્રાંતની વહીવટી જવાબદારી જે છે એ

[03:31:06] રાજકુમારોને મળતી હોય છે સુસીમ એને

[03:31:09] તક્ષશિલાના ગવર્નર હતા તો અશોક જે છે એને

[03:31:11] ઉજ્જૈન અવંતિની જવાબદારી સોપવામાં આવેલી

[03:31:13] હતી મોટાભાગે રાજકુમારોને વહીવટી

[03:31:15] જવાબદારરી સોપવામાં આવતી હોય છે પણ ઘણી

[03:31:17] વખત એવું બનતું હોય છે કોઈ કુટુંબીય હોય

[03:31:19] કોઈ સગા હોય કોઈ વિશ્વાસું હોય તો એને

[03:31:21] જવાબદારી સોપાય છે જેમ કે વાત કરીએ

[03:31:23] સૌરાષ્ટ્ર જે છે સૌરાષ્ટ્ર ઝોનની અંદર

[03:31:25] જેતે સમય ગિરિનગર જે જ્યાંથી સંચાલન થતું

[03:31:27] તો દોસ્તો આ ગિરિનગરની જવાબદારી કોને

[03:31:29] સોપવામાં આવેલી હતી ગેના સુબાને અથવા તો

[03:31:32] એને ગવર્નર તરીકે જે નિમણૂક થયેલી હતી એ

[03:31:34] વ્યક્તિ હતા જેનું નામ હતું તુષાસ્પ અથવા

[03:31:37] તો પુષ્યમિત્ર સોરી પુષ્યગુપ્ત ઓકે

[03:31:40] પુષ્યગુપ્ત જે છે જે ચંદ્રગુપ્તના શાળા

[03:31:42] હતા અને અશોકના સમયમાં તુષાસ્પ જે છે એ

[03:31:46] બંને વ્યક્તિને અલગ અલગ સમયે દોસ્તો

[03:31:48] જવાબદારી સોપેલી છે. તો આ દેખાડે છે કે

[03:31:51] ભાઈ નજીકના કોઈ વ્યક્તિ હોય અથવા તો

[03:31:53] વિશ્વાસુ વ્યક્તિ હોય તો એને જવાબદારીઓ

[03:31:55] મળતી હોય છે. મેં તમને બધા પ્રાંતોની વાત

[03:31:58] કરી દીધી ઉત્તર પ્રાંત તક્ષશિલા કહેવાતો

[03:32:00] દક્ષિણ પ્રાંત સ્વર્ણગીરી કહેવાય છે.

[03:32:02] કલિંગની રાજધાની તોસલી હતી એ પણ ખાસ એક

[03:32:04] સમય મૌર્ય વહીવટી તંત્રનો પ્રાંતનો ભાગ

[03:32:07] બનતો હોય છે. પશ્ચિમ ભાગ જે છે ઉજ્જૈન અને

[03:32:09] પૂર્વ પ્રાંત જે છે એ જે કઈ કહેવાય છે

[03:32:11] પાટલીપુત્ર. તો આ રીતે ખાસ યાદ રાખવાનો

[03:32:13] પ્રયત્ન કરશું. પેટાએફ એકમો તરીકે ખાસ

[03:32:16] જિલ્લાની પણ વ્યવસ્થા છે એનાથી નીચે જોવા

[03:32:19] જઈએ તો વહીવટી તંત્રના અલગ અલગ નાના મોટા

[03:32:21] એકમો જે છે એમાં સૌથી નાનો એકમ બનતો હોય

[03:32:23] છે ગામડો ગ્રામડો જે છે એની અંદર મોટાભાગે

[03:32:26] જવાબદારી જે છે ગ્રામિકને સોપવામાં આવતી

[03:32:28] હોય છે ગ્રામિક તો આ પણ ખાસ ગામડાનો વહીવટ

[03:32:32] જે છે આપણે એના રલેટેડ ચર્ચા કરેલી છે આ

[03:32:34] સિવાય દોસ્તો અલગ અલગ કર્મચારીઓ વહીવટીઓ

[03:32:36] અધિકારીઓ જે છે એનો પણ એક અલગ અલગ સમૂહ

[03:32:38] બનતા હોય છે એક વ્યવસ્થા ગોઠવેલી છે જે

[03:32:41] અત્યારે પણ તમે જોઓ છો કે ભાઈ જે વ્યક્તિ

[03:32:43] એ પ્રદેશની જવાબ દાર જેને સોપવામાં આવેલી

[03:32:46] છે ને એને પાંચ વર્ષે એકવાર

[03:32:52] ચક્કર મારવાનું છે તે પ્રદેશનું ઓકે

[03:32:55] અત્યારે આપણે જોઈએ છીએ કે પાંચ વર્ષે એક

[03:32:57] વાર આવે છે મત આપ માંગીને ચાલ્યા જાય છે

[03:33:00] ઓકે મજાક કરું છું ભાઈ પણ એક વ્યવસ્થાનો

[03:33:03] ભાગ છે કે ભાઈ પ્રમુખ જે છે જે તે

[03:33:05] પ્રદેશના એને પાંચ વર્ષે એક વખત સમગ્ર

[03:33:07] જિલ્લા જે છે કે જેની અંદર ભ્રમણ કરવાનું

[03:33:10] થાય છે આપણે ચૂંટણી વ્યવસ્થાને લીધે

[03:33:12] પ્રમુખ સાહેબ જે છે પાંચ વર્ષે એક વખત

[03:33:14] આવતા તા તો હોય છે બાકી તો જેવી જેવી મોજ

[03:33:17] છે કોઈ વ્યક્તિ જે છે ખૂબ સારા કામ કરતા

[03:33:19] હોય છે અને કોઈ વ્યક્તિ જે છે મજા આવે એમ

[03:33:21] કરતા હોય છે તો જમીન અને માપણીની દ્રષ્ટિએ

[03:33:24] જોવા જઈએ દોસ્તો તો જમીન મહેસૂલ નક્કી

[03:33:27] કરવાનું કામ જે છે એ રજૂકને સોપવામાં

[03:33:29] આવતું હોય છે આપણે અગાઉ ચર્ચા કરેલી છે કે

[03:33:31] રજૂક સાહેબ જે છે એ ન્યાય વ્યવસ્થાની અંદર

[03:33:33] પણ જોડાયેલા છે અને મહેસૂલ વિભાગની અંદર

[03:33:35] પણ જોડાયેલા છે ટૂંકમાં ટીડીઓ સાહેબ કહી

[03:33:37] શકો મામલતદાર સાહેબ કહી શકો ચાલો તો

[03:33:40] જમીનની માપણી અને ખાસ એના મહેસૂલનું નક્કી

[03:33:43] કરવું એના લેખા જોખાની જવાબદારી પણ પોતે

[03:33:45] સંભાળતા હોય છે એટલે ડિપાર્ટમેન્ટલી ડેટા

[03:33:47] બધો પોતે સંભાળે છે. રજ્જુક જે છે એને

[03:33:50] ન્યાયિક વ્યવસ્થા પણ સોપવામાં આવેલી છે જે

[03:33:52] પણ આપણે ચર્ચા લઈ લીધેલી છે સાથે સાથે

[03:33:53] ગામડાની વ્યવસ્થા કોને સોપી તો કે સાહેબ

[03:33:55] ગ્રામિકને સોપી છે. ગામનો વહીવટ જ્યારે

[03:33:58] ગ્રામકને સોપવામાં આવેલો છે તો ગામમાં કોઈ

[03:34:00] બે પક્ષ વચ્ચેના વિવાદો થાય. તો એ પણ

[03:34:02] જવાબદારીનો ભાગ છે એ પણ ખાસ ગ્રામિકને

[03:34:05] સોપવામાં આવે છે સાથે દોસ્તો યાદ રાખીએ કે

[03:34:08] ઝગડાઓ થાય કોઈપણ પ્રકારની ખાસ ગ્રામસભામાં

[03:34:10] સહાયતાની જરૂરિયાત હોય તો દરેક જગ્યાએ

[03:34:12] ગ્રામિક જે છે એ બધી વસ્તુનું સંચાલન કરી

[03:34:15] લેતા હોય છે ખાસ તો એવું કહી શકાય કે

[03:34:17] મૌર્ય રાજતંત્રની અંદર પગારની દ્રષ્ટિએ

[03:34:20] જોવા જાય તો સૌથી ઊંચો પગાર જે છે કેટલો

[03:34:23] મૂકવામાં આવતો હોય છે તો સૌથી ઊંચું વેતન

[03:34:25] હતું દોસ્તો 48,000 એટલે કે 48,000 પણ આ

[03:34:29] પણ કેમ અત્યારે આપણે રૂપિયો કહીએ એમ એ

[03:34:32] સમયે શું કહેવામાં આવતું પણ કહેવાતું ઓકે

[03:34:34] એ જ પ્રમાણે ખાસ સૌથી નીચું વેતન કેટલું

[03:34:37] હતું સૌથી ઓછો પગાર કેટલો હતો તો કે

[03:34:39] સરકારીમાં સૌથી ઓછો પગાર જે છે 60 પણ હતો

[03:34:42] અને સૌથી મોટો પગાર જે છે જે 48000 પણ આ

[03:34:45] મોટા ભાગે અધ્યક્ષોને મળતો હોય છે હા

[03:34:48] ત્યાર પછી નગર પ્રશાસનની અંદર દોસ્તો આપણે

[03:34:50] જઈ છીએ તો નગર પ્રશાસનની અંદર એક

[03:34:52] સ્પેસિફિક વાત એ કરે છે કે ભાઈ અલગ અલગ

[03:34:55] વ્યવસ્થાઓ જેમ કે તક્ષશિલા હોય

[03:34:56] પાટલીપુત્રા હોય ઉજ્જૈન હોય તોસલી હોય

[03:34:58] સ્વર્ણગીરી હોય સમાપા હોય ઈશિલા હોય

[03:35:00] કોશાંબી આ બધા નગરો રહેલા છે ઘણા બધા

[03:35:03] નગરોની ઇન્ફોર્મેશન વિશેષ રીતે દોસ્તો

[03:35:06] પાટલીપુત્ર નગરની ઇન્ફોર્મેશનમાં આપણા

[03:35:08] ચાણક્યના અર્થશાસ્ત્ર હોય કે પછી

[03:35:10] મેગેસ્થેનીસનું ઇન્ડિકા હોય એ પણ ખાસ અલગ

[03:35:12] અલગ વિભાગોની નોંધ કરે છે દોસ્તો એવું કહી

[03:35:15] શકાય કે પાટલીપુત્ર જે છે કે જેની અંદર

[03:35:17] ખાસ એક અલગથી નગર પ્રશાસનની વ્યવસ્થાનો

[03:35:19] ઉલ્લેખ મેગેસ્થનીઝનું ઇન્ડિકા નામનો ગ્રંથ

[03:35:22] આપે છે એમાં ખાસ દોસ્તો યાદ રાખો કે આ જે

[03:35:25] આપણને ઉલ્લેખ મળી રહ્યા છેને એમાં અલગ અલગ

[03:35:29] 30 સભ્યોની એક સમિતિ પણ બનેલી છે એ પણ

[03:35:32] હમણાં હું તમને ડીટેલિંગની અંદર લઈ જાવ

[03:35:34] છું ઓકે 30 સભ્યોની સમિતિની ઇન્ફોર્મેશન

[03:35:36] કોણ આપે છે તો કે સાહેબ મેગેસનીસ આપે છે

[03:35:38] ઓકે મેગેસનીસ જ્યારે આ 30 સભ્યોની સમિતિની

[03:35:41] વાત કરે છે તો પાંચ પાંચ સભ્યોની છ સમિતિ

[03:35:43] છે કેટલી સમિતિ છે છ સમિતિ ટોટલ સભ્યો

[03:35:47] કેટલા તો કે 30 પાંચ પાંચ સભ્યોની સમિતિ

[03:35:49] છે અને એ સમિતિ જે છે એ કંઈક આવી છે પેલી

[03:35:52] સમિતિ જે છે જે ઔદ્યોગિક અને કલાત્મક

[03:35:55] ઉત્પાદન ઉપર બહાર મૂકે છે થોડો ફાસ્ટમાં

[03:35:57] ચાલીશ ઓકે જેની અંદર ખાસ કોઈ પણ કાર્યો જે

[03:36:00] છે એમાં માં વેતન નિર્માણ નિર્ધારણ કે

[03:36:01] ભેડસેડ જે છે ઉદ્યોગોની અંદર રોકવાનું

[03:36:04] કામકાજ જે છે આ પહેલી સમિતિની

[03:36:06] બીજી સમિતિ જે છે પાટલીપુત્રમાંથી બહાર

[03:36:09] કોઈ આવે છે તો ચોપડે નોંટ્રી કરો કે ભાઈ

[03:36:11] કેટલા લોકો બહારગામથી આવ્યા છે કેટલા

[03:36:12] આજુબાજુના પ્રદેશોમાંથી આવેલા છે એની નોંધ

[03:36:15] થાય છે. ત્રીજી સમિતિ જે છે જે

[03:36:17] મ્યુનસિપાલટીની અંદર આપણે જોતા હોય છે કે

[03:36:19] જન્મ અને મૃત્યુ જે છે એની નોંધણી થતી હોય

[03:36:21] છે તો અહીંયા પણ થતી હોય છે. એના પછીની

[03:36:24] ચોથી સમિતિ જે છે જે વ્યાપાર વાણિજ્યને

[03:36:26] લઈને ખાસ વર્કઆઉટ કરે છે તો વ્યાપાર

[03:36:28] વાણિજ્યનું નિયમન થાય ઉત્પાદન અને

[03:36:30] માલસામાન જે છે એના ભાવ ઉપર નજર રાખવાનું

[03:36:33] કામ ચોથી સમિતિનું છે ટોટલ કેટલી સમિતિ છે

[03:36:35] છ છે હાજી ઓકે તો એના પછી પાંચમી સમિતિ જે

[03:36:39] છે માલસામાનના ઉત્પાદન ઉપર દેખરેખ રાખે છે

[03:36:41] અને છઠ્ઠી સમિતિ જે છે માલસામાનની કિંમત

[03:36:44] ઉપર દોસ્તો કરવેરાની આખી જવાબદારી સંભાળે

[03:36:46] છે મોસ્ટ પ્રોબેબલી 10 ટકા કરવેરો લેવામાં

[03:36:49] આવતો પણ વાત કરવામાં આવે સાહેબ ખેડૂતો

[03:36:51] પાસેથી

[03:36:53] તો ખેડૂતો પાસેથી જમીનની ગુણવત્તા અનુસાર

[03:36:57] કોઈ જગ્યાએ 1 / 6 અથવા તો 1 / 4 પણ મોટા

[03:37:00] ભાગના કેસીસની અંદર 1 /6 નો રેશિયો બનતો

[03:37:03] હોય છે તો એ પણ ખાસ મગજમાં રાખજો જીએસટીનો

[03:37:06] દર કેટલો લાગે છે 10% જેવો લાગે છે એ આપ

[03:37:09] મગજમાં રાખી શકો છો ઓકે આ જ નગર પ્રશાસન

[03:37:11] જે છે કે જેની જવાબદારી છે કર લે છે પૈસા

[03:37:15] લે છે તો લોકોની સુવિધા આપવાની તો કે હા

[03:37:17] એમનામ ટેક્સ નથી લેતા દોસ્ત ટેક્સ લીધા

[03:37:20] પછી લોકો માટે વળતર પણ આપે છે શું વળતર છે

[03:37:23] તો કે સાહેબ જન કલ્યાણના કાર્યો કરવા

[03:37:25] જરૂરી છે. નગરની અંદર રસ્તા સારામાં સારા

[03:37:28] બનાવો જેથી કરીને લોકોને આવન જાવનમાં

[03:37:30] તકલીફ ન પડે બજારો મંદિરો શૈક્ષણિક

[03:37:33] સંસ્થાઓ પાણીની વ્યવસ્થાઓ કરો કુવાઓ

[03:37:35] બંધાવરા ગયો તળાવો બનાવરાવો સિંચાઈની

[03:37:38] સુવિધાઓ મૌર્ય સામ્રાજ્યમાં સારા

[03:37:40] પ્રમાણમાં થતી જેનું બેસ્ટ એક એક્ઝામ્પલ

[03:37:42] છે સુદર્શન તળાવો એમાંથી એમાંથી નીકળેલી

[03:37:45] નહેરો આ આપણને ડેટા આપે છે કે આ સમયે

[03:37:48] સારામાં સારી વ્યવસ્થા હતી એનાથી વિશેષ

[03:37:51] દોસ્તો લોકોને ચિકિત્સા એટલે કે દોસ્તો

[03:37:53] મેડિકલની સુવિધાઓ પણ મળી રહે છે સફાઈ પણ

[03:37:55] ગામની અંદર સારામાં સારરી મળી વી જરૂરી છે

[03:37:58] આ બધુ સંચાલન કરવાનું કોણ તો કે આ નગરનું

[03:38:01] સંચાલન જે વ્યક્તિને સોપવામાં આવ્યું છે

[03:38:03] એને આપણે કીધા હતા નાગરક શું કીધું તું

[03:38:06] નાગરક નગરની જવાબદારી નાગરકની છે તો એ પણ

[03:38:09] ખાસ આપણે મગજમાં રાખશું તો દોસ્તો આ છે

[03:38:11] મૌર્યકાલીન વહીવટી તંત્ર આઈ હોપ સો કે

[03:38:14] તમને તમામ વિદ્યાર્થી મિત્રો જે છે કે

[03:38:16] જેને પ્રોપરલી આ વસ્તુ સમજાણી હશે હવે

[03:38:18] દોસ્તો આનાથી આગળ આપણે નેક્સ્ટ ચેપ્ચરની

[03:38:20] અંદર ફરી પાછા નવા ટોપિકની અંદર આગળ

[03:38:22] કન્ટીન્યુ કરશું નેક્સ્ટ આગળ જતા પહેલા

[03:38:24] દોસ્તો એક મહત્વની વાત કરીશ કે gpsc

[03:38:26] યુપીએસી ની દોસ્તો ગુજરાતની અંદર ઇંગ્લિશ

[03:38:29] મીડિયમ ની અંદર પ્રિપરેશન કરવી એટલે

[03:38:31] વિદ્યાર્થી મિત્રો જે છે કે જે સારો

[03:38:34] વિકલ્પ ચુસ્ત કરતા હોય છે ઓકે આ વિકલ્પ

[03:38:37] ગોતવો એ ખરેખર ગુજરાત ની અંદર અઘરો બનતો

[03:38:39] હતો આના માટે વેબ સંકુલ તમારા માટે એક

[03:38:42] સારો ઇનિશિયટીવ લાવેલ છે દોસ્તો હવે વેબ

[03:38:44] સંકુલ તમને ઇંગ્લિશ મીડિયમ ની અંદર પણ

[03:38:46] ભણાવશે ફાઉન્ડેશન કોર્સની દોસ્તો શરૂઆત

[03:38:49] કરવા માટે અમે જઈ રહ્યા છીએ ઓગસ્ટ 2025 થી

[03:38:53] દોસ્તો બપોરનો સમય રહેશે ત્રણ થી છ

[03:38:55] ઓકે આખી ટીમ જે છે કે તમારા માટે સજ્જ છે

[03:38:58] અને તમને સારામાં સારી રીતે દોસ્તો

[03:39:00] ઇંગ્લિશ મીડિયમની અંદર અભ્યાસ કરાવવાના

[03:39:03] છે. તો દોસ્તો આ ઓફલાઈન બેચ પણ છે અને

[03:39:05] સાથે સાથે આ બેચની અંદર જો આપ જોડવા ઈચ્છો

[03:39:08] છો તો નીચે તમને એક નંબર આપેલા છે એ નંબર

[03:39:11] ઉપર દોસ્તો આપણે રજીસ્ટ્રેશન કરાવવાનું

[03:39:13] રહેશે. ઓકે ગાંધીનગરમાં અમારી સર્ગાસણ

[03:39:16] સોરી ગાંધીનગરમાં અમારી સર્ગાસણ બ્રાંચ

[03:39:18] ખાતે દોસ્તો આ બેચ થવાની છે અને ટીમની

[03:39:20] અંદર વાત કરીએ તો કમલેશ સર જે છે તમારે

[03:39:23] ઇન્ડિયન હિસ્ટ્રી લેવાના છે. હેમંતર

[03:39:24] ઇન્ડિયન પોલિટી લેશે ઇકોનોમી મિતેશ સર લે

[03:39:26] રહેવાના છે. કમલેશ સર ઇન્ડિયન અને ફિઝિકલ

[03:39:28] જીયોગ્રાફી પણ લેશે. સાયન્સ એન્ડ

[03:39:30] ટેકનોલોજી પણ હેમંત સર લેશે. કલ્ચર જે છે

[03:39:32] જે આપના પ્રશાંત સાહેબ લેવાના છે.

[03:39:34] એન્વાયરમેન્ટ જે છે જય સર રહેશે. મેથ્સ જે

[03:39:36] છે દુર્ગે સર અને કરંટ અફેર જે છે કે જે

[03:39:39] આપના તમામના લોકલિડી એટલે કે મનીષ સાહેબ

[03:39:42] લેવાના છે તો દોસ્તો વહેલી તકે જો આપ

[03:39:44] ઇંગ્લિશ મીડિયમની અંદર જીપીએસસીમાં જોડાવા

[03:39:46] ઇચ્છો છો તો દોસ્તો આ બેચ આપના માટે છે

[03:39:48] ચોક્કસથી નીચે રજીસ્ટ્રેશન કરાવી અને

[03:39:50] અમારી બેચની અંદર પધારજો. નેક્સ્ટ દોસ્તો

[03:39:53] આગળ વાત કરીએ ચલો દોસ્તો નેક્સ્ટ આપણે એક

[03:39:55] મહત્વના ચેપ્ટરની શરૂઆત કરવા માટે જવું છે

[03:39:57] જે છે દોસ્તો મૌર્યતર કાળ. મૌર્ય

[03:39:59] સામ્રાજ્ય પછી ખાસ એક મહત્વનું ચેપ્ટર કહી

[03:40:02] શકાય ખૂબ અને આની અંદર એક કરતાં વધારે

[03:40:04] રાજવંશો જે છે જેની ઉપર દોસ્તો આપણે

[03:40:06] અભ્યાસ કરવો જરૂરી બનતો હોય છે. તો દોસ્તો

[03:40:08] એની અંદર ખાસ આ રિવિઝનના ફોર્મેટની અંદર

[03:40:10] હું તમને જ્યાં ખૂબ ડિટેલિંગ સાથે તૈયાર

[03:40:12] કરવું જરૂરી હશે. ત્યાં ડિટેલિંગ સાથે

[03:40:14] ચર્ચા કરશું અને સાથે સાથે જ્યાં શોર્ટ

[03:40:16] એન્ડ સ્વીટમાં ફાસ્ટ એન્ડ ફોરવર્ડની અંદર

[03:40:17] જે વસ્તુ તૈયાર કરવા લાયક હશે તો ત્યાં

[03:40:20] આપણે એ રીતે ચાલશું. તો દોસ્તો સીધી આપણે

[03:40:22] શરૂઆત કરવી છે મૌર્યતર કાર્ડ ઉપર ખાસ કદાચ

[03:40:24] ઘણા વિદ્યાર્થી મિત્રો જે છે આ સેશનને નથી

[03:40:27] તૈયાર કરતા. આ ચેપ્ટર જે છે એને થોડા

[03:40:29] લાઈટલી લેતા હોય છે અને જીપીએસસીની

[03:40:31] એક્ઝામોની અંદર જ્યારે આમાંથી પ્રશ્નો

[03:40:33] પૂછાતા હોય છે તો દોસ્તો છેડા ભેગા નથી

[03:40:35] થતા તો દોસ્ત સ્ટાર્ટિંગ જે છે એકદમ

[03:40:37] ડિટેલિંગ સાથે કરશું વચ્ચે વચ્ચે જ્યાં

[03:40:38] સ્પીડ હશે ત્યાં આપણે આપણે એ વસ્તુને

[03:40:41] મેનેજ કરતા જશું તો પહેલી શરૂઆત કરવી છે

[03:40:43] દોસ્તો અહીંયા મૌર્યધરની પહેલા તો આમ જોવા

[03:40:45] જઈએ તો દોસ્તો અહીયા ચાર દેશી અને ચાર

[03:40:48] વિદેશી આમ જોવા જઈએ તો આઠ રાજવંશો તમને

[03:40:50] જોવા મળતા હોય છે. હવે ચાર દેશી અને ચાર

[03:40:54] વિદેશીમાં પહેલા તો ભારતમાં સ્થાનિક

[03:40:57] લેવલના શાસનોની જ્યારે આપણે વાત કરીએ તો

[03:40:59] દોસ્તો અ શૃંગ રાજવંશ જે છે એની ખાસ વિશેષ

[03:41:02] મહત્વતા છે ઓકે શૃંગની અંદર વિશેષ રીતે

[03:41:05] એવું કહી શકાય કે જે શાસકો ઉપર આપણે મેજર

[03:41:07] ફોકસ કરવું પડે કે પુષ્યમિત્ર શૃંગ અને

[03:41:10] અગ્નિમિત્ર શૃંગ એ સિવાય આજુબાજુની વન

[03:41:12] લાઈનરને અંતેની બેઝિક ડેટાબેઝ તૈયાર કરો

[03:41:15] તો ચાલે એ જ પ્રમાણે દોસ્તો ભારતીય

[03:41:17] રાજવંશોની અંદર સાત વાહન રાજવંશ જે છે એ

[03:41:20] પણ મહત્વનો બનતો હોય છે કણવ વંશ પણ

[03:41:22] ભારતીયની અંદર આવશે પણ એ ચાલુ થયા ભેગો

[03:41:24] પૂરો થઈ જશે અને એ સાથે ખારવેલ કે જેની

[03:41:27] અંદર ચેદી રાજવંશ જેને આપણે કહીએ છીએ

[03:41:29] મેઘવાહન વંશ જેને આપણે કહીએ છીએ તો આ ચાર

[03:41:32] થઈ ગયા દોસ્તો આપણા દેશી એ જ પ્રમાણે

[03:41:34] વિદેશી રાજવંશોની વાત કરીએ તો ઇન્ડોગ્રીક

[03:41:37] જે છે એ ખાસ એમની અંદર મીનાંડર નામના એક

[03:41:40] રાજા જે છે એને તમારે પ્રોપરલી તૈયાર કરવા

[03:41:42] જરૂરી બનતા હોય છે. એ પ્રમાણે શક અથવા તો

[03:41:46] જેને આપણે કહીએ સિથિયન પણ કહી શકો, શક્

[03:41:48] કહી શકો, શક ક્ષત્રપ કહી શકો.

[03:41:51] એની અંદર વિશેષ રીતે તમારે ભાર મૂકવો પડતો

[03:41:54] હોય છે મહાક્ષેત્ર રુદ્રદામાન ઉપર એ તમારે

[03:41:57] ખૂબ જરૂરી બનતા હોય છે એ સિવાય દોસ્તો સકો

[03:42:00] પછી પાર્થીયન જે છે પહલવ જેને કહીએ છીએ એ

[03:42:03] આવે છે અને જાય છે કિતનો આયે ઓર કિતને ગોય

[03:42:06] એની અંદર ચાલે એની અંદર બહુ જાજી મગજમારી

[03:42:08] ન કરો તો ભી ચાલશે પણ એટલું ચોક્કસથી કહીશ

[03:42:11] કે કુષણ રાજવંશ જ્યારે આવે એ વિદેશીઓ છે

[03:42:14] યુહેચી વંશના છે પણ એ આવતા હોય છે તો એની

[03:42:17] અંદર દોસ્તો કનિષ્ક જે છે એની ઉપર ફોકસ

[03:42:19] કરવું ખૂબ જ જરૂરી બનતું હોય છે તો દોસ્તો

[03:42:21] આ અલગ અલગ રાજવંશો જે છે કે જેને આપણે

[03:42:24] ચર્ચામાં લેવાના છીએ ઓકે આ તો થોડી લેન્થ

[03:42:26] થોડી આ ચેપ્ટરની વધારે બનવાની છે તો

[03:42:28] દોસ્તો એક એક વસ્તુ ઉપર ચર્ચા કરીએ પહેલા

[03:42:30] તો મૌર્યતર સમય જે છે મૌર્ય પછીનો જે સમય

[03:42:33] છે જો મૌર્ય પહેલાનો સમય હોય તો એને પ્રાગ

[03:42:35] મૌર્ય કહેવાય મૌર્ય પછીનો જે સમય છે એને

[03:42:38] મૌર્યતર કહેવાય અને મૌર્યતર કાળ જે છે એના

[03:42:41] રાજવંશોની જ્યારે આપણે ડિટેલિંગ મેળવી

[03:42:42] રહ્યા છીએ તો એની પહેલા તો માહિતીના

[03:42:44] સોર્સિસ શું બનતા હોય છે ક્યાં મહત્વના

[03:42:46] પાસાઓ કે જે મૌર્યતર કાળની આપણને

[03:42:48] ઇન્ફોર્મેશન આપે છે તો પેલી વસ્તુ દોસ્તો

[03:42:50] ખાસ યાદ રાખજો કે આ રાજવંશ જે છે એની

[03:42:53] માહિતીમાં આપણા માટે સૌથી મહત્વનો કોઈ

[03:42:55] સોર્સ બનતો હોય તો એ છે આપણા મહાકવિ

[03:42:57] કાલિદાસજી યસ મહાકવિ કાલિદાસજી છે જેની

[03:43:00] ઘણી બધી રચનાઓ આપણે ગુપ્તકાળની અંદર આપણે

[03:43:02] અભ્યાસમાં લેશું પણ અહીંયા વાત એ કરું છું

[03:43:04] કે કાલિદાસજીની એક રચના છે જેનું નામ છે

[03:43:07] માલવિકા અગ્નિમિત્રમ જી હા દોસ્તો માલવિકા

[03:43:10] અગ્નિમિત્રમ જે છે કે જે મૌર્યતર કાળની

[03:43:12] અંદર ખાસ શૃંગ વંશ અને શૃંગ વંશની અંદર એક

[03:43:15] મહત્વના શાસક થઈ ગયા કે જેનું નામ છે

[03:43:17] દોસ્તો અગ્નિમિત્ર શૃંગ આ અગ્ અગ્નિમિત્ર

[03:43:20] શૃંગ જે છે કે જેને વેદિશાની રાજકુમારી

[03:43:22] જેનું નામ છે માલવિકા એની સાથે પ્રેમ

[03:43:25] સંબંધ થતા હોય છે અને એ પ્રેમ સંબંધની આખી

[03:43:27] ગાથા છે જેને આપણે શું કહીએ છીએ દોસ્તો

[03:43:29] માલવિકા અગ્નિમિત્રમ તો ખાસ યાદ રાખજો

[03:43:32] દોસ્તો જરૂરી બનશે એ એક મહત્વનો સોર્સ બને

[03:43:34] છે એ જ પ્રમાણે બાળભટ્ટનું હર્ષચરિત જે છે

[03:43:37] એ પણ મહત્વનો સોર્સ છે ઓકે અહિયાં જ્યારે

[03:43:39] પુષ્યમિત્ર શૃંગ નામના શૃંગ વંશના સ્થાપક

[03:43:42] રાજાને જ્યારે આપણે જોવો છો ભલે સેનાપતિ

[03:43:44] નામથી પોતે બિરાજમાન થયેલા છે એમના દરબારી

[03:43:46] હતા જે કહી શકાય રાજપુરોહિત એમના દરબારમાં

[03:43:49] માં બિરાજમાન હતા અને એ હતા દોસ્તો પતંજલિ

[03:43:53] કોણ હતા દોસ્તો પતંજલિ દોસ્તો આ પતંજલિ જે

[03:43:57] છે કે જેણે સંસ્કૃત વ્યાકરણ ગ્રંથ

[03:44:04] જેને આપણે કહીએ છીએ દોસ્તો અષ્ટાધ્યાયી

[03:44:11] જે શેની ઉપર લખાયેલો છે તો કે સંસ્કૃત

[03:44:14] વ્યાકરણ ગ્રંથ છે એની ઉપર દોસ્તો ભાષ્ય

[03:44:16] તૈયાર કરેલું છે

[03:44:19] અને આપણને બધાને ખ્યાલ હશે કે ભાષ્ય એટલે

[03:44:21] કે ગ્રંથો જેને આપણે કહેતા હોય છીએ

[03:44:23] અષ્ટાધ્યાયના રચયિતા કોણ હતા તો એ પણ યાદ

[03:44:26] રાખી લેજો પાણીની પાણીની રચના હતી

[03:44:28] અષ્ટાધ્યાય અષ્ટાધ્યાય શું હતું તો કે

[03:44:30] સંસ્કૃત વ્યાકરણ ગ્રંથ એની ઉપર મહાભાષ્ય

[03:44:32] કોણે તૈયાર કરેલું છે તો કે પતંજલિ દ્વારા

[03:44:35] પતંજલિ જે છે જે તમને વિશેષ રીતે

[03:44:37] યોગદર્શનના રચયિતા પણ કહી શકાય તો એ પણ

[03:44:40] તમારે યાદ રાખવું જરૂરી બનતું હોય છે સાથે

[03:44:43] દોસ્તો ગારગી સંહિતા એક સંસ્કૃત ગ્રંથ છે

[03:44:47] એ પણ યાદ રાખ રાખી શકાય ઓકે દિવ્યવદાન

[03:44:50] નામનો એક ગ્રંથ છે જે પણ ખૂબ ફેમસ છે ખાસ

[03:44:52] તો બૌદ્ધ ધર્મ સાથે સંકળાયેલો છે તમને

[03:44:54] બધાને ખ્યાલ હોઈ શકે પુરાણોની અંદર મસ્ય

[03:44:56] પુરાણ છે વાયુપુરાણ કે જે શૃંગવંશની પણ

[03:44:58] ઇન્ફોર્મેશન આપે છે તો ઇન્ફોર્મેશનના

[03:45:00] સોર્સીસ જે છે આ બનતા હોય છે ઓકે એ જ

[03:45:02] પ્રમાણે જોવા જઈએ તો બરહૂતમાંથી દોસ્તો

[03:45:05] આપણને વિદિશાસ્ત સ્તંભ મળી આવે છે એટલે કે

[03:45:06] ન્યાથી આપણને એક અભિલેખ પ્રાપ્ત થતો હોય

[03:45:09] છે અને એ જ પ્રમાણે દોસ્તો અયોધ્યામાંથી

[03:45:11] પણ આપણને અભિલેખ પ્રાપ્ત થાય છે ઓકે તો આ

[03:45:14] બંને અભિલેખો જે છે એમાંથી પણ ખાસ આપણને

[03:45:16] મોરતર કાળની ઇન્ફોર્મેશન મળે

[03:45:18] ઓકે એ જ પ્રમાણે જ્યારે તમે વિદિશાની અંદર

[03:45:21] જાવ છો તો વિદિશાની અંદર ખૂબ મહત્વનું કોઈ

[03:45:24] હોય ને તો એ છે દોસ્તો ગરુડ સ્તંભ

[03:45:30] આ ગરુડ સ્તંભ જે છે કે જેનું નિર્માણ પાછળ

[03:45:33] જવાબદાર આમ તો કહેવામાં આવે છે હેલિયોડોરસ

[03:45:38] જે વિદિશાની અંદર સ્થાપિત કરવામાં આવેલો

[03:45:41] હશે અને હિન્દુ ધર્મ

[03:45:45] એનો પ્રથમ

[03:45:48] પ્રસ્તર પ્રસ્તર સ્મારક કહેવાય એટલે શું

[03:45:51] સાહેબ તો કે હિન્દુ ધર્મની અંદર ખાસ પથ્થર

[03:45:55] ઉપર લખાયેલું હિન્દુ ધર્મને લઈને કોઈ

[03:45:57] પ્રથમ મહત્વનું કોઈ સ્મારક હોય તો એ હશે

[03:46:00] દોસ્તો ગરુડસ્તંભ ગરુડસ્તંભ એટલે આપ એવું

[03:46:02] સમજી શકો કે હેલિયોડોરસ નામનો એક રાજદૂત

[03:46:05] હતો જેણે ભાગવત ધર્મ અંગીકાર કરેલો હતો

[03:46:07] અને શૃંગવંશના શાસકોમાં મોટાભાગે તમને

[03:46:11] ભાગવત ધર્મ બ્રાહ્મણ ધર્મ જે છે એની એક

[03:46:13] વિશેષ અસર જોવા મળતી હોય છે સાથે દોસ્તો

[03:46:16] કેટલાક જગ્યાએથી જે સિક્કાઓ પ્રાપ્ત થતા

[03:46:18] હોય છે જેમ કે મથુરા અહિતછત્ર કોશાંબી અને

[03:46:21] અયોધ્યા તો સિક્કાઓમાંથી પણ આપણે શૃંગષની

[03:46:24] ઇન્ફોર્મેશન મળતી હોય છે સાથે પતંજિલાના

[03:46:26] મહાભાષ્યની મે તમને વાત કરી દીધી છે કે

[03:46:28] મહાભાષ્યની અંદર એક રેફરન્સ કદાચ વિધાનના

[03:46:30] સ્વરૂપમાં તમને જોવા મળે કે ગ્રીકોના

[03:46:32] આક્રમણની માહિતી મળે છે તો ભાઈ વાત સાચી

[03:46:34] છે યવનોના આક્રમણની વાત છે તો સાચી છે

[03:46:37] ગ્રીકોક્યો યવનોક્યો ઇન્ડો ગ્રીક્યો

[03:46:39] ચાન્સે ચાલો સાથે દોસ્તો સાતવાહન શાસકોની

[03:46:43] અંદર ખાસ કરીને હાલ નામના એક શાસક થઈ ગયા

[03:46:45] જેના જેના સમયમાં એક મહત્વની રચના નિર્માણ

[03:46:48] થતી હોય છે જેને આપણે કહીએ છીએ ગાથા

[03:46:49] સપ્તસદી

[03:46:51] જે રાધાકૃષ્ણ ઉપર લખવામાં આવેલું છે

[03:46:54] ટૂંકમાં કૃષ્ણ લીલાઓ જે છે જેની અંદર ખાસ

[03:46:56] આપણને જોવા મળે છે. એ જ પ્રમાણે સમ્રાટ

[03:46:58] અશોકના ચોલ પાંડ્ય અને દક્ષિણ રાજાઓના પણ

[03:47:00] ઉલ્લેખ જોવા મળતા હોય છે અશોકના દક્ષિણના

[03:47:02] શિલાલેખોમાંથી તો એ જે દક્ષિણ ભારતની અંદર

[03:47:05] સમ્રાટ અશોકના જે શિલાલેખો પ્રાપ્ત થયા

[03:47:07] જેની અંદર એની આજુબાજુમાં ચોલ પાંડ્ય ચેર

[03:47:10] આ બધા રાજવંશો જે છે જેને કેરલ પુત્ર પણ

[03:47:13] કહેવામાં આવતા એમની ઇન્ફોર્મેશન મળતી હોય

[03:47:15] છે તો એ શિલાલેખો પણ ખાસ રેફરન્સ આપતા હોય

[03:47:17] છે સાત વાહનોનોને બધું થોડોક બેઝિક ડેટા

[03:47:20] હોય છે ઓકે ખારવેલ શાસકોની જ્યારે આપણે

[03:47:22] વાત કરીએ છીએ તો ખારવેલને ખાસ યાદ રાખવાનો

[03:47:24] પ્રયત્ન કરશું કે ખારવેલરા રાજાઓ જે છે

[03:47:28] જેનો એક ખારવેલ રાજાની અંદર સૌથી પ્રખ્યાત

[03:47:32] વ્યવસ્થા જેને આપણે કહીએ છીએ દોસ્તો હાથી

[03:47:35] ગુફા લેખ પહેલા તો યાદ રાખો દોસ્તો

[03:47:37] ભારતવર્ષ શબ્દ જે છે

[03:47:40] ભારત

[03:47:42] વર્ષ શબ્દ આપણને શેમાંથી પ્રાપ્ત થાય છે

[03:47:45] તો કે હાથી ગુફાલેખમાંથી આ હાથી ગુફા

[03:47:49] લેખમાં ખારવેલ રાજા જે છે કે જે પોતે જૈન

[03:47:52] ધર્મ સાથે બિલોંગ કરતા હતા આ ખારવેલ રાજા

[03:47:55] જે છે કે જેને એક એક વર્ષે જે જે કાર્યો

[03:47:57] કરેલા છે ને એ દરેક કાર્યોની નોંધ અહીયા

[03:48:00] મૂકેલી છે કે પહેલા વર્ષે રાજાએ આ કામ

[03:48:02] કર્યું બીજા વર્ષે આ કર્યું ત્રીજા વર્ષે

[03:48:03] આ કર્યું ચોથા વર્ષે આ કર્યું આવી

[03:48:05] ઇન્ફોર્મેશન જે છે કે જે ખારવેલ શાસકોએ

[03:48:07] આપેલી છે અને એમાં જે શાસકે લખેલું છે એના

[03:48:11] લગભગ 12 13 વર્ષનો ઇતિહાસ જે છે જે તમને

[03:48:13] આમાંથી મળી આવતો હોય છે સ્મૃતિ ગ્રંથો પણ

[03:48:16] દોસ્તો આ જ સમયની અંદર નિર્માણ પામતા હોય

[03:48:19] છે સ્મૃતિ ગ્રંથો તમને ખાસ ખ્યાલ હશે કે

[03:48:22] ભાઈ વૈદિક સાહિત્ય પછી આપણને સ્મૃતિ ગ્રંથ

[03:48:26] ગથો પણ પ્રખ્યાત જોવા મળતા હોય છે જેમાં

[03:48:28] કાયદાકીય બાબતો સાથે ખૂબ સંકળાયેલું અને

[03:48:31] ખાસ રાજા અને પ્રજા બધાએ પાડવા માટેના

[03:48:34] નિયમો તમને જેમાંથી મળે છે એ ગ્રંથ એટલે

[03:48:36] કે જેને આપણે કહીએ છીએ મનુસ્મૃતિ પણ એટલું

[03:48:39] ચોક્કસથી કહીશ કે મનુસ્મૃતિની કાયદાકીય

[03:48:41] બાબતો એક લેવલ સુધી જોવા જઈએ તો એક રાજ્ય

[03:48:43] વ્યવસ્થા સ્થાપવા માટે બનેલી હતી પણ

[03:48:46] સ્થાનિક લેવલે દોસ્તો જે વર્ણ વ્યવસ્થા જે

[03:48:49] છે જે વર્ણભેદ હતો એની અસર પણ તમને આ

[03:48:53] કાયદાકીય વ્યવસ્થામાં જોવા મળતી હોય છે

[03:48:56] જેને લઈને જ ક્યાંકને ક્યાંક વિવાદાસ્પદ

[03:48:58] પણ બનતું હોય છે ઓકે સાથે સાથે યાજ્ઞવલ્કર

[03:49:01] સ્મૃતિ જે છે એને પણ સાથે યાદ રાખવાનો

[03:49:03] પ્રયત્ન કરશું ઓકે એનાથી આગળ દોસ્તો જઈએ

[03:49:05] તો કે એક એક પાસાઓ જે તૈયાર થઈ રહ્યા છે

[03:49:08] કે જેમાંથી આપણને માહિતી પ્રાપ્ત થાય છે

[03:49:11] મૌર્યતર સમયની અને દોસ્તો મૌર્યતર સમયની

[03:49:13] જે ઇન્ફોર્મેશન આપણને મળી જઈ રહી છે જેની

[03:49:16] અંદર કુષાણ વંશની અંદર એક રાજા થઈ ગયા

[03:49:19] જેનું નામ હતું કનિષ્ક આ કનિષ્કના સમયમાં

[03:49:22] મહાયાન શાખા જે છે ખૂબ વધારે પ્રખ્યાત થાય

[03:49:25] અને દોસ્તો આ મહાયાન શાખાની અંદર એક

[03:49:28] મહત્વના વ્યક્તિ થઈ ગયા બૌદ્ધ ધર્મ સાથે

[03:49:30] સંકળાયેલા એક વ્યક્તિ જેનું નામ છે

[03:49:32] અશ્વઘોષ અને અશ્વઘોષની સંસ્કૃતમાં રચાયેલી

[03:49:36] એક રચના કે જેનું નામ છે દોસ્તો બુદ્ધ

[03:49:38] ચરિત જી હા દોસ્તો અશ્વઘોષ

[03:49:41] અશ્વઘોષનું જે બુદ્ધ ચરિત્ર જે છે એ ખૂબ

[03:49:44] મહત્વનું છે યાદ રાખજો દોસ્તો સંસ્કૃતની

[03:49:46] અંદર લખવામાં આવેલું છે ભાષા પૂછી શકે

[03:49:48] વિધાનની અંદર પણ લખી શકે સૌદરાનંદ જે છે એ

[03:49:51] પણ ખૂબ મહત્વનું છે મહાકવિ ભાસ એમની રચના

[03:49:55] છે નામ સાંભળેલું હશે સ્વપ્નવાસ વધતમ તો એ

[03:49:57] પણ ખૂબ ફેમસ છે એમાંથી પણ દોસ્તો આ સમયની

[03:50:00] સમકાલીન માહિતીઓ પ્રાપ્ત થાય છે. બૌદ્ધ

[03:50:02] સાહિત્ય ગ્રંથો એની અંદર ખાસ મેં તમને

[03:50:04] લાસ્ટ સેશનની અંદર પણ આપણે જે ચર્ચા કરતા

[03:50:06] હતા એ મેં તમને મિનાંડર અને બૌદ્ધ સાધુ

[03:50:09] નાગસેન વચ્ચેના જે પ્રશ્નોનો સંવાદ મેં

[03:50:11] તમને કીધેલો અને જેને આપણે શું કીધું તો

[03:50:13] મિલિન્ંદ પનહો. જી હા દોસ્તો આ મિલિન્ંદ

[03:50:16] પનહો જે છે એ પણ ખાસ મૌર્યતર ગાંડની

[03:50:18] ઇન્ફોર્મેશનના સોર્સિસ બનતા હોય છે. આ

[03:50:20] સિવાય દોસ્તો કેટલાક પુરાતત્વીય બાબતો ઉપર

[03:50:24] ફોકસ કરીએ તો તક્ષશિલા, મથુરા, ઉરૈયુર,

[03:50:27] અરિકામેળુ, મુજરીશ આ બધા પ્રદેશોમાંથી

[03:50:29] જ્યારે ખોદકામ કરે છે તો પુરાતત્વીય

[03:50:31] અવશેષો પણ પ્રાપ્ત થતા હોય છે. યાદ રહેશે

[03:50:34] તો ચાલશે બાકી અહીંયા હું જાજી મહેનત આમાં

[03:50:37] નથી કરાવતો. પણ આ પુરાતત્વીય અવશેષોમાં

[03:50:40] જ્યારે મેં તમને કીધું કે અલગ અલગ રાજવંશો

[03:50:42] થઈ ગયા. એમાં ચાર દેશી અને ચાર વિદેશી

[03:50:49] વિદેશીઓની અંદર જે આપણે સકષત્રપ જેને કહી

[03:50:52] રહ્યા છે એ સક્ષત્રપ શાસકોની અંદર

[03:50:55] મહાક્ષત્રપ એટલે કે સાહેબ રુદ્રદામન

[03:50:59] ઓકે રુદ્રદામન જે છે જેનો ગુજરાત સાથે

[03:51:02] સંકળાયેલો એક ડેટા છે મહાક્ષત્રપ

[03:51:04] રુદ્રદામનનો જેનો ગિરનારનો જે શિલાલેખ જે

[03:51:07] છે કે જે સમ્રાટ અશોકે જે શિલાલેખ લખેલો

[03:51:10] છે એની બાજુમાં સંસ્કૃતમાં પહેલી વખત કોઈ

[03:51:12] લખાણ થયેલું હોય તો એ ગિરનારના શિલાલેખ

[03:51:15] ઉપર મહાક્ષત્ર રુદ્રધામને કરાવેલું છે તો

[03:51:18] દોસ્તો એ પણ મહત્વનું બને છે એ સિવાય

[03:51:20] એન્ટિયાલ કિડાસના એક રાજદૂત હતા જેનું નામ

[03:51:22] હતું હેલિયોડોરસ કે જે આગળ જતા ભાગવત ધર્મ

[03:51:25] એટલે કે ભગવાન વિષ્ણુના ઉપાસક પણ બનતા હોય

[03:51:27] છે અને આ હેલિયોડોરસ જે છે જેને વિદિશાની

[03:51:31] અંદર દોસ્તો ગરુડ સ્તંભની જે સ્થાપના

[03:51:33] કરેલી છે જેની આપણે અગાઉ પણ ચર્ચા કરી

[03:51:35] લીધેલી તો આ ગરુડ સ્તંભ જે છે એ પણ

[03:51:37] માહિતીનો એક મહત્વનો સોર્સ બને છે તો

[03:51:40] દોસ્તો આ અલગ અલગ સોર્સસ બનતા હોય વિદેશી

[03:51:42] લેખકોની દ્રષ્ટિએ જોવા જાય તો ટોલેમીનું

[03:51:44] ભૂગોળ છે આ બધી તમારી ફેક્ચુલી ડીટેલ

[03:51:46] જોડકા જોવા મળતા હોય છે પાણીનીનું

[03:51:48] પ્રાકૃતિક ઇતિહાસ પણ છે એરિયનનું ઇન્ડિકા

[03:51:50] છે સ્ટેબરનું વિશ્વ ભૂગોળ છે પ્લુટાર્ક

[03:51:52] જસ્ટિન્સ આ બધા લેખકો જે છે એની પણ

[03:51:54] માહિતીના સોર્સીસ જે છે આપણા માટે ખૂબ

[03:51:56] મહત્વના બને છે એક લેખક છે જેનું નામ

[03:51:59] આપણને નથી ખબર પણ એનું પુસ્તક ખૂબ

[03:52:03] પ્રખ્યાત છે પેરપ્લાસ ઓફ ધ એરથીન સી

[03:52:05] પેરપ્લાસ નો અર્થ કઈક અર્થ એવો થાય છે કે

[03:52:06] નાવિક અને એરિથીયનસ્રી એટલે કે લગભગ રાતા

[03:52:09] સમુદ્રની આજુબાજુમાં એક નાવિક જે જે

[03:52:12] આંટાફેરા કરતો હતો ફરતો હતો અને એણે ઘણી

[03:52:14] બધી જીયોગ્રાફિકલ ઇન્ફોર્મેશન આપેલી છે

[03:52:17] અજ્ઞાત લેખકનું પુસ્તક છે પેરીપ્લેસ ઓફ

[03:52:19] ધીરેથીનસી ઓકે તો આ પુસ્તક જે છે એ પણ ખાસ

[03:52:22] મહત્વનું બને છે હવે દોસ્તો આપણે સીધા

[03:52:24] વિશેષ ચર્ચા ન કરતા ટોપિક ઉપર ફોકસ કરીએ

[03:52:27] છીએ તો પહેલા આપણે પ્રાદેશિક અને પછી

[03:52:29] વિદેશી

[03:52:31] તો પ્રાદેશિકમાં હું તમને પહેલા

[03:52:32] એડવાન્સમાં કહી દઉં કે તમારું મેજર ફોકસ

[03:52:35] જે છે શૃંગવંશ ઉપર ચોક્કસ રાખવું પડશે

[03:52:38] શૃંગવંશની અંદર સૌથી મહત્વના બે શાસકો ઉપર

[03:52:41] હું ફોકસ કરાવીશ એક આપણા પુષ્યમિત્ર શૃંગ

[03:52:45] જેમાંથી સીધા રોકડા માર્ક્સ આપણે કરશું એક

[03:52:48] છે દોસ્તો અગ્નિમિત્ર શૃંગ

[03:52:51] આ બે ઉપર સૌથી વધારે ફોકસ કરશું અને અન્ય

[03:52:54] જે છે એની આપણે વન લાઈનર ડીટેલ તૈયાર

[03:52:57] કરશું હું એમાં વધારે તમને મહેનત નહીં

[03:52:59] કરાવું ઓકે કણવવંશ જે છે કે જેને આપણે હું

[03:53:02] સ્પષ્ટ તમને કહી દઈશ કે આ તમારે તૈયાર

[03:53:04] કરવાની જરૂરિયાત નથી એક વખત જોઈ લેજો

[03:53:06] વાંચીને છોડી દેજો આમાં કોઈ મગજ મારીને ન

[03:53:09] કરતા એ ચાલશે સાતવાહ વાહનવંશ જે છે કે

[03:53:12] જેમાં થોડું વધારે ડીટેલિંગ સાથે જશું ઓકે

[03:53:15] હું અહીયા પ્રાયોરિટી આપીશ કારણ કે મારી

[03:53:18] દ્રષ્ટિએ તમને આ મોસ્ટ આઈએમપી એટલા માટે

[03:53:20] બનશે કે પેપરનું લેવલ જ્યારે હેવી બનાવવું

[03:53:23] છે તો હેવી લેવલ બનાવવા માટે બને છે એવું

[03:53:28] કે જ્યારે વિદ્યાર્થી કાર્ડની અંદર આપ

[03:53:30] જ્યારે તૈયારી કરો છો તો એની અંદર અહીંયા

[03:53:33] સાત વાહન જે છે એને તૈયાર કરવું થોડું

[03:53:35] અઘરું બને છે અને મને ચોક્કસથી ખ્યાલ છે

[03:53:38] કે જ્યારે આ અઘરું બનતું હોય છે ને તો

[03:53:40] એમાં મારો મારો સપોર્ટ તો મારે મેક્સિમમ

[03:53:41] જોઈએ છે તો હું ત્યાં તમને ધીરે ધીરે એકદમ

[03:53:44] સ્લોલી પણ મસ્ત રીતે તૈયાર થઈ જાય ને એવો

[03:53:46] ડેટાબેસ તૈયાર કરાવી દઈશ ચેદીની અંદર ખાલી

[03:53:49] એક ખારવેલ રાજા ઉપર જ ફોકસ કરવાનું છે

[03:53:54] અને ખારવેલ રાજાનું કામકાજ આપણે આરામથી

[03:53:56] તૈયાર થઈ જશું આ ચેદીને ખાસ મેઘવાહન વંશ

[03:54:00] પણ કહેવામાં આવે છે તો આ પણ એક એડિશનલ નેમ

[03:54:04] છે મગજમાં રાખી શકાય યસ ચાલો આ સિવાય

[03:54:07] દોસ્તો નેક્સ્ટ ભારતીય યુનાનીની અંદર અથવા

[03:54:10] તો ઇન્ડોગ્રીકની અંદર જો આપ તૈયારી કરો છો

[03:54:13] તો ભારતીય યુનાની શાસકોની અંદર ઇન્ડોગ્રીક

[03:54:15] શાસકોમાં એક શાસક ઉપર તમારે ફોકસ કરવાનું

[03:54:18] થશે મિનાંડર

[03:54:21] ઓકે સીધું ફોકસ એક જ વ્યક્તિ ઉપર મિલિંદ

[03:54:24] જેને આપણે કહીએ છીએ મિનાંડર કહીએ છીએ

[03:54:26] માત્ર એક વ્યક્તિ બીજી કોઈ મગજમારી નથી

[03:54:29] કરવી ઓકે સક્ષત્રપોની અંદર માત્ર ને માત્ર

[03:54:32] ફોકસ કોની ઉપર કરવાનું સાહેબ

[03:54:35] તો કે રુદ્રદામન તૈયાર કરીને વયા જાવ એટલે

[03:54:37] કાર્યક્રમ પૂરો થઈ જાય આમાં પછી બીજી

[03:54:39] લાંબી મગજ મગજમારી રહેતી નથી ઓકે પલ્લવો

[03:54:42] જે છે એમાં બધુય તૈયાર નથી કરવું આ એક વખત

[03:54:45] વાંચીને છોડી દો આમાં કોઈ જ મગજમારી નથી

[03:54:48] કરવી અને કુષાણ જે છે એની અંદર કુઝુલ

[03:54:52] કેડફિશર્સ ને વિમ કેડફિશર્સ ને એ બધા ઉપર

[03:54:55] કદાચ જાજુ ફોકસ નહી કરો તો ચાલશે ખાલી એક

[03:54:58] શાસકને કરી નાખોને સાહેબ કનિષ્ક ઇટ્સ

[03:55:01] મોસ્ટ આઈએમપી વ્યક્તિ છે આ વ્યક્તિ કરી

[03:55:04] નાખો એટલે તમારા રોકડા માર્ક્સ આમાંથી થઈ

[03:55:07] જતા હોય છે તો દોસ્તો ચેપ્ટરની મેં તમને

[03:55:09] એક બેઝિક હાઈલાઈટ આપેલી છે ખાસ આ મગજમાં

[03:55:11] રાખજો આ બધા ઉપર આપણે મેજર ફોકસ કરશું.

[03:55:15] સીધું ફોકસ આપણું શૃંગ વંશ ઉપર રહેશે.

[03:55:17] થોડું ફાસ્ટમાં ચાલશું કારણ કે બહુ બેઝિક

[03:55:19] ડેટા છે કોઈ ખાસ મોટા કન્સેપ્ટ નથી આવતા.

[03:55:21] શૃંગ વંશની શરૂઆતની જ્યારે વાત કરીએ તો આ

[03:55:24] પુષ્યમિત્ર શૃંગ જે પોતાના રાજા એટલે કે

[03:55:26] બૃહદર્થ જે છે એની હત્યા કરી અને ખાસ

[03:55:29] મૌર્ય વંશના સ્થાને શૃંગ વંશની સ્થાપના

[03:55:31] કરે છે તો શૃંગ વંશના સ્થાપક રાજા કોણ

[03:55:33] બનતા હોય છે પુષ્યમિત્ર શૃંગ પણ દોસ્ત વાત

[03:55:36] એ છે કે વ્યક્તિ રાજા નથી બનતા શું બને છે

[03:55:40] તો કે સાહેબ સેનાપતિ બને છે સેનાપતિની

[03:55:43] ભૂમિકામાં સતત રહેતા હોય છે બ્રાહ્મણ ધર્મ

[03:55:45] જે છે

[03:55:47] એનો ઉદય થશે શું કામ ઉદય થશે બ્રાહ્મણ

[03:55:50] ધર્મનો તો એનું કારણ છે કે પોતે બ્રાહ્મણ

[03:55:51] હતા પોતે બ્રાહ્મણ છે એટલે હિન્દુ ધર્મ જે

[03:55:54] છે એની જે વિચારધારા જે બ્રાહ્મણ ધર્મી જે

[03:55:56] છે એ ખાસ વિશેષ રીતે પ્રભાવિત બનશે ઓકે

[03:55:58] અહીંયા બ્રાહ્મણ ધર્મી છે તો બટ ઓબવિયસ છે

[03:56:02] ફરીથી કર્મકાંડ અને યજ્ઞ વિધિ વિધાનો જે

[03:56:04] છે એની ઉપર ફોકસ બનવાનું છે ઓકે તો આ

[03:56:07] પરિસ્થિતિમાં તમારે ખાસ એટલું યાદ રાખવું

[03:56:09] પડશે કે અહીંયા આ વ્યક્તિ જે છે બે વખત

[03:56:12] અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરશે

[03:56:16] અને એમના જ દરબારની અંદર

[03:56:21] પતંજલિ જે છે એ બિરાજમાન છે પતંજલિ જેને

[03:56:24] યોગદર્શનની રચના પણ કરેલી છે

[03:56:28] અને સાથે સાથે મેં તમને કીધું તું કે ભાઈ

[03:56:31] મહાભાષ્યો પણ તૈયાર કરેલા છે

[03:56:36] ઓકે અશ્વમેઘ યજ્ઞ જે છે એ પણ કોણ કરાવતા

[03:56:38] હોય છે તો કે પતંજલિ કરાવતા હોય છે

[03:56:40] અશ્વમેઘ યજ્ઞ તમને ખ્યાલ હશે કે અશ્વને

[03:56:42] તમારે છૂટો મૂકી દેવાનો ને આખું વર્ષ જે

[03:56:45] છે આખા જે જે પ્રદેશોમાં ફરે એ પ્રદેશોની

[03:56:47] અંદર જે તે વ્યક્તિનું સામ્રાજ્ય તો એ

[03:56:49] પ્રકારની એક વ્યવસ્થા બનતી હોય ઓકે આ

[03:56:51] પુષ્યમિત્ર શૃંગ જે છે એના વિશે એવું

[03:56:52] કહેવાય છે બૌદ્ધ ધર્મ ગ્રંથોમાં

[03:56:56] કે બૌદ્ધ ધર્મ

[03:56:58] એને થોડું નુકસાન પણ જતું હોય છે

[03:57:02] હવે નુકસાનના બે ડેટા મળતા હોય છે એક ડેટા

[03:57:05] એવો છે કે રાજાએ પોતે બૌદ્ધ ધર્મના ઘણા

[03:57:07] બધા સ્તૂપો જે છે એ તોડી નાખ્યા છે હવે એ

[03:57:10] બૌદ્ધ સાધુઓનો એક સંઘ એવો હતો કે જે આ

[03:57:13] રાજાનું પોતાનું એવું માનવું હતું કે

[03:57:15] ભારતની વાયવ્ય સીમાએ જ્યાંથી ગ્રીકો

[03:57:18] આક્રમણની તૈયારી કરે છે ને

[03:57:20] એ ગ્રીકોને આક્રમણનો રસ્તો જે તે લોકોએ

[03:57:23] બતાવ્યો છે તો એ રાજ્ય વિરોધી પ્રવૃત્તિ

[03:57:25] થઈ તો એ હું લોકોને હું રાજ્યના વિરોધીઓ

[03:57:27] હોય પછી એ કોઈ પણ હોય હું એને સજા આપીશ આ

[03:57:30] ભાઈ એવા સ્ટ્રોંગ માઈન્ડ છે રાજાને સજા

[03:57:32] આપી દેતા હોય તો એ ધર્મ પરંપરા સાથે

[03:57:35] સંકળાયેલા જે તે સાધુઓને પણ સજા આપે છે

[03:57:37] ઓકે આ મુદ્દા ઉપર જેતે લોકોએ લખેલું છે પણ

[03:57:40] એટલું ચોક્કસથી હું કહીશ કે ભાઈ રાજ્ય

[03:57:42] વિરુદ્ધની પ્રવૃત્તિ જે છે કોઈ પણ વ્યક્તિ

[03:57:44] સ્વીકારે એની સંભાવનાઓ કેવી છે બહુ ઓછી

[03:57:46] બનતી હોય છે. ઓકે તો અહીંયા પુષ્યમિત્ર

[03:57:49] શૃંગ જે છે થોડા સ્ટ્રોંગ માઈન્ડેડ પણ

[03:57:50] બનેલા છે પણ એની બીજી એક કોન્ટ્રોવર્શિયલ

[03:57:53] વાત એ પણ જોવા મળે છે કે એક બાજુ તમે ખાસ

[03:57:55] બૌદ્ધ ધર્મ ગ્રંથોમાં એવું વાંચો છો કે જે

[03:57:57] તે વ્યક્તિ જે છે કે જેણે બૌદ્ધ ધર્મને

[03:57:59] નુકસાન પહોંચાડ્યું અને ખાસ એક ડેટા પાછો

[03:58:02] એવો પણ મળે છે કે એને સ્તૂપોના સમારકામ પણ

[03:58:04] કરાવ રાવ્યા તો આ બે વાત જે છે એ

[03:58:06] કોન્ફ્લિક્ટ છે એમાં છેડા ભેગા થતા નથી તો

[03:58:09] ભાઈ છોડવાની બહુ મગજમારી કરવાની નહીં ઓકે

[03:58:12] ગાદી ઉપર બેઠા છે સેનાપતિ તરીકે જ બેઠેલા

[03:58:15] છે રાજા તરીકે બિરાજમાન થયેલા નથી

[03:58:18] પતંજલિની મેં તમને વાત કરી દીધી તેમને

[03:58:20] યોગદર્શનની રચના કરી છે પુષ્યમિત્ર શૃંગ

[03:58:23] જે છે એને સૌપ્રથમ યુદ્ધ કરેલું છે વિદર્ભ

[03:58:25] સાથે જે આપણે દક્ષિણમાં જતા પહેલું જ

[03:58:27] મહારાષ્ટ્ર મધ્યપ્રદેશની સીમા ઉપર જોવા

[03:58:29] મળતું હોય છે વિદર્ભ ઓકે વિદર્ભની અંદર

[03:58:32] ખાસ વિશેષ રીતે આગળ જતા યજ્ઞસેન નામે રાજા

[03:58:35] પણ પ્રખ્યાત થશે તો સ્ટાર્ટિંગનો ફેસ જે

[03:58:38] છે એ વિદર્ભ સાથેની લડાઈ થતી હોય છે પોતે

[03:58:41] બ્રાહ્મણ હતા તો વર્ણ વ્યવસ્થા પ્રમાણે

[03:58:43] જેતે સમય કોઈ એનો વિરોધ નથી કરવાના કારણ

[03:58:45] કે ઊંચ વર્ણના વ્યક્તિ જે છે જે ગાદી ઉપર

[03:58:47] બિરાજમાન થયેલા છે તો ભાઈ એને કોઈ

[03:58:49] ડિસ્ટર્બ નહીં કરે. સ્ટાર્ટિંગ ની અંદર

[03:58:51] ખાસ એમની રાજધાની જે છે કઈ બનતી હોય છે તો

[03:58:53] કે પાટલીપુત્ર પછી આગળ જતા વિદિશા એમની

[03:58:55] રાજધાની બનતી હોય છે અને આ જ વિદિશાની

[03:58:57] રાજકુમારી કે જેનું નામ છે દોસ્તો માલવિકા

[03:58:59] કે જેની સાથે પ્રેમ થતો હોય છે આમના જ

[03:59:01] પુત્ર એટલે કે અગ્નિમિત્રને તો આ પણ ખાસ

[03:59:04] મગજમાં રાખશું ઓકે મેં તમને વાત કરી કે

[03:59:06] બ્રાહ્મણવાદ જે છે એનો પણ ખાસ સારો એવો

[03:59:08] ઉદય થતો હોય છે એવું પણ કહી શકાય કે બૌદ્ધ

[03:59:12] સાધુઓને હેરાનગતિ પણ પહોંચાડેલી છે અને

[03:59:15] સાચીના સ્તૂપ જે છે એના ઘણા સ્તૂપો સાચીના

[03:59:18] સ્તૂપ ઉપરાંત ઘણા સ્તૂપો જે છે એનો એને

[03:59:21] નાશ કરેલો છે પણ એટલું ચોક્કસથી કહેવાય છે

[03:59:23] કે જેતે વ્યક્તિ જે છે કે જેના સમયમાં

[03:59:26] ખરેખર બીજી વાત એ પણ મળે છે કે ભાઈ એના

[03:59:29] સ્તૂપોનું ફરીથી નિર્માણ પણ થયેલું છે તો

[03:59:32] દોસ્ત કોન્ટ્રોવર્શિયલ છે ડેટાબેઝ એરર

[03:59:36] વાળી છે હા ઓકે એવું પણ કહેવાય છે કે એક

[03:59:39] લોકો કે જે એના સમયમાં યવનો એટલે કે

[03:59:42] ગ્રીકો જે છે કે જેનું આક્રમણ થતું હોય છે

[03:59:45] અને દોસ્તો જ્યારે ગ્રીકોનું આક્રમણ થાય

[03:59:48] તો એ આક્રમણની સામે મે પોતે મજબૂત રીતે

[03:59:51] ટકી રહેતા હોય છે અને એ આક્રમણને

[03:59:53] ભારતમાંથી નિષ્ફળ કરતા હોય છે. સાથે

[03:59:56] દોસ્તો એવું પણ કહેવાય છે કે આ પુષ્યમિત્ર

[03:59:59] શૃંગ જે છે કે જેણે અશ્વમેગ યજ્ઞ કરેલા છે

[04:00:02] અને કેટલી વખત અશ્વમેગ યજ્ઞ કરેલા હોવાનું

[04:00:04] મનાય છે તો કે સાહેબ બે વખત તો યાદ રાખજો

[04:00:07] ભાઈ જરૂરી બનશે એ સમયના મુખ્ય શહેરોની

[04:00:10] અંદર શિયાલકોટ છે ઉજ્જૈન છે મથુરા છે

[04:00:12] અયોધ્યા છે આ મહત્વના શહેરો બનેલા છે ઓકે

[04:00:15] એના પછી અગ્નિમિત્ર શૃંગ આવતો હોય છે

[04:00:17] અગ્નિમિત્ર શૃંગની માહિતી પહેલા તો

[04:00:18] માલવિકા અગ્નિમિત્રમ એટલે કે કાલિદાસજીની

[04:00:20] રચનામાંથી મળે છે એ સિવાય બ્રાહ્મણ પુરાણ

[04:00:22] અને વાયુપુરાણમાંથી પણ ખાસ અગ્નિમિત્ર

[04:00:24] શૃંગની માહિતી મળી આવે યાદ રાખજો

[04:00:26] માલવિકાની મિત્ર મોડી સ્ટોરી મેં તમને આખી

[04:00:28] કહી દીધી છે વિદિશાની રાજકુમારી કે જેનું

[04:00:31] નામ હતું માલવિકા આ બંનેના ખાસ પ્રેમ

[04:00:33] સંબંધો બનતા હોય છે અને એની જે આખી વાત જે

[04:00:35] છે કે જે કાલિદાસે પોતે માલવિકા

[04:00:37] અગ્નિમિત્રમમાં લખી છે સંસ્કૃત રચના હોઈ

[04:00:40] શકે

[04:00:42] વિદર્ભ જે છે કે જે પહેલું યુદ્ધ જે છે

[04:00:44] શૃંગ વર્ષનું થયેલું હતું વિદર્ભ સાથે પછી

[04:00:46] વિદર્ભના શાસકો જે છે ફરી પાછા છૂટા થઈ

[04:00:49] જતા હોય છે સામ્રાજ્યમાંથી અલગ પડી જતા

[04:00:51] હોય છે તો ખાસ એવું કહેવાય છે દોસ્તો

[04:00:55] કે હવે આ વિદર્ભ જે છે કે જેની સાથે

[04:00:58] સંઘર્ષ કરવો પડશે એટલે યજ્ઞસેન નામના રાજા

[04:01:01] જે છે કે જેની સાથે અગ્નિમિત્ર સુંઘ પોતે

[04:01:04] લડવા માટે જતા હોય છે એમને હરાવે છે

[04:01:06] યજ્ઞસેનને અને ફરી પાછું વિદર્ભ જે છે કે

[04:01:09] જેને પોતાના રાજ્યની અંદર ભેળવી દેશે. ઓકે

[04:01:13] શાસક દ્રષ્ટિએ જોવા જાય તો તટસ્થ છે કારણ

[04:01:15] કે કદાચ એવું માનોને કે એના પિતાએ

[04:01:17] સ્તૂપોને નુકસાન પહોંચાડ્યું તો બધા

[04:01:20] સ્તૂપો પાછા હરખા કરાવ્યા છે એનો જીણોદાર

[04:01:22] કરાવ્યો છે એનું સમારકામ કરાવેલું છે એટલે

[04:01:25] નિષ્પક્ષ વ્યક્તિ તમે કહી શકો પશુમિત્ર

[04:01:28] બેઝિક ડેટાબેઝ તૈયાર કરવાનો છે બહુ

[04:01:30] ડીટેલિંગમાં જવાની જરૂરિયાત નથી

[04:01:34] અગ્નિમિત્ર પછી જેશ મિશ્રા આવશે જેશ મિત્ર

[04:01:36] પછી વશુમિત્ર આવશે બહુ જાજી માથાકૂટ નથી

[04:01:40] પણ માલવિકા અગ્નિમિત્રમમાં એવું કહેવાય છે

[04:01:43] કે આ વસુમિત્રભાઈ જે છે ને એના સમયમાં

[04:01:45] યવનોનું આક્રમણ થયેલું હવે જીપીએસસી આ

[04:01:47] વિધાન પૂછી શકે કે માલવિકા અગ્નિમિત્રમ

[04:01:50] અનુસાર શૃંગવંશના રાજા વસુમિત્રના સમયમાં

[04:01:53] યવનોનું આક્રમણ થયેલું હતું તો ભાઈ વાત

[04:01:56] સાચી ભાઈ સ્વીકારી લેજો ડન ચાલો આગળ

[04:02:01] યવનો હરા યવનોનું કલ્યાણ થઈ ગયું હવે

[04:02:03] ભાગવત ભાગવત ધર્મની અંદર જ સંકળાયેલા છે

[04:02:06] શાસકનું નામ જ ભાગવત છે ઓકે હવે આ ભાગવત

[04:02:10] નામના રાજા છે જેના દરબાર માં એક રાજા હતા

[04:02:12] એન્ટિયાલ કિડાસ અને આ એન્ટિયાલ કિડાસનો

[04:02:15] રાજદૂત જેનું નામ છે હેલિયોડોરસ તમને એમ

[04:02:17] થાય કે સાહેબ અમને યાદ છે ભાઈ

[04:02:19] સ્ટાર્ટિંગમાં જ કીધું એ જ હેલિયોડોરસ જે

[04:02:22] છે કે જે ગરુડસ્તંભની સ્થાપના કરે છે

[04:02:24] વિદિશાની અંદર અને વિદિશાની અંદર દોસ્તો

[04:02:26] જે ગરુડસ્તંભની જે સ્થાપના થાય છે એ

[04:02:29] ગરુડસ્તંભ જે છે કે જે હિન્દુ ધર્મનો

[04:02:31] પ્રથમ પ્રસ્તર સ્મારક મેં તમને અગાઉ લખીને

[04:02:34] દીધું છે ઓકે તો આ ગરુડસ્તંભની સ્થાપના

[04:02:36] થતી હોય છે આ ખાસ યાદ રાખજો એના પછી

[04:02:38] દેવભૂતિ નામે રાજા આવતા હોય છે અ ભૂતિદેવ

[04:02:41] જાય દુષ્ટ કેમ તો કે એનું કારણ છે કે

[04:02:44] દેવભૂતિ જે છે એમની હત્યા એમના જ મંત્રી

[04:02:47] એટલે કે વાસુદેવ કણવ જે છે એ કરતા હોય છે

[04:02:51] અને ત્યાર પછી નવો રાજવંશ આપણને જોવા મળશે

[04:02:53] જેને આપણે કહેશું કણવવંશ ચલો દોસ્તો

[04:02:56] નેક્સ્ટ આપણે ચર્ચામાં લેવા માટે જવું છે

[04:02:58] કણવંશ જ્યારે કણવંશની વાત કરીએ તો ખાસ મેં

[04:03:00] તમને કીધું તું કે ભાઈ આની અંદર ખાલી

[04:03:02] માત્ર એક વખત નજર મારવાની અને બહુ મગજમારી

[04:03:04] નથી કરવાની કણવ વંશ જે છે કે જેની અંદર

[04:03:07] જ્યારે આપણે જઈએ તો ખાસ શરૂઆત જે છે

[04:03:09] વાસુદેવ કણવ કરતા હોય પશુદેવ કણો ખાસ ગાદી

[04:03:12] પર બેસતા હોય છે કારણ કે છેલ્લા રાજા જે

[04:03:14] દેવભૂતિ જે હતા જે એક શું વંશના એ પાર્ટી

[04:03:17] ફૂલ ફોર્મમાં રહેતા એ જલસો પાણી હ બોગ

[04:03:20] વિલાસની અંદર રહેલા એટલા માટે મંત્રીને

[04:03:22] એવું લાગે છે કે નહી ભાઈ આમ દેશ ન ચાલે આમ

[04:03:24] રાજ્ય ન ચાલે આનું શાસન વ્યવસ્થા જે છે કે

[04:03:27] જેનાથી પ્રજાને નુકસાન જાય એટલા માટે

[04:03:28] પોતાનો વ્યક્તિગત નિર્ણય લીધો કે ભાઈ ચાલો

[04:03:30] આપણે રાજાનું કલ્યાણ કરી નાખી રાજાનું

[04:03:33] કલ્યાણ કરી રાજાની હત્યા કરી અને ખાસ એમના

[04:03:35] સ્થાને એક નવા રાજવંશની સ્થાપના થતી હોય

[04:03:37] છે જેને આપણે કીધો કણવંશ અલગ અલગ અલગ

[04:03:40] શાસકો આવતા હોય છે પેલા વાસુદેવકાળમાં આવે

[04:03:43] છે ભૂમિ મિત્ર આવતા હોય છે નારાયણ મિત્ર

[04:03:44] આવતા હોય છે અને સુશર્મણ આવતા હોય છે આવે

[04:03:47] છે જાય છે કિતનો આયો કિતને કોઈ નથી કોઈ

[04:03:50] ડેટાબેઝ મળતું એમાં ઓકે એના પછી દોસ્તો

[04:03:52] નેક્સ્ટ રાજવંશ આપણને જોવા મળે છે જેને

[04:03:54] આપણે કહી છી ચેદી વંશ અથવા તો મેઘવાહનશ

[04:03:57] ઓકે ચેદી કહી શકો મેઘવાહન કહી શકો આ

[04:03:59] રાજવંશ જે છે જે આપણે ખાસ વિશેષ રીતે

[04:04:02] કલિંગ સાઈડ તમને જોવા મળતો હોય છે ઓકે

[04:04:05] કારણ કે કલિંગ ફરી પાછું તાકાતવાળું થાય

[04:04:08] છે જેની અંદર એક રાજા થઈ ગયા તા એનું નામ

[04:04:11] હતું ખારવેલ દોસ્તો ખારવેલ રાજા જે છે કે

[04:04:15] જેના હાથી ગુફા

[04:04:21] આ હાથી ગુફાની અંદર જે લેખ મળી આવે છે

[04:04:24] જેમાંથી તમને ખાસ ફર્સ્ટ ટાઈમ એવું કહી

[04:04:27] શકાય કે ભારતવર્ષ શબ્દ જોવા મળે છે તો

[04:04:30] પહેલા તો આ ખાસ મગજમાં રાખજો બીજું તો કે

[04:04:33] ખારવેલ રાજા જે છે એનો હાથી ગુફા લેખ

[04:04:35] ક્યાં આવે છે તો કે ઉદયગીરી પહાડીઓની અંદર

[04:04:38] આવે છે ઉદયગીરી ક્યાં આવશે તો કે સાહેબ

[04:04:39] ભુવનેશ્વર ઓડીસાની અંદર આવશે હવે દોસ્તો આ

[04:04:42] જે હાથીગુફા લેખ જે આપણને મળી આવ્યો છે

[04:04:45] એમાં જ દર વર્ષે શું કામ રાજાએ કર્યું

[04:04:48] એમાં એક એક વર્ષની માહિતી આપી છે અને સતત

[04:04:50] એવું કહેવાય કે લગભગ 13ક વર્ષ સુધી રાજાના

[04:04:52] એક એક વર્ષની ઇન્ફોર્મેશન જે છે કે જે

[04:04:55] આપણને હાથી ગુફામાંથી મળી આવે છે કોઈ

[04:04:57] જગ્યાએ યુદ્ધ કરે છે કોઈ ધાર્મિક પરંપરાઓ

[04:04:59] સાથે સંકળાયેલી વાત હોય જેમ કે ખાસ

[04:05:01] મગજમાંથી જૈન ધર્મની એક મૂર્તિ પ્રતિમા લઈ

[04:05:03] આવતા હોય છે મહાવીર સ્વામી વાળી એ પ્રમાણે

[04:05:05] જોવા જાય તો સાત વાહન શાસકો સાથે યુદ્ધ

[04:05:07] કરવા માટે ગયા હોય કોઈ નાના મોટા યુદ્ધોની

[04:05:10] ઇન્ફોર્મેશન હોય રાજા દ્વારા કરવામાં

[04:05:11] આવેલા સતકર્મો હોય એ બધાની ઇન્ફોર્મેશન

[04:05:14] આમાંથી મળે છે જેમ કે ખાસ અંગત જીવન અને

[04:05:17] સિદ્ધિઓ આ બંનેનું વર્ણન જે છે કે જે

[04:05:19] આપણને શેમાંથી મળે છે તો કે સાહેબ આ હાથી

[04:05:22] ગુફાના લેખમાંથી એવું કહેવાય છે કે ખારવેલ

[04:05:25] રાજા પોતે ખૂબ વેલ એજ્યુકેટેડ વ્યક્તિ હતા

[04:05:28] ગણિત ભણેલા હતા કાયદાકીય બાબતોના જાણકાર

[04:05:30] હતા નાણાકીય બાબતોના જાણકાર હતા એપ્રોક્ષ

[04:05:33] એવું કહેવાય કે 24ક વર્ષે ગાદી ઉપર આવતા

[04:05:35] હોય છે. પહેલા વર્ષે શું કરે છે તો કે

[04:05:38] આવ્યા તો પહેલા તો બધું સ્ટેબલ કરે છે

[04:05:40] એટલે રાજધાની જે છે એની સ્ટેબિલિટી

[04:05:42] લાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે ઓકે રાજધાનીમાં

[04:05:45] સ્ટેબિલિટી સારી લાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો

[04:05:47] સારી સફળતા મળી ત્યાર પછી દોસ્તો સાતકાણી

[04:05:50] શાસકો સાથે યુદ્ધ કરે છે અને સાતવાહણી

[04:05:53] શાસકો સાથે યુદ્ધ કરી અને ખાસ મોશિકનગર

[04:05:55] ઉપરનું એમનું જે આક્રમણ હતું એમાં એમને

[04:05:57] પીછે હટ કરાવે છે ટૂંકમાં જોરશોરની સારી

[04:06:01] લડાઈ છે સાતકાણીઓ સાથેના સંઘર્ષ ચાલી

[04:06:03] રહ્યા છે ઓકે સાતકાણી શાસક કોણ

[04:06:06] તો સાતવાહન વંશની અંદર આપણને જોવા મળતા

[04:06:09] હોય છે

[04:06:12] તેમની સાથેનો સંઘર્ષ છે તો સાત વાહનો

[04:06:15] આંધ્રપ્રદેશ ઓડીસા બાજુ બાજુમાં છે અંદરો

[04:06:18] અંદરના સંઘર્ષ થશે ઓકે બહારની અંદર ખાસ

[04:06:21] ભોજકો જે છે અહીયા બિહાર આવશે બિહારની

[04:06:25] અંદર જે ભોજકો ભોજકો જે છે એમનું એક દબદબ

[04:06:28] વધતો હોય છે એમને પોતાના આધિપતિ હાઠડ લીધા

[04:06:31] કે ભાઈ હું તમને કહું છું તમારે મારે

[04:06:33] અધિકાર ક્ષેત્ર હેઠળ કામ કરવાનું બંગાળ

[04:06:35] બિહાર ઓડીસા બધું નજીક નજીક છે તો બિહાર

[04:06:38] સાઈડ પણ પોતાનું સ્વજાવે છે તો દોસ્તો

[04:06:40] પહોંચી ગયા મગધની ધરતી તરફ

[04:06:44] બિહાર પોચા એટલે મગધ આવી ગયું છે તો મગધની

[04:06:46] અંદર નંદ વંશના શાસકો એક સમયે જે નહેરો

[04:06:49] બનાવેલી હતી એ લંબાઈમાં શું કરે છે વધારો

[04:06:52] એટલે કે ગંગામાંથી ખાસ જે સિંચાઈની સુવિધા

[04:06:54] જે છે એને વધારે લાંબી કરશે તો દોસ્તો

[04:06:57] ખેતીવાડીમાં ખૂબ મોટું સમર્થન કહી શકાય

[04:06:59] રાજા તરફથી એ પ્રમાણે ખારવેલે મગધ ઉપર પણ

[04:07:02] આક્રમણ કરી દીધું છે મગધ પણ અધિકાર

[04:07:05] ક્ષેત્રમાં માં લેવાનો પ્રયત્ન કર્યો મગધ

[04:07:07] ઉપર ફરી પાછું એક આક્રમણ કરે છે અને એમાં

[04:07:09] એક સમયે જે મગધમાંથી જૈન તીર્થંકરની

[04:07:13] મૂર્તિ જે કહી શકાય કે વઈ ગઈ તી ઓડીસાથી

[04:07:19] મગધ ગઈ તી એને પાછી લઈ આવે છે પસે મગધ

[04:07:23] ક્યારે ગઈ છે તો સમજો એવું કહેવાય છે કે

[04:07:27] મગધની અંદર જ્યારે સાહેબ નંદ વંશનું શાસન

[04:07:31] હતું ને એમાં મહા

[04:07:36] પદ્માનંદ

[04:07:38] આ મહાપદ્માનંદ સાહેબ જે છે એના સમયમાં પણ

[04:07:45] જૈન ધર્મ મગજમાં સારો ફૂલેલો હતો સારું

[04:07:48] જૈન ધર્મને પ્રભુત્વ વધેલું હતું

[04:07:51] મહાપદ્માનંદના સમયમાં આ તો ઘણા લોકોને ખબર

[04:07:54] નહી હોતી પણ જો આવું વિધાન આપીને દે તો

[04:07:56] સાહેબ અમને નહી લાગતું આ ખોટું હશે એટલે

[04:07:58] ભાઈ સાચી વાત છે મહાપદ્માનંદના સમયમાં જૈન

[04:08:02] ધર્મ પ્રત્યે એક સારી વ્યવસ્થા હતી એ

[04:08:05] મગજની અંદર મગજમાં રાખજો કોર્નર ઓફ ધી

[04:08:08] કોર્નરમાં જઈ શકે સંભાવના ખરી ઓકે હવે મગજ

[04:08:12] જશે તો જૈન તીર્થંકરની પ્રતિમા પણ લઈ આવે

[04:08:15] છે સાથે સાથે સારી સંપત્તિ પણ પ્રાપ્ત થાય

[04:08:18] છે અને મસ્ત આયોજન બધું બની રહ્યું છે

[04:08:21] દોસ્તો આ જ મહાપદ્માનંદ પછી ધનાનંદને

[04:08:24] પછીના આપણે ખાસ ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય જોઈ છે

[04:08:26] તો ચંદ્રગુપ્ત પણ ફરી પાછું શું ધારણ કરે

[04:08:28] છે જૈન ધર્મ અંગીકાર કરે છે ખ્યાલ છે ને

[04:08:30] તમને બધાને તો જૈન ધર્મ મગજમાં વર્ષોથી

[04:08:33] ધીરે ધીરે ધીરે ધીરે સ્ટેબિલિટી જાળવીને

[04:08:35] બેઠેલો છે એવું કહી શકાય કે એક ભવ્યાતિ

[04:08:39] ભવ્ય મંદિર પણ રાજાએ સ્થાપિત કરેલું છે

[04:08:41] યાદ રહે તો ઠીક છે બાકી કોઈ ખાસ મોટી

[04:08:42] જરૂરિયાત નથી બનતી પણ અહીંયા એક વાત

[04:08:44] હંમેશા યાદ રાખજો કે 13માં વર્ષે એને જન

[04:08:47] કલ્યાણની યોજનાઓ શરૂ કરી દીધી છે પાંડ્ય

[04:08:49] શાસકો સાથે પણ યુદ્ધ કર્યા છે એને પણ

[04:08:51] પોતાના અધિકાર ક્ષેત્ર હેઠળ લાવી દીધા છે

[04:08:53] તો સાહેબ રાજવંશ ચાલુ થયો પૂરો થઈ ગયો મેં

[04:08:56] તમને પહેલા કીધું કે શોર્ટ એન્ડ સ્વીટ

[04:08:57] ડેટા તૈયાર કરવાનો છે જેની અંદર વધારે

[04:08:59] ડીટેલિંગમાં જવાની જરૂરિયાત નથી પણ અહીંયા

[04:09:02] એકદમ હળવા ફૂલ ચાલજો કારણ કે હવે જે

[04:09:05] રાજવંશ આવી રહ્યો છે એ છે દોસ્તો સાત વાહન

[04:09:10] સીધી ચર્ચા થશે સાત વાહનો ઉપર એક એક શાસકો

[04:09:13] જે છે એની ઉપર ફોકસ કરશું ઓકે પીપીટીના

[04:09:16] ફોર્મેટથી એટલા માટે ચાલું છું જેથી કરીને

[04:09:17] આપ સ્પીડની અંદર ઓછા સમયમાં જાજુ કન્ટેન્ટ

[04:09:20] તમને પેરસી શકાય લખવામાં થોડો સમય જતો હોય

[04:09:23] છે ને એ ન જાય એના માટે બેસ્ટ પેટર્ન

[04:09:25] મારેખલ પ્રમાણે ફાસ્ટ એન્ડ ફોરવર્ડમાં આ

[04:09:28] રહેતી હોય છે. તો દોસ્તો સાતવાહન વંશની

[04:09:30] જ્યારે આપણે જઈએ છીએ સાતવાહન શાસકોની

[04:09:32] જ્યારે આપણે ચર્ચા કરી રહ્યા છીએ તો એક

[04:09:34] વાત હંમેશા મગજમાં રાખો કે સાતવાહન શાસકો

[04:09:36] જ્યારે ગાદી ઉપર બિરાજમાન થાય તો શરૂઆત

[04:09:40] ક્યાંથી થશે તો દોસ્ત પહેલા તો સાતવાહન

[04:09:43] શાસકોને આપણે કહીએ છીએ આંધ્ર સાતવાહન

[04:09:48] આંધ્રપ્રદેશ એના વિસ્તારોમાં એક વિશેષ

[04:09:50] વ્યવસ્થાની શરૂઆત થાય છે અહીંયા તમને

[04:09:53] ભાગવત ધર્મ જે છે

[04:09:59] એ પણ સારા પ્રમાણમાં જોવા મળશે અહીંયા

[04:10:02] તમને એક નવી વ્યવસ્થા જોવા મળશે જે

[04:10:04] દક્ષિણમાં હજી પણ જોવા મળે છે માતૃપ્રધાન

[04:10:09] વ્યવસ્થા કેમ તો કે 100% 100 ટકા

[04:10:13] માતૃપ્રધાન કદાચ નથી કહેવાતું નકર તો એવું

[04:10:15] બને કે રાજગાદી ઉપર ખરેખર દીકરીઓને

[04:10:17] બિરાજમાન કરવાની થાય પણ એ વસ્તુ નથી થતી

[04:10:20] પણ માતૃપ્રધાન એટલા માટે કહું છું કારણ કે

[04:10:22] રાજા પોતાના નામની આગળ

[04:10:26] રાજા રાજાના નામની

[04:10:29] આગળ

[04:10:31] માતાનું નામ લખવાની એક પ્રથા શરૂ થશે અને

[04:10:36] એ વ્યવસ્થા જે છે કે જે તમને અહીયા ખાસ

[04:10:38] વિશેષ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે જેમાં

[04:10:40] ગૌતમીપુત્ર સતકરણી છે કે વશિષ્ઠીપુત્ર

[04:10:43] પુલમાવી છે આ નામ તમને આ રાજવંશમાં જોવા

[04:10:46] મળશે હાલ છે શિમુખ છે ઘણા બધા રાજાઓ

[04:10:49] જોવાના છે ઓકે કૃષ્ણ પણ જોવાના છે ચાલો તો

[04:10:52] શરૂઆત કરીએ સૌપ્રથમ સાતવાહન શાસકો જે છે

[04:10:55] એમનાથી ઓકે સાતવાહન શાસકો જે છે એમના વિશે

[04:10:59] લેખક થઈ ગયા પ્લીની યસ તો યુનાની લેખક કહી

[04:11:03] શકો ગ્રીક લેખક કહી શકો પ્લેની જે છે એમણે

[04:11:05] પણ એવું લખેલું કે આંધ્રના લોકો જે છે ખૂબ

[04:11:08] શક્તિશાળી હતા કે શક્તિશાળી છે તીિરંદાજો

[04:11:12] સારામાં સારા છે અને સેનાની અંદર ભરતી પણ

[04:11:15] ખૂબ સારી મજબૂત થયેલી છે એતરે બ્રાહ્મણ

[04:11:17] ગ્રંથ જે છે એની અંદર પણ ખાસ એમનો ઉલ્લેખ

[04:11:19] છે એનો મતલબ બહુ પ્રાચીન પ્રજા છે અને

[04:11:22] દક્ષિણ ભારતની અંદર બહુ જૂના રાજવંશોમાં આ

[04:11:25] રાજવંશનું પણ ક્યાંક સ્થાન રહેલું છે.

[04:11:28] ગ્રીક લેખક પ્લેની તો પોતે એવું કહે છે કે

[04:11:30] એક સમયે એમણેએક લાખ જેટલું સૈન્ય રાખેલું

[04:11:33] હતું અશ્વદળને રથદળને બધું મસ્ત વ્યવસ્થા

[04:11:35] કરેલી હતી. મૌર્ય સામ્રાજ્યના સામ્રાજ્ય

[04:11:38] હેઠડ એક સમય રહેલું પછી પાછા નીકળતા હોય

[04:11:41] છે ફરી પાછા અધિકાર ક્ષેત્રની અંદર આવતા

[04:11:43] હોય છે તો સમયે સમય ખાસ એવું બને છે કે

[04:11:46] આંધ્રના લોકો જે છે સાતવાહનો જે છે કે જે

[04:11:49] પોતાને ઉપર પોતાનું ઉપર બીજા કોઈનું અંકુશ

[04:11:52] સ્વીકારવા લાંબા સમય માટે તૈયાર થતા નથી.

[04:11:55] મૌર્ય સામ્રાજ્યનો એક એક્સટ્રા ઓર્ડિનરી

[04:11:57] દબદબો હતો ત્યારે અંકુશમાં રહ્યા પણ જેવું

[04:12:00] મૌર્ય સામ્રાજ્ય જે છે ડાઉનસાઈડ મુવમેન્ટ

[04:12:02] ગઈ ઇન્સ્ટન્ટ પોતે પોતાને શું કરી દીધા છે

[04:12:05] સ્વતંત્ર જાહેર કરી દીધા છે આઝાદ જાહેર

[04:12:07] કરી દીધા છે. દોસ્તો આગળ ખાસ વિશેષ રીતે

[04:12:10] વાત કરું તો સાતવાહન શાસકો જે છે કે જે

[04:12:13] દક્ષિણના પ્રદેશો ઉપર એન્ટ્રી પોઈન્ટ જે

[04:12:16] છે ને ન્યાથી સત્તા જમાવાની શરૂઆત કરશે.

[04:12:19] એટલા માટે એને દક્ષિણાપથના સ્વામી પણ

[04:12:21] કહેવાશે. દક્ષિણાપથના સ્વામી તરીકે પણ હું

[04:12:24] હમણાં શાસકનું ઉપનામ આપીશ મોટાભાગે તમને

[04:12:26] ખાસ એવું જોવા મળશે કે નદી કિનારાના જે

[04:12:29] પ્રદેશો છે એમાં કૃષ્ણા નદી છે અને ખાસ

[04:12:31] નર્મદા નદીથી લઈને કૃષ્ણા સુધી એમણે

[04:12:34] પોતાની સત્તા જમાવવાનો પ્રયત્ન કરેલો છે

[04:12:37] ઓલમોસ્ટ એમની રાજધાની જે છે કે જે તમને

[04:12:39] જોવા મળતી હોય છે મહારાષ્ટ્રની અંદર

[04:12:41] પ્રતિષ્ઠાન રાજધાની ક્યાં જોવા મળતી હોય

[04:12:43] છે તો કે પ્રતિષ્ઠાન પ્રતિષ્ઠાન ક્યાં

[04:12:45] આવશે તો કે એમએચ એટલે કે મહારાષ્ટ્રની

[04:12:47] અંદર જોવા મળતી હોય છે તો સ્ટાર્ટિંગનો

[04:12:49] ફેસ એમને ખાસ ત્યાં સારો દબદબો જમાવ આવેલો

[04:12:51] છે નર્મદા નદીથી લઈ અને કૃષ્ણા નદી સુધીના

[04:12:54] પ્રદેશોમાં સારી સત્તા જમાવવાનો પ્રયત્ન

[04:12:57] પણ થયેલો છે. પહેલી શરૂઆત ક્યાંથી થતી હોય

[04:13:00] છે તો કે ભાઈ ખાસ યાદ રાખો સાતવાહન વંશના

[04:13:02] સ્થાપક રાજા હતા શિમુખ કોણ હતા સાહેબ

[04:13:05] શિમુખ યાદ રાખજો સીધું આટલું જ કામ કરીએ

[04:13:08] એનાથી વિશેષ બીજી કોઈ મતગતમારી નથી કરતા

[04:13:10] સતકરણી પ્રથમ એવું કહેવાય છે કે

[04:13:13] શ્રીકૃષ્ણના પુત્ર મનાય છે પણ ખરેખર

[04:13:16] વાસ્તવિકતા એ છે કે શિમુખના એક ભાઈ હતા

[04:13:18] જેનું નામ હતું કૃષ્ણ કે શિમુખના ભાઈ

[04:13:21] કૃષ્ણના નામ ઉપરથી આ શાસક જે છે જેને શું

[04:13:24] નામ મળેલું છે કૃષ્ણ ગૌતમની તો એ કૃષ્ણ

[04:13:27] પુત્ર કહેવાય છે એ ચોક્કસ કહી શકાય પણ એ

[04:13:30] હતા કોણ તો કે સાહેબ સત્કરણી પ્રથમ

[04:13:34] હવે દોસ્તો સત્કરણી પ્રથમની વાત કરીએ તો

[04:13:37] સામ્રાજ્ય વિસ્તાર જબરજસ્ત કરે છે એનું

[04:13:39] બેસ્ટ એક એક્ઝામ્પલ કોઈ હોય તો એને કરેલા

[04:13:42] અશ્વમેઘ યજ્ઞ શું છે સાહેબ અશ્વમેઘ યજ્ઞ

[04:13:46] કેટલી વાર કર્યા છે બે વખત તો વાઢી ભોલાઈ

[04:13:49] દીધીએ છે સાહેબ તો જ આવે અશ્વમેઘ યજ્ઞ થાય

[04:13:51] ઓકે સાથે સાથે નાના ઘાટના જે ખાસ શિલાલેખો

[04:13:54] જે છે એમાં પણ એવું મળે છે કે એમણે

[04:13:56] અશ્વમેગ યજ્ઞના માધ્યમથી પશ્ચિમ માળવા

[04:13:59] વિદર્ભ નર્મદા નદીના અનુપ નામના પ્રદેશો આ

[04:14:01] બધુ એક પછી એક એક પછી એક જીતતા જાય છે તો

[04:14:04] દોસ્ત સામ્રાજ્ય વિસ્તાર સારો થાય છે

[04:14:07] સત્કર્ણી પ્રથમ જે છે કે જેમના વિશે એવું

[04:14:10] પણ કહી શકાય કે આ સત્કરણી પ્રથમ જ્યારે

[04:14:12] ગાદી ઉપર બિરાજમાન થયા તો એમણે જે દબદબો

[04:14:15] જમાવ્યો ને ઓલમોસ્ટ દક્ષિણ ભારત ઉપર ખૂબ

[04:14:18] મોટી સત્તા સ્થાપિત કરી અને દક્ષિણ ભારત

[04:14:21] ઉપર ખૂબ મોટી સત્તા સ્થાપિત કરવાની હવે

[04:14:23] એમની સામ્રાજ્ય વિસ્તારની જે નીતિ ચાલી

[04:14:25] રહી છે ધેટ્સ વાય એમને ને કહેવામાં આવ્યા

[04:14:28] દક્ષિણા પથના સ્વામી મોસ્ટ આઈએમપી છે યાદ

[04:14:31] રાખી લો કે દક્ષિણા પથના સ્વામી કોને

[04:14:34] કહેવામાં આવે છે તો સત્કરણી પ્રથમ દક્ષિણા

[04:14:38] પથના સ્વામી કોણ કહેવાશે સાહેબ સત્કરણી

[04:14:40] પ્રથમ

[04:14:42] ફરજીયાત યાદ રાખો ઓકે આને સ્કીપ ન કરતા

[04:14:45] ભાઈ મારી દ્રષ્ટિએ જે જે વસ્તુ ઉપર હું

[04:14:46] તમને વિશેષ ભાર મૂકવાનું કહું તો એને તમે

[04:14:49] યાદ રાખવાનો પ્રયત્ન કરજો રોકડા માર્ક્સ

[04:14:51] કરવામાં સપોર્ટ બનશે ઓકે સતકારણી પ્રથમ જે

[04:14:53] છે કે જેનો એક લેખ આપણને સાંચીના સ્તૂપ

[04:14:55] પાસેથી પણ પ્રાપ્ત થાય કારણ કે અહીંયા

[04:14:57] સાતવાહન શાસકોએ જીણોદાર કરાવેલો છે તો

[04:15:00] સંપત્તિનું દાન આપેલું છે એક વાત અહયા યાદ

[04:15:03] રાખજો

[04:15:04] કે સાતવાહન વંશ જેવું આવશે ને

[04:15:10] અહીંથી

[04:15:12] શાસકો પોતે બ્રાહ્મણ છે

[04:15:15] શૃંગ વંશના શાસકો પણ બ્રાહ્મણ છે સાતવાહન

[04:15:18] શાસકો પણ પોતે બ્રાહ્મણ છે તો બ્રાહ્મણ છે

[04:15:21] ને તો બ્રાહ્મણોને

[04:15:27] જમીનનું

[04:15:29] દાન આપવાની શરૂઆત થશે તો દોસ્ત જમીનનું

[04:15:33] અનુદાન આપવાની શરૂઆત જે છે

[04:15:36] એક સારા પ્રમાણમાં થાય છે અને જમીનનું દાન

[04:15:40] આપવા માટેની એક પ્રથા જે આપણને સાતવાહન

[04:15:43] શાસકોમાં જોવા મળવાની છે. તો દોસ્તો યાદ

[04:15:46] રાખજો ખૂબ જરૂરી છે. સાથે દોસ્તો નેક્સ્ટ

[04:15:49] હાથી ગુફા કે જેમાં આ જ સતકરણી સાથે

[04:15:53] ખારવેલ રાજા જે છે કે જેણે સતકરણીને શું

[04:15:56] કરાવ્યા હતા હરાવ્યા હતા મેં તમને કીધું

[04:15:58] તું પીછે હટ કરાવેલી હતી એનો મતલબ શાસક જે

[04:16:00] છે એનો છેડા ભેગા થતા નથી ત્યાંથી આગળ જઈએ

[04:16:04] દોસ્તો તો કે સતકર્ણી પ્રથમ જે છે એના પછી

[04:16:07] હાલ હાલમાં કવિ છે હાલ હાલમાં કવિ છે યાદ

[04:16:11] રાખો કારણ કે અહયા ગુણાઢ્યને યાદ રાખવાના

[04:16:13] છે અને સાથે સાથે તમારે એક ગ્રંથ છે જેનું

[04:16:16] નામ છે ગાથા સપ્તસ સતી એ ખાસ યાદ રાખવાનું

[04:16:19] છે પહેલી વાત

[04:16:21] રાજા પોતે કવિ છે રાજાનું નામ શું છે તો

[04:16:26] કે હાલ છે પોતે રચના કરેલી છે હાલ દ્વારા

[04:16:30] પોતાના દ્વારા ગાથા

[04:16:34] સપ્તશતી

[04:16:35] જે કૃષ્ણ લીલાઓ ઉપર લખાયેલી છે રાધાકૃષ્ણ

[04:16:38] ઉપર લખાયેલી છે એ જ પ્રમાણે બૃહદ કથા જો

[04:16:42] ખાસ યાદ રાખજો અહીંયા કન્ફ્યુઝિંગ પોઈન્ટ

[04:16:45] એ છે

[04:16:48] બૃહદ કથા કે

[04:16:51] તો એના રચયિતા હતા

[04:16:56] ગુણા

[04:17:01] બૃહદ કથા

[04:17:05] મંજરી કે

[04:17:08] તો એના લેખક કોણ હતા તો કે બૃહદ કથા

[04:17:12] મંજરીના લેખક હતા ક્ષેમેન્દ્ર

[04:17:17] એ કન્ફ્યુઝિંગ પોઈન્ટ છે દૂર કરી દઉં છું

[04:17:20] ઓકે ખાસ અહીંયા સર્વવર્મન પણ બિરાજમાન છે

[04:17:28] જેના દ્વારા

[04:17:31] કાત્રંત

[04:17:33] વ્યાકરણ ગ્રંથની રચના કરવામાં આવેલી છે

[04:17:37] હવે તમને પ્રશ્ન થાય છે આ વ્યાકરણ ગ્રંથથી

[04:17:40] શું થશે તો દોસ્તો આ કાતરાંત વ્યાકરણ

[04:17:42] ગ્રંથ છે ને એની એક ખાસિયત એ છે કે આ

[04:17:46] વ્યાકરણ ગ્રંથ તમને માત્ર છ જ મહિનાની

[04:17:49] અંદર

[04:17:52] સંસ્કૃત શીખવાડી દેશે સાહેબ

[04:17:55] તો ખૂબ કામનું કહી શકાય ટૂંકજ સમયમાં જો

[04:17:58] આપણે સંસ્કૃત શીખવું છે તો કાતરણ વ્યાકરણ

[04:18:01] ગ્રંથના માધ્યમથી તમે તૈયાર કરી શકો છો.

[04:18:04] સાથે ગૌતમી પુત્ર સતકરણી ચલો મજબૂતી આવી

[04:18:08] ગઈ છે શાસકો એટલા મજબૂત આવી ગયા છે કે

[04:18:10] જેમાં કોઈ જ શંકાને સ્થાન નથી ઓકે પહેલી

[04:18:14] વાત તો એ છે કે ભાઈ ગૌતમીપુત્ર સતકરણી જે

[04:18:17] છે પહેલા તો એમના માતાનું નામ સત્કર્ણીએ

[04:18:20] પોતાના માતાનું નામ આગળ લગાડેલું છે એટલા

[04:18:23] માટે શું કહી છે તો કે ભાઈ ગૌતમીપુત્ર

[04:18:26] સતકરણી ઓકે એના માતાનું નામ જે છે કે જે

[04:18:29] ગૌતમી હતું આ રાજવંશની અંદર સૌથી

[04:18:32] શક્તિશાળી રાજા કહું તો ગૌતમીપુત્ર સતકરણી

[04:18:35] છે તો શક્તિશાળી હશે તો સાહેબ યુદ્ધો કરશે

[04:18:38] તો કે હા સક્ષત્રપો સાથેનો સંઘર્ષ છે એમાં

[04:18:41] નહપાન કરીને રાજા સક્ષત્રપ રાજા છે

[04:18:44] રાજાનું નામ છે નહપાન નહપાન જે છે એમની

[04:18:47] સાથેનો સંઘર્ષ નહપાન હારી જાય છે નહપાન

[04:18:50] હાયરા વર્ચસ્વ જે વધાર્યું છે જેઓ ખાસ

[04:18:53] એવું કહી શકાય કે ક્ષેત્રકો ઉજ્જૈનથી

[04:18:56] સંચાલન ચલાવતા મધ્ય ભારતથી પોતાનું સંચાલન

[04:18:59] ચલાવતા હોય છે તેમના પ્રદેશો કંટ્રોલમાં

[04:19:01] આવશે વેંકટ સ્વામી આવું એક બિરુદ્ધ મળે છે

[04:19:05] ત્રણ સમુદ્રનું પાણી પીનારા જો સાત

[04:19:07] સમુદ્રનું પાણી પીનારા કે તો સમુદ્રગુપ્ત

[04:19:09] છે ત્રણ સમુદ્રનું પાણી પીનારા કોણ આવશે

[04:19:11] ગૌતમી પુત્ર સતકરણી યાદ રાખજો યસ રાજધાની

[04:19:15] જે છે આ ખાસ યાદ રાખજો અમરાવતીની સ્થાપના

[04:19:20] કરે છે ધાન્ય કટક નામે અમરાવતી જે હાલમાં

[04:19:22] આપણે જે કહીએ છીએ હે તો ધાન્ય કટક નામે

[04:19:25] સ્થાપના થતી હોય છે ખાસ તો એમની જે કઈ

[04:19:28] માહિતી શેમાંથી મળે છે તો એમની માતા જે

[04:19:30] હતાને ગૌતમી બાલશ્રી એમનું નામ ગુફા

[04:19:33] અભિલેખ છે નાસિકમાં જે શિલાલેખ એમણે જે

[04:19:36] લખેલો છે એમાંથી આપણને ઇન્ફોર્મેશન મળે છે

[04:19:39] સાથે નેક્સ્ટ એમના પછી ગાદી ઉપર કોણ આવતા

[04:19:42] હોય છે તો કે વશિષ્ઠી એનો પુત્ર જેનું નામ

[04:19:45] છે પુલમાવી વશિષ્ઠી પુત્ર પુલમાવી એ ગાદી

[04:19:50] ઉપર બિરાજમાન થાય છે ઓકે ચલો વશિષ્ઠીભાઈ

[04:19:52] વશિષ્ઠીના દીકરા પુલમાવી જ્યારે ગાદી ઉપર

[04:19:55] બિરાજમાન થશે તો ખાસ એવું કહી શકાય એક જ

[04:19:58] મિનિટ કઈક ડેટાબેઝમાં ઓકે એકને એક સાઈડ

[04:20:01] રિપીટ થયેલી છે હા

[04:20:04] ખાસ તો એવું કહી શકાય કે એના ધર્મના 24

[04:20:06] માં વર્ષે સાધુ સંતોને જમીનમાં દાન આપવાની

[04:20:08] પણ ગૌતમીપુત્ર સતકરણીએ શરૂઆત કરેલી છે તો

[04:20:11] દોસ્તો ગૌતમી પુત્ર સતકરણી જે છે જેના

[04:20:14] સમયમાં જમીનનું દાન આપવાની શરૂઆત છે મે

[04:20:17] તમને કીધું સાત વાહન શાસકોના સમયમાં

[04:20:19] બ્રાહ્મણોને જમીનદાન આપવાની શરૂઆત થયેલી

[04:20:21] હતી એકમાત્ર બ્રાહ્મણ કીધેલા છે પોતાને

[04:20:24] વશિષ્ઠીપુત્ર પુલમાં આવીની વાત કરીએ છીએ

[04:20:26] તો એને કહેવાય છે પ્રથમ આંધ્ર સમ્રાટ

[04:20:28] સ્ટાર્ટિંગના ફેઝમાં આ સામ્રાજ્ય વિસ્તાર

[04:20:30] ખૂબ સારો થાય છે દક્ષિણ દક્ષિણાથેશ્વર પણ

[04:20:32] કીધા છે દક્ષિણાપથના સ્વામી કે તો તમને

[04:20:36] ખ્યાલ છે કે દક્ષિણાપથના સ્વામી તરીકે તમે

[04:20:39] સતકરણીને જોયા છે ઓકે અહીંયા કોણ છે તો કે

[04:20:42] વશિષ્ઠીપુત્ર પુલમાં આવી છે ઓકે

[04:20:44] વશિષ્ઠીપુત્ર પુલમાં આવી જાય છે જેમને તમે

[04:20:46] ખાસ યાદ રાખવાનો પ્રયત્ન કરજો દક્ષિણા

[04:20:48] પથેશ્વર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે પણ એવું

[04:20:51] કહેવાય કે એમના સમયમાં આમથી આમથી આમથી બધી

[04:20:55] સાઈડથી આક્રમણ શરૂ થયા છે કોઈ યવનો એટલે

[04:20:58] કે ગ્રીકોના આક્રમણ થાય કોઈ જગ્યાએ ખાસ

[04:21:00] તમને એવું જોવા જોવા મળે કે સક્ષત્રો

[04:21:02] સાથેના સંઘર્ષ થાય અને બાકી રહી જતું હોય

[04:21:05] તો પલ્લવો પણ ખાસ આવતા હોય છે પણ પાર્ટીનો

[04:21:08] દબદબો એવો જબરજસ્ત કે અત્ર તત્ર સર્વત્ર

[04:21:11] વારાફરતી જે કોઈ આવતા જાય એક પછી એકને

[04:21:14] હરાવવાનો સારો પ્રયત્ન કર્યો પણ એક જગ્યાએ

[04:21:19] બહુ મોટી લડાઈ થતી હોય છે ને એ જે લડાઈ જે

[04:21:23] છે કે જે નહપાન સાથેની નહપાન કે જેણે એને

[04:21:27] હરાવ્યા નહપાન હાર્યા તો એ યાદ દમાં એમણે

[04:21:32] શરૂઆત કરી ચાંદીના સિક્કાઓ

[04:21:36] સકો

[04:21:38] એને હરાવી

[04:21:40] સકોના રાજા નહપાન

[04:21:44] નહપાનને હરાવીને ચાંદીના

[04:21:48] સિક્કા બહાર પાડ્યા સાહેબ હું આ વાત ઉપર

[04:21:50] એટલા માટે ફોકસ કરું છું કારણ કે આ જ

[04:21:53] સિસ્ટમ તમને આગળ જોવા મળશે ગુપ્ત

[04:21:55] સામ્રાજ્યમાં

[04:21:57] ગુપ્ત સામ્રાજ્યમાં જ્યારે તમે ચંદ્રગુપ્ત

[04:22:00] દ્વિતીયને જોશો અને ચંદ્રગુપ્ત દ્વિતીય

[04:22:03] જ્યારે સામ્રાજ્ય વિસ્તાર કરતાં કરતાં

[04:22:05] કરતાં કરતાં જ્યારે ખાસ ગુજરાત વિજય

[04:22:07] મેળવશે તો ગુજરાત વિજયની યાદમાં

[04:22:09] સક્ષત્રપોને હરાવી રુદ્રસેન ત્રીજાને

[04:22:12] હરાવી એમની હત્યા કરી સક સામ્રાજ્યનું પતન

[04:22:14] કરી ને એ પણ ચાંદીના સિક્કા બહાર પાડશે તો

[04:22:17] એ કાંઈ નવું નથી દોસ્તે આ સિસ્ટમને ફોલો

[04:22:21] કરેલી છે આ જે પ્રથા જે છે એમણે જે આ

[04:22:25] લોકોએ શરૂ કરી છે એ જ પ્રથા એ સમયે ફોલો

[04:22:28] થઈ છે તો ખાસ ધ્યાન રાખજો ભાઈ આવું

[04:22:31] ગુજરાતમાં પછી પણ તમને જોવા મળશે હવે

[04:22:35] સામ્રાજ્ય વિસ્તાર કરતાં મહારાષ્ટ્ર ગયા

[04:22:37] ગોવા કોંકણ પ્રદેશ વયા ગયા વિદર્ભ મધ્ય

[04:22:40] ભારતથી માળવા અને મધ્યપ્રદેશ ને

[04:22:43] મહારાષ્ટ્રને એક પછી એક એક પછી એક પ્રદેશો

[04:22:45] કબ્જે કરતા આવ્યા છે ગુજરાતથી બોર્ડરથી પણ

[04:22:48] ખૂબ નજીક પહોંચી જાય એવું લાગે છે કે

[04:22:50] નર્મદા જો થોડેક હવે છેડા સુધી પહોંચી ગયા

[04:22:53] તો ગુજરાત પણ આવી જશે પણ દોસ્ત આમાં પડશે

[04:22:57] એક વ્યક્તિ કે જેનું નામ છે દોસ્તો

[04:23:00] મહાક્ષત્રપ રુદ્રદામન

[04:23:05] ગાદી ઉપર બિરાજમાન થઈ ગયા છે મહાક્ષત્ર

[04:23:08] રુદ્રદામન

[04:23:10] રુદ્રદામન સાથે દોસ્તો અહિયા સંઘર્ષ થાય

[04:23:13] છે અને આ રુદ્રદામન સામે

[04:23:18] સાહેબ હાર થશે હવે અસ્તિત્વની લડાઈ છે

[04:23:22] અસ્તિત્વની લડાઈ એ છે કે મહાક્ષેત્ર

[04:23:24] પૃદરદામન એમના પ્રદેશો કબ્જે કરી લે એમ છે

[04:23:26] એના માટે એ વ્યક્તિ સક્ષમ છે ને એ પ્રદેશ

[04:23:29] દેશો કબજે ન થાય એના માટે શું કરવું તો કે

[04:23:32] બેસ્ટ ઓપ્શન એ છે કે કોઈપણ સંજોગોમાં હવે

[04:23:35] આપણું અસ્તિત્વ ટકાવવું પડશે તો રુદ્રદામન

[04:23:39] સાથે સારા સંબંધ કરી નાખી તો કે બેસ્ટ

[04:23:41] જમાઈ બની ગયા રુદ્રદામનના મહાક્ષેત્રપ

[04:23:43] રુદ્રદામનની દીકરી સાથે વાશિષ્ઠી પુત્ર

[04:23:46] પુલમાં વિના લગ્ન થાય સમાધાન થઈ ગયું હવે

[04:23:49] પ્રદેશો જશે નહીં જોતા હોય તો સસરાજી

[04:23:52] પાસેથી માંગી હકાશે કે ભાઈ જમાઈ રાજાને

[04:23:56] કાંઈક આપો પણ મારા પ્રદેશ ઉપર આપનું

[04:23:58] આક્રમણ યોગ્ય નથી એટલે અસ્તિત્વ ટકાવી

[04:24:01] રાખવા માટે વાશિષ્ઠી પુત્ર પુલમાં આવી જાય

[04:24:04] છે કે જેને પોતે રુદ્રદામાની દીકરી સાથે

[04:24:06] લગ્ન પણ કરી લીધા છે.

[04:24:09] એના પછી ખાસ ગોવા અને કોંકણ પ્રદેશો પણ

[04:24:12] ખાસ સક્ષત્રપ હોય જે એમને બબે વખત

[04:24:14] મહાક્ષત્રપ રુદ્રદામને હરાવેલા હતા એની પણ

[04:24:16] મેં તમને વાત કરી ગુણાઢીય જેણે બૃહદ કથાની

[04:24:19] રચના કરેલી એ પણ આ સમયે પણ હતા પણ હાલના

[04:24:22] સમયમાં પણ આપણે ચર્ચામાં લીધેલા હતા એના

[04:24:24] પછી યજ્ઞશ્રી સત્કાણી આવશે આના સિક્કાઓ જે

[04:24:26] છે ને એને ખાસ યાદ રાખો શું કામ તો કે

[04:24:28] બીજું બધું કાઈ ખાસ યાદ નહી રાખો તો ચાલશે

[04:24:30] છેલ્લા શાસક છે એના સિક્કાઓ તમારા માટે

[04:24:33] ખૂબ કામના બનતા હોય છે કારણ કે એના

[04:24:34] સિક્કાઓ ઉપર તમને માહિતી પ્રાપ્ત થશે

[04:24:37] જહાજની માછલીની ની અને સંઘની આકૃતિ જોવા

[04:24:40] મળે છે જે દેખાડે છે કે સમુદ્રી વેપાર ખૂબ

[04:24:43] સારો થતો હશે. આ મોસ્ટ આઈએમપી ડેટા તમારા

[04:24:46] માટે બનશે. ઓકે આ વ્યક્તિએ ફરી પાછા સકવ

[04:24:49] જીતેલા પ્રદેશો પાછા પણ મેળવેલા છે અને

[04:24:51] સાથે સાથે બંગાળની ખાડીથી અરબ સાગર સુધી

[04:24:54] પોતે ખૂબ મોટો પટ્ટો જે છે સામ્રાજ્ય

[04:24:56] વિસ્તારમાં કરેલો છે પણ પછી આ સામ્રાજ્ય

[04:24:59] જે છે જેનું કલ્યાણમસ્તુ તો અહીંયા

[04:25:02] સાતવાહન જે છે એના પછીના યજ્ઞશ્રી સતકરણી

[04:25:05] પછીના જે ઉત્તરાધિકારીઓ જે છે એટલા સક્ષમ

[04:25:08] નથી કે સામ્રાજ્યની સીમાઓ ખૂબ લાંબા સમય

[04:25:11] સુધી વધારી શકે એનો સીધો અર્થ એવો થાય છે

[04:25:14] દોસ્તો કે અહીંથી સાતવાહાન સામ્રાજ્ય હવે

[04:25:17] પતન તરફ જઈ રહ્યું છે તો ખાસ યાદ રાખજો

[04:25:20] હવે આભરો અને આને અલગ અલગ નાની મોટી

[04:25:22] સત્તાઓ જે છે એ સ્થાપિત થઈ જતી હોય છે.

[04:25:26] હવે દોસ્તો આપણા માટે નવી એક શરૂઆત જોવા

[04:25:29] મળશે જેને આપણે કહેશું વિશેષ રીતે અહીંયા

[04:25:32] વિદેશી રાજવંશો જી હા દોસ્તો વિદેશી

[04:25:35] રાજવંશોમાં આપણે ઇન્ડોગ્રીક ઉપર ફોકસ

[04:25:37] કરશું

[04:25:39] જેમાં મિનાંડર

[04:25:42] એને તૈયાર કરશું શકોની અંદર હું ખાસ માત્ર

[04:25:46] રુદ્રદામન ઉપર ચર્ચા કરીશ પાર્થિયન ઉપર

[04:25:49] પર્શિયન ઉપર કોઈ પાર્થિયન ઉપર કોઈ ખાસ

[04:25:52] ચર્ચા નહી કરીએ પાર્થિયન આવશે યસ અને

[04:25:55] કુષાણોની ની અંદર આપણે વિશેષ ચર્ચા કરશું

[04:25:58] કનિષ્ક ઉપર બસ આટલા તૈયાર કરી લયો એટલે

[04:26:01] ઓલમોસ્ટ તમારા વિદેશી રાજવંશોમાંથી જે

[04:26:04] ક્વેશ્ચન જે કવર અપ થતા હોય છે એ બધું

[04:26:06] આમાં કવર થઈ જતું હોય છે મને ખ્યાલ છે

[04:26:08] ત્યાં સુધી લગભગ ગુજરાતની અંદર પણ સાહેબ

[04:26:09] જે છે તમને સક્ષતર પણ ડીટેલની અંદર

[04:26:12] અભ્યાસમાં લેશે તો હું આટલા શાસકો ઉપર

[04:26:15] મેજર ફોકસ કરાવરાવીશ તો દોસ્તો પહેલી

[04:26:18] શરૂઆત થાય છે આપણે જ્યારે વિદેશીઓના

[04:26:19] ડેટાબેસ જોઈ રહ્યા છીએ તો પુષ્યમિત્ર

[04:26:22] શૃંગના સમયમાં યવનોનું આક્રમણનો ઉલ્લેખ

[04:26:24] મેં તમને અગાઉ કહી દીધું કે પતંજલિ કે

[04:26:27] જેનું યોગદર્શન જે છે અને મહાભાષ્યો છે

[04:26:30] એમાં મહાભાષ્યો જે છે કે જેમાંથી યવનોના

[04:26:33] આક્રમણની ઇન્ફોર્મેશન મળેલી હતી

[04:26:36] એ જ પ્રમાણે મહાકવિ કાલિદાસની રચનાઓ એમાં

[04:26:40] પણ યવનો નાગરિકોના આક્રમણની ઇન્ફોર્મેશન

[04:26:42] મળેલી હતી પશુમિત્રના સમયમાં પુષ્યમિત્ર

[04:26:45] શૃંગના સમયમાં આક્રમણો થયેલા છે. ઓકે

[04:26:48] ઇન્ડોગ-ગ્રીક તરીકે આપણે ઓળખીએ છીએ કારણ

[04:26:50] કે જો આ પ્રજા જે છે વિદેશી જો એક વાત ખાસ

[04:26:53] ધ્યાન રાખો. આ પ્રજા છે વિદેશી પણ એની

[04:26:57] ખાસિયત એ છે કે એ ભારતમાં આવ્યા ને તો

[04:27:00] ભારતમાં ભળી ગયા ભારતીય સંસ્કૃતિને પોતે

[04:27:03] અંગીકાર કરી લીધેલી ભારતીયોનો ધર્મ અપનાવી

[04:27:07] લીધેલો ભારતમાં ઉદ્ભવેલા ધર્મો જે છે

[04:27:09] એનાથી સીધા જોડાઈ જતા હોય છે અને એમની

[04:27:12] ધાર્મિક પરંપરાઓનો પણ સ્વીકાર કરી લે છે

[04:27:14] એટલા માટે ભારતીય લોકોને એટલા બધા

[04:27:16] નુકસાનકારક લાગતા નથી કારણ કે જ્યારે કોઈ

[04:27:20] તમારી ધર્મ પરંપરાની સામે કોઈ નવી ધર્મ

[04:27:22] પરંપરા દાખલ કરશેને ને તો એનો ચોક્કસથી

[04:27:25] મોટા પાસે વિરોધ થશે પણ જે તમારી જ ધર્મ

[04:27:28] પરંપરાઓમાં ફિટ થઈ જશે ને એમાં ગોઠવાઈ જશે

[04:27:30] ને તો એનો વિરોધ એવડો મોટો નથી હોતો એટલા

[04:27:33] માટે ઇન્ડોગ્રીક હોય કે કુષાણ હોય એનો

[04:27:35] મોટાપા વિરોધ નથી સાક્ષત્રપનો પણ મોટાપાએ

[04:27:38] વિરોધ નથી એટલું ચોકસથી કહી શકાય કે

[04:27:41] નુકસાન પહોંચાડશે પણ સંસ્કૃતિને નુકસાન

[04:27:44] નથી પહોંચાડતા કારણ કે સંસ્કૃતિને અંગીકાર

[04:27:46] કરી લેતા હોય છે અપનાવી લેતા હોય છે તો

[04:27:49] દોસ્તો વાત કરીએ યવવાનોનું આક્રમણ થયું

[04:27:52] ગ્રીકો આવ્યા મોટા ભાગે તમને ખ્યાલ હોય તો

[04:27:56] ભારતની આ જે વાયવ્ય સીમા છે ને આ જ મુખ્ય

[04:28:00] કેન્દ્ર બનતું હોય છે આક્રમણનું તો દોસ્તો

[04:28:02] આ સાઈડથી મોટા ભાગે આક્રમણો જોવા મળતા હોય

[04:28:04] છે હવે દોસ્તો આ જે આક્રમણો થાય છે એ

[04:28:07] આક્રમણોની અંદર વિશેષ રીતે એવું કહી શકાય

[04:28:09] કે ઇન્ડોગ્રીકો આવ્યા છે ભારતની વાહ સીમા

[04:28:12] ઉપર હિન્દુકુષ પર્વત પાર કરી અને યવનો આવે

[04:28:15] છે પહેલી વાત યાદ રાખો દોસ્તો અહીંથી આપણે

[04:28:18] ભારતમાં

[04:28:20] સિક્કાઓ

[04:28:22] માં સોનાના સિક્કા

[04:28:29] જે છે ને એનો પ્રારંભ થશે

[04:28:31] સોનાના સિક્કા જે છે ને એનો પ્રારંભ થશે

[04:28:32] ખાસ યાદ રાખો પ્રશ્ન બની શકે કે ભારતમાં

[04:28:35] સૌપ્રથમ સોનાના સિક્કા તો ભારતીય યવન અથવા

[04:28:39] તો ઇન્ડો ગ્રીક યાદ રાખજો નંબરટુ

[04:28:42] ઓકે સોનાના સિક્કા થઈ ગયા

[04:28:46] એ સિવાય

[04:28:48] ભારત જે છે એની અંદર જ્યારે આવ્યા છે તો

[04:28:53] એમાં મિનાંડર ઉપર આપણે મેજર ફોકસ રહેશે

[04:28:58] બાકીનાને એક વખત જોઈ લો કે ભાઈ અલગ અલગ

[04:29:01] આવતા હોય છે સિકંદર પછી બેક્ટેરિયરને

[04:29:03] પર્શિયનને બધા લોકો આવે છે અને આટો ફેરોના

[04:29:06] આશીર્વાદ કરે છે વિદ્રોહ થતા હોય છે

[04:29:08] સામ્રાજ્ય વિસ્તાર માટેના અલગ અલગ

[04:29:10] પ્રયત્નો થતા હોય છે અશોક સુધી તો બધાય

[04:29:13] કંટ્રોલમાં રહ્યા પણ અશોક પછી સતત

[04:29:16] આક્રમણોની શરૂઆત થાય છે ઓકે એમાં

[04:29:18] યુપેડેમિયસ ને ડેમેડેરીયસ ને યુકેટાઈડીસ

[04:29:22] ને મિનાંડર આ બધા આવતા હોય છે હવે

[04:29:24] યુપીડેમિયસ ડેમેડેરીયસ કે યુકેટાઈડીસ જે

[04:29:27] છે એની ઉપર હું તમને ચર્ચા નથી કરતો સીધો

[04:29:29] ચર્ચામાં જાવ છું મિનાંડર તરફ સૌથી

[04:29:32] પ્રખ્યાત સૌથી પ્રસિદ્ધ હોય તો એ મિનાંડર

[04:29:35] હતા મિલિંદ હતા ઓકે ખાસ યાદ રાખો એમની

[04:29:39] રાજધાની કઈ છે

[04:29:42] તો કે શિયાલકોટ

[04:29:45] ક્યાં આવે છે હાલમાં પાકિસ્તાનની અંદર

[04:29:47] જોવા મળે છે પણ શિયાલ તરીકે પણ ઓળખવામાં

[04:29:50] આવ શયાલ કહી શકો શાકલ કહી શકો શિયાલકોટ

[04:29:54] કહી શકો એમની પ્રારંભિક રાજધાની એટલે કે

[04:29:57] પાકિસ્તાન વાળા પ્રદેશોમાં એ બી ગયા છે

[04:30:00] ધીરે ધીરે ધીરે ધીરે સામ્રાજ્ય વિસ્તાર

[04:30:02] કરતાં કરતાં કરતાં કરતાં ગુજરાત સાઈડ પણ

[04:30:04] જોવા મળતા હોય છે કારણ કે ગુજરાતમાંથી પણ

[04:30:07] એમના સિક્કાઓ મળી આવેલા છે

[04:30:11] અને એમના સિક્કાઓને કહેવામાં આવતા દમ્મ

[04:30:15] શું કહેવામાં આવતા દમ તમને ખ્યાલ હોય તો

[04:30:18] ગુજરાતની અંદર અંદર એક કહેવત પડી છે કે

[04:30:20] સાહેબ દામ કરાવે કામ જી હા દોસ્તો એ જે

[04:30:23] દામ કરાવે કામ જે કહેવત જે છે એ મેબી કદાચ

[04:30:26] આ દમ નામના સિક્કાઓ ઉપરથી પડેલી છે તો ખાસ

[04:30:29] મગજમાં રાખજો આ શાસકની જ્યારે વાત કરીએ

[04:30:33] છીએ તો એમનું અફઘાનિસ્તાનથી લઈને ઉત્તર

[04:30:35] પૂર્વ ઉત્તર પ્રદેશ ઉપર ખાસ સામ્રાજ્ય

[04:30:37] ફેલાયું છે ગુજરાતના પણ પશ્ચિમ ભાગ ઉપર

[04:30:39] સારું એવું સામ્રાજ્ય એમનું રહેલું છે દમ

[04:30:41] નામના સિક્કાઓની વાત કરી છે દામ કરાવે કામ

[04:30:44] આની પણ આપણે ચર્ચા થઈ ગઈ બૌદ્ધ સાધુ

[04:30:46] નાગસેન વાળી ચર્ચા આપણે અગાઉ પણ કરેલી છે

[04:30:49] કે અહીંયા બૌદ્ધ સાધુ નાગસેન બિરાજમાન છે

[04:30:52] અહીંયા રાજા મિનાંડર બિરાજમાન છે ઓકે

[04:30:55] મીનાંડર ઘણા બધા પ્રશ્નો પૂછશે નાગસેન

[04:30:57] એમના જવાબ આપશે તો આ બંને વચ્ચેના જે

[04:31:00] પ્રશ્ન

[04:31:03] અને અહીંથી આવે છે જવાબ ઓકે પ્રશ્ન કોણ

[04:31:07] પૂછે છે તો કે મિલાંડર અથવા તો મિલિંદ

[04:31:11] મિલિંદ કહી શકો મિનાંડર કહી શકો જવાબ કોણ

[04:31:17] આપે છે તો કે બૌદ્ધસ સાધુ નાગસેન

[04:31:21] ઓકે આ બંને વચ્ચેના જે પ્રશ્ન અને જવાબનો

[04:31:23] જે સંવાદ જે છે એનું બન્યું પુસ્તક અને એ

[04:31:27] પુસ્તક જે છે જેને શું નામ આપવામાં આવ્યું

[04:31:30] મિલિંદ પનહો શું નામ દેવાનું છે મિત્રો

[04:31:33] મિલિંદ પનહો તો ખાસ યાદ રાખજો દોસ્તો

[04:31:36] જરૂરી છે જો કે મિલિંદ પનહો નામના

[04:31:38] પુસ્તકની ચર્ચા થઈ ગઈ સાથે મેં તમને

[04:31:40] સોનાના સિક્કાની પણ વાત કરી અહીંયા

[04:31:42] સિક્કાઓમાં એક નવી ખાસિયત તમને જોવા મળશે

[04:31:45] છે

[04:31:47] હવે અહીંયા કોઈ એક નામ લખ્યું છે

[04:32:04] આ કોઈ રાજાનું નામ છે ઓકે રાજાનું નામ

[04:32:07] સિક્કા ઉપર છાપ્યું હોય એમાં કોઈ વાંધો

[04:32:09] નથી

[04:32:13] હવે એ સિવાય એક વ્યવસ્થા એ પણ જોવા મળે છે

[04:32:17] કે રાજાનું ઉતરાંગ જે છે

[04:32:21] એ પણ સિક્કા ઉપર છપાય

[04:32:25] એટલે કે રાજાનો ફેસ જે છે એને સિક્કા ઉપર

[04:32:29] છાપવામાં આવ્યો

[04:32:34] રાજાએ ટોપી નહી પેરી પણ આ તો મને આવડે એવી

[04:32:37] મે ટોપી પહેરાવી છે તો આ સિક્કા

[04:32:43] જેમાં રાજાનું નામ પણ જોવા મળે છે

[04:32:47] રાજાનું ઉતરાંગ પણ જોવા મળે છે

[04:32:51] ઉપરનો ભાગ જે છે અને સિક્કાઓમાં

[04:32:56] સોનાની પણ એન્ટ્રી થઈ છે તો આ ખાસ યાદ

[04:32:59] રાખજો આ ગ્રીકોની સ્ટાઈલ છે કે સિક્કાઓ

[04:33:02] ઉપર રાજાનું નામ રાજાનું ચિત્ર અને ખાસ એ

[04:33:08] કહી શકાય કે ભારતીય યુનાનીઓની પ્રથા બની

[04:33:11] છે સોનાના સિક્કા બહાર પાડનાર પ્રથમ બનતા

[04:33:14] હોય છે ઓકે સાથે સાથે આ પરંપરા આગળ જતા

[04:33:18] ભારતીય શાસકોની પણ પરંપરાનો એક ભાગ બનતો

[04:33:20] હોય છે એટલે એક વસ્તુ યાદ રાખો કે વિદેશીઓ

[04:33:22] આવશે ને કાંઈક નવું કરશે અને એ જે કાંઈક

[04:33:26] નવું કરશે ને એ ભારતમાં પણ પરંપરા બની શકે

[04:33:30] છે આકાશ મગજમાં રાખો ઓકે સાથે સાથે એક નવી

[04:33:33] પરંપરા તમને અહયા જોવા મળે છે કે ભારતમાં

[04:33:36] જ્યોતિષશાસ્ત્ર

[04:33:38] તમે જેને હોરોસ્કોપ કયો છો કારણ કે ગ્રીક

[04:33:42] કોની ભાષામાં એને ને કહેવાય છે હોરા

[04:33:47] જેના માટે અત્યારે આ જ્યોતિષશાસ્ત્ર માટે

[04:33:50] આપક્યા શબ્દનો ઉપયોગ કરો છો હોરોસ્કોપ

[04:33:55] પણ દોસ્ત આનું સ્ટાર્ટિંગ જે છે આ પ્રજા

[04:33:58] આવ્યા પછી ભારતમાં થતું હોય છે આ સાથે

[04:34:01] સાથે આપણે કોઈ નાટક જોતા હોય કોઈ રંગમંચ

[04:34:04] ઉપર કોઈ નાટક થતું હોય તો એ પડદો આવે અને

[04:34:08] પડદો જાય યસ તો પડદો ખુલે અને એ જે રંગમંચ

[04:34:13] ઉપર જે પડદાવાળી જે પ્રથા છે નાટકની અંદર

[04:34:17] એ પણ દોસ્તો આ ભારતીય યુનાની ઇન્ડો ગ્રીક

[04:34:20] શાસકોનો પ્રભાવ છે ઓકે જ્યાં જેટલી

[04:34:23] ડીટેલિંગ મને જરૂરી લાગશે એમાં હું જરાય

[04:34:26] કચાસ કરીશ નહીં ક્વોલિટી આપવામાં પાછું

[04:34:29] વળીને નહી જવું હા એક ચેપ્ટર ઓછું થશે તો

[04:34:32] ચાલશે પણ જે આપીશ ધી બેસ્ટ આપીશ યસ સાથે

[04:34:35] દોસ્તો ભારતમાં મળી મસાલા કે જે અહીંથી

[04:34:39] ક્યાં જશે તો કે ગ્રીકો સુધી નિયાથી પછી

[04:34:42] આગળ જતા યુરોપિયન કન્ટ્રી તરફ પણ હવે

[04:34:44] જવાનું ચલણ બનશે તો દોસ્તો ગ્રીકોનું

[04:34:47] આવવું એ ખરેખર ભારતના વ્યાપાર માટે વિદેશ

[04:34:51] વ્યાપાર માટે પણ સપોર્ટીવ બનશે. સાથે સાથે

[04:34:54] એવું કહી શકાય કે પલ્લવો પાર્થિયન આવ્યા

[04:34:57] ગયા ઓકે ઈરાની હતા ભારતમાં ઓછી માત્રામાં

[04:35:01] ઇન્ફોર્મેશન છે કોઈ ખાસ વિશેષ મહત્વ નથી

[04:35:04] જસ મહારાજાધિરાજનું બિરુધને એવું બધું

[04:35:06] કંઈક છે પાર્થિયન ઉપર પલ્લવમાં ખાસ એક નામ

[04:35:09] ગોંડો ફર્નિસ જે છે એનું જોવા મળતું હોય

[04:35:12] છે બીજી કોઈ ખાસ વિશેષ ઇન્ફોર્મેશન મળતી

[04:35:14] નથી કુષાણો આવશે એનો પ્રભાવ દૂર કરી દેશે

[04:35:18] તો અહીંયા બહુ મગજમારી કરવાની જરૂરિયાત

[04:35:20] નથી તો ફરીથી કહું છું સ્કીપ ઈટ હાલશે

[04:35:23] એમાં કોઈ ચાલશે

[04:35:26] પલવો આવ્યા ગયા ગોડો ફરવિશનો એક મોટા ભાગે

[04:35:29] ઉલ્લેખ છે ચાલો સક સિથિયન એવું કહી શકાય

[04:35:33] કે એમને જ્યારે ચર્ચામાં લેવા તો વિશેષ

[04:35:37] રીતે આપણે અહીયા કોની ઉપર મેજર ફોકસ કરવું

[04:35:39] જરૂર બનતું હોય છે તો કે મહાક્ષત્રપ

[04:35:41] રુદ્રદામન ઉપર ચાલો દોસ્તો હવે આપણે જે

[04:35:44] સક્ષત્રપ શાસકો જે છે કે જેની જ્યારે આપણે

[04:35:46] ચર્ચા કરવા માટે જઈ રહ્યા છીએ તો પહેલી

[04:35:49] મહત્વની વાત એ યાદ રાખો કે ભાઈ આ જે શાસકો

[04:35:51] જે છે કે જે ખાસ એવું કહી શકાય કે ક્યાંથી

[04:35:53] આવે છે તો પહેલી વાત ઈરાનથી આવે છે જેવા આ

[04:35:57] લોકો આવશે એટલે આમાં આપણે આમ જોવા જાય તો

[04:36:00] બે મુખ્ય શાખાઓ જોવા મળતી હોય છે

[04:36:05] જેમાં ખાસ કારદમક વંશ

[04:36:11] અને બીજો જોવા મળે છે ક્ષહરાત વંશ

[04:36:18] અહીંયા તમને ખાસ એક નવી પેટર્ન જોવા મળશે

[04:36:20] સીનિયર જુનિયર વાળી

[04:36:22] સીનિયર જુનિયર વાળી પેટર્ન શું છે તો કે

[04:36:26] ક્ષત્રપ

[04:36:28] અને મહાક્ષત્રપ

[04:36:30] આપ સમજી શકો કે આ રાજગાદી ઉપર બિરાજમાન

[04:36:32] હોય તો આ યુવરાજ હોય આ રાજા હોય તો આ

[04:36:37] યુવરાજ હોય અહીંયા પિતા પુત્ર બંને સાથે

[04:36:41] ભેગા મળીને પણ શાસન કરતા હોય એવી વ્યવસ્થા

[04:36:44] પણ તમને જોવા મળે છે સાથે દોસ્તો એ પણ કહી

[04:36:47] શકાય કે આ સક્ષત્ર પોજે છે કે જેમના

[04:36:50] શાસનકાળમાં

[04:36:51] શું કામ એમને ભારત આવવું પડે છે મૂળ તો એ

[04:36:54] લોકો મધ્ય એશિયામાં રહેતા હતા પણ એમની ઉપર

[04:36:57] જે આ મધ્ય એશિયાની અંદર જ્યાં રહેતા હતા

[04:36:59] ને ત્યાં એમની ઉપર હુમલો કરે છે યુએચી

[04:37:04] એટલે કે જેને આપણે ભારતમાં શું કહેવાના

[04:37:07] છીએ કુષાણ કુષાણોનો હુમલો થાય છે તો એમણે

[04:37:10] મધ્ય એશિયા છોડવું પડે છે મધ્ય એશિયા

[04:37:13] છોડીને જવું ક્યાં તો કે એક ઓપ્શન છે કે

[04:37:15] મોટા ભાગના લોકો જે છે ને આમ ચીન બાજુ વયા

[04:37:17] જાતા પણ ચીનની અંદર સાહેબ બની ગઈ દીવાલ

[04:37:21] તો હવે કોઈ ઓપ્શન બનતો નથી એ બાજુ જવાનો

[04:37:24] તો સીધો એકમાત્ર રસ્તો બનતો હોય છે કે હવે

[04:37:27] શું કરવું તો કે હિન્દુકુષ પર્વતને પાર

[04:37:29] કરી

[04:37:31] અને હિન્દુકુષ પર્વત પાર કરી ભારત તરફ

[04:37:34] પ્રયાણ થઈ શકે અને ભારત સાઈડે લોકો આવતા

[04:37:37] હોય છે આ પ્રજા આવશે તો સ્ટાર્ટિંગના

[04:37:40] ફેઝમાં એની એક સૌથી મોટી ખાસિયત એ બનતી

[04:37:42] હોય છે કે સક્ષત્રપો જ્યારે ભારતમાં આવે

[04:37:45] છે તો સૌથી મોટી એમની ખાસિયત એ છે કે આ

[04:37:49] પ્રજાનું જ્યારે આગમન થશે ને તો એ આગમન

[04:37:53] સમયે

[04:37:55] સારામાં સારા અસ્વારોહી છે

[04:37:59] સારામાં સારા ઘોડે સવારો છે

[04:38:03] અને જે સ્પીડથી આક્રમણ કરશે ખાટ ખાટ ખાટ

[04:38:07] ખાટ ખાટ ખાટ કરતા જે

[04:38:10] આક્રમણમાં એમની જે સ્પીડ છે ને એ શેને

[04:38:12] લીધે આવે છે તો કે ઘોડા ઉપરની જે બેસવા

[04:38:14] માટેની જે રકાબની વ્યવસ્થા છે પગના આ જે

[04:38:17] પેગડું છે એ બે વસ્તુ એમને એટલું જબરજસ્ત

[04:38:20] બેલેન્સિંગ આપે છે કે જેની કદાચ કોઈ

[04:38:22] કલ્પના પણ ન કરી શકે કારણ કે ઘોડા ઉપર

[04:38:25] બેસવા માટે તમને આ પ્રોપર બેલેન્સિંગ મળે

[04:38:27] છે ને એટલે તમે એક હાથે નહી પણ દોસ્ત બે

[04:38:30] હાથે તલવાર ચલાવી શકો અને જે સ્પીડથી

[04:38:32] તમારો અસવો જાતો હોય આમ બે હાથેથી ખાટ ખાટ

[04:38:35] ખાખા તલવારો ચાલતી હોય તો સામેની સેનાનો

[04:38:38] કચ્ચર ઘાણ નીકળી જાય છે અને સેના માટે

[04:38:42] અકલ્પનીય વ્યવસ્થાઓ જોવા મળતી હોય છે અને

[04:38:45] એને લીધે પાંચ અલગ અલગ અલગ પ્રદેશોમાં એ

[04:38:48] લોકો ફેલાઈ જતા હોય છે અને ભારતના ઉત્તરથી

[04:38:51] લઈ અને છેક પૂર્વ સુધી ઘણા બધા પ્રદેશો

[04:38:54] ઉપર પોતે સત્તા ફેલાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે.

[04:38:57] મુખ્ય પાંચ શાખાઓ જોવા મળતી હોય છે ભારતની

[04:38:59] અંદર પેલા અફઘાનિસ્તાનની અંદર વસવાટ કર્યો

[04:39:03] ત્યાર પછી ખાસ ભારતમાં પંજાબમાં જતા હોય

[04:39:05] છે ત્યાં તક્ષશિલામાં સારું એવું વર્ચસ્વ

[04:39:08] જમાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે ત્યાં મરથુરા પણ

[04:39:11] જતા હોય છે ત્યાંથી નાસિકને રાજધાની બનાવે

[04:39:13] છે મહારાષ્ટ્રથી લઈ અને સૌરાષ્ટ્રમાં પણ

[04:39:16] વસતા હોય છે ત્યાં ઉજ્જૈન અવંતી એ શાખાની

[04:39:19] અંદર વર્ચસ્વ જમાવે છે અને પાંચમી શાખા જે

[04:39:22] ઉજ્જૈનની અંદર પણ સ્થાપિત થાય છે તો

[04:39:24] ઓલમોસ્ટ એવું કહી શકાય કે અલગ અલગ

[04:39:26] પ્રદેશોમાં ખાસ આમણે ભારતમાં પાંચ અલગ

[04:39:28] અથવા તો આ સીમામાં પાંચ અલગ અલગ

[04:39:30] પ્રદેશોમાં પોતાની સત્તા જમાવવાનો પ્રયત્ન

[04:39:32] કર્યો છે

[04:39:34] સકો જે છે એની અંદર સૌથી વધારે પ્રખ્યાત

[04:39:37] કોઈ રાજા હોય સૌથી વધારે તમારે કોઈ

[04:39:39] વ્યક્તિને તૈયાર કરવા બનતા હોય છે તો એ છે

[04:39:42] દોસ્તો રુદ્રદામન

[04:39:44] રુદ્રદામન કહી શકો મહાક્ષત્ર રુદ્રદામન

[04:39:47] કહી શકો

[04:39:49] ઓકે આની ઉપર તમે એક તૈયારી કરીને જાવ એટલે

[04:39:52] તમારો વાંધો આવે નહીં બાકી ખરેખર શ્રેષ્ઠ

[04:39:55] પ્રતાપી શાસકોમાં વશિષ્ઠીપુત્ર સોરી કહી

[04:39:59] શકાય કે નહપાન જે છે એમનો પણ મોટાભાઈ

[04:40:01] ઉલ્લેખ આપણને જોવા મળતો હોય છે પણ

[04:40:03] રુદ્રદામન રુદ્રદામન છે દોસ્ત એમાં કાંઈ

[04:40:05] ઘટે નહી હા ઓકે તો વાત એ છે કે સક્ષત્રપો

[04:40:08] જે છે જે ભારતની અંદર ખાસ પ્રસરણ કરતા જાય

[04:40:11] છે એમાં સક્ષા અશોકની અંદર નહપાન જે છે

[04:40:15] એમના આપણને મહારાષ્ટ્રના કેટલાક

[04:40:17] શિલાલેખોમાંથી ઉલ્લેખ મળી આવે છે. સાત

[04:40:19] વાહનોના જે કંઈ યુદ્ધો આપણે જોયા એમાં પણ

[04:40:22] નપાન સાથેના યુદ્ધો આપણને જોવા મળતા હોય

[04:40:24] છે. સાથે દોસ્તો એવું પણ કહી શકાય કે

[04:40:27] સક્ષત્ર શાસક રુદ્રદામન જે સૌથી વધારે

[04:40:30] પ્રખ્યાત થાય છે હવે સમજો અહિયા

[04:40:34] રુદ્રદામન

[04:40:38] ઓકે મહાક્ષેત્ર રુદ્રદામન કહી શકો

[04:40:41] રુદ્રદામનની એક સૌથી મોટી ખાસિયત એ રહે છે

[04:40:45] કે એમણે પહેલા તો એક પ્રતિજ્ઞા લીધી છે

[04:40:50] કે હું આ જીવન

[04:40:56] પુરુષ વધ નહીં કરું

[04:41:01] ઓકે તો સ્ત્રી હત્યા પાપ ગણાય છે જોજો

[04:41:03] કાકા એ નથી કરવાની હા આજીવન પુરુષ વધ નહીં

[04:41:06] કરું પણ અહીંયા શરત લાગુ છે શર્ત શું છે

[04:41:11] તો કે સાહેબ યુદ્ધમાં છૂટછાટ ખરી યુદ્ધમાં

[04:41:13] ભાઈબંધ કોક હામો આવીને ઊભો રહી ગયો હોય

[04:41:15] અહીંયા હાથમાં તલવાર હોય ને આમ કે સોરી

[04:41:18] બ્રો આપણે યુદ્ધમાં પુરુષ આપણે પુરુષ વદની

[04:41:20] મનાય છે તો પોતે ઇતિહાસ થતા વાર નો લાગે

[04:41:23] એટલે એ થોડી ઘણી છૂટછાટો ખરી ઓકે આની

[04:41:27] ગુજરાત લેવલે જે આપણને ઇન્ફોર્મેશન મળે છે

[04:41:29] ને એ ગુજરાતમાં

[04:41:33] ગિરિનગરની મે તમને વાત કરેલી હતી

[04:41:37] કે જ્યાં સુવિશાખ જે છે જેમના સુબા હતા

[04:41:41] અને જે સુદર્શન તળાવ જે છે

[04:41:46] એને લઈને આપણને ડેટા મળે છે કે સુદર્શન

[04:41:49] તળાવનું શું થાય છે સમારકામ થાય છે

[04:41:52] સમારકામમાં સુવિશાખ પોતાના ઘરના રૂપિયા

[04:41:55] વાપરી નાખતો હોય છે અશોકનો શિલાલેખ જે છે

[04:41:58] ગિરિનગરનો

[04:42:03] એની અંદર પણ ખાસ એને લખાણ કરેલું છે શેમાં

[04:42:05] લખાયેલું છે સાહેબ તો કે સંસ્કૃતની અંદર

[04:42:08] પ્રથમ લખાણ કોઈ વ્યક્તિએ કરેલું હોય તો એ

[04:42:10] પણ કોણ હતા મહાક્ષેત્રફ રુદ્રદામન

[04:42:13] ગુણસેવાએ એક વખત પ્રશ્ન પૂછેલો

[04:42:17] કે કચ્છનું અંધવ

[04:42:21] અથવા તો ઓંધ

[04:42:24] એમાંથી કોનો શિલાલેખ મળે છે તો મહાક્ષત્ર

[04:42:27] રુદ્રદામનનો તો એ પણ ખાસ યાદ રાખજો

[04:42:32] ખાસ તો સુદર્શન તળાવ વાળી વાત મે તમને કરી

[04:42:34] દીધી ગિરનારમાં સંસ્કૃતમાં લેખક કરનારની

[04:42:36] પણ આપણે વાત કરી લીધેલી છે તો મહાક્ષેત્ર

[04:42:38] રુદ્રદામન જે છે કે જેના અલગ અલગ

[04:42:40] પ્રદેશોમાં પણ એની મૂળ રાજધાની જે છે ને

[04:42:42] ઉજ્જૈન હતી અવંતી હતી આ ખાસ ધ્યાન રાખજો

[04:42:44] હા વાત એ છે કે મહાક્ષેત્ર વૃદ્ધામનનું

[04:42:47] ગુજરાતમાં પણ શાસન છે સિંધ પ્રદેશમાં

[04:42:48] સૌરાષ્ટ્રમાં ગોવાનો ઉત્તરનો ભાગ છે માળવા

[04:42:51] છે રાજસ્થાન જે છે અલગ અલગ પ્રદેશોમાં ખૂબ

[04:42:54] મોટી સત્તા ફેલાયેલી છે ખાસ તો રાજધાની કઈ

[04:42:57] હતી એમની તો કે ઉજ્જૈન હતી મહાક્ષેત્ર

[04:43:00] વૃદ્ધોદમનની રાજધાની હતી ઉજ્જૈન યાદ રાખજો

[04:43:04] પછી શકોના અંતિમ રાજા એટલે કે રુદ્રસિંહ

[04:43:07] એમને હરાવીને એક આગળ જતા એવું બનશે કે

[04:43:11] ગુપ્ત સામ્રાજ્ય જે છે કે જે ગુજરાતમાં

[04:43:13] પોતાનો અંકુશ લઈ લેતા હોય છે તો આગળની

[04:43:15] પરિસ્થિતિ સર્જાતી હોય છે પણ ગુજરાતમાં

[04:43:18] ખૂબ સ્પીડથી અથવા તો ભારતના અલગ

[04:43:20] પ્રદેશોમાં ખૂબ સારી રીતે ઘોડે સવારી કરતા

[04:43:22] હતા અને એમના ચાંદીના સિક્કાઓ જે છે કે જે

[04:43:24] પુષ્કળ પ્રમાણમાં પ્રાપ્ત થયેલા છે.

[04:43:28] રામાયણ જે છે એની અંદર પણ આપણને એક ઉલ્લેખ

[04:43:30] મળે છે કે સક પ્રજા જે છે કે જે ખાસ યવનો

[04:43:34] એટલે કે ગ્રીકો અને કંબોજોની સાથે ઉત્તર

[04:43:37] ભારતના સુદર વિસ્તારની અંદર રહેતા હોય છે

[04:43:40] સાથે સાથે એવું પણ કહેવાય છે કે આ સકો જે

[04:43:43] છે કે જેમનું જ્યારે ભારત સાઈડ આક્રમણ થશે

[04:43:46] અથવા તો આગમન થશે તો એ થોડા બિહામણા લાગતા

[04:43:50] બિહામણા એટલા માટે કારણ કે અમુક લોકો આવે

[04:43:54] ને અમે એક હારે તમને 500હ000 નું ટોળું

[04:43:56] કેબેપાહ000 નું કે 50,000 નું ટોળું આવતું

[04:43:59] જોવા મળે ને એ દરેક લોકો જે છે એના અડધા

[04:44:04] વાળ હોય ને અડધો ટકો હોય ને આમ આમ મોટી

[04:44:06] મોટી આંખો હોય ને તમને એ જે આખો બિહામણો

[04:44:09] લુક જે છેને એ હારા હારાના મોતિયા મારી દે

[04:44:13] દોસ્ત અડધો ટકો કર્યો હોય અડધો વાળવારું

[04:44:17] સેટઅપ હોય કેવા અઘરા લાગે હે આ એમની ખાસ

[04:44:22] એક બિહામણી વૃત્તિ જે છે એ પણ ઘણાનું

[04:44:25] મનોબળ તોડી નાખે છે જે હરિવંશની અંદર ખાસ

[04:44:28] એનો ઉલ્લેખ જોવા મળતો હોય છે. કે સકો જે

[04:44:32] છે કે જે અડધું મુંડન રાખતા હોય છે અને

[04:44:34] અડધા વાળ રાખતા હોય છે. આ એનું બિહામણું

[04:44:36] સ્વરૂપ જે છે કે જે ખરેખર સેનાના યુદ્ધો

[04:44:40] દરમિયાન ક્યાંક અઘરું બનતું હોય છે.

[04:44:44] સાથે દોસ્તો કુષાણ વંશ તરફ આપણે જવું ખૂબ

[04:44:46] જરૂરી બનતું હોય છે અને કુષાણ વંશમાં મેં

[04:44:48] તમને પહેલા વાત કરેલી એ પ્રમાણે આપણે મેજર

[04:44:51] ફોકસ આપણું કોની ઉપર રહેતું હોય છે તો કે

[04:44:53] સાહેબ કનિષ્કો પર દોસ્તો આમ તો જે રાજવંશ

[04:44:56] આપણે જેને કહીએ છીએ જેને આપણે કહીએ છીએ

[04:44:59] યુએચી કયો રાજવંશ છે યુએચી યુચી કહી શકાય

[04:45:02] યુએચી કહી શકાય આ રાજવંશની દોસ્તો જ્યારે

[04:45:05] આપણે વાત કરીએ છીએ તો એ કુષાણોનું ભારતની

[04:45:08] અંદર ખૂબ એક સમયે ખૂબ મોટી સત્તા ફેલાતી

[04:45:10] હોય છે. દોસ્તો કુષાણ રાજવંશ તરફ આપણે

[04:45:13] જ્યારે જઈએ

[04:45:16] તો કુષાણોનું આગમન થશે.

[04:45:21] આમ તો એ મધ્ય એશિયા પાસે પહેલો જે

[04:45:23] મંગોલિયાનો જે વિસ્તાર છે ચીનની આ સાઈડનો

[04:45:25] પ્રદેશ તો એ સાઈડ પોતે વસતા હોય છે પણ

[04:45:29] આવશે એક સમય ભારત બાજુ ઓકે ભારત બાજુ આવશે

[04:45:32] કારણ કે એમની ઉપર હુમલાઓ થતા હોય છે

[04:45:34] પાડોસી કબીલાઓ એમની સાથે સંઘર્ષ થાય છે

[04:45:36] યુએસજીઓની હાર થાય છે ને ભારત તરફ આવતા

[04:45:39] હોય છે તો હવે જ્યારે ભારત સાઈડ આવશે કારણ

[04:45:42] કે ચીન બાજુ જવાય એમ નથી ચીનની દીવાલ બની

[04:45:44] ગયેલી છે તો મધ્ય એશિયામાંથી ધીરે ધીરે

[04:45:47] ધીરે હિન્દુકુશ પર્વત સુધી પહોંચશે છે

[04:45:49] દક્ષિણ તરફ અને હિન્દુકુષ પર્વત જે છે કે

[04:45:52] જ્યાંથી હવે એ પાર કરી અને ભારત તરફ એમનું

[04:45:56] આગમન થતું હોય છે તો દોસ્તો અહિયા ભારતમાં

[04:45:59] હેન્રી થઈ જશે કુષાણોની અલગ અલગ

[04:46:01] વ્યક્તિઓના નામ તમારે યાદ રાખવા જરૂરી

[04:46:03] બનતા હોય છે

[04:46:05] એમાં ખાસ

[04:46:08] કુઝુલ

[04:46:11] કેડફિસસ

[04:46:15] વિમ કેડફાઈસીસ

[04:46:22] અને કનિષ્ક સાહેબ આ હેલું પડે છે હા તો

[04:46:25] ભાઈ આની ઉપર આપણે જાજુ ફોકસ કરશું પણ

[04:46:27] એટલું કહીશ કે ભાઈ અહીંયા સ્ટાર્ટિંગમાં

[04:46:30] સેવધર્મી પણ હતા

[04:46:33] એમના જે સિક્કાઓ જે છે કે જેની અંદર

[04:46:37] ત્રિશુલધારી શિવ

[04:46:43] નંદી

[04:46:46] વગેરેની ની ખાસ છાપણ જોવા મળતી હોય છે તો

[04:46:51] એટલીસ્ટ ભગવાન શિવના ઉપાસકો છે સેવધર્મી

[04:46:54] છે આ શાસકો એ પણ આપ યાદ રાખી શકો કુષાણ

[04:46:58] વંશ એની અંદર જ્યારે શરૂઆત કરીએ તો કુષાણ

[04:47:02] વંશની ભારતમાં સ્થાપના કોણે કરેલી તો

[04:47:05] કુઝુલ કેડફિશસસ તમે કહી શકો છો કુડુલ

[04:47:08] કેડફિસસ

[04:47:10] ઓકે હવે આવ્યા ભારતની અંદર યુહજોની અલગ

[04:47:14] અલગ શાખાઓ ભેગી થઈને ભારતમાં સ્થાયી થવાનો

[04:47:16] પ્રયત્ન કરે છે અફઘાનિસ્તાન જાય છે

[04:47:18] અફઘાનિસ્તાનથી ખાસ ભારત તરફ આવશે મહારાજા

[04:47:22] અથવા તો ધર્મસિત તરીકે ઓળખવામાં આવતા હોય

[04:47:24] છે જે વ્યક્તિ સાચા ધર્મમાં સ્થિર છે એવું

[04:47:28] બિરુદો પણ મળે છે. કુઝલ કેડફાઈસીસના

[04:47:31] ઉત્તરાધિકારી તરીકે વિમ કેડફાઈસીસ આવતા

[04:47:34] હોય છે જે પંજાબથી ગંગા યમુના સંગમ સુધી

[04:47:36] પહોંચી જતા હોય છે તો સામ્રાજ્ય વિસ્તાર

[04:47:39] સારો એવો થઈ ગયો છે. કુષાણ વંશમાં અલગ એક

[04:47:43] પ્રદેશમાં બબે ગવર્નર રાખવાની વ્યવસ્થા છે

[04:47:49] એક પ્રદેશ

[04:47:52] ની અંદર

[04:47:54] બે ગવર્નર આવું પૂછે ને તો હંમેશા યાદ

[04:47:58] રાખજો કુષાણ

[04:48:00] ઓકે આજ કુષાણોની રાજધાની કેટલી તો કે એ પણ

[04:48:03] સાહેબ બે

[04:48:06] જ્યારે કનિષ્કનો સમય આવશે તો કનિષ્કના

[04:48:09] સમયમાં તમને

[04:48:11] મથુરા પણ રાજધાની જોવા મળશે

[04:48:14] અને પેશાવર

[04:48:17] એ સમયનું પુરુષપુર

[04:48:20] આ પણ રાજધાની જોવા મળશે તો રાજધાનીઓ કેટલી

[04:48:23] જોવા મળશે બે આ યાદ રાખજો આ ભૂલ ન થાય

[04:48:28] સોનાના સિક્કાઓની શરૂઆત કોણે કરી તો કે

[04:48:31] સાહેબ ભારતીય યવનો અથવા તો ઇન્ડોગ્રીકો

[04:48:33] જેને કહીએ છીએ પણ સોનાના સિક્કાઓની

[04:48:35] શુદ્ધતા ઉપર જ્યારે ભાર મૂકવામાં આવે ને

[04:48:38] કે શુદ્ધ સોનાના સિક્કા

[04:48:43] તો એની અંદર કોણ આવી જશે પાછા તો યાદ

[04:48:46] રાખવાનું છે શુદ્ધ સોનાના સિક્કાઓની અંદર

[04:48:48] આવશે અહિંયા

[04:48:50] કનિષ્ક અથવા તો કુષાળ એની ઉપર ખાસ ધ્યાન

[04:48:53] રાખશે ઓકે અહીંયા વિમન ફેસીસના સિક્કાઓમાં

[04:48:57] ત્રિશુલધારી શિવ છે નંદી છે એની જ પણ તમને

[04:49:00] છાપ જોવા મળતી હોય છે તો ચોક્કસથી યાદ

[04:49:03] રાખવાનો પ્રયત્ન કરો આ સિવાય શિવભક્ત હશે

[04:49:05] એવું માની શકાય મહેશ્વરનું બિરુધ પણ ધારણ

[04:49:08] કરેલું છે આ સમયે

[04:49:11] મોસ્ટ આઈએમપી ડેટા છે કે સાહેબ વિદેશ

[04:49:13] વ્યાપાર વધે છે

[04:49:16] અને વિદેશ વ્યાપારની અંદર રોમન એમ્પાયર

[04:49:18] સાથેનો વ્યાપાર વધે ને તો રોમન લોકો જે

[04:49:22] પૈસો ઉડાડતા ને એ પૈસો એટલો ખર્ચતા કે જે

[04:49:27] અકલ્પનીય છે અને લગભગ જાહો જલાલી જે છે કે

[04:49:31] જે આ રોમનોને લીધે આવવાની પણ સંભાવનાઓ

[04:49:35] બનશે કારણ કે અઢળક રૂપિયો ખર્ચે છે એ

[04:49:39] પોતાની મોજશોખમાં અને એ મોજશોખનો સીધો લાભ

[04:49:43] કોને મળે છે તો કે ભારતની અર્થવ્યવસ્થાને

[04:49:46] તો દોસ્તો ભારતની અર્થવ્યવસ્થા મજબૂત બનશે

[04:49:49] એમાં આ રોમનોનો જે મોજ શોખનો જે કહી શકાય

[04:49:53] સ્વભાવ જે છે એનો પણ વેપારીઓ પુષ્કળ

[04:49:56] પ્રમાણમાં લાભ લેશે કનિષ્કની જ્યારે આપણે

[04:50:00] વાત કરીએ તો મેં તમને પહેલા કીધું કે

[04:50:02] રાજધાની કઈ છે તો કે પુરુષપુર કહી શકો

[04:50:04] મથુરા કહી શકો બે રાજધાની છે મથુરા અને

[04:50:08] પુરુષપુર પુરુષપુર એટલે હાલનું વેસાવર છે.

[04:50:11] ઓકે કનુષ્ક ખાસ યાદ રાખજો બૌદ્ધ ધર્મના

[04:50:15] અનુયાયી છે. અને બૌદ્ધ ધર્મની અંદર પણ

[04:50:18] શાખા યાદ રાખવાની થશે તમારે

[04:50:20] મહાયાન શાખા કઈ શાખા છે દોસ્તો મહાયાન

[04:50:24] શાખા ઉપર એમનું મેજર ફોકસ રહેતું હોય છે

[04:50:27] બૌદ્ધ ધર્મની ફોર્થ કાઉન્સિલ કહી શકાય

[04:50:30] ચોથી

[04:50:32] બૌદ્ધ

[04:50:34] ધર્મ પરિષદ

[04:50:37] એનું આયોજન થાય છે અને ચોથી બૌદ્ધ ધર્મ

[04:50:40] પરિષદનું જ્યારે આયોજન થાય છે તો એ યાદ

[04:50:42] રાખજો દોસ્તો કનિષ્કના સમયમાં કશ્મીર ખાતે

[04:50:45] આયોજિત થશે છે કશ્મીરની અંદર કુંડલવનમાં

[04:50:51] જેની અંદર અધ્યક્ષ હતા વશુમિત્ર

[04:50:55] અને આજ કશ્મીરના કુંડલવનમાં આયોજિત થાય

[04:50:59] ન્યા બૌદ્ધ ધર્મ જે છે એ બે ભાગમાં

[04:51:02] વિભાજિત થશે

[04:51:05] એક હીનયાન

[04:51:08] અને બીજું છે મહાયાન

[04:51:11] પણ દોસ્ત આ કનિષ્ક જે છે ને એને ભારતમાં

[04:51:16] બીજો અશોક પણ કહેવાય છે બીજો અશોક શું કામ

[04:51:21] કહેવાય છે તો કે સમ્રાટ અશોકે બૌદ્ધ ધર્મ

[04:51:23] માટે જે કામ કર્યું ને આવું જ કામ કોણે

[04:51:26] કરેલું છે કનિષ્ક પણ કરે છે એ પણ વિદેશમાં

[04:51:29] અશ્વઘોષને મોકલશે અશ્વઘોષ

[04:51:34] અશ્વઘોષ કહી શકો નાગાર્જુન કહી શકો એમની

[04:51:37] સાથે ક્યાંક સંકળાયેલા રસરત્નાકરના રચયિતા

[04:51:40] કદાચ રસાયણ વિજ્ઞાનના સૌથી પહેલા વિદ્વાન

[04:51:43] તમે કહી શકો જેટલા માટે આપણે આપણે રસાયણ

[04:51:45] વિજ્ઞાનના પિતા પણ કહીએ છીએ રસ રત્નાગરના

[04:51:48] જનક કહી શકો સાથે સાથે પારાની ભસ્મ જે છે

[04:51:51] એને ઔષધિ તરીકે ઉપયોગમાં લેનાર વ્યક્તિ

[04:51:53] કહી શકો અને આ જ સમયમાં દોસ્તો ચરક સંહિતા

[04:51:56] સુશૃત સંહિતા એના પણ નિર્માણ કાર્યો ઉપર

[04:51:59] ખાસ કામ થઈ જતું હોય છે તો એ પણ ખૂબ

[04:52:01] મહત્વનું બનતું હોય છે ચરક સંહિતા જેમાં

[04:52:03] આયુર્વેદિક વ્યવસ્થા ખૂબ મોટી જોવા મળતી

[04:52:05] હોય છે મહર્ષિ ચરકની રચના છે સુશૃત સંહિતા

[04:52:08] જે મહર્ષિ સુશૃત શલ્ય ચિકિત્સા સર્જરી

[04:52:11] વિજ્ઞાનના જેને પિતા કહીએ એ સમયે દોસ્તો

[04:52:13] સર્જરી વાળના ના ઊભા બે ચીરા કરી શકે એવા

[04:52:16] તીક્ષ્ણ સાધનો દોસ્તો એ સમય ઉપયોગમાં

[04:52:18] લેવાતા અને જેને આધારથી કદાચ વાડકાપ

[04:52:21] કરવાની હોય ઓપરેશન કરવાનું હોય સર્જરી

[04:52:23] કરવાની હોય પ્લાસ્ટિક સર્જરી કરવાની હોય

[04:52:26] તો દોસ્તો એ બધી વ્યવસ્થા એ સમય ઉપયોગમાં

[04:52:28] લેવાતી જેનો સૌથી મોટો આધાર સ્તંભ એ સમય

[04:52:31] આપણી પાસે હતો જે હતું સુશૃત સંહિતા

[04:52:35] તો દોસ્તો ખૂબ મોટી વાત છે એ પણ યાદ રાખી

[04:52:38] શકાય છે હવે વાત કરીએ છીએ કે કનિષ્ક જે છે

[04:52:40] જ્યારે ગાદી ઉપર આવતા હોય છે તો સૌથી

[04:52:42] લોકપ્રિય અને પ્રતાપી બનેલા આપણે ચર્ચા

[04:52:44] કરેલી છે કનિષ્ક જે છે કે જેના સમયમાં

[04:52:50] શક્ષવંતની શરૂઆત થાય છે ખાસ યાદ રાખજો

[04:52:53] દોસ્તો શક્ષવંતની શરૂઆત કોના સમયમાં થતી

[04:52:56] હોય છે કનિષ્કના સમયમાં ઈસન 78 માં યાદ

[04:52:59] રાખજો ઓકે હવે એમને સામ્રાજ્ય વિસ્તાર

[04:53:02] જ્યારે કરે છે તો બનારસ જે પૂર્વ ભારતમાં

[04:53:05] ન્યાથી કશ્મીર દક્ષિણની અંદર સૌરાષ્ટ્ર

[04:53:08] અને માળવા ઓલમોસ્ટ એવું કહી શકાય કે નોર્થ

[04:53:11] વેસ્ટ ચાઈનાથી લઈ ને ઉત્તરનો ખૂબ મોટો

[04:53:14] પટ્ટો જે છે કે જે પોતાના અધિકાર

[04:53:16] ક્ષેત્રની અંદર લીધેલો છે.

[04:53:19] કનિષ્ના દરબારમાં વસુમિત્ર જે આપણે બૌદ્ધ

[04:53:22] ધર્મ સાથે સંકળાયેલા હતા બુદ્ધ ચરિતમના

[04:53:24] રચયિતા સોદરાદનના રચયિતા જેને આપણે કહી

[04:53:27] છીએ અશ્વઘોષ મહર્ષિ ચરક જે ચરક સંહિતાના

[04:53:30] રચયિતા છે નાગાર્જુન રસરત્નાગરના રચયિતા

[04:53:33] છે એ સિવાય એક વિદ્વાન છે પાર્શ્વ આ બધા

[04:53:36] જે છે કનિષ્ઠના દરબારમાં બિરાજમાન છે

[04:53:38] તક્ષશિલા અને મથુરા આ દરેક જગ્યાએ

[04:53:41] મૂર્તિકલા પણ ખૂબ સારી ડેવલપ થતી હોય છે

[04:53:43] ગાંધાર શૈલી મથુરા શૈલી આ બંનેનું

[04:53:45] ડેવલપમેન્ટ પણ ખૂબ સારું જોવા મળતું હોય

[04:53:47] છે તો મૂર્તિકલા જે છે એ પણ સારું એવી

[04:53:50] શરૂઆત થઈ જતી હોય છે કનિષ્કના સમયમાં

[04:53:52] પેશાવર જે બૌદ્ધ ધર્મનું એક વિશેષ

[04:53:55] મહત્વનું કેન્દ્ર બનતું હોય છે અને બિહાર

[04:53:57] અને પેશાવરની અંદર દોસ્તો સ્તૂપોનું પણ

[04:53:59] નિર્માણ થતું હોય છે તેમાં પણ કનિષ્કનો એક

[04:54:03] વિશેષ ફાળો બનતો હોય છે મહાત્મા બુદ્ધના

[04:54:04] અસ્થિઓ પણ ત્યાં સ્થાપિત થતા હોય છે આજ

[04:54:08] કનિષ્ક જે છે કે જેની સાથે અશ્વઘોષ નામના

[04:54:10] એક સંત જોવા મળતા હોય છે કારણ કે કનિષ્કે

[04:54:13] જ્યારે પાટલીપુત્ર ઉપર આક્રમણ કર્યું

[04:54:14] ત્યારે અશ્વઘોષ થાશે ભેટો થતો હોય છે

[04:54:16] બૌદ્ધ ધર્મથી પ્રભાવિત થતા હોય છે અને

[04:54:18] બૌદ્ધ ધર્મની મહાયાન શાખા જે છે કે જેનો

[04:54:21] પ્રચાર પ્રસાર થાતો હોય છે અને ધેટ્સ વાય

[04:54:23] આપણે કીધું કે એને શું કીધું ભારતમાં બીજો

[04:54:26] અશોક ઓકે અશોકસ અફઘાનિસ્તાનમાં જશે મધ્ય

[04:54:29] એશિયાના પ્રદેશોમાં જશે અને અનેક જગ્યાએ

[04:54:31] બૌદ્ધ ધર્મનો પ્રચાર પ્રસાર કરતા હોય છે.

[04:54:34] કનિષ્ક કે જેને દેવપુત્રનું પણ બિરોધ

[04:54:36] મળેલું હતું કારણ કે ચાઈના મેડ ઇન ચાઇના

[04:54:38] સાથે સતત સંઘર્ષ રહેતો હોય છે અને ચીન

[04:54:40] સાથેનો જેનો સંઘર્ષ છે એમાં એને સફળતા જે

[04:54:43] મળેલી છે એ ચીન ઉપર એને જે વિજય મેળવેલો

[04:54:45] એટલા માટે એને દેવપુત્રનું બિરુદ્ધ પણ

[04:54:47] મળેલું છે તો આ પણ દોસ્તો ખાસ યાદ રાખજો

[04:54:50] કનિષ્ક માટે ખૂબ જરૂરી બનતું હોય છે આજ

[04:54:53] કનિષ્કના સમયમાં મેં તમને કીધું

[04:54:54] ગાંધારાશૈલી મથુરાશૈલી પણ ડેવલપ થતી હોય

[04:54:56] છે પણ દોસ્ત કનિષ્ક પછી ફરી પાછું

[04:54:59] દીવાવાહે અંધારું નબડું પડે છે દોસ્ત

[04:55:02] સામ્રાજ્ય કારણ કે વાશિષ્ઠ છે હુવિસ્ક છે

[04:55:05] વાસુદેવ છે આવા શાસકો આવે છે પણ પછીના

[04:55:08] શાસકો કો વૈષ્ણવ ધર્મી છે કોઈ સેવધર્મી છે

[04:55:10] વાસુદેવ જે છે નામ વાસુદેવ છે પણ વૈષ્ણવ

[04:55:13] ધર્મી નહોતા તો પોતે સેવધર્મી હતા પણ આગળ

[04:55:15] જતાં પછી આ સામ્રાજ્ય ટકી શકતું નથી તો

[04:55:18] દોસ્તો અહયા કુષાણ સામ્રાજ્ય છે કે

[04:55:21] જેમાંથી જ સામંતો

[04:55:23] કુષાણ સામ્રાજ્યના જ સામંતોમાંથી એક શાખા

[04:55:27] આપણને નવી બનીને મળશે અને એને જેને આપણે

[04:55:30] કહીએ છીએ દોસ્તો ગુપ્ત સામ્રાજ્ય તો આઈ

[04:55:33] હોપ કે તમને આસામ રાજ્ય છે પ્રોપરલી

[04:55:35] સમજાણું હશે આમાં તમામ પાસાઓ જે છે તમને

[04:55:38] પ્રોપરલી ક્લિયર થયા હશે આમાં કોઈ

[04:55:40] વિદ્યાર્થી મિત્રો પ્રશ્ન હોય તો પણ મને

[04:55:42] આપ કમેન્ટ સેક્શનની અંદર જણાવજો આપણે એના

[04:55:46] આ જે આન્સર જે છે હું તમને કમેન્ટના

[04:55:48] માધ્યમથી ચોક્કસથી આપીશ ચાલો દોસ્તો

[04:55:50] નેક્સ્ટ આપણે ચર્ચામાં લેવા માટે જવું છે

[04:55:52] ભારતના ઇતિહાસનો સુવર્ણ યુગ એટલે કે

[04:55:54] દોસ્તો ગુપ્ત સામ્રાજ્ય ગુપ્ત યુગ જે છે

[04:55:56] તેની દોસ્તો આપણે ખાસ વાત કરવાના છીએ તો

[04:55:57] ફર્સ્ટ ઓફ ઓલ દોસ્તો યાદ રાખીએ કે ભાઈ

[04:55:59] ઇતિહાસની અંદર જ્યારે આપણે અગાઉ મૌર્યતર

[04:56:02] કાળ જોયો એ મૌર્યતાર કલ્પ પછી ખાસ કુષાણો

[04:56:05] જે છે એના જ સામંત તરીકે દોસ્તો ગુપ્તો જે

[04:56:08] છે એનો ઉલ્લેખ જોવા મળતો હોય છે અને એક

[04:56:10] નવા રાજવંશ તરીકે એક સામાન્યથી લઈ શૂન્યથી

[04:56:14] સર્જન સુધીની એક ખૂબ મોટી વ્યવસ્થા જે છે

[04:56:17] આ સામ્રાજ્યની અંદર આપણને જોવા મળે છે

[04:56:19] મેપની અંદર આપ જોઈ શકો છો એક સમયે ખૂબ

[04:56:21] મોટા પ્રદેશો ઉપર સામ્રાજ્ય સ્થાપિત થાય

[04:56:23] છે સાથે સાથે આગળ જતા દક્ષિણ ભારતમાં પણ

[04:56:25] સત્તા ફેલાવવાનો પ્રયત્ન પણ થતો હોય છે

[04:56:27] અને એમાં ખાસ આ સામ્રાજ્યની અંદર એક શાસક

[04:56:30] થઈ ગયા જેનું નામ છે સમુદ્રગુપ્ત કે જે

[04:56:32] ખૂબ મોટી સફળતા પણ મેળવે છે સ્ટાર્ટિંગના

[04:56:34] ફેઝની અંદર એવું પણ કહેવાય છે કે વિદેશ

[04:56:36] વ્યાપાર પણ સર્વોચ્ચ સીમા ઉપર જોવા મળેલો

[04:56:38] હોય છે સાથે સાથે આ સામ્રાજ્ય જે છે કે

[04:56:40] જેની જાહો જલાલી કે જે એની આર્થિક સમૃદ્ધિ

[04:56:44] કે જે એને એક સુવર્ણ યુગની અંદર પરિવર્તિત

[04:56:46] પણ કરે છે પણ દોસ્તો જ્યારે વાત કરીએ છીએ

[04:56:49] આ સામ્રાજ્યની તો એના રિલેટેડ આપણને

[04:56:51] ઇન્ફોર્મેશન શેમાંથી મળે તો દોસ્તો આ સમયે

[04:56:53] સાહિત્ય કલાનો પણ એક સુવર્ણ યુગ છે કારણ

[04:56:55] કે ખૂબ મહાન કવિ આ સમયમાં બિરાજમાન થઈ ગયા

[04:56:58] કે જેનું નામ છે દોસ્તો મહાકવિ કાલિદાસ જી

[04:57:01] હા દોસ્તો મહાકવિ કાલિદાસ જે છે કે જેની

[04:57:03] પણ ઘણી બધી રચનાઓ જે છે આ સમયની અંદર

[04:57:05] મહત્વની બનતી હોય છે પણ દોસ્તો

[04:57:07] પર્ટીક્યુલરલી આપણે દરેક વસ્તુ ઉપર જ્યારે

[04:57:09] ફોકસ કરીએ તો પ્રશ્ન થાય કે સાહેબ આ

[04:57:12] સામ્રાજ્યની માહિતી ક્યાં ક્યાંથી મળે છે

[04:57:14] તો દોસ્તો એ માહિતીના સોર્સીસ જે છે

[04:57:17] લેખકોની જે રચનાઓ જે છે એના ઉપરથી પણ આપણે

[04:57:20] મેળશું ઓકે ભારતીય લેખકો હોય સાથે સાથે

[04:57:23] વિદેશી યાત્રીઓની વાત કરીએ તો ચીની યાત્રી

[04:57:26] ખાસ તો ફાહિયાન જે છે એનું પણ આગમન થતું

[04:57:29] હોય છે એનો પણ એક ગ્રંથ છે ફોક ક્યુકી તો

[04:57:31] એમાંથી પણ ખાસ આપણને ડેટાબેઝ મળતો હોય છે

[04:57:34] ભારતીય લેખકોને તો એક મોટી હારમાળા છે

[04:57:37] કારણ કે એટલીસ્ટ આજુબાજુના અનેક ભારતીય

[04:57:39] લેખકો જે છે કે જેને આની ઉપર દોસ્તો લખાણ

[04:57:42] કરેલા છે અને સાથે સાથે દોસ્તો એવું પણ

[04:57:44] કહી શકાય કે આ સામ્રાજ્યની જે માહિતી

[04:57:47] આપણને જેમાંથી પ્રાપ્ત થાય છે એવા દોસ્તો

[04:57:49] અભિલેખો શિલાલેખો એમાં સૌથી વધારે

[04:57:52] પ્રખ્યાત કોઈ હોય તો એ છે દોસ્તો હરિસેણનો

[04:57:55] પ્રયાગ પ્રશસ્તિ લેખ એ પણ મોટો માહિતીનો

[04:57:58] સોર્સ બનશે પણ એક એક વસ્તુ ઉપર આપણે ફોકસ

[04:58:00] સ કરતા જઈએ તો પહેલા તો વાત કરીએ કે ભાઈ

[04:58:03] પુરાણો જે છે એની અંદર તમને ખ્યાલ હોય તો

[04:58:06] એક વિષયવસ્તુ હતી રાજાના

[04:58:08] રાજાની વંશાવલીઓ પુરાણોની અંદર આપણને મળતી

[04:58:11] તો દોસ્તો એવો જ ડેટા આપણને પુરાણોમાંથી

[04:58:14] દોસ્તો મત્સ્ય પુરાણ છે વાયુપુરાણ છે

[04:58:17] ભાગવત પુરાણ છે બ્રાહ્મણ પુરાણ છે અને

[04:58:20] માર્કંડય પુરાણ જે છે કે જેમાંથી આપણને

[04:58:22] ખાસ પ્રાપ્ત થાય છે સાથે દોસ્તો એ પણ યાદ

[04:58:25] રાખીએ કે આ ગુપ્ત સામ્રાજ્ય જે છે કે જેના

[04:58:28] બૌદ્ધ ધર્મ ગ્રંથોમાંથી પણ ઇન્ફોર્મેશન

[04:58:30] મળે છે જેમ કે બૌદ્ધ ધર્મ ગ્રંથ છે જેનું

[04:58:33] નામ છે આર્ય મંજુ શ્રીમૂલકલ્પ તો દોસ્તો એ

[04:58:36] ગ્રંથમાંથી પણ આ દોસ્તો આ સામ્રાજ્યની

[04:58:38] આપણને ઇન્ફોર્મેશન મળે છે એની સાથે સાથે

[04:58:40] દોસ્તો કહી શકાય કે અહીંયા આપણને જૈન ધર્મ

[04:58:44] ગ્રંથો જૈન ધર્મ ગ્રંથોની દ્રષ્ટિએ વાત

[04:58:46] કરીએ તો જૈન ધર્મ ગ્રંથોમાં વિશેષ રીતે

[04:58:50] કોઈ સ્પેસિફિક ડેટાબેઝ આપણને જે મળતો હોય

[04:58:53] છે તો જીગ્નેશન સૂરીની એક રચના છે જેનું

[04:58:55] નામ છે દોસ્તો હરિવંશ પુરાણ તો દોસ્તો એ

[04:58:58] હરિવંશ હરિવંશ પુરાણ જે છે એ પણ આપણા માટે

[04:59:01] ખૂબ સારો માહિતીનો સોર્સ બને છે. સાથે

[04:59:04] એનાથી આગળ જઈએ તો દોસ્તો આ જ ગુપ્ત

[04:59:06] સામ્રાજ્ય જે છે કે જેની અંદર મહાકવિ

[04:59:08] કાલિદાસ થઈ ગયા. સંસ્કૃત સાહિત્યનો સુવર્ણ

[04:59:11] યુગ જેના લીધે કહેવાતો હોય છે એ દોસ્તો

[04:59:13] મહાકવિ કાલિદાસની રચનાઓ ઉપર ફોકસ કરીએ તો

[04:59:16] મહાકવિ કાલિદાસનું સૌથી પ્રખ્યાત એવું

[04:59:18] અભિજ્ઞાન સાંકુતલમ છે માલવિકા અગ્નિમિત્રમ

[04:59:21] છે વિક્રમવર્ષિયમ છે કે પછી કુમારસંભવમ

[04:59:24] કયો કે રઘુવંશમ કયો મેઘદૂતમ કયો કે પછી

[04:59:28] ખાસ કહી શકાય કાલિદાસની રચનાઓમાં

[04:59:32] અલગ અલગ અલગ અલગ રચનાઓમાં ઋતુસંહાર પણ

[04:59:34] ક્યાંક સ્થાન પામેલ છે તો દોસ્તો

[04:59:37] કાલિદાસજીની પણ રચનાઓ ખૂબ પ્રખ્યાત છે ખૂબ

[04:59:39] ફેમસ છે દરેકની અંદર ખાસ ડીટેલની અંદર

[04:59:42] આપણે ચર્ચા કરશું કારણ કે એની વિષય વસ્તુ

[04:59:44] આપણા માટે જરૂરી બનતી હોય છે. ઓકે તો એને

[04:59:47] પણ સાથે યાદ રાખશું વિશાખાદત્તની બે

[04:59:49] મહત્વની રચનાઓ વિશાખાદત્તની રચનાઓમાં ખાસ

[04:59:52] આપણને દેવીચંદ્રગુપ્તમ અને મુદ્રા રાક્ષસ

[04:59:54] જે છે એ પણ ખાસ ખૂબ જરૂરી બનતા હોય છે

[04:59:57] સાથે દોસ્તો આગળ વાત કરીએ તો મેં પુરાણોની

[05:00:01] તમને ખાસ ચર્ચા કરી લીધેલી કે ક્યા ક્યા

[05:00:03] પુરાણિક ગ્રંથો જે છે કે જે આપણા માટે

[05:00:05] જરૂરી બનતા હોય છે આર્યમંજુશ્રી મૂલકપની

[05:00:07] વાત પણ થઈ ગઈ અને હરિવંશ પુરાણની પણ આપણે

[05:00:09] ચર્ચા કરી લીધેલી છે કાલિદાસજીની રચનાઓ જે

[05:00:12] છે એને વિષય વસ્તુ સાથે યાદ રાખવી જરૂરી

[05:00:14] બનતી હોય છે જેમ કે કાલિદાસજી જે છે એની

[05:00:17] રચના કહી આપણને કે અભિજ્ઞાન શાંકુંતલમ તો

[05:00:19] વિદ્યાર્થી મિત્રો અભિજ્ઞાન સાંકુતલમ જે

[05:00:21] છે કે જેની એક વિશેષતા બને છે. સૌથી મોટી

[05:00:24] વિશેષતા અભિજ્ઞાન શંકુતલમની એ છે કે જેની

[05:00:26] અંદર રાજા દુષ્યંત અને ભરત સોરી રાજા

[05:00:29] દુષ્યંત અને શકુંતલા એ બંનેની પ્રણયગાથા

[05:00:32] તો ખરી પણ દોસ્તો એ પ્રણયગાથાની સાથે સાથે

[05:00:35] એની અંદર એમના પુત્ર ભરત કે જેના નામ

[05:00:37] ઉપરથી પણ ભરતખંડ હોવાની પણ એક સંભાવના

[05:00:39] આપણને મળી આવી છે. તો દોસ્તો એ રાજા

[05:00:42] દુશ્યન છે શકુંતલા છે એમની પ્રણયગાથા એમનો

[05:00:45] પુત્ર ભરત એને લઈ ને આ આખી સ્ટોરી જે છે

[05:00:48] કે જે આમાંથી આપણને પ્રાપ્ત થાય છે દોસ્તો

[05:00:51] અભિજ્ઞાન સાકુંદમ વિશે એવું કહેવાય છે કે

[05:00:53] જ્યારે એના ટ્રાન્સલેશન થતા થતા થતાં

[05:00:56] વિદેશોની અંદર જ્યારે પહોંચે છે અને

[05:00:58] વિશ્વની ધરતી ઉપર દોસ્તો એક પ્રખ્યાત કવિ

[05:01:00] થઈ ગયા જર્મન કવિ થઈ ગયા જેનું નામ હતું

[05:01:02] ગેટે એણે જ્યારે પહેલી વખત અભિજ્ઞાન

[05:01:05] સાંગતલમને વાંચીને એ વાંચીને એટલા

[05:01:08] ઉત્સાહમાં આવી જતા હોય છે કે એ ગ્રંથ જે

[05:01:11] છે જેને પોતાના માથા ઉપર રાખી અને જર્મન

[05:01:14] કેવી ગેટે જે છે કે જે નૃત્ય કરવા માંડતા

[05:01:17] હોય છે ભાવ વિભોર થઈ જતા હોય છે એ રસમય

[05:01:20] બની જતા હોય છે આ સ્ટોરીમાંથી તો દોસ્તો

[05:01:23] ખૂબ જબરજસ્ત સ્ટોરી લખાયેલી છે અભિજ્ઞાન

[05:01:24] સામગોતલમ એ જ પ્રમાણે દોસ્તો વાત કરીએ તો

[05:01:28] માલવિકા અગ્નિમિત્રમ છે ઓકે માલવિકા

[05:01:30] અગ્નિમિત્રમની આપણે જ્યારે વાત કરીએ તો

[05:01:33] માલવિકા અગ્નિમિત્રમ તમને બધાને આમ તો

[05:01:35] આપણે અગાઉ શૃંગ વંશ જ્યારે ભણ્યા હતા

[05:01:36] ત્યારે મે ચર્ચા કરેલી કે અગ્નિમિત્ર શૃંગ

[05:01:40] અને વિદિશાની રાજકુમારી કે જેનું નામ છે

[05:01:43] દોસ્તો જેને ખાસ વિશેષ રીતે કહી શકાય

[05:01:46] અગ્નિમિત્ર શૃંગ અને વિદિશાની રાજકુમારી

[05:01:49] માલવિકા આ બંને વચ્ચેની જે પ્રણયગાથા જે

[05:01:52] છે કે જેને આપણે શું કહીએ છીએ દોસ્તો તો

[05:01:54] કે માલવિકા અગ્નિમિત્રમ તો દોસ્તો માલવિકા

[05:01:56] અગ્નિમિત્રમ પણ ખૂબ મહત્વની સ્ટોરી છે એ

[05:01:58] પણ એક વલ સ્ટોરી કહી શકો પ્રણયગાથા કહી

[05:02:00] શકાય એ જ પ્રમાણે દોસ્તો વિક્રમવર્ષિયમ

[05:02:04] નામ કદાચ સાંભળેલું હોય તો એક રાજા હતા

[05:02:06] જેનું નામ હતું પુરુરવા સ્વર્ગની એક

[05:02:09] અપ્સરા હતી કે જેનું નામ હતું ઉર્વશી

[05:02:11] ઉર્વશી આકાશમાંથી પસાર થતી હોય છે દાનવો

[05:02:13] એની ઉપર હુમલો કરે છે અને પૂર્વરવા રાજા

[05:02:15] પોતાના ઝરૂખામાં ખાસ નિહાળતા હોય છે આ

[05:02:18] ઘટના જેવું એમના ધ્યાનમાં આવે છે કે

[05:02:20] સ્વર્ગમાંથી પસાર થનારી એક અપ્સરા જે છે

[05:02:22] કે જેની ઉપર દાનવો હુમલો કરે છે એટલે

[05:02:24] કુરુરવા જે છે એ પોતે જમ્પ મારી પ્રસિદ્ધ

[05:02:27] એ દાનવો સાથે ફાઈટ કરતા હોય છે દાનવો જે

[05:02:30] છે કે જેને ખાસ ત્યાંથી ખાસ દૂર કરતા હોય

[05:02:32] છે ઉર્વશીને બચાવતા હોય છે અને ત્યાર પછી

[05:02:35] દોસ્તો બંને વચ્ચે આંખથી આંખ મળી જતી હોય

[05:02:37] છે ને એને પણ જે પ્રેમ સંબંધની જે ગાથા છે

[05:02:39] એ જે પ્રણયગાથા જે છે કે જે કહેવાય છે

[05:02:42] દોસ્તો વિક્રમ વર્ષીયમ પણ ખાસ ધ્યાન રાખજો

[05:02:44] અ વિક્રમ રાજા નથી પુરોરવા રાજા છે અને

[05:02:47] ઉર્વશી છે આ બંને વચ્ચેની ગાથા છે તો આ પણ

[05:02:49] મગજમાં રાખી શકાય રઘુવંશમ આપણને બધાને

[05:02:53] ખ્યાલ છે કે મહાકાવ્યો કાલિદાસજીના સૌથી

[05:02:56] વધારે પ્રખ્યાત એવા બે એક કુમાર સંભવમ અને

[05:02:58] બીજું છે રઘુવંશમ નાટ્ય રચનાઓ કે તો

[05:03:02] માલવિકા અગ્નિમિત્રમ અભિજ્ઞાન શાંકુંતલમ

[05:03:05] અને વિક્રમવર્ષિયમ એમની નાટ્ય ગાથાઓ કહી

[05:03:08] શકાય મહા મહાકાવ્યો કે તો મહાકાવ્યોની

[05:03:10] અંદર ખાસ તમારે કુમારસંભવ મને રઘુવંશમ ઉપર

[05:03:13] ફોકસ કરવાનું રઘુકુલ રીત સદા ચલી આઈ પ્રાણ

[05:03:16] જાય પર વચન ન જાય યસ એક્ઝેટલી એ જ રઘુકુળ

[05:03:20] સાથે સંકળાયેલી વાત છે પ્રભુ શ્રીરામ સાથે

[05:03:22] સંકળાયેલી વાત છે એમના પરિવારિક કહાનીઓ જે

[05:03:25] છે એ ખાસ આપણને આપણને આ મહાકાવ્ય રઘુવંશમ

[05:03:28] માંથી મળી આવે છે તો એ જ પ્રમાણે

[05:03:30] કુમારસંભવ ભગવાન શિવ માતા પાર્વતી બંનેના

[05:03:33] લગ્નની એક આખી ગાથા છે ત્યાંથી કુમાર

[05:03:36] કાર્તિકેયના જન્મ સુધીની એક ગાથા જે અને

[05:03:38] ખાસ તો એવું કહેવાય કે કાલિદાસજીનો તો એક

[05:03:42] ઉદ્દેશ્ય એવો હતો કે જ્યારે આ રચના એ પોતે

[05:03:44] લખી રહ્યા છે ને એ રચના લખતા લખતા એક સમયે

[05:03:49] એમનો એક ઉદ્દેશ્ય એવો હતો કે જ્યારે કુમાર

[05:03:52] કુમાર કોણ તો કે એક બાજુ કુમાર

[05:03:55] કાર્તિકેયનો જન્મ થાય અને બીજી બાજુ ખાસ

[05:03:59] એવું કહી શકાય કે કુમારગુપ્તનો જન્મ થાય હ

[05:04:03] ગુપ્તકાળની અંદર એક રાજા થઈ ગયા ને

[05:04:04] કુમારગુપ્ત એનો જન્મ થાય એ જન્મસ સમયે આ

[05:04:08] પુસ્તક જે છે કે જેને લોકોની સામે બહાર

[05:04:11] પાડવું છે પણ સંજોગો વસાત કેટલીક

[05:04:14] લોકવાયકાઓ એવી જોવા મળે છે કે કાલિદાસજી

[05:04:17] જે છે કે ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતીના

[05:04:20] કેટલાક અંગત પ્રસંગો વિશે લખવાનો જેવો

[05:04:23] પ્રયત્ન કરે છે અચાનક પક્ષઘાતનો હુમલો

[05:04:25] આવતો હોય છે અને કાલિદાસજી મૃત્યુ પામતા

[05:04:28] હોય છે અને ખાસ દોસ્તો આ ઘટનાથી એવું કહી

[05:04:31] શકાય કે આ રચના પૂર્ણ થયેલી નથી પણ એક

[05:04:36] મહાકાવ્ય છે જેને આપણે આપણે કહી છી દોસ્તો

[05:04:38] કુમાર શંભવ ત એ પણ યાદ રાખીએ ત્યાંથી આગળ

[05:04:41] જોઈએ દોસ્તો તો ખાસ ખંડ કાવ્યોની દ્રષ્ટિએ

[05:04:44] જોવા જઈએ તો મેઘદૂત્તમ છે યક્ષ યક્ષિણીની

[05:04:48] ગાથા છે એની અંદર એ જ પ્રમાણે ઋતુસંહાર કે

[05:04:52] જેની અંદર એવું કહી શકાય કે ઋતુઓ જે છે કે

[05:04:55] જેનું વર્ણન છે અને સાથે સાથે એ ઋતુઓની

[05:04:58] અંદર મનુષ્ય પ્રકૃતિભાવ કેવો હોય મનુષ્યની

[05:05:01] માનસ ઉપર જનમાનસ ઉપર કેવો એનો પ્રભાવ પડતો

[05:05:04] હોય છે તો એને લઈને ખાસ એમાંથી આપણ

[05:05:07] ઇન્ફોર્મેશન મળતી હોય છે. તો દોસ્તો આ

[05:05:09] કાલિદાસીની બધી રચનાઓ છે ચોક્કસથી તમારે

[05:05:11] યાદ રાખવી જરૂરી બનતી હોય છે. એ જ પ્રમાણે

[05:05:15] ખાલી અહીંથી કામ પડતું નથી પણ યાદ રાખો

[05:05:19] દોસ્તો વિશાખાદત્ત. વિશાખાદત્ત જે છે કે

[05:05:23] જેનું સૌથી બે મહત્વની રચનાઓ કહી શકાય.

[05:05:26] એકને આપણે કહી છીએ દોસ્તો મુદ્રા રાક્ષસ

[05:05:28] અને બીજું છે દેવીચંદ્રગુપ્ત.

[05:05:31] દેવીચંદ્રગુપ્તમ વિશે ખાસ એવું કહેવાય છે

[05:05:33] કે ખાસ તો આક્રમણ થતું હોય છે દોસ્તો

[05:05:37] શકોનું કોનું આક્રમણ થાય છે સાહેબ શકોનું

[05:05:41] ઓકે શકોનું આક્રમણ થાય છે અને શકોના

[05:05:44] આક્રમણને લીધે એવું બને છે કે જે તે સમયે

[05:05:48] રામગુપ્ત જે છે

[05:05:50] યસ એક્ઝેટલી શું નામ છે સાહેબ રામગુપ્ત જે

[05:05:53] છે કે જે શકો આક્રમણનો ભોગ બનતા હોય છે

[05:05:57] અને રામગુપ્તના જે પત્ની છે

[05:06:04] કે જેનું નામ હતું ધ્રુવસ્વામીની દેવી

[05:06:11] કે જેનું થઈ જતું હોય છે અપહરણ

[05:06:16] ધ્રુસ્વામીની દેવીનું અપહરણ થાય છે ત્યાર

[05:06:19] પછી આ ઘટનાથી સકોના આક્રમણને લીધે રાજ

[05:06:24] પરિવારની એક રાજકન્યા કહી શકો અથવા તો ખાસ

[05:06:29] આબરું કહી શકો કે જેનું અપહરણ થયેલું છે

[05:06:32] જેમાં રામગુપ્ત કદાચ કશું કંઈ કરી નથી

[05:06:35] શકતા આનો ગુસ્સો ચંદ્રગુપ્તમાં જોવા મળતો

[05:06:38] હોય છે ચંદ્રગુપ્ત બીજા જે છે કે જે

[05:06:41] ઉસ્કેરાય અને ખાસ પોતાના ભાઈ જે છે એની

[05:06:44] હત્યા કરતા હોય છે આવી પણ એક લોકવાયકા છે

[05:06:46] કોઈ લોકવાયકામાં એવું પણ કહે છે કે શકોના

[05:06:48] આક્રમણને લીધે રામગુપ્ત મૃત્યુ ઉપાયમાં પણ

[05:06:50] એટલું ચોક્કસથી કહી શકાય કે આ શકોનું

[05:06:52] આક્રમણ થયું અને જે કઈ ઘટનાઓ બની એમાં

[05:06:54] રામગુપ્તે જીવ ગુમાવ્યો હવે ધ્રુવસ્વામીની

[05:06:57] દેવી જે છે એને છોડાવવા માટે ચંદ્રગુપ્ત

[05:06:59] પોતે જાશે સકોના રાજા રુદ્રસિંહ જે છે

[05:07:02] રુદ્રસિંહ ત્રીજા જેની હત્યા કરે છે અને

[05:07:06] સકોને હરાવીને આ ચંદ્રગુપ્ત દ્વિતીય જેને

[05:07:09] વિક્રમાદિત્ય તરીકે પણ આપણે ઓળખીએ છીએ જે

[05:07:12] સકારીનું બિરુધ પણ ધારણ કરશે અને સાથે

[05:07:16] સાથે દોસ્તો આ ધ્રુવસ્વામીની દેવી જે છે

[05:07:18] કે જેમને કેદમાંથી છોડાવશે પણ ખરા ત્યાર

[05:07:22] પછી દોસ્તો આ ચંદ્રગુપ્ત અને

[05:07:24] ધ્રુવસ્વામીની દેવી આ બંનેના લગ્ન થાય છે

[05:07:27] અને એ રચનાને આપણે કહીએ છ દેવી ચંદ્ર

[05:07:33] ગુપ્તમ

[05:07:36] ઓકે ગુપ્ત સામ્રાજ્ય સાથે સંકળાયેલી

[05:07:38] દેવીચંદ્રગુપ્તમની આ જે ગાથા છે કે જેની

[05:07:40] રચના કોણે કરેલી છે તો કે વિશાખા દાતે અ

[05:07:43] ખાસ યાદ રાખવું જરૂરી છે રામગુપ્ત પણ

[05:07:45] સામની અંદર છે ચંદ્રગુપ્ત પણ છે

[05:07:49] ચંદ્રગુપ્તમાં ખાસ યાદ રાખજો ચંદ્રગુપ્ત

[05:07:51] બીજો આવશે અને ધ્રુસ્વામીની

[05:07:54] દેવી

[05:07:58] અહીયા નામ નામમાં તમને આ ચંદ્રગુપ્ત અને

[05:08:01] અહીંયા ધ્રુવસ્વામીની દેવી આ બે નામ તમને

[05:08:04] જોવા મળે છે એટલે હંમેશા જ્યારે

[05:08:05] પ્રાયોરિટી આપવાની થાય તો વિષય વસ્તુમાં

[05:08:08] તમારે ચંદ્રગુપ્ત બીજો લખવાનો થાય અને

[05:08:11] ધ્રુવસ્વામીની દેવી લખવાના થાય તો ખાસ યાદ

[05:08:14] રાખજો ડન છે દોસ્તો તો વિશાખાદત્તની રચના

[05:08:17] છે આવી જ વિશાખાદત્તની એક નાટ્ય રચના છે

[05:08:19] જેનું નામ છે દોસ્તો મુદ્રા રાક્ષસ જે પણ

[05:08:21] ખૂબ જરૂરી છે એની ઉપર પણ ખાસ ફોકસ કરી શકો

[05:08:23] છો સાથે દોસ્તો કામસૂત્રા એવું કહી શકાય

[05:08:27] કે

[05:08:28] મનુષ્ય જીવન જે છે કે જેની અંદર 64 કળાઓ

[05:08:32] જે છે કે જે ખાસ કામસૂત્રની અંદર આપવામાં

[05:08:35] આવેલી છે ને એના રચયિતા એટલે દોસ્તો

[05:08:37] વાતસહેન છે એવું કહી શકાય કે વાતસેનની આ

[05:08:41] રચનાઓ જે છે કે જે વિશ્વ પ્રસિદ્ધ પણ બનતી

[05:08:44] હોય છે અને સાથે સાથે એમાં એક વિશેષ રીતે

[05:08:47] ધાતુકલાનું એક જ્ઞાન પણ આપવામાં આવે છે

[05:08:50] રત્ન પારખવા જે છે એની કળા પણ એની અંદર

[05:08:53] આપવામાં આવેલી છે અને ખાસ એવું કહી શકાય

[05:08:56] કે વાત્સલની આ રચના કે જેને અંગ્રેજીમાં

[05:08:59] ટ્રાન્સલેટ કરનાર કોઈ વ્યક્તિ હોય તો

[05:09:00] રિચાર્ડ બર્ડન બર્ટન કરીને એક વ્યક્તિ જે

[05:09:03] છે કે જે કોઈ વખત પૂછાયેલા છે આઈ થિંક

[05:09:05] લગભગ ક્લાસ થ્રી માં પૂછાયેલા હતા પણ છતાં

[05:09:07] યાદ રાખી શકાય કે સ્ટાર્ટિંગના ફેઝમાં ખાસ

[05:09:10] આનું અંગ્રેજીમાં અનુવાદ કરનાર કોઈ

[05:09:12] વ્યક્તિ હોય તો રિચાર્ડ એફ બર્ટન કરીને એક

[05:09:15] લેખક હતા તો એને પણ તમે યાદ રાખી શકો છો

[05:09:17] તો વાદશાહનું કામસૂત્ર જે ગૃહસ્થ જીવનની

[05:09:20] 64 કલાઓનું પણ વર્ણન કરે છે એ જ પ્રમાણે

[05:09:23] દોસ્તો શુદ્રક જે છે એ પણ ખાસ ખૂબ

[05:09:25] પ્રખ્યાત બનતા હોય છે ને એમનું નું

[05:09:27] મૃચ્ચકટિકમ નામે રચના છે વસંત સેના અને

[05:09:30] ચારુદત્થની વાત જે છે કે જે ખાસ એક રાજકીય

[05:09:33] નાટક બનતું હોય છે અને એ કોની રચના છે? તો

[05:09:36] કે શુદ્રકની ચોક્કસથી યાદ રાખજો. ઓકે

[05:09:39] ગુપ્ત વંશની અથવા તો આ સમયની માહિતીના

[05:09:42] સોર્સીસની અંદર દોસ્તો આર્યભટ્ટ

[05:09:45] હ શૂન્યની શોધ કરનાર વ્યક્તિ

[05:09:50] સૂન્યની શોધ કરનારા એટલે કે દોસ્તો

[05:09:53] આર્યભટ્ટ છે પૃથ્વી પોતાની ધરી ઉપર હે

[05:09:57] પૃથ્વી

[05:09:59] પોતાની ધરી ઉપર ફરે છે

[05:10:03] આવું કહેનાર વ્યક્તિ એનાથી વિશેષ

[05:10:08] તો કે ખાસ એવું પણ કહી શકાય કે આ જ

[05:10:10] આર્યભટ્ટ કે જે પોતે એવું કહે છે કે

[05:10:13] ચંદ્રગ્રહણ જે છે

[05:10:17] એની પાછળ ખરેખર રાહુ કેતુ જવાબદાર નથી તો

[05:10:23] કોણ જવાબદાર છે તો કે પૃથ્વી

[05:10:27] નો પડછાયો જવાબદાર છે કારણ કે સૂર્ય અને

[05:10:30] ચંદ્રની વચ્ચે પૃથ્વી આવી જતી હોય છે નહીં

[05:10:33] કે રાહુ કેતુની ઘટના તો દોસ્ત આ સિદ્ધાંતો

[05:10:36] અત્યારે પણ ખાસ આપણો સાઇન્ટિસ્ટોએ ફુલફિલ

[05:10:39] કરીને આપેલા છે પણ એ સમયે દોસ્તો આર્યભટ્ટ

[05:10:41] પણ આ વાતનું નોલેજ ધરાવતા હોય છે. ગણિતની

[05:10:44] અંદર ખાસ વિશેષ યોગદાન આવા જ એક ખાસ કહી

[05:10:47] શકાય કે સૂર્ય સિદ્ધાંત રજૂ કરનાર

[05:10:50] પંચસિદ્ધાંતિકા રજૂ કરનાર વરાહ મિહિર

[05:10:52] એમનું પણ દોસ્તો ખાસ જબરજસ્ત યોગદાન બનતું

[05:10:55] હોય છે એમને બૃહદ સંહિતા છે

[05:10:57] પંચસિદ્ધાંતિકા છે પંચ સિદ્ધાંતિકાની અંદર

[05:11:00] દોસ્તો સૂર્ય સિદ્ધાંત એટલો જબરજસ્ત રીતે

[05:11:02] એમણે લખેલો છે કે કદાચ અત્યારે પણ સ્પેસ

[05:11:05] સાઈટિસ્ટો જે છે કે જે એ સૂર્ય સિદ્ધાંતના

[05:11:08] મુદ્દાઓને સ્વીકારવા જરૂરી બનતા હોય છે તો

[05:11:10] દોસ્તો આ એ સમયની વાત છે કે આ લગભગ હું

[05:11:13] હું ત્રીજી સદી આજુબાજુ ચર્ચા કરું છું

[05:11:15] એટલે અત્યારથી લગભગ 2200 વર્ષ પહેલા

[05:11:19] બુદ્ધિજીવીઓનો એક વર્ગ ભારતની અંદર સોરી

[05:11:21] 2200 નહી પણ એપ્રોક્સ હું એવું કહી શકું

[05:11:23] કે 2200 નહી પણ 300 એટલે 1700 વર્ષ

[05:11:27] પહેલાની વાત કરું એપ્રોક્સ જી હા દોસ્તો

[05:11:29] 1700 વર્ષ પહેલા આ લોકો જે છે એમની પાસે આ

[05:11:32] નોલેજ હતું તો શ્રેષ્ઠ ભારતીય પ્રાચીન

[05:11:35] ઇતિહાસનું નોલેજ છે આ સાથે દોસ્તો જાતક

[05:11:38] બૃહદ જાતક છે આ બધા પણ મહત્વના સોર્સીસ

[05:11:40] બનેલા છે વિષ્ણુ શર્મા એની વાર વાર્તાઓનો

[05:11:43] સ્ત્રોત તમે જોવ પંચતંત્રની વાર્તાઓ ધી

[05:11:46] બેસ્ટ શ્રેષ્ઠ બનાવેલી છે એમાં પણ કોઈ

[05:11:48] શંકા નથી બહુભૂતિ જે છે એનું માલતી માધવ

[05:11:52] અને ઉત્તરરામ ચરિત જે છે એ પણ ખૂબ

[05:11:54] પ્રખ્યાત છે અને ખાસ એક્ઝામની અંદર તમને

[05:11:56] ઘણી બધી વખત જોડકાઓની અંદર પૂછાઈ પણ

[05:11:58] ગયેલું છે એ જ પ્રમાણે અમરસિંહનો અમરકોષ

[05:12:00] છે કે પછી ખાસ ભરતુહરીનું ત્રણ શતક છે કે

[05:12:03] દંડી જે છે જેનું દસકુમાર ચરિતમ જે છે એ

[05:12:06] પણ ખૂબ પ્રખ્યાત બનતું હોય છે અભિલેખોની

[05:12:08] દ્રષ્ટિએ જોવા જઈએ તો પહેલા બે અભિલેખો

[05:12:11] ઉપર મેજર ફોકસ કરો એક રવિ કીર્તિ જે છે

[05:12:14] એનો એહોલ અભિલેખ છે આ સીધા નામ સાથે

[05:12:17] પૂછાશે અને બીજો હરિસેન જે છે એનો

[05:12:20] અલહાબાદનો લેખ અથવા તો પ્રયાગ પ્રશસ્થી

[05:12:22] લેખ ઓકે હરિસેન જે છે એ

[05:12:26] સમુદ્રગુપ્ત

[05:12:29] એના રાજકવિ હતા

[05:12:33] સમુદ્રગુપ્તે એમને એક બિરુધ આપેલું છે

[05:12:38] કવિ સમ્રાટનું

[05:12:41] તો એ પણ યાદ રાખો આ હરિસેણ જે છે એની આ

[05:12:46] પ્રયાગ પ્રશસ્તિ

[05:12:51] કઈ ભાષામાં છે?

[05:12:55] દોસ્તો એની ભાષા ખાસ યાદ રાખો

[05:13:00] સંસ્કૃતમાં છે કઈ લેંગ્વેજમાં છે દોસ્તો

[05:13:02] સંસ્કૃતમાં એ પણ યાદ રાખવું જરૂરી બને છે

[05:13:06] અને સાથે દોસ્તો મહરોલી

[05:13:09] મહોરલીનો જે લો સ્તંભ

[05:13:11] કે જે

[05:13:14] ચંદ્રગુપ્ત

[05:13:17] બીજો એટલે કે ચંદ્રગુપ્ત દ્વિતીય જે છે

[05:13:19] એના સમયમાં લખાયેલો છે અને આ મહોરલનો લો

[05:13:22] સ્તંભ જે છે કે જેને હજી સુધી કાટ લાગેલો

[05:13:25] નથી એટલે આમ જોવા જાય તો આ સમયની વિજ્ઞાન

[05:13:27] ટેકનોલોજીનો પણ સારો નમૂનો કહી શકાય

[05:13:30] જૂનાગઢનો જે શિલાલેખ જે છે જેમાં ખાસ

[05:13:32] અશોકનો શિલાલેખ છે આમ તો પણ એની ઉપર

[05:13:35] સ્કંદગુપ્તના સમયમાં લખાણ લખાતું હોય છે

[05:13:39] તો એ પણ ખૂબ સારા માહિતીના સોર્સસ બનતા

[05:13:41] હોય છે જેમાં સુદર્શન તળાવની વાત છે અને

[05:13:43] સાથે સાથે સ્કંદગુપ્તના સમયમાં હૂણોના

[05:13:45] આક્રમણનો પણ આપણે રેફરન્સ મળતો હોય છે તો

[05:13:48] એ ડેટાબેસ પણ કામનો બનતો હોય છે મંદસરનો

[05:13:50] અભિલેખ પણ ખાસ ગુપ્તકાળની કેટલીક ડીટેલ

[05:13:53] આપે છે એ જ પ્રમાણે ભીતરી સ્તંભ જે છે એ

[05:13:56] પણ આપણને ઇન્ફોર્મેશનના સોર્સીસ બનતા હોય

[05:13:59] છે તો આવા અનેક સોર્સીસ જે છે કે જેના

[05:14:01] માધ્યમથી એવું કહી શકાય કે આ ગુપ્ત

[05:14:03] સામ્રાજ્યના શાસકો જે છે એના સમયકાળ અને

[05:14:06] ખાસ એ સમયની રાજકીય ઘટનાઓથી લઈને દરેક

[05:14:08] વસ્તુના ઇન્ફોર્મેશન આપણને આ લેખો માંથી

[05:14:11] આજે કહી શકાય કે અલગ અલગ પુરાતત્વીય

[05:14:13] સ્ત્રોતમાંથી આપણને માહિતીઓ પ્રાપ્ત થાય

[05:14:16] છે અને દોસ્તો આ શાસકોની જ્યારે ઐતિહાસિક

[05:14:19] બાબતો ઉપર આપણે ચર્ચા કરીએ તો દોસ્તો ન

[05:14:21] ભૂતો ન ભવિષ્યતી એવા ડેટાબેઝ જે છે આપણને

[05:14:24] ખાસ આમાંથી પ્રાપ્ત થતા હોય છે ચલો દોસ્તો

[05:14:27] હવે આપણે ગુપ્ત શાસકોને ચર્ચામાં લેવા

[05:14:28] માટે જવા છે ગુપ્ત શાસકોની અંદર પહેલી

[05:14:30] શરૂઆત જે છે દોસ્તો એવું કહેવાય કે

[05:14:32] શ્રીગુપ્તથી થાય છે ખાસ યાદ રાખો દોસ્તો

[05:14:34] ગુપ્ત સામ્રાજ્યના સ્થાપક અને વાસ્તવિક

[05:14:37] સ્થાપક આ બે શબ્દોમાં એક તફાવત બનશે એવું

[05:14:40] કહેવાય છે દોસ્તો ગુપ્ત સામ્રાજ્યના જે

[05:14:41] સ્થાપક હતા જેનું નામ હતું શ્રીગુપ્ત પણ

[05:14:45] ખાસ પ્રશ્ન પૂછે કે ગુપ્ત સામ્રાજ્યના

[05:14:47] વાસ્તવિક સ્થાપક કોણ તો ત્યાં તમારે યાદ

[05:14:50] રાખવાનું થશે ચંદ્રગુપ્ત પહેલો ચંદ્રગુપ્ત

[05:14:53] પ્રથમ કઈ રીતે ટૂંકમાં એમને બે અલગ અલગ

[05:14:56] નામ આપવામાં આવતા હોય છે તો એનું કારણ છે

[05:14:59] કે શ્રીગુપ્તે જ્યારે સામ્રાજ્યની શરૂઆત

[05:15:01] કરી તો બેઝિક નાના પાયા ઉપર હજી આ

[05:15:03] સામ્રાજ્યનો ઉદય થયેલો છે કારણ કે અગાઉ તો

[05:15:06] કુષાણોના સામંત તરીકે હતા હવે ધીરે ધીરે

[05:15:09] ધીરે ધીરે ધીરે એમને સત્તા પોતાના હાથમાં

[05:15:12] લીધી છે કારણ કે લગભગ એવું કહી શકાય કે

[05:15:15] જેમ જેમ તમે ચોથી સદીમાં પહોંચો છો એમ

[05:15:18] ચોથી સદીમાં પહોંચતાની સાથે કુષાણ વંશ જે

[05:15:22] છે એ પણ પતન તરફ વયો જતો હોય છે સાત વાહનો

[05:15:24] જે છે એનું પણ પતન થઈ જતું હોય છે અને

[05:15:26] ભારત લેવલે જે મોટા સામ્રાજ્યો હતા એ લગભગ

[05:15:29] મોટા ભાગના પોતાનું અસ્તિત્વ ગુમાવી

[05:15:31] ચૂકેલા છે ફરી પાછા છૂટા છવાયા અલગ અલગ

[05:15:33] અલગ અલગ સામ્રાજ્યો છે એમાં એક નાનકડી

[05:15:36] શરૂઆત જે છે જે કરે છે શ્રીગુપ્ત

[05:15:39] શ્રીગુપ્ત પછી નેક્સ્ટ ગાદી ઉપર આવતા હોય

[05:15:42] છે દોસ્તો ઘટોત્કચ મહારાજ ઓલમોસ્ટ એવું

[05:15:45] કહી શકાય કે મહારાજ ઘટોત્કચ જે છે એમનું

[05:15:47] એવડું મોટું ઐતિહાસિક મહત્વ નથી બનેલું પણ

[05:15:51] ખાસ ક્રમની અંદર જ્યારે શાસકોની વંશાવલીની

[05:15:54] અંદર યાદ રાખો છો તો ચોક્કસથી યાદ રાખવા

[05:15:56] જરૂરી બને છે મહારાજ ઘટોત્કચ પછી જે

[05:15:59] વ્યક્તિ ગાદી ઉપર આવશે કે જેનું નામ છે

[05:16:01] ચંદ્રગુપ્ત પ્રથમ જેવા ચંદ્રગુપ્ત પ્રથમ

[05:16:04] ગાદી ઉપર આવશે ને ઉત્તર ભારતમાં એક પછી એક

[05:16:06] એક પછી એક એક પછી એક પ્રદેશો જીતતા જાય છે

[05:16:09] ને એમાં એટલું એવું પણ કહેવાય છે કે લીછવી

[05:16:13] સાથેના એમના જે લગ્ન સંબંધો જે છે એ

[05:16:16] મદદરૂપ થતા હોય છે કારણ કે લીછવીની રજા

[05:16:20] રાજકુમારી હતા જેનું નામ હતું કુમારદેવી

[05:16:22] એમની સાથે એમના લગ્ન થતા હોય છે એ શાસક

[05:16:25] તરીકે જ્યારે ખાસ એમને કોઈ રાજનૈતિક

[05:16:27] સંબંધનું લાભ મળે તો ઉત્તર ભારતમાં

[05:16:30] લીછવીનું એક રાજનૈતિક મહત્વ હતું આનો સીધો

[05:16:34] લાભ જે છે કે જે કોને પ્રાપ્ત થાય છે

[05:16:36] ચંદ્રગુપ્ત પ્રથમને અને ઉત્તર ભારતની અંદર

[05:16:38] જબરજસ્ત સામ્રાજ્ય એમણે ડેવલપ કરવાનો

[05:16:40] પ્રયત્ન કર્યો એના પછી નેક્સ્ટ પેઢી આવે

[05:16:43] છે કે જે કદાચ હું એવું કહું કે ન ભૂતો ન

[05:16:46] ભવિષ્યતી કેમ તો કે ભારતની અંદર સામ્રાજ્ય

[05:16:49] વિસ્તાર કરવાની ચાલુ કરે વાહે વળીને

[05:16:52] જોવાનું જ નથી થાતું દોસ્ત કોણ આવે છે તો

[05:16:55] કે ચંદ્રગુપ્ત પ્રથમ પછી સાહેબ આવતા હોય

[05:16:57] છે સમુદ્રગુપ્ત અને સમુદ્રગુપ્ત આવે તો

[05:17:01] એમના માટે ખાસ અલગ અલગ બિરુદો પ્રાપ્ત થાય

[05:17:04] એક તો લીચવી દોહિત્ર કારણ કે લીચવીના

[05:17:06] રાજકુમારી કુમારદેવીના પુત્ર હતા હતા તો

[05:17:08] લીછવી દોહિત્રી તરીકે આપણે ઓળખ્યા એ જ

[05:17:11] પ્રમાણે આ સમુદ્રગુપ્ત જે છે કે જે ઉત્તર

[05:17:13] ભારત દક્ષિણ ભારત ભારતની બાદી બાજુની

[05:17:16] સીમાઓ જે છે કે જે કબ્જે કરવા સામ્રાજ્ય

[05:17:19] વિસ્તાર કરવામાં પોતે ખૂબ સારો પ્રયત્ન

[05:17:21] કરે છે અને છેક શ્રીલંકા સુધી એમની સત્તા

[05:17:24] ફેલાયેલી કારણ કે શ્રીલંકાની અંદર રાજા

[05:17:26] મેઘવર્ણ જે છે એ પણ એના આધિપત્ય હેઠળ હતા

[05:17:29] ઉત્તર ભારત જે છે એની અંદર ખૂબ સારી

[05:17:31] સામ્રાજ્ય છે દક્ષિણમાં ખુબ ખારું

[05:17:33] સામ્રાજ્ય છે તો એને એક બિરુદ પણ મળ્યું

[05:17:35] છે કે સાત સમુદ્રનું પાણી પીનારા

[05:17:38] તો એ પણ કોને કહેવાય છે સમુદ્રગુપ્તને આમ

[05:17:40] તો બીજું પણ એક બિરુધ છે ભારતનો નેપોલિયન

[05:17:43] પણ ખરેખર જોવા જઈએ તો નેપોલિયન પછી થયો

[05:17:46] નેપોલિયનની તો અમુક યુદ્ધોની અંદર

[05:17:48] નિષ્ફળતા પણ રહેલી છે પણ સમુદ્રગુપ્તની એક

[05:17:51] પણ નિષ્ફળતાનો ઉલ્લેખ નથી આપણી પાસે તો

[05:17:53] એનો અર્થ એવો કહી શકાય કે નેપોલિયનની

[05:17:55] સરખામણી તમે સમુદ્રગુપ્ત સાથે કરો

[05:17:57] સમુદ્રગુપ્તની સરખામણી નેપોલિયન સાથે કરો

[05:18:00] એ મારી દ્રષ્ટિએ યોગ્ય નથી પણ છતાં હવે

[05:18:03] તમે એક્ઝામ દેવા બેઠા છો પલાડું છે તો

[05:18:06] મુંડાવાનું તો છે તો ફરજિયાત પણ યાદ

[05:18:09] રાખવું પડશે ઓકે આગળ જોઈએ કે સમુદ્રગુપ્ત

[05:18:13] પછી ગાદી ઉપર આવતા હોય છે ખરેખર રામગુપ્ત

[05:18:16] પણ બહુ બેઝિક ઇતિહાસ છે એમાં ઉપર કોઈ ખાસ

[05:18:20] ઇન્ફોર્મેશન એવડી બધી ડિટેલિંગમાં મળતી

[05:18:23] નથી પણ રામગુપ્ત જે છે એ ટૂંક સમયમાં પોતે

[05:18:26] ગાદી ગુમાવતા હોય છે અને ગાદી એમના જ ભાઈ

[05:18:28] એટલે કે ચંદ્રગુપ્ત બીજાને મળતી હોય છે જે

[05:18:31] જાહો જલાલી વધારે છે કારણ કે સામ્રાજ્ય

[05:18:33] વિસ્તાર તો થઈ ગયો છે હવે તો કે જે રાજ્ય

[05:18:36] જે છે એની આર્થિક સમૃદ્ધિ વધારવાનો

[05:18:38] પ્રયત્ન થશે બંદર વિસ્તારો પોતાના અધિકાર

[05:18:41] ક્ષેત્રમાં લેતા હોય છે ગુજરાતની દરિયાઈ

[05:18:43] સીમા પોતાના અધિકાર ક્ષેત્રમાં રહેશે અને

[05:18:45] ચંદ્રગુપ્ત દ્વિતીય જેને વિક્રમાદિત્ય

[05:18:47] તરીકે પણ આપણે ઓળખો છો કેમ તો કે વિદેશી

[05:18:50] પ્રજાને પોતે હરાવશે સકોને હરાવશે સખારી

[05:18:53] પણ કહેવાશે અને વિક્રમાદિત્યનું બિરુધ પણ

[05:18:55] એમને મળતું હોય છે તમે જે વિક્રમ વેતાલની

[05:18:57] જે વાર્તાઓ સાંભળો છો ને એ આ ચંદ્રગુપ્ત

[05:18:59] બીજાની છે ચંદ્રગુપ્ત દ્વિતીયની છે.

[05:19:02] ત્યારથી આગળ જઈએ દોસ્તો તો એના પછી એમના

[05:19:05] પુત્ર આવતા હોય છે કુમારગુપ્ત કુમારગુપ્ત

[05:19:07] ગાદી આ ઉપર આવતા હોય છે તો કહી શકાય કે

[05:19:10] ઓક્સફોર્ડ ઓફ મહાયાન એટલે કે દોસ્તો

[05:19:12] નાલંદા વિશ્વવિદ્યાપીઠ જે છે એનું નિર્માણ

[05:19:15] થાય છે અને નાલંદા જે છે કે જે પણ ખાસ

[05:19:17] શિક્ષણનું એ ખૂબ મહત્વનું કેન્દ્ર બનતું

[05:19:19] હોય છે એના પછી દોસ્તો નેક્સ્ટ આપણે

[05:19:22] ચર્ચામાં લેતા હોય છીએ સ્કંદગુપ્ત કે જે

[05:19:25] ગુપ્ત સામ્રાજ્યના છેલ્લા શક્તિશાળી શાસક

[05:19:28] છે ફરીથી રિપીટ કરું છું છેલ્લા શાસક નથી

[05:19:30] છેલ્લા શક્તિશાળી શાસક છે કારણ કે એમના

[05:19:34] પછી જે છે સામ્રાજ્ય ડે બાય ડે દિવસે દાળે

[05:19:37] નબડું પડતું જતું હોય છે અને ખરેખર છેલ્લા

[05:19:39] ગુપ્ત શાસક તરીકે કોને ઓળખવામાં આવતા હોય

[05:19:42] છે તો વિષ્ણુગુપ્તને એ યાદ રાખો ઓકે

[05:19:45] વિષ્ણુગુપ્તનું નામ આવે છે તો ખાસ એક

[05:19:47] મહત્વની વાત કહી દઉં કે મોટા ભાગના જે કંઈ

[05:19:49] ગુપ્ત શાસકો જે છે એ શું છે તો કે પરમ

[05:19:52] ભાગવત છે

[05:19:56] પરમ ભાગવત એટલે શું? તો કે સાહેબ ભગવાન

[05:19:59] વિષ્ણુને માનનારા

[05:20:05] ભગવાન વિષ્ણુને માનનારા છે સાથે એ પણ યાદ

[05:20:09] રાખો કે આ ગુપ્ત શાસકો જે છે એમનું

[05:20:13] રાજચિન્હ

[05:20:15] કે જે કયું બનતું હોય છે

[05:20:18] તો કે ગરુડ એ પણ જરૂરી બનશે તમારા માટે

[05:20:21] ખાસ યાદ રાખવું એનાથી વિશેષ દોસ્તો શું

[05:20:24] વાત કરીએ તો ગુપ્ત શાસકો જે છે એની જે કઈ

[05:20:27] આપણી પાસે ઇન્ફોર્મેશન મળતી ગઈ એક પછી એક

[05:20:29] એક પછી એક ડેટાબેઝ જે આપણને પ્રાપ્ત થતો

[05:20:31] ગયો એમાં અલગ અલગ અલગ અલગ શાસકોની ડિટેલ

[05:20:34] ઇન્ફોર્મેશન પણ યાદ રાખવી જરૂરી છે. મેં

[05:20:37] ચાર્ટના માધ્યમથી જસ્ટ ખાલી એક એક શાસકોની

[05:20:39] સિક્વન્સ કે પહેલા મેં તમને શ્રીગુપ્ત

[05:20:41] કીધા પછી ઘટોતક પીધા પછી ચંદ્રગુપ્ત પ્રથમ

[05:20:43] કીધા પછી સમુદ્રગુપ્ત કીધા એના પછી

[05:20:46] રામગુપ્ત ખરેખર હતા રામગુપ્ત જે છે ટૂંક

[05:20:48] સમયમાં અસ્તિત્વ ગુમાવશે તો ચંદ્રગુપ્ત

[05:20:50] બીજો આવશે એના પછી કુમારગુપ્ત આવશે

[05:20:52] સ્કંદગુપ્ત આવશે અને છેલ્લે અંતિમ શાસક

[05:20:55] કારણ કે વચ્ચે જે છે અનંત વચ્ચે કેટલાક

[05:20:57] શાસકો આવીને વયા જાય આ સ્કંદગુપ્તને શું

[05:21:00] કહેશું આપણે

[05:21:02] છેલ્લા

[05:21:04] શક્તિશાળી

[05:21:08] પણ છેલ્લા કહેશે તો તો વિષ્ણુગુપ્ત એ પણ

[05:21:12] યાદ રાખશું આપણે ચાલો તો આ ગુપ્ત શાસકો જે

[05:21:16] છે એની એક મે તમને એકદમ શોર્ટ એન્ડ

[05:21:18] સ્વીટમાં આપણે મૂવી પહેલાનું ટ્રેલર જોતા

[05:21:20] હોય એમ મેં તમને એક હાઈલાઈટ આપી છે હવે એક

[05:21:23] એક શાસકો ઉપર આપણે ડીટેલ સ્ટડી કરતા જઈએ

[05:21:26] તો ગુપ્તવંશના ઉદયની મેં તમને વાત કરેલી

[05:21:28] કે દક્ષિણમાં સાહેબ સાત વાહનોનો એક સારો

[05:21:30] દબદબો હતો ઉત્તરમાં કુષાણોનો સારો દબદબો

[05:21:33] હતો શકોનો પણ પશ્ચિમ ભારતનો સારો એવો

[05:21:36] દબદબો છે આ ત્રણ મોટી રાજનૈતિક સત્તા હતી

[05:21:39] ને એ ઈસવીસન પૂર્વેની જે પ્રથમ સદીથી લઈને

[05:21:42] 400 વર્ષનો સમય એટલે કે ઈસવીસન પૂર્વની

[05:21:44] ત્રીજી સદી સુધી સારો એવો દબદબો રહ્યો પણ

[05:21:48] આફ્ટર એના પછી સાત વાહનો જે છે એમનું પતન

[05:21:52] પતન થતું હોય છે કુષાણો જે છે એમનો પણ અંત

[05:21:54] થઈ જતો હોય છે અને ગુપ્તો જે છે એ ઓલરેડી

[05:21:57] એવું કહેવાય છે કે કુષાણોના જ સામંત તરીકે

[05:22:00] પોતે કામ કરતા સામંત એટલે કે હું એક રાજા

[05:22:02] હોય ને મારા અલગ અલગ નાના નાના પ્રદેશો એ

[05:22:05] પ્રદેશોનો વહીવટ મેં કોઈ વ્યક્તિને કોઈ

[05:22:08] સોપેલો હોય તો એ મારા સામંત કહી શકાય કે

[05:22:10] મેં 10 ગામનો 50 ગામનો 100 ગામનો 5હ000

[05:22:13] ગામનો વહીવટ કોઈને સોપેલો હોય તો એ મારા

[05:22:16] વતી વહીવટી કાર્ય સંભાળતા હોય તો એને શું

[05:22:18] કહી શકાય સામંત તો એ તો સામંત તરીકે

[05:22:21] જવાબદારી સંભાળતા હોય છે એવું કહેવાય છે

[05:22:24] કે ગુપ્તોની શરૂઆત જે છે એ ધીરે ધીરે ધીરે

[05:22:28] ધીરે થાય છે

[05:22:30] પહેલા એવું કહેવાય કે શ્રીગુપ્ત દ્વારા

[05:22:33] સામ્રાજ્યની શરૂઆત થઈ

[05:22:35] શ્રીગુપ્તે જ્યારે સામ્રાજ્યની સ્ટાર્ટ

[05:22:37] કર્યું છે શરૂઆત કરેલી છે તો ધીરે ધીરે

[05:22:40] ધીરે એમની સામ્રાજ્યમાં શક્તિમાં વધારો

[05:22:41] થાય છે આ સમયની અંદર કળા સંસ્કૃતિમાં ખૂબ

[05:22:46] સારું ડેવલપમેન્ટ જોવા મળતું હોય છે કારણ

[05:22:48] કે એવું કહી શકાય

[05:22:51] કે અજંતાની ગુફાઓની વાત કરીએ

[05:22:58] અજંતાની ગુફા

[05:23:01] કે પછી મંદિર નિર્માણ

[05:23:08] આ બંનેની અંદર ગુપ્તોનો એક વિશેષ ફાળો છે

[05:23:11] બીજું તો કે સાહિત્ય

[05:23:14] એમાં પણ વિશેષ રીતે

[05:23:18] સંસ્કૃત સાહિત્ય એમાં પણ ગુપ્તોનો જબરજસ્ત

[05:23:22] દબદબો છે તો દોસ્ત ખાલી અહીથી જ કામ પતે

[05:23:25] છે તો કે ના વિજ્ઞાન ટેકનોલોજીની દોસ્ત

[05:23:28] વાત કરવામાં આવે તો વિજ્ઞાન ટેકનોલોજીમાં

[05:23:30] પણ ખાસ આ સમયનો એક જબરજસ્ત ફાળો બનતો હોય

[05:23:34] છે ધેટ્સ વાય આ ગુપ્ત સામ્રાજ્યને આપણે

[05:23:36] શું કહીએ છીએ તો કે સુવર્ણ યુગ ભારતનો

[05:23:39] સુવર્ણ યુગ કહેવાય છે પણ દોસ્ત ખાસ યાદ

[05:23:41] રાખજો

[05:23:44] તમારી પાસે બે ઓપ્શન બને છે આપ ગુપ્ત

[05:23:47] સામ્રાજ્યને સુવર્ણ યુગ સાબિત કરો છો એમાં

[05:23:49] મને કોઈ વાંધો નથી કારણ કે સાહિત્યિક

[05:23:51] રચનાઓ શ્રેષ્ઠ છે કલ્ચર જે છે જબરજસ્ત

[05:23:55] ડેવલપ થયેલું છે આ જ સમયમાં દોસ્તો તમને

[05:23:58] જે વિજ્ઞાન ટેકનોલોજીના જે નમૂનાઓ મળ્યા

[05:24:00] છે એ પણ શ્રેષ્ઠ મળેલા છે પણ માની લ્યો કે

[05:24:03] તમારી ઉપર એવી જવાબદારી છે કે મારે આને

[05:24:05] સુવર્ણયુગ સાબિત કરવો નથી તો તો દોસ્ત

[05:24:08] સમાજની જ્યારે વાત કરવામાં આવે

[05:24:14] તો આ સમયના સામાજિક માહિતીઓના ડેટા ઉપરથી

[05:24:17] આપણને સુવર્ણ યુગ જે છે

[05:24:24] કહી શકાતો નથી

[05:24:27] શું કામ તો કે ગુપ્તકાલીન સમાજ જે છે ને

[05:24:30] એમાં અસમાનતાઓ તમને ને મોટા પ્રમાણમાં

[05:24:33] જોવા મળશે વર્ણ વ્યવસ્થાના ભેદ જે છે એ

[05:24:36] મોટા પ્રમાણમાં જોવા મળશે તો એના આધાર ઉપર

[05:24:40] જ્યારે આપ ખાસ વાત કરો છો

[05:24:43] તો સુવણયુગ કહી શકાતો નથી અસમાનતાઓ

[05:24:47] મહિલાઓની સામાજિક સ્થિતિ નબળી જોવા મળે છે

[05:24:51] કમ્પેરેટીવલી

[05:24:53] ઘણા બધા નુકસાનકારક બાબતો અહીયા જોવા

[05:24:55] મળેલી છે કુરિવાજો ફેલાઈ ગયેલા છે તો

[05:24:58] દોસ્ત એ સમાજની દ્રષ્ટિએ જો આપ અહિયા જોવો

[05:25:01] તો સુવર્ણ યુગ નથી બાકી લગભગ બધા પાસા ઉપર

[05:25:05] આપ સુવર્ણ યુગ સ્થાપિત કરી શકો છો ધન છે

[05:25:08] દોસ્તો ચાલો એક એક વસ્તુ જોતા જાય તો કે

[05:25:11] પહેલી શરૂઆત મેં તમને કીધી પ્રથમ શાસક કોણ

[05:25:13] હતા તો કે પ્રથમ શાસક હતા શ્રીગુપ્ત એના

[05:25:16] પછી કોણ આવે છે તો કે ખટોત્કચ ચીની યાત્રી

[05:25:19] ઈચસિંગ એના ઉલ્લેખ અનુસાર એવું કહી શકાય

[05:25:22] કે મહારાજ શ્રીગુપ્ત જે છે કે જેને ચીની

[05:25:25] યાત્રીઓ માટે મંદિર પણ બનાવરાવેલું હતું

[05:25:27] એમના રહેવા માટેની એક સારી ધાર્મિક

[05:25:29] પરંપરાઓ માટેની એક સાર વ્યવસ્થા કરી આપેલી

[05:25:31] છે વિહારો બંધાવી આપેલા છે તો ભાઈ બેસ્ટ

[05:25:34] કામ કર્યું છે પુરાણો જેમાં આપણે કીધું ને

[05:25:37] કે ભાઈ ઘણા બધા પુરાણો જે છે એમાંથી પણ

[05:25:38] આપણે ગુપ્તકાળની ઇન્ફોર્મેશન મળી છે તો

[05:25:41] દોસ્તો એ પુરાણોના વિષયવસ્તુ અનુસાર

[05:25:44] એમાંથી જે ડેટાબેઝ મળ્યો છે એમાં માહિતી

[05:25:47] એવી મળે છે કે ગુપ્તો ક્યા ક્યા

[05:25:49] પ્રદેશોમાં ખાસ એમનું સામ્રાજ્ય હતું તો

[05:25:52] દોસ્ત ગંગા યમના બેસીન વિસ્તાર જે છે એની

[05:25:55] અંદર એમનું સામ્રાજ્ય હતું એનાથી સાથે

[05:25:57] સાથે પ્રયાગરાજ જે છે ન્યાં પણ એમનું

[05:26:00] સામ્રાજ્ય હતું હતું અયોધ્યા ક્ષેત્ર જેને

[05:26:02] સાકેત તરીકે ઓળખવામાં આવે છે ત્યાં પણ

[05:26:04] સામ્રાજ્ય હતું મગધ ક્ષેત્ર ત્યાં પણ

[05:26:06] એમનું સામ્રાજ્ય હતું તો આ સા પુરાણોમાંથી

[05:26:10] એમની પ્રાદેશિક માહિતી પણ પ્રાપ્ત થાય છે

[05:26:13] વિધાનોમાં પૂછી શકે સંભાવના ખરી તો યાદ

[05:26:16] રાખીને જવાય કારણ કે એનસીઆરટી નું સીધું

[05:26:18] સેન્ટેન્સ બને છે ઓકે હવે સાહેબ ગુપ્ત

[05:26:21] સામ્રાજ્યનો ઉદય થઈ ગયો શરૂઆત થઈ ગઈ છે એક

[05:26:24] એક શાસકો ઉપર ફોકસ કરવાનો પ્રયત્ન કરીએ તો

[05:26:28] પહેલી શરૂઆત કરીશું ચંદ્રગુપ્ત

[05:26:32] પ્રથમ

[05:26:34] પહેલા તો યાદ રાખો દોસ્તો ચંદ્રગુપ્ત

[05:26:36] પ્રથમને જ્યારે આપ તૈયાર કરો છો

[05:26:39] તો એક શાસક તરીકે ચંદ્રગુપ્ત વિશે એવું

[05:26:41] કહેવાય કે જ્યારે એમનો રાજ્યાભિષેક થાય છે

[05:26:50] તો ઈસવીસન

[05:26:52] 31920 નો જે સમય છે અહીંથી એક શરૂઆત થશે

[05:26:59] ગુપ્ત સૌવંતની

[05:27:02] તએને ખાસ યાદ રાખો

[05:27:06] લીછવી

[05:27:09] એના રાજકુમારી જે હતા

[05:27:15] જેનું નામ હતું કુમારદેવી

[05:27:20] જેમની સાથે એમના લગ્ન થયેલા હતા અને આ

[05:27:24] રાજકુમારી કુમારદેવીને પોતે

[05:27:28] વીટી પહેરાવતા હોય

[05:27:30] એવા સિક્કાઓ પણ મળી આવેલા છે ગુપ્તકાળમાં

[05:27:35] સોનાના સિક્કાઓ ઘણા બધા મળેલા છે સાથે

[05:27:38] દોસ્તો યાદ રાખીએ કે ચંદ્રગુપ્ત પ્રથમ જે

[05:27:42] છે કે જેણે

[05:27:46] ઉત્તર ભારત

[05:27:49] એની અંદર સામ્રાજ્ય વિસ્તાર જે છે બહુ

[05:27:53] શ્રેષ્ઠ રીતે કરેલો છે એટલે માટે એમને

[05:27:56] આપણે શું શું કહે છે?

[05:27:58] તો કે ગુપ્ત સામ્રાજ્યના

[05:28:04] વાસ્તવિક

[05:28:06] સ્થાપક કહીએ છીએ. આ પણ ખાસ યાદ રાખી શકાય.

[05:28:10] ચંદ્રગુપ્ત પહેલો જે છે ચંદ્રગુપ્ત પ્રથમ

[05:28:13] જે છે એમના વિશે જે કાંઈ ઇન્ફોર્મેશન

[05:28:15] આપણને મળે છે એમાં ખાસ એક ઉલ્લેખ એવો પણ

[05:28:18] મળે છે કે એમના જે પુત્ર હતા

[05:28:21] જેનું નામ હતું સમુદ્રગુપ્ત

[05:28:25] સમુદ્રગુપ્તની મોટા ભાગની જે માહિતી જે છે

[05:28:27] ને એ આપણને પ્રાપ્ત થાય છે પ્રયાગ

[05:28:30] પ્રશસ્તિ લેખમાંથી

[05:28:36] આ પ્રયાગ પ્રશસ્તિ લેખની રચના કરેલી હતી

[05:28:41] હરિસેણ દ્વારા અને આ પ્રયાગ પ્રશસ્તિ

[05:28:44] લેખમાં એક ઇન્ફોર્મેશન મળે છે કે

[05:28:48] સમુદ્રગુપ્ત જે છે કે જે

[05:28:52] લીછવી દોહિત્ર તરીકે પણ ઓળખાય છે એનો અર્થ

[05:28:56] શું થયો સાહેબ તો કે લીછવીની રાજકુમારી

[05:28:59] કુમારદેવીના પુત્ર હતા જેનું નામ છે

[05:29:02] સમુદ્રગુપ્ત અને લીછવીના ભાણેજ હતા બસ આવો

[05:29:05] એક ડેટાબેસ આપણને પ્રાપ્ત થાય છે તો

[05:29:08] ચંદ્રગુપ્ત પ્રથમ એપ્રોક્ 31920 કારણ કે

[05:29:11] 319 પણ લખે છે અને 320 પણ લખે છે એટલે

[05:29:15] આપણે બેય સાથે લઈને ચાલો 31920 ની અંદર

[05:29:18] ગાદી ઉપર આવતા હોય છે એમના પિતા જે હતા

[05:29:20] એનું નામ હતું ઘટોતકચ ગાદી ઉપર આવ્યા છે

[05:29:23] ખાસ વાસ્તવિક સ્થાપક માનવામાં આવે છે મેં

[05:29:25] તમને પહેલા કહી દીધેલું છે લીછવીની

[05:29:28] રાજકુમારી કુમારદેવી સાથે એમના લગ્ન પણ

[05:29:30] થયેલા હતા સાથે ઉત્તર ભારતમાં લીછવીનું એક

[05:29:34] રાજનૈતિક મહત્વ હતું એનો સીધો લાભ મળે છે

[05:29:37] અહીંયા કુમારદેવી અને આ ચંદ્રગુપ્ત જે છે

[05:29:39] એમનો એક સોનાનો સિક્કો પણ મળી આવેલો છે

[05:29:42] જેમાં ખાસ એમના રાજનૈતિક જીવનની સાથે

[05:29:44] વૈવાહિક જીવનની પણ ઇન્ફોર્મેશન મળે છે કે

[05:29:47] કુમારદેવીને વીટી પહેરાવતા હોય એવા પણ

[05:29:49] સિક્કા છે નિરાતે સિક્કો જોશો તો તમને ચાર

[05:29:51] પાંચ વાર જોશો તો વીટી મળશે હા થોડુંક ઝૂમ

[05:29:54] કરીને જોવું પડશે હા ઓકે ચંદ્રગુપ્ત પ્રથમ

[05:29:57] અને કુમારદેવી જે છે એના સિક્કાઓમાં ખાસ

[05:29:59] કુમારદેવીને માટે લીચ્છવી નામનો પણ ઉલ્લેખ

[05:30:02] જોવા મળેલો છે અને સાથે સાથે વેટી

[05:30:04] પહેરાવતા હોય એવી આકૃતિ પણ તમને જોવા મળે

[05:30:07] છે મેં તમને વાત કરી દીધેલી સાથે દોસ્તો

[05:30:10] વાત કરીએ તો ચંદ્રગુપ્તના જે પુત્ર કે

[05:30:14] જેનું નામ શું હતું તો કે સમુદ્રગુપ્ત

[05:30:16] જેનો અલહાબાદનો પ્રયાગ પ્રશસ્તિ લેખક જે

[05:30:18] છે કે જેમાં લખેલું છે કે લીચ્છવી દોહિત્ર

[05:30:21] છે અને પિતા ચંદ્રગુપ્ત પ્રથમ હતા તો આ

[05:30:24] સ્પષ્ટ રીતે આપણને દેખાડે છે કે ભાઈ

[05:30:26] અહીંયા જે રાજાની વાત કરીએ છીએ ચંદ્રગુપ્ત

[05:30:28] પ્રથમની જે આપણે વાત કરી રહ્યા છીએ આ જે

[05:30:30] શાસક જે છે એમના પુત્ર જેને ભારતના

[05:30:33] નેપોલિયન કહીએ છીએ સાત સમુદ્રનું પાણી

[05:30:35] પીનારા પણ કહીએ છીએ એ જ વ્યક્તિ કે જે

[05:30:38] ખરેખર એક મહાન વ્યક્તિત્વ બનતું હોય છે

[05:30:41] અને એમ વ્યક્તિત્વ વિશે ખાસ હરિસેણ દ્વારા

[05:30:45] લખવામાં આવ્યું છે સંસ્કૃતની અંદર એ લેખ

[05:30:48] લખવામાં આવ્યો છે પ્રયાગ પ્રશસ્તિ લેખ જે

[05:30:50] છે જેમાં એવું કહેવાયું છે કે આ રાજા જે

[05:30:53] છે કે જે પોતે લીછવીના ભાણેજ પણ હતા તો આ

[05:30:58] લીછવી દોહિત્ર તરીકે આપણે ઓળખીએ છીએ

[05:31:01] ચંદ્રગુપ્ત પ્રથમ જે છે કે જેના

[05:31:04] સામ્રાજ્યની શરૂઆત થતાની સાથે એવું કહી

[05:31:06] શકાય કે ગુપ્ત સવંતની પણ શરૂઆત થાય છે એ

[05:31:11] પ્રથમ એવા શાસક કહી શકાય ગુપ્તકાળની અંદર

[05:31:13] કે જેણે મહારાજા ધિરાજ ધામ ધારણ કર્યું છે

[05:31:16] હવે આ શબ્દ સમજો મહારાજા

[05:31:21] ધિરાજ

[05:31:24] શું કામ ભાઈ આવું નામ ધારણ કરે તો એનું

[05:31:26] કારણ સમજો આજે છે ને પોતાની જાતને અન્ય

[05:31:30] રાજ્યો કરતાં મોટા સ્થાપિત કરવા માટેનો

[05:31:34] પ્રયત્ન છે આવું સાહેબ કેમ કહો છો તો એનું

[05:31:37] સમજ સમજો કે જ્યારે તમે રાજગાદી ઉપર

[05:31:40] વિરાજમાન છો તો તમે શાસક છો એમ અનેક લોકો

[05:31:42] પણ શાસક હોઈ શકે બીજા પણ કેટલાક રાજ્યો જે

[05:31:45] છે એની અંદર રાજાઓ છે અનેક રાજ્યો તમે

[05:31:48] જીતેલા છે અને કદાચ એ રાજ્યો રાજાઓને પાછા

[05:31:50] સોપી દીધેલા છે તો મોટું કોણ તો કે

[05:31:54] મહારાજા ધિરાજ હે તો આ બિરુદ્ધ જે છે ને એ

[05:31:58] સાબિતી આપશે કે આપનું કદ બીજા રાજાઓની

[05:32:00] સાપેક્ષે કેવું છે મોટું છે આવી એક પ્રથા

[05:32:04] ગુપ્ત સામ્રાજ્યમાં જોવા મળશે મહાપ્રતિહાર

[05:32:07] ને મહાદંડનાયક ને મહારાજા ધિરાજ ને મહા

[05:32:10] મહા મહા મહાની એક આખી સાયકલ શરૂ થઈ જશે

[05:32:14] અને એ જે શરૂ થશે એ ગુપ્ત સામ્રાજ્યની એક

[05:32:16] વ્યવસ્થાનો ભાગ પણ બને છે તો ખાસ આપ

[05:32:19] મગજમાં રાખી શકો છો સાથે દોસ્તો આગળ વાત

[05:32:23] કરીએ યસ મેં તમને ખાસ કીધું કે એણે સોનાના

[05:32:26] સિક્કા પણ બહાર પાડેલા હતા નહી સોનાના

[05:32:28] સિક્કા આપણે આમ તો જોઈ પણ ગયા છીએ નેક્સ્ટ

[05:32:31] દોસ્તો ચર્ચામાં લેવા છે એક મહાન

[05:32:33] વ્યક્તિત્વ ખૂબ દબદબો ધરાવે છે અને જે

[05:32:36] વ્યક્તિ કે જેને ને આપણે શું ઓળખી ક્યાં

[05:32:37] નામથી ઓળખીએ છીએ સાહેબ તો કે સમુદ્રગુપ્ત

[05:32:40] તરીકે

[05:32:42] પહેલા તો સમુદ્રગુપ્તની ટોટલ ઇન્ફોર્મેશન

[05:32:45] જે કાઈ ઇન્ફોર્મેશન જે કાઈ માહિતી આપણને

[05:32:47] મળે છે ને એ મોટા ભાગની માહિતી શેમાંથી

[05:32:50] મળે છે તો કે પ્રયાગરાજની અંદર

[05:32:54] જે પ્રશસ્તિ

[05:32:57] જે હરિસેણ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી છે

[05:33:01] સંસ્કૃતની અંદર લખવામાં આવેલી છે

[05:33:05] અને આજ આ જ હરિસેણ કે જેના આ લેખને લીધે

[05:33:09] એને કવિ સમ્રાટનું બિરુધ પણ મળેલું છે એ

[05:33:13] હરિસેણની રચના પ્રયાગ પ્રશસ્તિ કે જે

[05:33:16] સમુદ્રગુપ્તની માહિતીનો સૌથી મોટો સોર્સ

[05:33:19] બનતો હોય છે

[05:33:22] ઓલમોસ્ટ એવું કહી શકાય કે સમુદ્રગુપ્ત

[05:33:24] વિશે મોટા ભાગની માહિતી જે છે કે જે કોણે

[05:33:27] આપેલી છે તો કે હરિસેના આપેલી છે ઓકે

[05:33:30] મોટાભાગે સમુદ્રગુપ્તની ઇન્ફોર્મેશન

[05:33:32] આમાંથી મળે છે એની એની વિજય યાત્રાઓ કયો

[05:33:35] કે પછી ખાસ એને જીતેલા પ્રદેશોની ટોટલ

[05:33:37] ઇન્ફોર્મેશન હોય એના કરેલા કાર્યો એના

[05:33:39] બિરુદ્ધો આતે બધુ એમાંથી મળે છે તો પહેલી

[05:33:43] વાત એ કે સમુદર ગ્રુપની વિજય યાત્રાની એક

[05:33:47] પેટર્ન બને છે

[05:33:49] જેમ કે માની લ્યો કે ભાઈ

[05:33:53] ઉત્તરનો પટ્ટો જે છે પાર્ટી જીતે છે ઓકે

[05:33:57] ઉત્તરનો પટ્ટો જીતો ને તયા સીધું શાસન

[05:34:01] કરશે

[05:34:05] દક્ષિણમાં

[05:34:07] પ્રદેશો જીતશે

[05:34:09] પણ પ્રદેશો જીતેલા પછી

[05:34:13] જીતેલા પ્રદેશ

[05:34:16] તેના શાસકોને પાછા સોપી દેશે

[05:34:22] પણ આ પેટર્ન ક્યાં બનશે દક્ષિણ ભારતની

[05:34:25] અંદર શું કામ તો કે દક્ષિણ ભારતની અંદર

[05:34:29] પ્રદેશો જીતીને એના શાસકોને પાછા એટલા

[05:34:31] માટે સોપે છે કારણ કે ઉત્તરથી વહીવટ શક્ય

[05:34:34] છે દક્ષિણમાં શક્ય નથી તો એ શાસકોને

[05:34:37] પોતાના સામંત બનાવી દેશે

[05:34:40] અને સામંત બનાવીને પોતાનો વહીવટ જે છે એની

[05:34:43] પાસે કરાવીને રેગ્યુલર બેઝ ઉપર આમની

[05:34:45] પાસેથી સંપત્તિ મેળવા રાખશે કારણ કે

[05:34:47] વિટામિન એમ દક્ષિણમાંથી તમને ખાસ સોનાની

[05:34:50] ખાણો છે દક્ષિણમાં આજુબાજુના પ્રદેશોમાં

[05:34:53] સોનું જે છે પુષ્કળ પ્રમાણમાં રહેલું છે

[05:34:56] તો વાંધો નથી ને આ ભાઈને વિટામિન એમ જોઈ

[05:34:58] છે એ અહીંથી મળે છે ધેટ્સ ઈટ કોઈ

[05:35:01] પ્રોબ્લેમ નથી પણ એક ખાસ એ પણ છે કે

[05:35:04] જ્યારે કોઈ કબીલાઓ જીતે છે

[05:35:07] તો એ કબીલાઓ જે છે એના લોકોને પોતે ગુલામ

[05:35:10] પણ બનાવતા

[05:35:12] જેનો સૌથી મોટો ડેટા આપણને મળે છે આટવિક

[05:35:15] કરીને કબીલાનો

[05:35:17] કે આટવીક કરીને કબીલો હતો એના લોકોને

[05:35:19] જ્યારે ખાસ એની ઉપર આક્રમણ કરીને એમને

[05:35:21] જીતે છે ને તો લગભગ લોકો જે છે ને બધાને

[05:35:24] એક સાથે શું બનાવી દેતા હોય છે ગુલામ

[05:35:26] બનાવી દેતા હોય છે તો એ સમુદ્રગુપ્ત વિજય

[05:35:29] યાત્રાઓની સાથે સાથે એક કહી શકાય કે આ

[05:35:32] પ્રકારની પેટરન પણ તમને જોવા મળે છે અને

[05:35:34] પછી પોતાના રાજ્યમાં ખાસ મોટા મોટા જે

[05:35:37] પ્રોજેક્ટ ઊભા કરવા છે તો એમાં એ લોકોને

[05:35:39] પોતે જવાબદારી સોપતા હોય છે. સ્ટાર્ટિંગનો

[05:35:42] જ ફેઝ જે છે એને આર્યવ્રત એટલે કે

[05:35:44] આર્યાવ્રત એટલે કે હંમેશા યાદ રાખવાનું

[05:35:46] ઉત્તર ભારત પહેલી શરૂઆત એની ઉત્તર ભારતથી

[05:35:49] થાય છે. આર્યાવ્રત ઉત્તર ભારત જે છે કે

[05:35:51] જેની અંદર સમુદ્રગુપ્તે ઘણા બધા પ્રદેશો

[05:35:53] જીતા. અનેક રાજકુમારો જે છે કે જેને

[05:35:56] હરાવ્યા છે અને ઉત્તરનો પટ્ટો જીતી લીધો

[05:35:59] તમને નવાઈ લાગશે દોસ્તો જેને આ ઉત્તર નો

[05:36:01] પટ્ટો જીતો ને ઉત્તર ભારત ઉપર જેવી વિજય

[05:36:04] કરીને

[05:36:06] જીત મળી. એટલે એક બાજુ દક્ષિણ ભારતમાં

[05:36:10] જોખમ શરૂ થઈ ગયું કે હવે આ ભાઈ દક્ષિણ

[05:36:12] ભારત બાજુ જશે

[05:36:14] પણ

[05:36:17] પંજાબ છે

[05:36:19] પૂર્વ પંજાબ છે

[05:36:25] અસમ અથવા તો કામરૂપ પ્રદેશ કહી શકો

[05:36:31] બંગાળ છે

[05:36:34] આ બોર્ડર વિસ્તારના જે રાજ્યો હતાને

[05:36:38] ન્યા આક્રમણ કરવા જવાની જરૂરિયાત જ ન પડી

[05:36:41] કાં તો કે સામેથી આવ્યા

[05:36:45] સામેથી આધિપત્ય સ્વીકારી લીધું

[05:36:49] કે સાહેબ આપણે તમારી અંડરમાં વ્યવહારે જે

[05:36:51] પૈસા થતા હોય દર વર્ષે બોલી જાજો તમને મળી

[05:36:53] જશે પ્લીઝ કોઈ મગજમારી નહી યુદ્ધ કરવું જ

[05:36:56] નથી નો યુદ્ધ નો મોરા મોરા યસ હા તો મૂળ

[05:37:00] વાત એ છે કે આ પ્રકારની વ્યવસ્થા ચાલે છે

[05:37:02] ગંગા યમના પ્રદેશો જ્યારે જીતવા જાય છે એ

[05:37:05] બેસીન વિસ્તારો જયારે જીતે છે તો રુદ્રદેવ

[05:37:08] છે, ગણપતિનાથ છે, ચંદ્રવર્મન છે,

[05:37:09] ચંપાવતીના શાસક નાગસન છે, ઐચ્છના

[05:37:11] અચ્છ્યુતરામના રાજા છે તો આ બધા શાસકો જે

[05:37:13] છે એને હરાવીને પોતાના અધિકાર ક્ષેત્રમાં

[05:37:15] લઈ લેશે. દક્ષિણ ભારત ઉપર જ્યારે વિજય

[05:37:18] અભિયાન થશે તો અલ્ટીમેટ ટાર્ગેટ દક્ષિણ

[05:37:21] ભારતમાં એનો એક જ રહેતો હોય છે વિટામિન એમ

[05:37:25] પ્રદેશો જીતવાના ત્યાના શાસકને ત્યાની

[05:37:27] સત્તા પાછી સોપી દેવાની અને એ પ્રદેશ જે

[05:37:30] છે એમાંથી સંપત્તિ મેળવી લેવાની બસ ધેટ્સ

[05:37:33] ઈટ તો દક્ષિણ ભારત જે છે એની અંદર ખાસ

[05:37:35] સમુદ્ર વિજયકૂત કરે છે કાંચીપુરમ કાંચી

[05:37:38] સુધી પહોંચી જશે અને ન્યા પહોંચ્યા પછી આ

[05:37:42] પ્રદેશો ઉપર પોતાની સત્તા ફેલાવ્યા પછી

[05:37:45] ત્યાના શાસકોને શું બનાવી દેશે પોતાના

[05:37:47] સામંત તરીકે નિમણૂક કરી દેશે એનું રાજ્ય

[05:37:50] એને પાછું સોપી દેશે પણ એનો દક્ષિણ ભારતની

[05:37:52] વિજય યાત્રા નો ઉદ્દેશ્ય પૂછે ને

[05:37:56] તો કે સંપત્તિ પ્રાપ્ત કરવાનો છે દક્ષિણ

[05:37:59] ભારત ઉપર નો વિજય યાત્રા નો સૌથી મોટો

[05:38:01] ઉદ્દેશ્ય છે વિટામિન એમ સંપત્તિ જ પ્રાપ્ત

[05:38:05] કરવી છે તો ખાસ આ મગજમાં રાખજો ઓકે આગળ

[05:38:08] જોઈએ તો વિજય યાત્રાઓને લીધે સાત

[05:38:12] સમુદ્રનું પાણી પીનારા કહીએ છીએ ભારતનો

[05:38:15] નેપોલિયન કહીએ છીએ તો આવા બિરુદ્ધો પણ એને

[05:38:18] મળતા હોય છે ઓકે હજી એક બિરુધ યાદ રાખી

[05:38:20] શકાય ભારતનો

[05:38:24] નેપોલિયન

[05:38:25] તો એ પણ આપ મગજમાં રાખી શકો છો દોસ્તો

[05:38:28] એવું કહેવાય કે આ સમુદ્રગુપ્ત જે છે એની

[05:38:30] વિજય યાત્રાઓ તો શ્રેષ્ઠ રીતે ચાલે છે પણ

[05:38:33] ખાસ યાદ રાખો દોસ્તો આ સમુદ્રગુપ્ત જ્યારે

[05:38:36] વિજય યાત્રાઓ કરતાં કરતાં કરતાં કરતાં

[05:38:38] કરતાં એક પછી એક એક પછી એક પ્રદેશો જીતતા

[05:38:40] હતા કદાચ એવું પણ હશે કે એની પાસે નેવી પણ

[05:38:43] હશે શું કામ તો કે આ નોકાસેનાના પુરાવાઓ

[05:38:47] જે છે એટલા માટે મળી આવે છે કારણ કે

[05:38:49] શ્રીલંકા

[05:38:52] ની અંદર જે રાજા હતા જેનું નામ

[05:38:56] શ્રીલંકાની અંદર જે રાજા હતા જેનું નામ

[05:38:56] હતું મેઘવર્ણ

[05:38:58] જેનું સ્પેસિફિક નામ આપણને મળે છે તો આ

[05:39:01] મેઘવર્ણ ઉપર પણ એનું આધિપત્ય હતું એમને ને

[05:39:04] નવાય લાગશે કે આ મેઘવણના રાજ્યમાં

[05:39:07] શ્રીલંકામાં સિંહલી સંસ્કૃતિમાં જે માહિતી

[05:39:10] મળે છે કે ચીની યાત્રીઓ આવ્યા

[05:39:14] ક્યાં આવ્યા તો કે શ્રીલંકા બૌદ્ધ ધર્મ

[05:39:17] હતો ત્યાં એટલા માટે

[05:39:20] ચીની યાત્રીઓ આવ્યા શ્રીલંકા

[05:39:23] મેઘવાણાની સાથે મુલાકાત કરે એમને પૂછે છે

[05:39:27] કે સાહેબ અમે અહીંયા ધર્મની પરંપરા માટે

[05:39:31] વિહારો સ્થાપિત કરી શકીએ મેઘવાણ કે થોડો

[05:39:35] સમય આપો અમને એટલે થોડા સમય પછી મેઘવાણ

[05:39:39] એમને પરમિશન આપે છે એટલે જેની યાત્રીએ

[05:39:41] પૂછ્યું કે આ નિર્ણય લેવામાં આપે થોડો સમય

[05:39:44] લીધો છે એની પાછળનું કોઈ જવાબદાર કારણ

[05:39:46] જાણી શકી મેઘવાણ કે છે કે મારી ઉપર

[05:39:50] સમુદ્રગુપ્તનું આધિપત્ય છે મે રદૂતોને

[05:39:52] મોકલા હતા ત્યાં એમની પાસેથી પરમિશન લીધી

[05:39:55] એમની પરમિશનના આધાર ઉપર હું આપને પરમિશન

[05:39:58] આપું છું એનો સીધો મતલબ એવો થાય છે કે

[05:40:00] મેઘવર્ણ પણ

[05:40:03] સમુદ્રગુપ્તને પૂછીને નિર્ણય લે છે એનો

[05:40:06] સીધો મતલબ એવો કહી શકાય કે એને

[05:40:08] શ્રીલંકામાં પણ પોતાનું આધિપત્ય સ્થાપિત

[05:40:11] કરેલું હશે. નાના મોટા કબીલાઓ જે છે એની

[05:40:14] વાત કરી કે સમુદ્રાપ્તની વિજય યાત્રા પછી

[05:40:16] પંજાબ, પૂર્વ પંજાબ, બંગાળ, કામરૂપ

[05:40:18] પ્રદેશો સામે ચાલી એનું આધિપત્ય ચર્ચા થઈ

[05:40:20] ગઈ આપણી ઓકે કેટલાક કબીલાઓ માલવ અર્જુનર,

[05:40:24] કાવ, માદરાક છે, આંભીર પ્રાર્જુન, ખરપારીખ

[05:40:27] યોદ્ધે યાદ રહે તો ઠીક છે બાકી ચાલશે. ઓકે

[05:40:30] કબીલાઓ પણ એને જીતેલા છે પોતાના અધિકાર

[05:40:32] ક્ષેત્રમાં લીધેલા છે સકશાસક મુરંડ એને પણ

[05:40:36] હરાવે છે કુષાણ શાસક દેવકુત્ર શાહનું શાહ

[05:40:40] કે જેનું હવે કોઈ જ અસ્તિત્વ વધવા દેશે

[05:40:43] નહી સિંહલ પ્રદેશ જે છે જેની અંદર મેઘવર્ણ

[05:40:46] જે છે એ પણ સમુદ્રગુપ્તના અધિકાર

[05:40:48] ક્ષેત્રમાં આર્ય આવતા હોય આર્યાવ્રતની

[05:40:50] વિજય યાત્રામાં ખાસ નાગવંશ અને વકાટક વંશ

[05:40:53] અહીંયા બે જગ્યાએ ખાસ ધ્યાન રાખજો નાગવંશ

[05:40:56] અને વકાટક વંશ જે છે ને એની એક મજબૂતી હતી

[05:41:00] પણ સમુદ્રગુપ્તે આ નાગવસ અને વાકાટક વંશને

[05:41:03] હરાવ્યા છે પણ સમુદ્રગુપ્ત પછી જે

[05:41:06] ચંદ્રગુપ્ત બીજા આવશે ને એ આ બંનેની સાથે

[05:41:09] શું કરશે ખબર છે લગ્ન સંબંધોથી સંબંધો

[05:41:11] ટકાવી રાખશે જેમ કે નાગવંશ જે છે એની

[05:41:14] કુબેર નાગા જે છે જેની સાથે લગ્ન થશે

[05:41:16] ચંદ્રગુપ્ત બીજાના અને વાઘાટક વંશ જે છે

[05:41:19] કે જેના રાજકુમાર રુદ્રસેન સાથે

[05:41:22] ચંદ્રગુપ્ત બીજો પોતાની પુત્રી પ્રભાવતીના

[05:41:26] લગ્ન કરાવશે ને એનું એક રાજવનૈતિક મહતવ

[05:41:29] વધશે અને પ્રશ્ન જીપીએસસી પૂછેલો પણ છે કે

[05:41:32] નાગવંશ અને વાકાટક વંશ સાથે લગ્ન સંબંધે

[05:41:36] જોડાયેલું વ્યક્તિત્વ કોણ તો કોણ આવશે તો

[05:41:39] કે સમુદ્રગુપ્ત નહી આવે ઓપ્શનમાં હતા

[05:41:42] ત્યાં ચંદ્રગુપ્ત બીજા આવશે જીતનાર

[05:41:44] વ્યક્તિ કે તો સમુદ્રગુપ્ત આવશે પણ લગ્ન

[05:41:48] સંબંધો ડરાવનાર વ્યક્તિ કે તો ચંદ્રગુપ્ત

[05:41:50] બીજો આવશે કારણ કે નાગવંશની કન્યા સાથે

[05:41:53] લગ્ન કર્યા છે અને વાકાટક વંશના રાજકુમાર

[05:41:56] સાથે પોતાની દીકરીના લગ્ન કરાયા છે

[05:41:58] ચંદ્રગુપ્ત બીજ જાય એટલે આ રીતે ખાસ એના

[05:42:00] સંબંધો ડેવલપ કરેલા છે

[05:42:04] સમુદ્રગુપ્ત જે છે એની વિજય યાત્રાઓ પછી

[05:42:06] અશ્વમેઘ યજ્ઞ થાય છે અશ્વમેગ યજ્ઞ વાળો પણ

[05:42:09] પ્રશ્ન જીપીએસસીએ પૂછેલો છે કે ગુપ્ત

[05:42:12] સામ્રાજ્ય

[05:42:17] એની અંદર

[05:42:19] અશ્વમેઘ યજ્ઞ કોણે કોણે કરેલા છે તો

[05:42:22] અશ્વમેઘ યજ્ઞની ઇન્ફોર્મેશન બે રાજાઓની

[05:42:25] મળે છે એક સમુદ્રગુપ્તની

[05:42:29] અને બીજી છે કુમારગુપ્તની

[05:42:32] આ બે રાજાઓ એવા થઈ ગયા કે જેને શું કરેલા

[05:42:35] છે અશ્વમેઘ યજ્ઞ તો યાદ રાખજો જરૂરી બનશે

[05:42:38] હરિસેણ જે છે એને કવિ સમ્રાટનું બિરુધ

[05:42:40] આપ્યું આપણે ચર્ચા કરી લીધેલી છે મેઘ

[05:42:42] મેઘવણ વાળી ચર્ચા પણ આપણી થઈ ગઈ છે ત્યાર

[05:42:45] પછી યસ સિક્કાઓ જે છે સમુદ્રગુપ્તના જે

[05:42:49] મળી આવે છે એમાં સમુદ્રગુપ્ત સાહેબ વીણા

[05:42:51] વગાડતા હોય છે તો એનો મતલબ સંગીતના શોખીન

[05:42:54] હોવાની માહિતી છે કે મહાન સંગીતજ્ઞ હશે

[05:42:57] કારણ કે વીણા ણા વગાડતા હોય છે બહુમતી

[05:42:59] પ્રતિકા ધરાવતા હોય છે તો યાદ રાખવાનો

[05:43:01] પ્રયત્ન કરશું સમુદ્રગુપ્ત જે છે એના પછી

[05:43:04] દોસ્તો નેક્સ્ટ ગાદી ઉપર ખરેખર આવતા હોય

[05:43:06] છે કોણ તો કે રામગુપ્ત પણ રામગુપ્ત વાળી

[05:43:10] મેં તમને ચર્ચા ઓલરેડી કરી દીધેલી છે કે

[05:43:12] રામગુપ્ત જે છે કે જે લાંબો સમય ગાદી ઉપર

[05:43:15] નથી રહેતા તો સીધી રાજગાદી કોણ હાથ હસ્તગત

[05:43:19] કરશે તો કે ચંદ્રગુપ્ત દ્વિતીય તો દોસ્તો

[05:43:22] ચંદ્રગુપ્ત દ્વિતીયની જ્યારે આપણે વાત

[05:43:24] કરીએ છીએ વિક્રમાદિત્યની વાત કરીએ છીએ

[05:43:26] એમને જ્યારે દોસ્તો ચર્ચામાં લેવા જરૂરી

[05:43:28] છે તો એની અંદર ખાસ કેટલાક મહત્વથી શરૂઆત

[05:43:30] કરીએ પહેલી વસ્તુ એ છે કે જ્યારે એવું બને

[05:43:33] છે કે સામ્રાજ્ય વિસ્તાર કરવાની વાત આવે

[05:43:37] ને

[05:43:40] તો અગાઉની પેઢીએ સામ્રાજ્યનો વિસ્તાર

[05:43:42] જબરજસ્ત કરી દીધેલો છે

[05:43:46] તમારી હાથમાં સત્તા આવી ગઈ છે પ્રદેશો આવી

[05:43:50] ગયા છે આવકના સ્ત્રોત બેસ્ટ છે તો દોસ્ત

[05:43:54] હવે આ જાહો જલાલી જે છે એ તમારા નગરોમાં

[05:43:57] માં દેખાવી જોઈએ સામ્રાજ્યનો જે એક પાયો

[05:44:01] જે તમારે નાખીને જવો છે એ આવનારા અમુક

[05:44:04] વર્ષો સુધી દેખાવો જોઈએ કે ભૂતકાળમાં એક

[05:44:08] રાજા થઈ ગયા કે જે આટલું આટલું આટલું

[05:44:10] કરીને ગયા જેને લીધે અત્યારે લોકોના જીવન

[05:44:13] ધોરણમાં એની અસર આવે છે તો દોસ્ત

[05:44:15] સામ્રાજ્ય મોટું થયું છે તો જવાબદારી પણ

[05:44:18] મોટી થાય છે પણ સક્ષમ વ્યક્તિના હાથમાં

[05:44:20] જવાબદારી છે ને એ સક્ષમ વ્યક્તિ જે છે જે

[05:44:23] છે ચંદ્રગુપ્ત દ્વિતીય અથવા તો જેને આપણે

[05:44:26] કહી છી વિક્રમા આદિત્ય દોસ્તો એવું કહી

[05:44:28] શકાય કે સંપત્તિ

[05:44:30] જાહોજલાલી વધે છે સામ્રાજ્યનો વિસ્તાર પણ

[05:44:33] જબરજસ્ત થઈ ગયેલો છે તો હવે એ રાજ્યને

[05:44:36] પોતાના પિતા એટલે કે સમુદ્રગુપ્તની જેમ

[05:44:39] હવે સુવ્યવસ્થિત કરવાનો પ્રયત્ન કરશે

[05:44:41] લોકોની સુખાકારી વધારવાનો પ્રયત્ન કરશે

[05:44:44] અને સાથે સાથે એક શાસક પોતે

[05:44:46] વિક્રમાદિત્યનું બિરુદ્ધ પણ ધારણ કરતા હોય

[05:44:49] છે હવે વિક્રમાદિત્ય આ બિરુદ્ધ જે છે ને એ

[05:44:52] ખરેખર શક સામ્રાજ્યો શકો જે છે એને

[05:44:55] હરાવનારા એક ઉજ્જૈનની અંદર એક રાજા થઈ ગયા

[05:44:59] અને એ રાજા જે છે કે જેનું નામ હતું

[05:45:01] વિક્રમાદિત્યન એના જ નામ ઉપરથી વિક્રમ

[05:45:04] સવંત શરૂ થઈ પછી ભારતીય પરંપરાની અંદર જે

[05:45:08] રાજા વિદેશી રાજવંશોના શાસકોને હરાવે ને

[05:45:11] એને વિક્રમાદિત્યનું બિરુધ મળે છે આવા

[05:45:13] અનેક શાસકોને વિક્રમાદિત્યનું બિરુધ

[05:45:15] મળેલું છે પણ એમાંથી સૌથી વધારે પ્રખ્યાત

[05:45:17] થયા હોય તો એ રાજા વિક્રમ કરતાં પણ આ

[05:45:20] વિક્રમાદિત્ય પ્રખ્યાત થયા છે ઘણા લોકો

[05:45:23] એવું કહેતા હોય છે કે સાહેબ વિક્રમ સવંતજ

[05:45:25] જે શરૂ થઈ એ આના સમયમાં ક્યાંથી છેડા ભેગા

[05:45:29] થાય જોઓ તો ખરા આ 300 આજુબાજુ રમે ઓલું

[05:45:32] ઈશન પૂર્વે 56 છે તફાવત સમજો છોને હા કારણ

[05:45:37] કે એ આખું અલગ વ્યવસ્થા બનેલી છે એ અગાઉ

[05:45:40] થઈ ગયું છે અહિયાં તો ગુપ્ત સંવંધ ચાલી

[05:45:42] રહી છે ને એ વિક્રમ સંવંધ કરતાં પણ 300

[05:45:44] વર્ષ પછી 300 350 વર્ષ પછીની વાત છે તો

[05:45:48] વાત એ છે કે અહીંયા એક પિતાની જેમ સારામાં

[05:45:51] સારું એક સામ્રાજ્ય સેટ કરી દીધેલું છે

[05:45:54] ચંદ્રગુપ્ત જે જેની સાથે મેં તમને કીધેલું

[05:45:56] હતું કે ભાઈ બે રાજવંશો સાથેના સારા

[05:45:58] સંબંધો ડેવલપ કરે છે વાકાટકો જે છે એની

[05:46:01] સાથે જે સંબંધો ડેવલપ થશે તો પોતાની

[05:46:04] પુત્રી જેનું નામ હતું પ્રભાવતી અને

[05:46:07] પ્રભાવતીના લગ્ન રુદ્રસેન સાથે એટલે કે

[05:46:09] રુદ્રસેન બીજા જે છે એની સાથે લગ્ન કરાવે

[05:46:12] છે થોડા સંજોગોમાં એવું બને છે કે ટૂંકજ

[05:46:15] સમયમાં રુદ્રસેન બીજા જે છે એમનું મૃત્યુ

[05:46:17] થતું હોય છે અને પછી રાજ્યની ધોરા જે છે આ

[05:46:20] પ્રભાવતી સંભાળતા હોય છે પોતાના પુત્રને

[05:46:22] ગાદી ઉપર બિરાજમાન કરીને પણ જ્યાં જ્યાં

[05:46:24] સુધી પ્રભાવતીના હાથમાં આ રાજ્યનો વહીવટ

[05:46:27] ચાલી રહ્યો છે ત્યારે હર હંમેશને માટે

[05:46:29] એનું સમર્થન પોતાના પિતા એટલે કે

[05:46:31] ચંદ્રગુપ્ત દ્વિતીય જે છે એના પક્ષે

[05:46:34] રહેતું હોય છે તો વાકાટક વંશનું સીધું

[05:46:36] વાકાટક સામ્રાજ્યનું સીધું સમર્થન

[05:46:39] ચંદ્રગુપ્ત બીજાને મળશે એ જ પ્રમાણે ખાસ

[05:46:43] એવું કહી શકાય કે શકોને હરાવે છે. સકો ઉપર

[05:46:46] જ્યારે વિજય મેળવે છે તો વિક્રમાદિત્ય તો

[05:46:48] કહીએ પણ સાથે સાથે સકારીનું પણ બિરુધ

[05:46:51] મેળવે છે કારણ કે સકારી સહશાંક આવા બિરુધો

[05:46:55] એને મળેલા છે. હવે ખરેખર સમુદ્રગુપ્ત પછી

[05:46:58] ગાદી ઉપર કોણ આવેલા હતા? તો કે મેં તમને

[05:47:00] કીધું તું કે રામગુપ્ત ગાદી ઉપર આવેલા

[05:47:02] હતા. પણ સકોનું આક્રમણ થાય છે રામગુપ્તનું

[05:47:05] મૃત્યુ થયું ધ્રુવસ્વામીની દેવીનું અપહરણ

[05:47:07] થયું અને ધ્રુવસ્વામીની દેવીને ફરી પાછા

[05:47:09] એમાંથી છોડાવી અને ફરીથી પોતે એમની સાથે

[05:47:12] લગ્ન કરે છે ચંદ્રગુપ્ત દ્વિતીય અને આ જે

[05:47:15] આખી ઘટના જે દિયરવટુની ગાથા કારણ કે મોટા

[05:47:18] ભાઈના પત્ની સાથે પોતાના ભાભી સાથે જે

[05:47:20] લગ્ન થાય એ ગાથાને શું કહેવાય છે દિયર

[05:47:27] વટુ તો આ ઘટનાને પણ ખાસ યાદ રાખજો

[05:47:30] ધ્રુવસ્વામીની દેવી જે છે એનું નું અપહરણ

[05:47:32] થઈ ગયું છે અને ખાસ એવું કહી શકાય કે

[05:47:35] ધ્રુસ્વામીની દેવીને સકો પાસેથી છોડાવી

[05:47:38] સકશાસક રુદ્રસિંહ ત્રીજા જે છે એની હત્યા

[05:47:41] પણ કરે છે સકશાસક કોણ હતા રુદ્રસિંહ

[05:47:44] ત્રીજા

[05:47:45] એને હરાવે છે એમની હત્યા પણ થાય છે અને

[05:47:49] ધ્રુવસ્વામીની દેવી સાથે લગ્ન પણ થતા હોય

[05:47:51] છે ને આ આખી ગાથા શેમાંથી મળી તો કે

[05:47:54] વૈશાખાદત્તની બે રચનાઓ એમાંની એક એટલે કે

[05:47:56] દેવીચંદ્રગુપ્ત એમાંથી માહિતી મળે છે

[05:47:58] બાળભટ્ટના હર્ષચરિતમાં પણ આનો ઉલ્લેખ છે

[05:48:01] તું યાદ યાદ રાખી શકાય હવે દોસ્તો વાત એ

[05:48:04] છે કે ચંદ્રગુપ્ત દ્વિતીય જે છે કે જેણે

[05:48:07] નાગવંશ સાથેના પણ લગ્ન સંબંધો ડેવલપ કરેલા

[05:48:10] છે અગાઉ બધી ધીમે ચર્ચા કરેલી છે કે કુબેર

[05:48:12] નાગા કરીને નાગવંશની એક રાજકુમારી હતી

[05:48:14] જેની સાથે લગ્ન થતા હોય છે ચંદ્રગુપ્ત

[05:48:16] દ્વિતીયના શકો ઉપર વિજય મેળવો છે ગુજરાત

[05:48:19] ઉપર સત્તા સ્થાપિત થઈ પ્રશ્ન પૂછી શકે કે

[05:48:22] ગુપ્તોનું ગુજરાતમાં

[05:48:26] શાસન ક્યાં હતું તો ગુજરાતની અંદર

[05:48:29] ગુપ્તોનું શાસન જે છે કે જેનો વહીવટ ચાલતો

[05:48:32] હોય છે ગિરિનગરથી ક્યાંથી વહીવટ ચાલે છે

[05:48:35] દોસ્તો ગિરિનગરથી ચંદ્રગુપ્ત દ્વિતીય જે

[05:48:38] છે એના પછી કુમારગુપ્ત આવશે એ ગુજરાતમાં

[05:48:41] મજબૂત સત્તા સ્થાપિત કરશે એના પછી

[05:48:43] સ્કંદગુપ્ત આવશે એના સમયમાં એક સુબા પણ

[05:48:46] પ્રખ્યાત થતા હોય છે કે જેનું નામ છે

[05:48:48] સુવિસા સોરી કહી શકાય કે સુદર્શન તળાવ જે

[05:48:54] છે એનું સમારકામ બાબતે એક ઘટના પણ બનતી

[05:48:56] હોય છે અને એ સમયે એના જે સુબા હતા એના

[05:48:59] પુત્ર ચક્રપાલિત જે છે એને જવાબદારી પણ

[05:49:02] સોપવામાં આવેલી હતી અને સુદર્શન તળાવનું

[05:49:04] પુનઃનિર્માણ પણ થાતું હોય છે સ્કંદગુપ્તના

[05:49:06] સમયમાં અને આ સુદર્શન તળાવ જે છે એની

[05:49:08] બાજુમાં ભગવાન વિષ્ણુનું મંદિર પણ બનતું

[05:49:11] હોય છે તો એ વ્યવસ્થાઓ આગળ આવશે

[05:49:13] સ્કંદગુપ્તમાં ત્યારે ચોક્કસથી ચર્ચામાં

[05:49:15] લેશું તો વાત કરવી છે દોસ્તો ચંદ્રગુપ્ત

[05:49:18] દ્વિતીય વિક્રમાદિત્યના સમયમાં હવે

[05:49:20] રાજ્યની જાહો જલાલી કેમ વધશે તો કે

[05:49:22] ધાર્મિક પરંપરાઓ જે છે મજબૂત બનતી હોય છે

[05:49:24] સાથે સાથે વેપાર ખૂબ સારો વધે છે અને

[05:49:27] અહીંયા તમને ખરેખર જોવા જાય ને

[05:49:31] તો એવું કહી શકાય કે સાહેબ બે રાજધાની બની

[05:49:34] ગઈ છે કારણ કે રાજધાની ઓલરેડી પાટલીપુત્ર

[05:49:37] તો હતી

[05:49:39] પણ દોસ્તો પાટલીપુત્ર નગરની સાથે ઉજ્જૈન

[05:49:42] જે છે ને

[05:49:44] એની જાહો જલાલી એટલી બધી વધે છે કે જેને

[05:49:47] જઈને ઉજ્જૈનને પણ બીજી રાજધાનીનું સ્વરૂપ

[05:49:50] કહી શકાય અને બીજી રાજધાની ઉજ્જૈન કે

[05:49:52] જેમાં ધર્મ પરંપરાઓ વ્યાપારાતે દરેક વસ્તુ

[05:49:56] શ્રેષ્ઠ રીતે વધે છે તો સંસ્કૃતિનું

[05:49:59] મહત્વનું કેન્દ્ર પણ બનેલું છે ખાસ તો

[05:50:02] વિદ્વાનોના આશ્રયદાતા છે તમે સાંભળેલું છે

[05:50:04] નવરથનો દરબારમાં બિરાજમાન હોય

[05:50:08] તો એ નવરત્થનો જે છે ને એ કોના દરબારમાં

[05:50:11] બિરાજમાન હતા તો કે ચંદ્રગુપ્ત બીજાના

[05:50:14] ચંદ્રગુપ્ત દ્વિતીયના દરબારમાં એ પણ યાદ

[05:50:16] રાખજો દોસ્તો

[05:50:19] યસ અહીંયા એક મુદ્દો ખાસ રહી ગયો છે સકોને

[05:50:22] જ્યારે ગુજરાતની અંદર હરાવ્યા છે મધ્ય

[05:50:24] ભારતની અંદર સકોને જ્યારે હરાવે છે સકોની

[05:50:28] ઉપર જ્યારે જ્યારે વિજય મેળવો તો એ વિજયની

[05:50:31] યાદમાં ચાંદીના સિક્કા પણ બહાર પાડેલા છે.

[05:50:35] અગાઉના આપણું આ જે સેશન જે ચાલે છે એમાં

[05:50:37] આપણે જ્યારે ચર્ચા કરેલી હતી ને સાત

[05:50:39] વાહનોની તો સાત વાહનોમાં મેં તમને કીધેલું

[05:50:42] હતું દોસ્તો કે સખો ઉપર વિજય યાત્રા કરી

[05:50:46] અને ખાસ સાતવાહન શાસકોએ પણ ચાંદીના

[05:50:48] સિક્કાઓ બહાર પાડેલા છે અને આ જ પરંપરા જે

[05:50:51] છે જે આગળ ભારતમાં પાછી રિપીટ થશે ગુપ્ત

[05:50:54] સામ્રાજ્યમાં ચંદ્રગુપ્ત બીજાના સમયમાં તો

[05:50:57] એ વસ્તુ અહયા તમને જોવા મળે છે સાથે

[05:50:59] દોસ્તો જ્યારે એક સમય એવો બને છે કે બંગાળ

[05:51:04] બંગાળની અંદર એક રાજ્યસંઘ છે

[05:51:09] વેપારીઓનો

[05:51:11] અને એના દ્વારા કરવામાં આવે છે બળવો

[05:51:15] ભાઈનો ખોટો હલી જાય છે બધાયને કંટ્રોલમાં

[05:51:17] લઈ લે છે એ એકદમ સીધા દોર કર દે ભાઈ હું

[05:51:19] કહું એટલું જ કરવાનું ડોઢા નહી થાવાનું હા

[05:51:22] બંગાળવાળાને ફૂલ કંટ્રોલમાં લીધા પછી ન્યા

[05:51:26] પોતે એક લોહ સ્તંભ સ્થાપિત કરે છે લોખંડનો

[05:51:31] સ્તંભ સ્થાપિત થાય છે જેને આપણે કહીએ છીએ

[05:51:33] મહોરલીનો વિજય સ્તંભ અથવા તો લો સ્તંભ

[05:51:36] દોસ્તો મહરલીનો લો સ્તંભ જે છે જે આટલા

[05:51:39] વર્ષો લગભગ હું એમ કહું કે 360 70 80

[05:51:41] આજુબાજુ આ બન્યો એવું માનો તમે અને

[05:51:44] અત્યારે ચાલી છે 2025 માં કેટલા વર્ષ થયા

[05:51:47] એપ્રોક્સ સાહેબ તો એવું માનો કે એ સમયના

[05:51:50] 50 અને બીજા 1700 1700 વર્ષ થયા 1750 વર્ષ

[05:51:56] થયા પણ હજાર પણ અને કાટ નથી લાગ્યો દોસ્ત

[05:52:01] 250 વર્ષ કદાચ પ્લસ માઇનસ માનોને તોય 1700

[05:52:04] વર્ષ પકડીને ચાલો ને તોય હજી કાટ નથી

[05:52:06] લાગ્યો તો દોસ્ત બનાવ્યું હોય છે એ સમયે

[05:52:10] રસાયણ વિજ્ઞાનનો શ્રેષ્ઠ નમૂનો હશે કારણ

[05:52:12] કે રસાયણ વિજ્ઞાન બાબતે ઓલરેડી એક વ્યક્તિ

[05:52:16] એ પ્રદેશમાં અથવા તો અગાઉના સમયમાં આવી ગઈ

[05:52:20] ગયા છે અને જે તે વ્યક્તિ જે છે કે જેને

[05:52:22] આપણે કહીએ છીએ દોસ્તો નાગાર્જુન જેને

[05:52:25] રસાયણ વિજ્ઞાનના પિતા કહીએ છીએ તો દોસ્તો

[05:52:27] કેમેસ્ટ્રી ઉપર એક સારું કામ થયેલું છે

[05:52:29] શરૂઆત થઈ ગઈ છે અને આને હજી કાટ લાગેલો

[05:52:31] નથી તો લોખંડની શુદ્ધતા ઉપર જબરજસ્ત બહાર

[05:52:34] મૂકવામાં આવેલો છે સાથે દોસ્તો તે બાજુમાં

[05:52:37] ભગવાન વિષ્ણુનું મંદિર તમને દરેક જગ્યાએ

[05:52:40] વિષ્ણુ મંદિર તમને જોવા મળશે એનું સૌથી

[05:52:42] મોટું કારણ છે કે ગુપ્ત શાસકો જે છે જે

[05:52:45] ભગવાન વિષ્ણુના ઉપાસકો હતા પરમ ભાગવત હતા

[05:52:48] યસ ચાલો આગળ સામ્રાજ્ય વિસ્તાર ખૂબ સારો

[05:52:51] કરેલો છે ચંદ્રગુપ્ત દ્વિતીય જે છે કે

[05:52:54] જેના સમયમાં લોકોનું જીવન ધોરણ પણ ખૂબ

[05:52:56] સારું આવતું હોય છે એમાં પણ કોઈ શંકાને

[05:52:58] સ્થાન નથી એના દરબારમાં નવરત્નો પણ

[05:53:00] બિરાજમાન હતા ચીની યાત્રી પણ એના દરબારમાં

[05:53:02] આવતા હોય આપણે અગાઉ સ્ટાર્ટિંગ ચર્ચામાં

[05:53:04] લીધેલી હતી કે જેની યાદી ફાહિયાન જે છે કે

[05:53:07] જે ભારતમાં આવે છે ભારતની મુલાકાતે આવે છે

[05:53:10] અને ફાહિયાન જે છે એનો ગ્રંથ ખાસ યાદ

[05:53:12] રાખજો ફોક્યુ કયો ગ્રંથ છે

[05:53:18] ફો

[05:53:20] ક્યુ કી ઓકે આ ચીની યાત્રી ફાહિયાનનો

[05:53:24] ગ્રંથ છે તો એની પણ વાત કરશું ફાહિયાન જે

[05:53:26] છે એ બે માહિતી આપે છે કે આ સમયે ખરેખર

[05:53:31] પ્રજા ખૂબ સુખી હતી પણ જે મેં તમને કીધું

[05:53:35] ને કે સમાજ જે છે ને એની અંદર જે વર્ણ

[05:53:38] વ્યવસ્થાનો ભોગ બનેલો જે ચોથું વર્ણ જે છે

[05:53:41] એની હાલત બહુ ખરાબ હતી કારણ કે ચાંડાલનું

[05:53:43] એક વર્ણન કરે છે તો એ ચાંડાલ જે છે જે ખાસ

[05:53:46] શમશાન ઘાટ સંભાળતા એમણે જ્યારે જવાનું થાય

[05:53:50] નગરની અંદર તો પોતે એક દંડ એટલે કે એક

[05:53:54] લાકડી લઈને જવાનું થાય ટક ટક ટક ટક એવો

[05:53:57] જોર જોરથી અવાજ કરવાનો એ વ્યક્તિ પસાર થતા

[05:54:02] હોય તો લોકો એને માર્ગ આપી દેતા હોય છે

[05:54:04] લોકો એટલી મનોસંકુચિતતામાં સંકળાયેલા હતા

[05:54:07] કે એનો પડછાયો એની ઉપર પડે ને તો એને પણ

[05:54:10] એક વર્ગ યોગ્ય ન માનતા દોસ્તો આ હદે સમાજ

[05:54:14] જે છે અસમાનતાઓમાં જોડાયેલો હતો તો એટલા

[05:54:17] માટે જ મેં તમને કીધું કે તમે સુવર્ણ યુગ

[05:54:19] કયો છો એમાં કોઈ શંકા નથી પણ સામાજિક

[05:54:22] વ્યવસ્થાઓની દ્રષ્ટિએ તો સુવર્ણયુગ કહી

[05:54:24] શકાતો નથી મેન્સમાં પણ કામ લાગશે આની ઉપર

[05:54:26] લાંબુ લખી શકશો ચાલો આગળ જોઈએ તમના

[05:54:30] સિક્કાઓમાં ખાસ ફા આહયાની નોંધમાં પણ ખાસ

[05:54:33] પાટલીપુત્ર નગર અને ઉજ્જૈનની નગરી આ

[05:54:35] બંનેની વાત પણ થયેલી છે ઉજ્જૈન પણ સારું

[05:54:37] મહત્વનું કેન્દ્ર છે અને વ્યાપ આ જે

[05:54:39] લોસ્તભને હજી કાટ લાગ્યો નથી એની પણ આપણે

[05:54:41] ચર્ચા કરી લીધી છે નવ રત્નોમાં કોણ છે તો

[05:54:44] કે નવરત્નોની અંદર એક તો મહાકવિ કાલિદાસ

[05:54:46] છે જેની આપણે ઓલરેડી ચર્ચા કરી લીધેલી છે

[05:54:49] ઓકે એક તો મહાકવિ કાલિદાસ છે અમરકોષના

[05:54:51] રચયિતા અમરસિંહ છે વરુરચી છે વિદેશી શંકુ

[05:54:54] છે સપણક છે એક જાદુગર થઈ ગયા વિક્રમ

[05:54:57] વેતાલની જે વાર્તાઓ તમે જે કયો છે વેતાલ

[05:54:59] ભટ્ટ છે ઓકે ગટ બરબરક સાથે સાથે એક ખારા

[05:55:02] ખગોળ શાસ્ત્રી કહી શકો ગણિતની અંદર પણ

[05:55:05] સારું યોગદાન આપેલું એ વ્યક્તિ એટલે કે

[05:55:07] દોસ્તો વરામિહિર અને

[05:55:10] નિઘંટુ કોષ

[05:55:13] એની રચના કરી છે ધનવંતરી જે પોતે

[05:55:17] આયુર્વેદના એક ખૂબ મોટા જ્ઞાતા હતા

[05:55:20] તો એ પણ યાદ રાખવા જરૂરી બનતા હોય છે એના

[05:55:24] પછી દોસ્તો નેક્સ્ટ ગાદી ઉપર જે વ્યક્તિ

[05:55:26] બિરાજમાન થતા હોય છે કે જેને આપણે ઓળખી

[05:55:28] છીએ દોસ્તો કુમારગુપ્ત દોસ્તો જ્યારે

[05:55:31] કુમારગુપ્તની વાત કરવામાં આવે કુમારગુપ્ત

[05:55:33] નામના શાસક જ્યારે ગાદી ઉપર બિરાજમાન થાય

[05:55:36] છે તો ખાસ યાદ રાખો દોસ્તો કુમારગુપ્ત

[05:55:38] ગાદી ઉપર આવ્યા તો આવતાની સાથે એવું કહી

[05:55:42] શકાય કે એમને સામ્રાજ્યની જેવી ધૂળા

[05:55:44] સંભાળે છે તો પહેલા તો પોતાના જે સિક્કાઓ

[05:55:48] જે ખૂબ બહાર પાડેલા અને સિક્કાઓ ઉપરથી

[05:55:51] આપણને થોડી ઇન્ફોર્મેશન મળે છે

[05:55:52] કુમારગુપ્તના સમયની અને કુમારગુપ્તના

[05:55:55] કેટલાક કાર્યોની દોસ્તો એ સિક્કાઓ જે

[05:55:58] ઇન્ફોર્મેશન આપે છે ને એમાં ખાસ એવી

[05:55:59] માહિતી મળે કે કુમારગુપ્તનો જે સમય હતો ને

[05:56:03] એની અંદર અશ્વમેગ યજ્ઞ થયો કુમારગુપ્તે

[05:56:06] અશ્વમેગ યજ્ઞ કરાવેલો છે તો બે શાસકો

[05:56:08] ગુપ્તકાળમાં આપણે જોઈ ગયા કે જેના સમયમાં

[05:56:10] અશ્વમેગ યજ્ઞ થયા હોય એક સમુદ્રગુપ્ત અને

[05:56:13] બીજો છે કુમારગુપ્ત સાથે દોસ્તો એ પણ યાદ

[05:56:16] રાખો

[05:56:18] કે આ રાજાઓ જે છે એમાં કુમારગુપ્ત જે છે

[05:56:20] જેના ગુજરાતમાંથી પણ આપણે સિક્કાઓ મળી

[05:56:22] આવતા હોય છે એનું ગિરિનગરમાં ગુજરાતમાં પણ

[05:56:24] શાસન હોવાની ઇન્ફોર્મેશન છે એના સિક્કાઓ

[05:56:27] ઉપર જે નામ જોવા મળે છે ને અહીયા એક નામ

[05:56:30] નામ જોવા મળે છે મહેન્દ્રાદિત્ય શું નામ

[05:56:32] જોવા મળે છે મહેન્દ્રાદિત્ય તો

[05:56:35] કુમારગુપ્તને મહેન્દ્રાદિત્ય તરીકે પણ

[05:56:37] ઓળખવામાં આવે છે એ સિવાય એવું પણ કહેવાય

[05:56:40] છે કે આ કુમારગુપ્ત નામના શાસક જે છે કે

[05:56:43] જેમના સમયમાં

[05:56:45] નાલંદા વિશ્વવિદ્યાપીઠની સ્થાપના પણ થતી

[05:56:48] હોય છે ક્યાં તો કે બિહાર ખાતે તો યાદ

[05:56:52] રાખજો ભાઈ જરૂરી બનશે અને ગુજરાતની અંદર

[05:56:55] એવું કહેવાય કે કુમરખાણથી કુમરખાણ વિરમગામ

[05:56:58] પાસે એક ગામ આવેલું છે કુમરખાણ

[05:57:01] કે જ્યાં સમુદ્રગુપ્તથી લઈ ને કુમારગુપ્ત

[05:57:04] સુધીના હજારોની સંખ્યામાં સિક્કાઓ મળી

[05:57:06] આવેલા છે તો એ દેખાડે છે કે આ સમયે

[05:57:08] સાસોનું ગુજરાતમાં સારો એવું વર્ચસ્વ

[05:57:10] વર્લ્ડ હશે મૂળ તો આપણને જે કાઈ

[05:57:14] ઇન્ફોર્મેશન મળે છે કુમારગુપ્તની તો એમાં

[05:57:17] ચાર અભિલેખો જવાબદાર બનતા હોય છે એક

[05:57:20] મંદસોરનો અભિલેખ છે એમાંથી ઇન્ફોર્મેશન

[05:57:23] મળે છે ભિલસ છે કઠમંડા છે યસ મંદસોર

[05:57:28] કઠમંડા બિલસડ અને ગઢવા આ ચાર અભિલેખો જે

[05:57:32] છે કે જે કુમારગુપ્તની ઇન્ફોર્મેશન પણ આપે

[05:57:35] છે કુમારગુપ્તની ઘણી બધી ઇન્ફોર્મેશન એના

[05:57:37] સિક્કાઓમાંથી પણ મળે છે એક માહિતીનો એક

[05:57:39] બહુ મોટો સોર્સ એના સિક્કાઓ પણ મળે છે

[05:57:41] કુમારગુપ્તના સમયમાં મુદ્રાઓ જે છે જે

[05:57:44] સિક્કાઓ જે છે એમાં એવું આપણને એક અનુમાન

[05:57:47] લગાડી શકાય છે કે હમણે ગરુડની જગ્યાએ એના

[05:57:51] સિક્કાઓની અંદર મોરની આકૃતિ જોવા મળે છે

[05:57:54] અને દોસ્તો જ્યારે આપણે એવું માનો છો કે

[05:57:55] ગરૂડની જગ્યાએ મોરની આકૃતિ મળીને તો

[05:57:58] દોસ્તો એનો એક અર્થ એવો થાય કે આ કદાચ

[05:58:01] કુમાર કાર્તિકેયના ઉપાસક પણ હોઈ શકે

[05:58:04] કુમારગુપ્ત

[05:58:06] યસ યાદ રાખો

[05:58:08] ચાલો તો ચંદ્રગુપ્ત બીજા પછી કોણ આવ્યા તો

[05:58:10] કે સાહેબ કુમારગુપ્ત આવ્યા છે અશોક યજ્ઞની

[05:58:13] મેં તમને વાત કરી દીધેલી છે ઓકે એની

[05:58:16] માહિતી શેમાંથી મળે છે તો કે મંદસોર ગઢવા

[05:58:19] કઠમંડા બિલસેટ એ ખાસ યાદ રાખો ગરુડની

[05:58:22] આકૃતિ એની જગ્યાએ હવે શું આવી ગઈ છે મોરની

[05:58:25] આકૃતિ સિક્કા ઉપર નામ શું જોવા મળે છે

[05:58:30] તો કે મહિન્દ્રા દ્વિતીય આ યાદ રાખજો ધેન

[05:58:34] આફ્ટર ચાર અલગ અલગ પ્રકારના ચાંદીના

[05:58:37] સિક્કાઓ મળી આવે છે એમાં ખાસ એવું કહેવાય

[05:58:39] કે પહેલા પ્રકારના સિક્કા સૌથી વધુ

[05:58:40] પ્રમાણમાં હોય છે સિમ્પલ છે સિક્કો હોય

[05:58:43] સિક્કાની અંદર એક સાઈડ રાજાનું નામ લખેલું

[05:58:45] હોય અમુક ચિન્હો હોય અને એક બાજુ રાજાનો

[05:58:47] ફેસ બનાવેલો હોય ફરતું નામ પણ લખેલું હોઈ

[05:58:50] શકે ખરા તો આ પ્રકારના ચાંદીના સિક્કાઓ

[05:58:52] એના ખાસ પ્રાપ્ત થયેલા છે ઓકે રાજાનું ફેસ

[05:58:55] જે છે કે જેને સિક્કા ઉપર છાપેલો છે

[05:58:57] અહીંયા આપણને દેખાય છે કે ફેસ બનાવેલો છે

[05:58:59] રાજાનો ઓકે એમાં સક્ષત્રપોની જેમ ગ્રીક

[05:59:02] અક્ષરોમાં પણ ખાસ અમુક એન્ટ્રી પાડેલી હોય

[05:59:04] છે અમુક વસ્તુ લખેલી હોય છે તેમાં મોટા

[05:59:06] ભાગે રાજાનું નામ જોવા મળતું હોય છે

[05:59:08] ગુજરાતની અંદર મેં તમને પર્ટીક્યુલર

[05:59:10] પ્રદેશ કીધો છે

[05:59:13] વિરમગામ પાસે

[05:59:18] કુમરખાણ

[05:59:20] પર્ટીક્યુલર પ્રદેશ છે વિરમગામ પાસે

[05:59:23] કુમરખાણ જે છે કે જ્યાં હજારોની સંખ્યામાં

[05:59:25] સિક્કાઓ મળેલા છે જે કુમાર ગુપ્ત આમ તો

[05:59:28] સમુદ્રગુપ્તથી લઈને કુમારગુપ્ત સુધીના છે

[05:59:30] તો એ મગજમાં રાખી શકાય છે શ્રીકુમારગુપ્ત

[05:59:33] મહેન્દ્રાદિત્ય પરમ ભાગવત મહારાજાધિરાજ

[05:59:36] આવા આ સિક્કાઓ ઉપર એમના નામ જોવા મળતા હોય

[05:59:38] છે પણ સૌથી વધુ જે નામ આપણે પ્રખ્યાત તમને

[05:59:41] એક્ઝામમાં પૂછી શકે કે આ બનશે

[05:59:46] મહેન્દ્રાદિત્ય કોનું બિરુદ્ધ હતું તો

[05:59:48] કુમારગુપ્તનું જો શ્રીકુમારગુપ્ત લખ્યું

[05:59:50] હોય બધાને ખબર પડી જાય મહારાજાધિરાજ ઘણા

[05:59:52] બધા લોકોના નામ હોય એ ન પૂછે પરમ ભાગવત જે

[05:59:56] શાસકો વિષ્ણુ ભગવાનને માનતા હોય એ પરમ

[05:59:58] ભાગવત જ કહેવાય પણ મહેન્દ્રાદિત્ય એક

[06:00:02] સ્પેસિફિક નામ બનશે તો એ યાદ રાખજો એ

[06:00:04] એક્ઝામ માટે તમારે જરૂરી બનતું હોય છે

[06:00:06] ચાંદીના જે સિક્કાઓ જે છે જેમાં મોર એટલે

[06:00:08] કે મયુરની આકૃતિ પણ જોવા મળતી હોય છે

[06:00:11] અશ્વમેગ યજ્ઞ અને મહેન્દ્રાદિત્ય બે વસ્તુ

[06:00:13] મે તમને ખાસ કહી દીધી નાલંદા

[06:00:15] વિશ્વવિદ્યાપીઠની સ્થાપના થઈ ગઈ મેં

[06:00:16] સ્ટાર્ટિંગમાં જ કીધું તું જેને ઓક્સફોર્ડ

[06:00:18] ઓફ મહાયાન કહેવાય છે કારણ કે બૌદ્ધ ધર્મની

[06:00:20] મહાયાન શાખા જે છે ને એનું ઇન્ફોર્મેશન

[06:00:23] અહીથી આપણને ઘણી બધી મળે છે એટલા માટે

[06:00:25] ઓક્સફોર્ડ ઓફ મહાયાન કહી

[06:00:27] એના સમયમાં શત્રુઓ જે છે એની હવે ગુપ્ત

[06:00:31] સામ્રાજ્ય ઉપર આક્રમણની એક શરૂઆત થઈ ગઈ છે

[06:00:33] અને એ શત્રુઓમાં વિશેષ રીતે એવું કહેવાય

[06:00:36] છે કે હૂણો જે છે એના આક્રમણ શરૂ થયા છે

[06:00:39] પણ હૂણોના જ્યારે આક્રમણ થાય તો રાજપુત્ર

[06:00:41] એટલે કે એમના જ યુવરાજ છે એમના પુત્ર જે

[06:00:43] છે તેનું નામ હતું સ્કંદગુપ્ત કે જે

[06:00:46] હૂણોને બહુ સારી રીતે હરાવતા હોય છે તો

[06:00:48] દોસ્તો એવું કહી શકાય કે સ્કંદગુપ્તે જે

[06:00:51] તે સમયે હૂણોને હરાવેલા હતા હૂણોનો સારો

[06:00:53] એવો પ્રતિકાર પણ કરેલો છે

[06:00:56] કુમારગુપ્તને ખાસ નર્મદા કાંઠે પણ સંઘર્ષ

[06:01:00] હોય છે જેમ કે હણોના મદદગાર એટલે કે પુષ્ય

[06:01:02] મિત્રો જે હતા એના એક સમુદ્રએ જે વિદ્રોહ

[06:01:05] કરતા હોય છે જેને પણ સ્કંદગુપ્ત જે છે ફૂલ

[06:01:07] દબદબાટી બોલાવશે અંકુશમાં લઈ લેશે અને

[06:01:09] સમુદ્રગુપ્તથી લઈને કુમારગુપ્ત સુધીના

[06:01:11] સિક્કાઓ વિરમગામ પાસે કુમારખાણીની પણ આપણે

[06:01:14] ચર્ચા થઈ ગઈ છે કુમારગુપ્ત પછી ગાદી ઉપર

[06:01:17] કોણ આવતા હોય છે તો કે સાહેબ સ્કંદગુપ્ત

[06:01:19] આવતા હોય છે અને સ્કંદગુપ્ત જ્યારે ગાદી

[06:01:21] ઉપર આવશે તો હું દોસ્તો આ તમને એક સ્પષ્ટ

[06:01:23] પણ એવું કહીશ કે અહીંયા ગુપ્ત સામ્રાજ્ય

[06:01:25] ના છેલ્લા શક્તિશાળી શાસક છે

[06:01:28] ગુપ્ત સામ્રાજ્યના છેલ્લા શક્તિશાળી શાસક

[06:01:30] એનો એક સીધો અર્થ એવો થશે કે હવે આગળ

[06:01:33] ગુપ્ત સામ્રાજ્ય જે છે એ પતન તરફ જાય છે

[06:01:36] તો ખાસ એવું કહી શકાય કે સ્તનગુપ્ત જે છે

[06:01:39] એના શાસનકાળ દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં

[06:01:41] હૂણોના આક્રમણ પણ થયેલા છે હૂણોને

[06:01:44] હરાવવાનો એને સમય સમય પ્રયત્ન કર્યો છે

[06:01:47] હૂણોને હરાવ્યા છે ગુજરાતની અંદર

[06:01:52] જૂનાગઢ

[06:01:56] અને જૂનાગઢની અંદર પહેલો જે અશોકનો જે

[06:01:58] શિલાલેખ છેને

[06:02:04] શિલાલેખની અંદર ખાસ એક લેખ લખાયેલો છે

[06:02:08] સ્કંદગુપ્તનો

[06:02:11] એમાં એવું લખાયેલું છે કે ભાઈ હૂણોને

[06:02:14] હરાવેલા છે

[06:02:18] સ્પેસિફિક શબ્દ

[06:02:21] મલેછ છો

[06:02:25] આવું લગભગ બે શિલાલેખોમાં જોવા મળેલું છે

[06:02:27] એમાં ગુજરાતમાં ગિરન્નાનો શિલાલેખ પણ છે

[06:02:30] તો ખાસા મગજમાં રાખજો બીજું તો કે હૂણો

[06:02:33] સાથેના જે યુદ્ધોની એક ઇન્ફોર્મેશન આપણે

[06:02:36] ચંદ્રવ્યાકરણ ગ્રંથમાંથી પણ પ્રાપ્ત થાય

[06:02:38] છે અને સોમદેવની રચના છે કોની રચના છે

[06:02:41] સોમદેવ

[06:02:45] એનું જે કથાસરિત સાગર છે એમાંથી પણ

[06:02:47] ઇન્ફોર્મેશન મળે છે ચીનના શાસક હતા સાંગ

[06:02:51] તો સાંગ હોય આમ તો પણ સાંગ કહેતા હોય છે

[06:02:53] એના સાથે પણ મિત્રતા સંબંધો માટે રાજદૂતો

[06:02:55] મોકેલા હતા શ્વેત હૂણો જે ઈરાન થશે ન્યાથી

[06:02:59] હિન્દુકુષ પર્વત પાર કરશે ન્યાથી ભારત

[06:03:02] આવશે ભારત આવે એટલે હિન્દુકુષ પર્વત પાર

[06:03:04] કરીને ગાંધાર પ્રદેશમાં પહોંચે અને ગુપ્ત

[06:03:06] સામ્રાજ્યને પડકાર ફેકે કે આવી જાવ સાહેબ

[06:03:08] લડી લઈ એકાદું એક એક હાથ થઈ જાય ભાઈ જાય

[06:03:11] છે એક એક હાથ કરવા અને એ એક એક હાથ જે છે

[06:03:14] એનું પરિણામ એવું જોવા મળશે કે હૂણો 50

[06:03:17] વર્ષ સુધી ભારતનો રસ્તો ભૂલી જશે બે ત્રણ

[06:03:21] પેઢીયું નક્કી કરી લીધું કે ઈ બાજુ નહી

[06:03:23] બુલાતી હે મગર જાને કા નહી કા તો કે છોતરા

[06:03:25] પાડ દે ભાઈ હા આવી જ હાલત જે છે અહીયા

[06:03:28] બનતી હોય છે કે હૂણો જે છે એ ભારત બાજુ

[06:03:30] આવે છે સ્કંદગુપ્ત એટલી ખરાબ રીતે એટલી

[06:03:33] સખત રીતે હૂણોને હાર આપી ને હૂણો જે છે કે

[06:03:37] જે 50 વર્ષ સુધી ભારત સુધી ભારત તરફ આવતા

[06:03:43] નથી ઓલું ગબ્બરસિંહ વિશે કહેવાય ને કે જબ

[06:03:48] કોષો દૂર બચ્ચા હોતા હે તો માં કહેતી હે

[06:03:50] કે સોજા બેટા ગબ્બરસિંહ આ જાય ગયા એવું જ

[06:03:52] કાંઈક હૂણોની હાલત બનતી હોય છે કે હૂણો જે

[06:03:55] છે કે જેને ખાસ સ્કંદગુપ્તથી એટલો ભયભીત

[06:03:58] થઈ ગયા છે ગુપ્ત સામ્રાજ્યથી એટલા ભયભીત

[06:04:00] થઈ ગયા છે કે 50 વર્ષ સુધી ભારત બાજુ નજર

[06:04:03] કરતા નથી તો એનો સીધો મતલબ એવો બને છે કે

[06:04:07] સ્કંદગુપ્તે જબરજસ્ત દબદબો જમાવેલો છે એના

[06:04:11] સિક્કાઓમાં ખાસ તમને ભગવાન શિવનું વાહન

[06:04:15] એટલે કે નંદી જેને કહીએ હવે એ આખલાનું

[06:04:18] સ્વરૂપ છે જેને વૃષભ કહેવાય તો એના

[06:04:21] સિક્કાઓ જે છે ને જ્યાં તમને આખલાની છાપ

[06:04:24] જોવા મળતી હોય તો એને વૃષભ શૈલીના સિક્કાઓ

[06:04:26] કહેવાય. જો અલગ અલગ શૈલી છે. સ્પેશિયલ

[06:04:29] કેસમાં ગુજરાતની અંદર જોવા મળે છે.

[06:04:32] ગુજરાતમાં જો આપ કચ્છમાં જાવને

[06:04:36] તો કચ્છની અંદર

[06:04:39] વેદી એટલે કે

[06:04:43] અગ્નિકુંડની છાપ વાળા સિક્કા જોવા મળે છે

[06:04:46] અને જે સૌરાષ્ટ્ર અને તળ ગુજરાતના

[06:04:48] પ્રદેશોમાં જો આપ ફરો છો તો ત્યાં તમને

[06:04:53] ઋષભ શૈલીના સિક્કાઓ જોવા મળે છે

[06:04:56] તો આ સ્કંદગુપ્તના સિક્કાઓ છે ગુજરાતમાં

[06:04:58] સારા પ્રમાણમાં જોવા મળેલા છે

[06:05:02] સ્કંદગુપ્તના અનેક સિક્કાઓ પ્રાપ્ત થયેલા

[06:05:04] છે એક યાદ રાખ કે સ્કંદગુપ્તનું એક બિરુધ

[06:05:07] છે સિક્કાઓ ઉપર જોવા મળેલું છે કર્મા

[06:05:11] દ્વિતીય તો આ પણ પૂછી શકે શ્રીસનગુપ્તિ

[06:05:13] અને કર્માદિત્યને આ બધા નામ જોવા મળતા હોય

[06:05:15] છે કર્માદિત્ય ફેમસ છે યાદ રાખજો ઓકે અમુક

[06:05:19] જગ્યાએ ગરુડની જગ્યાએ તમને સિક્કાઓમાં શું

[06:05:21] જોવા મળ્યા તો કે વૃષભ જોવા મળ્યા તો વૃષભ

[06:05:25] શૈલીના સિક્કા છે અગ્નિકુંડ જોવા મળ્યો તો

[06:05:27] વેદીના અવશેષ વાળા સિક્કાઓ બન્યા છે તો આ

[06:05:29] બધું ખાસ મગજમાં રાખી શકાય અ સૌરાષ્ટ્રની

[06:05:33] અંદર જ ખાસ ઋષભ શૈલી પણ જોવા મળે છે અને

[06:05:37] કચ્છમાંથી તમને વેદીના ચિન્હો હોવાળા

[06:05:39] સિક્કાઓ પણ જોવા મળે છે નામમાં મિક્સ ન

[06:05:41] થાય એટલા માટે ફરીથી રિપીટ કરી દઉં છું

[06:05:43] કુમારગુપ્તને કહે છે મહેન્દ્રાદિત્ય અને

[06:05:45] ખાસ સ્કંદગુપ્ત જે છે એને કર્માદિત્ય કહી

[06:05:47] છે મિક્સ ન થાય એ ધ્યાન રાખજો

[06:05:51] સુદર્શન તડાવ રિલેટેડ આપણે ગિરનાર માંથી

[06:05:53] ઇન્ફોર્મેશન અગાઉ પણ ચર્ચા કરેલી

[06:05:55] કે ગુજરાતની અંદર સ્કંદનગુપ્તના જે સુબા

[06:05:58] હતા જેનું નામ હતું પર્ણદત્ત પર્ણદત્તનો

[06:05:59] પુત્ર હતો ચક્રપાલિત હવે સુદર્શન તળાવનો

[06:06:02] બંધ તૂટી જાય છે એટલે સુદર્શન તળાવનું

[06:06:04] સમારકામ કરવાનું કામ જે છે પર્ણદત્તને

[06:06:06] કહેવામાં આવે છે પર્ણદત્ત પોતાના પુત્ર

[06:06:08] ચક્રપાલિતને જવાબદારી સોપે છે ચક્રપાલિત

[06:06:10] જે છે સુદર્શન તળાવનું સમારકામ કરાવશે

[06:06:12] દૂરદર્શન થયેલું સુદર્શનને ફરી પાછું

[06:06:14] સુદર્શન કરશે અને ત્યાર પછી બાજુમાં ભગવાન

[06:06:17] વિષ્ણુનું ચક્રધારી વિષ્ણુનું મંદિર પણ

[06:06:20] ચક્રપાલિત બનાવશે ધેટ્સ ઈટ યાદ રહી જશે

[06:06:23] સાહેબ તો સુદર્શન તળાવનો જીણો ધાર પણ થતો

[06:06:25] હોય છે એ પણ યાદ રાખી દીધું છે ઓકે

[06:06:28] ગિરનારમાં પદ્યમય એટલે કે સંસ્કૃતની અંદર

[06:06:30] દોસ્તો લખાણ લખાય છે તો એ પણ ખાસ યાદ રાખી

[06:06:33] શકાય અને ખાસ ચક્રપાલીતે ખાસ ચક્રધારી

[06:06:36] વિષ્ણુનું મંદિર પણ સ્થાપિત કરેલું છે તો

[06:06:39] આ પણ વિદ્યાર્થી મિત્રો આપ યાદ રાખી શકો

[06:06:41] છો સાથે દોસ્તો નેક્સ્ટ આગળ વધીએ

[06:06:45] તો ખાસ અહીયા આ આપણા માટે ડેટા કામનો બનતો

[06:06:48] હોય છે અહિયા લિપિ આવશે દેવનાગરી

[06:06:54] અહિયા બી લિપિ આવશે

[06:06:57] દેવનગરી યસ ખાસ ધ્યાન રાખશું અશોકના

[06:07:01] સમયમાં જે ગન્નારના શિલાલેખમાં પાલી

[06:07:04] ભાષામાં લખાયેલું છે બ્રાહ્મી લિપિમાં

[06:07:06] લખાયેલું છે રુદ્રદામન પણ આપણે આગળ જોઈ

[06:07:08] ગયા છીએ સંસ્કૃતમાં લખેલું છે દેવનાગરી

[06:07:10] લિપિ કહી શકાય અને સ્કંદગુપ્તના સમયમાં પણ

[06:07:13] લખાયેલું છે સંસ્કૃતમાં અને દેવનાગરી લિપિ

[06:07:15] કહી શકાય સુદર્શન તળાવ જે છે એને રિલેટેડ

[06:07:18] આખું કોષ્ટક આપી દઉં છું ચંદ્રગુપ્ત

[06:07:20] મૌર્યના સમયમાં બન્યું છે પુષ્યગુપ્ત

[06:07:22] નિર્માણ કરાવેલું છે અશોકના સમયમાં

[06:07:24] યવનરાતુશાસ્ત્ર નહેરો કઢાવેલી છે

[06:07:26] રુદ્રદામનના સમયમાં રુદ્રદામન

[06:07:30] યસ રુદ્રદામનના સમયમાં સુબેશાખે કોઈપણ

[06:07:32] રૂપિયાનું કર લીધા વગર સમાર કામ કરાવ્યું

[06:07:35] અને સ્કંદગુપ્ત જે છે જેના સમયમાં

[06:07:37] ચક્રપાલિત જે ભણદત્ત ખરેખર સુબો હતો એનો

[06:07:40] પુત્ર ચક્રપાલિત કે જે સમાર કામ કરાવે છે

[06:07:43] અને ચક્રધારી વિષ્ણુનું મંદિર પણ સ્થાપિત

[06:07:45] કરાવે છે તો યાદ રાખવું ખૂબ જરૂરી બનશે

[06:07:47] સુદર્શન તળાવ જે છે કે જેના ઉપરથી એવું

[06:07:49] કહી શકાય કે અહિયાં ભાગવત ધર્મ જે છે એ પણ

[06:07:51] ગુજરાતની અંદર પ્રસાર થયેલો છે. પરમ ભાગવત

[06:07:54] ગુજરાતમાં પણ તમને જોવા મળે છે. આ જ

[06:07:56] પ્રમાણે ગુપ્તોમાં સ્કંદગુપ્ત પછીના

[06:07:58] કેટલાક શાસકોમાં એક શાસક થઈ ગયા ભાનુગુપ્ત

[06:08:01] હવે એનો એક એરણ અભિલેખ છે અને એ એરણ

[06:08:04] અભિલેખ જે છે કે જેમાં સતી પ્રથા જે છે

[06:08:07] એના પુરાવા મળેલા છે તો યાદ રાખશે મંદિર

[06:08:10] નિર્માણની વાત કરીએ તો ચોક્કસથી ખાસ

[06:08:12] મહત્વનો મુદ્દો બને કે ગુપ્તકાળમાં મંદિર

[06:08:15] નિર્માણ જે છે એની ખૂબ મોટી શરૂઆત થાય છે

[06:08:18] લગભગ એપ્રોક્સ 55 વર્ષ સુધી ગુજરાતમાં

[06:08:21] શાસન કરતા હોય છે પણ ચંદ્રગુપ્ત વિશે

[06:08:23] દેવગુરાજ અથવા તો દેવગુપ્ત પણ કહેવામાં

[06:08:25] આવે છે ચંદ્રગુપ્ત બીજા વિશે જેણે

[06:08:27] ગુજરાતમાં શાસનની શરૂઆત કરેલી છે. બાકીના

[06:08:29] બિરુદ્ધો તો છે એની ઉપર આપણે ચર્ચા કરી

[06:08:31] લીધેલી છે. પૃથ્વી પોતાની ધરી ઉપર ફરે છે

[06:08:34] એવું કહેનાર આર્યભટ્ટ હતા એની પણ આપણે

[06:08:36] ચર્ચા કરી છે. છેલ્લા ગુપ્ત સમ્રાટ કોણ

[06:08:38] હતા? તો કે વિષ્ણુગુપ્ત હતા એ પણ યાદ રાખો

[06:08:41] સાથે સાથે મહોરલીનો લોસ્તંભ જે ધાતુ

[06:08:44] વિજ્ઞાનનો પણ સારામાં સારો નમૂનો કહી

[06:08:45] શકાય. વિજ્ઞાન ટેકનોલોજીનો પણ ખૂબ સારો

[06:08:47] નમૂનો કહી શકાય. રસાયણ વિજ્ઞાનનો પણ ખૂબ

[06:08:49] સારો નમૂનો કહી શકાય. કારણ કે એમાં દરેક

[06:08:52] વસ્તુ ક્યાંક કામ કરતી હોય છે. સ્કંદગુપ્ત

[06:08:55] પછી એના ભાઈ પુરુગુપ્ત સાથે થોડોક

[06:08:57] જરજમીનને જોરું ત્રણેય કજીયાના છોરું ગાદી

[06:08:59] માટે ડખો થાય છે. પણ સ્કંદગુપ્ત જે છે એ

[06:09:02] ગાદી ઉપર બેઠી ગયા છે એના પછી પુરુગુપ્ત

[06:09:05] જે છે એ ગાદી ઉપર આવશે પણ ખાસ એવું કહી

[06:09:07] શકાય કે સમયે સમય બુદ્ધગુપ્ત અને

[06:09:09] પુરુગુપ્તને આ બધા શાસકો આવતા હોય છે કોઈ

[06:09:11] ઇન્ફોર્મેશન મળતી નથી છેલ્લા શાસક કોણ તો

[06:09:14] કે સાહેબ વિષ્ણુગુપ્ત એ યાદ રાખજો ઓકે હવે

[06:09:18] અલગ અલગ પ્રદેશોમાંથી હવે બંગાળ બિહાર

[06:09:21] ઉત્તર પ્રદેશ મધ્યપ્રદેશ યાથી બધા જે કાઈ

[06:09:24] શિલાલેખો અભિલેખો મળ્યા છે એમાંથી

[06:09:25] ઇન્ફોર્મેશન પણ ઘણી બધી મળતી હોય છે અને

[06:09:28] હોળોના આક્રમણની પણ વાત છે સાહિત્યની

[06:09:31] દ્રષ્ટિએ ખાસ એક મહત્વનો પોઈન્ટ અ કેટલાક

[06:09:33] કવર અપ કરવા છે એટલા માટે કોષ્ટક મૂકું

[06:09:36] છું ઓલમોસ્ટ આપણે સવા સ્ટાર્ટિંગમાં જ

[06:09:38] સાહિત્ય તો જોઈ લીધું જેમ કે કાલિદાસની

[06:09:40] રચના ઉપર આપણે ચર્ચા કરી લીધેલી છે

[06:09:42] વરામિહીર જે છે કે જેના પંચસિદ્ધાંતિકા

[06:09:45] હોય કે બૃહદ સંહિતા હોય કે યોગ યાત્રા હોય

[06:09:48] એની પણ દોસ્તો આપણે ચર્ચા કરેલી છે પણ ખાસ

[06:09:51] યાદ રાખો દોસ્તો આર્યભટ્ટ

[06:09:55] એમને થોડાક ડીટેલિંગમાં યાદ રાખવા જરૂરી

[06:09:57] બને છે શૂન્યની શોધ કહી શકાય દશાંશ

[06:09:59] પદ્ધતિની શોધ કહી શકાય પૃથ્વી પોતાની ધરી

[06:10:01] ઉપર ગોળ ફરે છે આવું કહેનાર પણ તમે કહી

[06:10:03] શકો સૂર્ય સિદ્ધાંત અને ચંદ્રગ્રહણનું

[06:10:06] કારણ પૃથ્વીનો પડછાયો છે આ બધામાં કોણ

[06:10:08] જવાબદાર બનશે આર્યભટ્ટ ધનવંતરી કે જેણે

[06:10:10] નિઘંટુ ગ્રંથની રચના કરેલી છે જે

[06:10:13] આયુર્વેદનું એક મહત્વનો ગ્રંથ કહી શકાય એ

[06:10:15] પણ આ સમયમાં થઈ ગયા છે સિદ્ધસેન જેને

[06:10:18] ન્યાય અવતારની રચના કરેલી છે થોડા

[06:10:20] કોર્નરમાંથી પૂછી શકે એવી સંભાવના લાગે છે

[06:10:22] મહાકવિ ભાસ થઈ ગયા જેને સ્વપ્નવાસ વાદતા

[06:10:24] ચારુભંગ અને સોરી ચારુદત્તા અને ઉરુભંગ

[06:10:27] એની રચના કરેલી છે તો એ પણ યાદ રાખી શકાય

[06:10:30] વિષ્ણુ શર્માની પંચતંત્રની વારમુતાઓ

[06:10:32] બ્રહ્મગુપ્ત જેને ભારતમાં ન્યુટનની સાથે

[06:10:36] સરખાવે છે શું કામ ખબર છે ન્યુટન તો પછી

[06:10:38] થયો પણ આ બ્રહ્મગુપ્ત પહેલા થઈ ગયા અને

[06:10:41] એણે ગુરુત્વાકર્ષણના નિયમો જે છે એની શોધ

[06:10:44] પણ કરેલી છે તો દોસ્ત આ નવી પેઢી આ વારસો

[06:10:47] ભારતમાં ફેલાવો કે અગાઉ ન્યુટન પહેલા

[06:10:50] બ્રહ્મગુપ્ત થઈ ગયા પ્રાચીન ભારતના

[06:10:53] સાહિત્યમાં એમની માહિતી છે ને એમણે

[06:10:55] ગુરુત્વાકર્ષણના સિદ્ધાંતોની શોધ કરેલી છે

[06:10:58] એટલીસ્ટ યારઆ આપણું કલ્ચર છે આપણું મહત્વ

[06:11:01] છે તો વધારોને દોસ્ત શું કામ તમે નો હું

[06:11:05] તમને સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજીથી એ દિશામાં

[06:11:08] જઈને ખોટું સાબિત કરવાની વાત નથી કરતો પણ

[06:11:11] આપણું છે ને આપણે કહેવાનું છે ને તો ભાઈ એ

[06:11:14] સંસ્કૃતિમાં રહેલું છે આપણી પરંપરાઓમાં

[06:11:16] રહેલું છે તો દોસ્ત આ વાત પણ ફેલાવવી

[06:11:18] જરૂરી બને છે અમરસિંહ અમરકોષની રચના

[06:11:21] સંસ્કૃતનો સારો શબ્દકોષ તૈયાર કરેલો છે તો

[06:11:24] એ પણ આપણા માટે ખૂબ જરૂરી બને છે તો

[06:11:26] દોસ્તો અહીંયા ગુપ્ત સામ્રાજ્ય જે છે એને

[06:11:28] આપણે પૂર્ણ હોતી તરફ લઈ જઈએ છીએ અને એના

[06:11:31] પછી દોસ્તો આપણે નેક્સ્ટ ચેપ્ટરો જે છે એ

[06:11:34] પણ આપણા માટે ખૂબ જરૂરી બનતા હોય છે.

[06:11:36] દોસ્તો નેક્સ્ટ આગળ વધતા પહેલા એક મહત્વની

[06:11:38] વાત કરીશ કે ભાઈ આપ તમામ મિત્રો જાણતા હશો

[06:11:40] કે વેબ સંકુલના તમામ કોર્સીસ ઉપર દોસ્તો

[06:11:43] હાલમાં ફેસ્ટિવલ ઓફર ચાલી રહી છે. કારણ કે

[06:11:45] તહેવારોનો આનંદ વેબ સંકુલની સાથે ચોક્કસથી

[06:11:48] વિદ્યાર્થી મિત્રોને મળતો હોય છે. અને

[06:11:50] દોસ્તો આ ઓફરના હવે છેલ્લા બે દિવસ બાકી

[06:11:53] છે. ઓકે જે 4 ઓગસ્ટ થી લઈને 14 ઓગસ્ટ સુધી

[06:11:55] હતી હવે તમારા માટે માત્ર બે દિવસ બાકી છે

[06:11:58] અને તમામ કોર્સીસ જેમાં લાઈવ કોર્સીસ જે

[06:12:01] છે કે જેની અંદર સ્પેશિયલ ડિસ્કાઉન્ટ ચાલી

[06:12:03] રહ્યું છે. તો દોસ્તો રેવન્યુ તલાટીની

[06:12:05] લાઈવ બેચ હોય રેવન્યુ તલાટીની હાઈબ્રિડ

[06:12:07] બેચ હોય કે પછી ખાસ ઓન્લી પ્રલીમ પ્લસ

[06:12:10] મેન્સ હોય કે ખાલી પ્રલીમ હોય

[06:12:11] એસએસસીસીએસએલએ એમટીએસની બેચ હોય ટેટ

[06:12:14] ટાઈટની ટેટ ટાર્ટની લાઈવ બેચ હોય

[06:12:17] આઈબીપીએસએસબીઆરઆરબીપીઓ

[06:12:19] ક્લાર્ક એની લાઈવ બેચ હોય કે પછી

[06:12:21] વિદ્યાર્થી મિત્રો ડીવાયએસઓ લીગલ હોય કે

[06:12:24] પછી ઓફિસર્સ જીપીએસસી upુપીએસસી જે

[06:12:26] ક્લાસરૂમ લાઈવ એટલે કે જેને હાઈબ્રિડ બેચ

[06:12:28] કહીએ છીએ તો દોસ્તો આ બધા કોર્સસની અંદર

[06:12:31] અત્યારે સ્પેશિયલ ડિસ્કાઉન્ટ ઓફર ચાલી રહી

[06:12:33] છે તો વિદ્યાર્થી મિત્રો હજી પણ તમારે

[06:12:35] આમાંથી કોઈપણ કોર્સની અંદર જોડાવાનું હોય

[06:12:37] તો લાસ્ટ ટુ ડેઝ બાકી છે આ ઓફરના ફેસ્ટિવલ

[06:12:40] ઓફરના અને ફેસ્ટિવલ ઓફરનો ચોક્કસથી લાભ

[06:12:42] લઈને આપનું અધિકારી બનવાનું સપનું સાકાર

[06:12:44] કરી શકો છો હવે દોસ્તો નેક્સ્ટ આપણે આગળ

[06:12:47] વાત કરીએ ચાલો દોસ્તો નેક્સ્ટ આપણે એક

[06:12:49] મહત્વનું યુદ્ધ મોડર્ન હિસ્ટ્રીની અંદર

[06:12:51] ભણવા માટે જઈ રહ્યા છીએ જેને આપણે કહીએ

[06:12:52] છીએ દોસ્તો પ્લાસીનું યુદ્ધ જી હા દોસ્તો

[06:12:55] પ્લાસીનું યુદ્ધ મહત્વનું છે એ જ પ્રમાણે

[06:12:57] બક્ષરનું યુદ્ધ પણ મહત્વનું છે અને બાકીના

[06:12:59] જે યુદ્ધો જે છે કે જેનો ડેટા આમ જુઓ તો

[06:13:02] ખૂબ વધારે છે પણ છતાં આપણે એક ચાર્ટના

[06:13:05] ફોર્મેટમાં એને સમજવાનો પ્રયત્ન કરશું. તો

[06:13:08] એક એક સ્ટેપની અંદર દોસ્તો ચાલુ છે

[06:13:09] પ્લાસીના યુદ્ધ તરફ દોસ્તો પહેલા તો જઈએ.

[06:13:12] તો પ્લાસીના યુદ્ધ તરફ જતા પહેલા ખાસ

[06:13:14] શરૂઆત કરશું આપણે બંગાળથી કે ભાઈ બંગાળની

[06:13:16] અંદર અંગ્રેજોની એન્ટ્રી કઈ રીતે થતી હોય

[06:13:18] છે. તો વિદ્યાર્થી મિત્રો મેબી તમને કદાચ

[06:13:21] 100% ખ્યાલ જ હશે કે ભાઈ જ્યારે અંગ્રેજો

[06:13:24] જે છે એની બંગાળમાં એન્ટ્રી થઈ. આમ જોવ તો

[06:13:27] તમને બધાને ખ્યાલ છે કે અંગ્રેજો ભારતની

[06:13:28] અંદર જ્યારે આવ્યા તો અલગ અલગ પ્રદેશોમાં

[06:13:31] ધીરે ધીરે પોતાના વ્યાપારની શરૂઆત કરતા

[06:13:33] હોય છે પહેલી શરૂઆત એમણે સુરતથી કરતા હોય

[06:13:36] છે ત્યાર પછી દક્ષિણ ભારતની અંદર

[06:13:37] મછલીપટ્ટનમમાં પણ પ્રથમ વ્યાપારી મથક ઊભું

[06:13:39] કરતા હોય છે ત્યાર પછી અંગ્રેજો પોતાની

[06:13:42] ત્રણ પ્રેસિડેન્સી ઊભી કરતા હોય છે મદ્રાસ

[06:13:43] પ્રેસિડેન્સી બોમ્બે પ્રેસિડેન્સી અને

[06:13:45] બંગાળ પ્રેસિડેન્સી પણ બંગાળની અંદર ખાસ

[06:13:48] કઈ રીતે એમની એન્ટ્રી થતી હોય છે તો એવું

[06:13:50] કહી શકાય કે એક સમયે શાહજહાં અને

[06:13:53] શાહજહાંનો એક પુત્ર હતો જેનું નામ હતું

[06:13:55] શાહ શુજા દોસ્તો આ શાહ સુજા જે છે કે જે

[06:13:58] આમંત્રિત કરે છે અંગ્રેજોને કે છે આવો ભાઈ

[06:14:01] અમારા બંગાળની અંદર કારણ કે જે તે સમય

[06:14:03] બંગાળની નવાબ પદ ઉપર ખાસ જવાબદારી સંભાળતા

[06:14:06] હોય છે ને એ વ્યક્તિ જે છે કે જે આમંત્રિત

[06:14:09] કરે છે કે આવો પધારો અમારા બંગાળમાં જેમ

[06:14:11] આપણે કહીએ કે ભાઈ કુછ દિન તો આવો ગુજરાત

[06:14:13] એમ ખાસ બંગાળની અંદર આમંત્રિત કરે છે ઓકે

[06:14:15] તો દોસ્તો બંગાળની અંદર જે તે સમયે

[06:14:18] સુબેદાર કે જે હતા શાહ સુજા કે જે

[06:14:22] આમંત્રિત કરે છે બંગાળના હુગલી ની અંદર

[06:14:24] અંગ્રેજોને વ્યાપાર કરવા હવે કદાચ તમને

[06:14:27] પ્રશ્ન થાય કે સાહેબ આ સુબેદાર શબ્દ શું

[06:14:29] છે તો મુઘલ વ્યવસ્થા જે છે

[06:14:34] એ મુઘલોની શાસન વ્યવસ્થાની અંદર સુબેદાર

[06:14:41] અને દીવાન આવી બે પોસ્ટ બનતી હોય છે કોઈ

[06:14:45] પ્રાંત હોય કોઈ પ્રદેશ હોય તો એના વહીવટની

[06:14:47] અંદર પોલીસ વ્યવસ્થા લઈ લઈને રક્ષણથી લઈને

[06:14:50] બધી જવાબદારી જે છે એ સુબેદાર સંભાળતા હોય

[06:14:52] છે તો એ જ પ્રમાણે ખાસ તો મહેસૂલ ને લઈને

[06:14:56] તમામ વહીવટી જવાબદારી જે છે ટેક્સને લઈને

[06:14:58] રેવેન્યુને લઈને ખેડૂતો પાસેથી મહેસૂલ

[06:15:01] લેવાની લઈને તમામ બાબતો જે છે કે જે

[06:15:03] દીવાની કાર્યોના ભાગરૂપે બનતા હોય છે તો

[06:15:05] આવા બે પોસ્ટ ઓલરેડી મુઘલ વ્યવસ્થાનો એક

[06:15:07] ભાગ બનેલા હતા તો બંગાળના સુજા શાહ સુજા

[06:15:11] કરીને સુબેદાર હતા જેણે હુગલીમાં આમંત્રિત

[06:15:13] કર્યા આ પ્રાયમરી ફેસ બનતો હોય છે ત્યાર

[06:15:16] પછી દોસ્તો એવું કહી શકાય કે બંગાળમાં

[06:15:17] અંગ્રેજોને વ્યાપાર થોડો જામે છે કમાણા

[06:15:20] કમાણા તો થોડું ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કર્યું

[06:15:22] ઇન્વેસ્ટમેન્ટ શું કર્યું તો કે ત્રણ

[06:15:24] ગામની પૈસા આપી અને જમીનદારી પ્રાપ્ત કરે

[06:15:27] છે અને એ ત્રણ ગામ ક્યા તો કે ગોવિંદપુર

[06:15:30] સુતાનાટી અને કલીકત્તા આઈ રિપીટ ઓકે ત્રણ

[06:15:34] ગામ છે ગોવિંદપુર

[06:15:37] સુતાનાટી

[06:15:39] અને કલીકત્તા

[06:15:41] આ ત્રણ ગામની અંગ્રેજો પ્રાપ્ત કરે છે

[06:15:43] જમીનદારી ઓકે જમીનદારી પ્રાપ્ત કરી એટલે

[06:15:46] સીધો અંગ્રેજોને લાભ એ થાય કે હવે આ

[06:15:49] અંગ્રેજો આ પ્રદેશ જે છે એની અંદર નાના

[06:15:52] મોટા કાર્યો કરી શકશે વેપારી કાર્યો કરી

[06:15:54] શકશે એનો વહિવટની અંદર પણ પોતે રસ લઈ શકશે

[06:15:57] તો હવે આ ત્રણે ત્રણ ગામ જે છે એને ભેગા

[06:15:59] કરી અને અંગ્રેજો એક નગર વરસાવા તરફ જઈ

[06:16:02] રહ્યા છે અથવા તો પહેલા ત્યાં કિલ્લો

[06:16:04] સ્થાપિત કરવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યા છે અને

[06:16:06] એ જે કિલ્લો જે છે કે જેને દોસ્તો આપણે

[06:16:08] કહી રહ્યા છીએ ફોર્ટ વિલિયમ

[06:16:12] શું નામ છે દોસ્તો ફોર્ટ વિલિયમ એવું કહી

[06:16:16] શકાય કે વિશેષ રીતે આ ફોર્ટ વિલિયમ કિલ્લો

[06:16:18] જે છે એની સ્થાપનામાં કોઈ જવાબદાર વ્યક્તિ

[06:16:21] હોય એનું જ નામ હતું જોબ ચારનાક જોબ

[06:16:25] ચારનાક નામનો અંગ્રેજ અધિકારી જે છે 1698

[06:16:28] આજુબાજુ ખાસ આ એક વ્યવસ્થા પૂરી પાડે છે

[06:16:31] અને આજ ફોર્ટ વિલિયમ નગર જે છે કે જેને

[06:16:36] હાલમાં આપણે ઓળખીએ છીએ કલકત્તા

[06:16:39] ફોર્ટ વિલિયમ નગરને ક્યાં નામથી ઓળખીએ છીએ

[06:16:41] તો કે કલકત્તા તરીકે એક કરંટ અપડેટ ખાસ

[06:16:44] યાદ રાખજો અને જીપીએસસી હમણાં જ તાજેતરમાં

[06:16:47] પૂછી પણ લીધું છે કે ફોર્ટ વિલિયમ જે છે

[06:16:50] કે જેનું નવું નામ શું છે તો દોસ્તો યાદ

[06:16:53] રાખવાનો પ્રયતન કરશો આનું નવું નામ છે

[06:16:55] વિજયદુર્ગ

[06:16:57] ફોર્ટ વિલિયમને નવું નામ શું આપવામાં

[06:16:59] આવેલું છે વિજયદુર્ગ તો એને પણ યાદ રાખશે

[06:17:02] તો આ રીતે અંગ્રેજોની બંગાળ પ્રેસિડેન્સી

[06:17:04] પણ બને છે અંગ્રેજોની ટોટલ પ્રેસિડેન્સીઓ

[06:17:06] કેટલી બનતી હોય છે તો કે ત્રણ

[06:17:07] પ્રેસિડેન્સી બનતી હોય છે 1639 ની અંદર

[06:17:12] મદદ્રાસ પ્રેસિડેન્સી બને છે જેનું વળુ

[06:17:15] મથક હતું ફોર્ટ

[06:17:18] સેન્ટ જર્જની

[06:17:22] સ્થાપનામાં વિશેષ ફાળો કોઈ વ્યક્તિનો હોય

[06:17:24] તો એ હતા ફ્રાન્સીિસ

[06:17:28] ડે અથવા તો ડ્રેક પણ કહેતા હોય છે બીજી

[06:17:31] પ્રેસિડેન્સી 1600ને

[06:17:34] 68 ની અંદર બનતી હોય છે જેને આપણે કહેતા

[06:17:37] હોય છીએ બોમ્બે પ્રેસિડેન્સી

[06:17:40] અને બોમ્બે પ્રેસિડેન્સી જે છે એનું વડવ

[06:17:42] મથક બનતું હોય છે બોમ્બે ફોર્ટ

[06:17:46] અને બોમ્બે ફોર્ટ જે છે એની સ્થાપનામાં

[06:17:48] વિશેષ ફાળો કોઈ વ્યક્તિ આપતો હોય તો

[06:17:50] ગેરરોલ્ડ

[06:17:53] 11 કરીને એક બ્રિટિશ અધિકારી હતો જે

[06:17:56] બોમ્બેનો ગવર્નર પણ બનતો હોય છે તો આ જ

[06:17:59] પ્રમાણે ત્રીજી પ્રેસિડેન્સી જે છે કે જે

[06:18:02] બને છે બંગાળ પ્રેસિડેન્સી જેનું વળુ મથક

[06:18:06] બનતું હોય છે ફોર્ટ વિલિયમ અને એની

[06:18:08] સ્થાપનામાં વિશેષ ફાળો કોઈનો હોય તો એ કોણ

[06:18:10] હતો જોબ ચારનાક તો દોસ્તો આ રીતે

[06:18:13] અંગ્રેજોની ત્રણ પ્રેસિડેન્સીઓ પણ ભારતમાં

[06:18:15] સ્થાપિત થયેલી હતી હવે વાત આવે છે દોસ્તો

[06:18:18] કે એક સમય એવું બને છે કે 1707 7

[06:18:22] 1707 ની અંદર મુઘલ એમ્પાયર જે છે એ નબળું

[06:18:27] પડવાની શરૂઆત થાય છે શું કામ તો કે એક

[06:18:30] મુઘલ બાદશાહ છે કે જેનું નામ હતું ઔરંગઝેબ

[06:18:35] દોસ્તો અ ઔરંગઝેબનું અવસાન થાય જે

[06:18:37] અંગ્રેજો માટે એક મહત્વનો પોઈન્ટ એટલા

[06:18:40] માટે કહી શકાય કારણ કે મોઘલોની નબળાઈનો

[06:18:43] લાભ લેવાનો સીધો પ્રયત્ન અંગ્રેજો ભારતમાં

[06:18:46] કરવાના છે તો દોસ્તો આજે 18 મી સદી એની

[06:18:51] શરૂઆત

[06:18:52] મોગલો માટે નબળી બનશે તો ક્યાંક એનો લાભ

[06:18:56] 1717 માં અંગ્રેજોને પણ મોટા પ્રમાણમાં

[06:18:59] મળે છે દોસ્તો એવું કહેવાય છે કે

[06:19:01] અંગ્રેજોને આનો સીધો લાભ મળશે એનું કારણ

[06:19:04] છે કે અંગ્રેજોને આ લાભ આપવામાં વિશેષ

[06:19:08] રીતે કોઈ વ્યક્તિ મદદરૂપ થઈ શકે તો એ

[06:19:11] વ્યક્તિ હતા એક મુઘલ બાદશાહ કદાચ સાહેબ

[06:19:14] નામ નથી સાંભળેલું જેનું નામ છે ફરૂખશિયર

[06:19:17] દોસ્તો આ મુઘલ બાદશાહ ફરુખશિયર જે છે કે

[06:19:20] જે મરણ પથારીએ હતા અંગ્રેજો એમની સારવાર

[06:19:23] કરે છે અને સારવારનું પરિણામ એ વ્યક્તિ

[06:19:25] મરણ પથારીયાથી બહાર આવે છે એ બહાર આવે છે

[06:19:28] તો જ્યારે એક શાહી વ્યવસ્થા સાથે

[06:19:32] સંકળાયેલા છે દિલ્હીની રાજગાદી ઉપર

[06:19:33] બિરાજમાન વ્યક્તિ ભલે અંદરો અંદરના ઘણા

[06:19:37] બધા સંઘર્ષો એ સમયે ચાલી રહ્યા છે પણ છતાં

[06:19:40] ગાદી ઉપર બિરાજમાન છે દિલ્હીની સત્તા એના

[06:19:43] હાથમાં છે તો મુગલ બાદશાહ અંગ્રેજોને

[06:19:45] કેટલીક છૂટછાટો આપે છે એના માટે એક શાહી

[06:19:48] ફરમાન જાહેર કરે છે અંગ્રેજોને વ્યાપારમાં

[06:19:50] અઢડક છૂટછાટો મળે છે અને એ શાહી ફરમાન જે

[06:19:54] છે જાહેર કરનાર વ્યક્તિ હતા ફરૂખ શિયર અને

[06:19:56] એ ફરૂખ શિયરનું આ શાહી ફરમાન જે છે કે

[06:19:59] જેને કહેવાય છે અંગ્રેજો માટે મેઘના કાંટા

[06:20:02] એટલે વન ટાઈપ ઓફ મૂળભૂત અધિકાર કહી શકો

[06:20:06] અંગ્રેજો પાસે એક પ્રકારનો મૂળભૂત અધિકાર

[06:20:08] મળી જતો હોય છે 1717 ની અંદર દોસ્તો આ

[06:20:12] શાહી ફરમાન જાહેર થતાની સાથે અંગ્રેજોને

[06:20:14] હજી વધારે લાભ થવાનો છે અંગ્રેજો માટે

[06:20:16] ચાંદી ચાંદી થઈ રહી છે આ પરિસ્થિતિમાં

[06:20:20] એવું કહી શકાય દોસ્તો કે આ શાહી ફરમાનથી

[06:20:23] અંગ્રેજો ફૂલ ફોર્મમાં આવી ગયા છે કે વાહ

[06:20:25] દોસ્તો વાહ કામ થઈ ગયું હે એમને મુક્ત

[06:20:27] વ્યાપારની છૂટછાટો મળે છે વર્ષે હિસાબ

[06:20:30] કરીને ટેક્સ આપવાનો બાકી કોઈ જ મગજમારી

[06:20:32] નહી કોઈ જગ્યાએ બોર્ડર ઉપર શુલ્કો જકાત આ

[06:20:35] તે કોઈ ચૂકવવાનું નહીં પણ ફરીથી કહું છું

[06:20:37] એ મુગલોના એરિયામાં ને એમાં ખાસ એવું કહી

[06:20:41] શકાય કે બંગાળ પ્રદેશ જે છે કે જેમાં

[06:20:44] કેટલાક ગેરલાભ લેવાની શરૂઆત થાય છે કારણ

[06:20:47] કે અંગ્રેજો જે છે ને એક ખાસ એવી વ્યવસ્થા

[06:20:49] કરે છે. ખાસ તો વિશેષ રીતે કંપનીનો વેપારી

[06:20:55] કંપની વેપારી જે છે કે જેણે ખાનગી વ્યાપાર

[06:20:58] કરવાનું શરૂ કરી દીધેલું છે અને કંપનીના

[06:21:01] વેપારીઓએ જ્યારે ખાનગી વ્યાપાર સરવાનું

[06:21:03] શરૂ કરેલું છે તો એ ખાનગી વ્યાપારને લઈ ને

[06:21:07] એ પોતે ગેરલાભ લેવાનો પ્રયત્ન કરતા હોય છે

[06:21:10] આ શાહી ફરમાનનો કે શાહી ફરમાનનો કઈ રીતે

[06:21:13] ગેરલાભ લઈ શકાય તો સમજવાનો પ્રયત્ન કરો કે

[06:21:16] આ કોઈ બોર્ડર છે અહીંયા અધિકારીઓ ઊભા હોય

[06:21:20] અંગ્રેજો પસાર થાય અંગ્રેજો પસાર થાય એટલે

[06:21:23] પહેલું શાહી ફરમાન દેખાડે એ શાહી ફરમાન

[06:21:26] દેખાડે એટલે એક પણ રૂપિયો લીધા વગર એમને

[06:21:27] ત્યાંથી જવા દેવામાં આવે અંગ્રેજો અહીયા

[06:21:30] ભારતીય વેપારીઓનો માલ સામાન પણ પોતાની

[06:21:32] સાથે મૂકી અને ખાસ એની પાસેથી પૈસા લઈ

[06:21:35] લેતા હોય છે બોર્ડર ઉપર પહેલા 100 આપતા

[06:21:37] હોય તો આ લોકો કદાચ 50 લઈ લે ટૂંકમાં

[06:21:39] અહીંયા ભ્રષ્ટાચાર શરૂ થાય છે કંપનીના

[06:21:42] અધિકારીઓ દ્વારા અને આ ભ્રષ્ટાચાર શરૂ થાય

[06:21:45] છે જેને કહી શકાય ગેરલાભ અને આનું નુકસાન

[06:21:48] કોને જતું હોય તો કે આને નુકસાન જાય છે

[06:21:51] રાજ્યોને

[06:21:52] રાજ્યોને નુકસાન એ જાય કે જે બોર્ડર ઉપરનો

[06:21:56] જે શુલ્ક અથવા તો જે કર જે છે કે જે

[06:21:58] રાજ્યોએ લેવાનો હોય છે ભારતીય વેપારીઓ

[06:22:01] પાસેથી એ પૈસા અંગ્રેજોના આ કંપનીના

[06:22:03] અધિકારીઓ ખાઈ જાય છે તો વ્યવહારિક રીતે

[06:22:07] દોસ્તો એવું કહી શકાય કે આ બાબત ઉપર

[06:22:09] ઉસ્કેરાટ આવશે અને ખરેખર જબરદસ્ત ઉસ્કેરાટ

[06:22:12] આવતો હોય છે કે બંગાળની અંદર એક નવાબ કે

[06:22:15] જેનું નામ હતું અલીવર્દી ખાન અંગ્રેજોના

[06:22:18] ફૂલ કંટ્રોલ માં લે છે અંગ્રેજોને સ્પષ્ટ

[06:22:20] કહી દીધું તમારે પણ જો બંગાળમાં આવવું હોય

[06:22:23] ને તો મહેસૂલ આપવો પડશે શુલ્ક આપવો પડશે

[06:22:26] બાકી હું એન્ટર નહીં થવા દો અંગ્રેજો

[06:22:28] ફસાણા ભરાઈ ગયા હે કે ભાઈ ખરેખર બીજાને

[06:22:32] લાભ દેવામાં પોતાના હાથમાંથી પણ લાભ દયો

[06:22:34] આમાં ગુજરાતીમાં આપણે કહેવત છે ગધુન

[06:22:36] ફારિયુ બેહી ગયું ખરેખર એવું જ બન્યું

[06:22:39] દોસ્ત અહીંયા ગોળને ગોફણ બેહી જાય છે

[06:22:41] અંગ્રેજોના હાથમાંથી શાહી ફરમાણનો લાભ પણ

[06:22:44] બંગાળમાંથી જાય છે અને જે ગામમાંથી જે

[06:22:46] બીજા બધાના પૈસા લઈને કમાતા હતા એ પણ ગયા

[06:22:49] તો એનો મતલબ એવો થયો કે કંપનીને નુકસાન

[06:22:51] જાય છે તો કંપની થોડીક અવડેંડાઈ કરવાનો

[06:22:54] પ્રયત્ન કરે પણ દોસ્ત અલીવર્દી ખાન મગજ

[06:22:57] એટલા સખત છે એટલા સ્ટ્રોંગ માઈન્ડેડ છે કે

[06:22:59] અંગ્રેજોનું પાંચવીયું ચાલવા દેતા નથી

[06:23:01] અંગ્રેજોનું કશું જ ચાલશે નહીં અંગ્રેજો

[06:23:04] સીધા દોર થવું પડશે એ એમ કે કે અહીંયા

[06:23:06] બેહી જાવ તો બેહી જવાનું માથું ઊંચું

[06:23:08] કર્યું તો ગયા તો ક્યાં ભાઈ મેં તમને સમજ

[06:23:10] દીધા છે કે તમે બંગાળમાં આવો ને અંગ્રેજો

[06:23:13] ફસાયેલા છે કે ભાઈ બંગાળની ખાડીમાંથી એમનો

[06:23:15] વ્યાપાર ચલાવવો છે બંગાળની વ્યાપારી બજાર

[06:23:17] જે છે એમાંથી જો એમને વેપાર ચલાવવો છે તો

[06:23:20] ફરજયાત પણે અંગ્રેજોએ મહેસૂલ ચૂકવવો પડશે.

[06:23:24] બંગાળ જવું જ પડે અને જવા માટે મહેસૂલ

[06:23:26] ચૂકવવો પડશે અંગ્રેજો વિચારે કે હવે રીતના

[06:23:28] ખર્ચા હોઈ ગયા થોડા ઓર છે દિયો બીજું શું

[06:23:31] બીજો કોઈ ઓપ્શન નથી પરિણામે અંગ્રેજો જે

[06:23:34] છે એ આ શાહી ફરમાનનો લાભ હવે અ બંગાળમાં

[06:23:38] લઈ શકતા નથી

[06:23:41] ટોલીવર્દીખાને તો મસ્ત રીતે કંટ્રોલમાં

[06:23:43] રાખ્યા પણ જો હવે આ વંશ પરંપરાગત પ્રણાલીઓ

[06:23:48] જે ચાલતી હોય એમાં એક વ્યક્તિ પછી બીજા

[06:23:50] વ્યક્તિ આવે બીજા પછી ત્રીજા આવે તો હવે

[06:23:52] અલીવરદી ખાનનું એક સમય દોસ્તો મૃત્યુ થાય

[06:23:55] છે અલીવર્દી ખાનનું અવસાન થાય છે અલીવર્દી

[06:23:58] ખાન જ્યાં સુધી જીવિત હતા ત્યાં સુધી

[06:23:59] અંગ્રેજો અંકુશમાં હતા સીધા દોડ ચાલતા હતા

[06:24:01] કારણ કે વ્યક્તિગત રીતે ખૂબ સક્ષમ વ્યક્તિ

[06:24:03] હતા હવે માથાકૂટ શરૂ થશે અલીવર્દી ખાનના

[06:24:07] અવસાન પછી શું કામ તો કે માની લ્યો કે

[06:24:11] આપણા અલીવર્દી ખાન જે છે એનું અવસાન થાય

[06:24:15] છે તો નેક્સ્ટ નવાબ કોણ

[06:24:19] તો અલીવર્દી ખાનને ત્રણ દીકરીઓ છે કેટલી

[06:24:22] દીકરીઓ

[06:24:23] તો કે ત્રણ દીકરીઓ છે એમાં જે સૌથી મોટી

[06:24:26] દીકરી હતી

[06:24:29] જેનું નામ હતું ઘાસીટી બેગમ

[06:24:32] ઘાસીટી બેગમ એક દાવો કરે છે કે મારો પુત્ર

[06:24:37] કે જેનું નામ છે

[06:24:41] ખાસ તો

[06:24:43] શોકતજંગ

[06:24:46] એને મારે નવાબ બનાવવો છે કારણ કે હું મોટી

[06:24:49] છું એટલે મારો પુત્ર નવાબ બને વચ્ચે ની જે

[06:24:52] બીજા નંબરની જે દીકરી હતી એને કોઈ આ

[06:24:56] બાબતમાં કોઈ રસ નથી લીધો એટલે એનો

[06:24:58] ઇતિહાસમાં કઈ ઉલ્લેખ નથી પણ સૌથી નાની

[06:25:00] દીકરી જે છે એ પણ આવી કોઈ મગજમારીમાં નથી

[06:25:04] પડતી પણ એનો જે પુત્ર હતો ને જેનું નામ

[06:25:07] હતું સિરાજ ઉદ્દોલા

[06:25:12] એ ભાઈ જીદે ઉતરે છે કે આપણે નાનાની ગાદી

[06:25:15] જોઈ છે એના નાના કોણ હતા અલીવરદી ખાન

[06:25:19] સોકતજંગના નાના પણ કોણ હતા તો અલીવર્દી

[06:25:21] ખાન તો આ નાના બાપુની ગાદી માટે આ બે

[06:25:24] વ્યક્તિ માથાકૂટે ઉતરા છે તો દોસ્ત અહીંયા

[06:25:28] સંભાવના તો બને કે બંગાળના ભાગલા થઈ શકે

[06:25:32] પણ એ કર્ઝનના હાથની જવાબદારી છે ઇતિહાસમાં

[06:25:36] કોઈ વસ્તુ વહેલી થતી નથી તો બંગાળનું

[06:25:39] વિભાજન તો નહીં થાય સાહેબ તો શું થશે તો

[06:25:42] કે શોકત જંગ અથવા તો સિરાજુદ્દુલ આ

[06:25:44] બેમાંથી એક જ વ્યક્તિને ગાદી મળવાની છે

[06:25:47] અને બળિયાના બે ભાગ જે વ્યક્તિ સક્ષમ હશે

[06:25:50] એ ગાદી પોતાના ના હસ્તગત કરશે અને તો

[06:25:53] આપણને ખ્યાલ છે કે જર જમીન અને જોરું

[06:25:55] ત્રણેય ગજીયાના છોરું અહીંયા જ્યારે એવું

[06:25:58] બને છે કે સિરાજઉદ્દોલા જે છે કે જે

[06:26:00] બંગાળનો નવાબ બની જાય છે.

[06:26:03] એ બંગાળનો નવાબ બને એટલે થોડોક ટાઈમ તોફાન

[06:26:06] થાય ધબધબાટી બોલે કોણ દબદબાટી બોલાવે તો

[06:26:10] કે શોકત જંગ જે છે એ બંગાળમાં અસ્થિરતા

[06:26:13] ઊભી કરે છે શોકતજંગ કોઈપણ સંજોગોમાં ગાદી

[06:26:16] મેળવવા માંગતો તો શોકત જંગને ગાદી નથી

[06:26:19] મેળી એટલે શોકતજંગ વિદ્રોહ કરે છે તોફાનો

[06:26:21] કરે છે પણ સંજોગો ખાસ એવા બને છે કે

[06:26:25] સિરાજઉદ્દોલા હવે સ્વભાવે કઠોર છે ઉગ્ર

[06:26:29] મિજાજી પણ છે અને આનું સીધું પરિણામ એવું

[06:26:32] જોવા મળશે કે એના ક્રોધનો હવે ભોગ બનવા

[06:26:34] લોકો જઈ રહ્યા છે સિરાજ ઉદ્દોલાનો માસિયાઈ

[06:26:37] ભાઈ એટલે કે આ શોકત જંગ જે છે કે જે વિરોધ

[06:26:40] કરે છે અને એ વિરોધને દબાવી દેવા માટે

[06:26:42] સિરાજ ઉદ્દોલા જે છે એને સેનાને આદેશ

[06:26:45] આપ્યો કે જો આમ તો ખરેખર આપણો માસી ભાઈ છે

[06:26:48] કઝિન બ્રધર છે પણ અત્યારની સ્થિતિએ જોવા

[06:26:52] જાય તો એ ખરેખર જે રીતે વિરોધ કરે છે મારા

[06:26:55] રાજ્યમાં આ વ્યવસ્થા ઊભી થાય છે આઈ ડોન્ટ

[06:26:57] લાઈક ધીસ સેનાને આદેશ આપે છે કે તમારે

[06:27:01] ફરજિયાત પણે કોઈપણ સંજોગોમાં સોકત જંગની

[06:27:05] ધરપકડ કરવાની છે સૈનિકો કે જી આકુબ તમે

[06:27:09] કયો એમ સૈનિકો જે છે કે જેને આદેશ મળે છે

[06:27:12] કે સોકતજંગની ધરપકડ કરવા માટે જવાનું છે

[06:27:16] સૈનિકો ધરપકડ કરવા માટે નીકળે છે સોકતજંગ

[06:27:18] હવે ભાગતો ફરે છે કારણ કે એના નામનું

[06:27:20] વોરન્ટ નીકળી ગયું છે શોકતજંગ આમથી આમ

[06:27:22] આમથી આમ દોડાદોડી કરે પણ સૈનિકોના હાથમાં

[06:27:25] નથી આવતો એમાં સંજોગો એવા ઊભા થયા કે

[06:27:28] શોકતજંગ માટે દરવાજા ખુલે છે ફોર્ટ

[06:27:30] વિલિયમના

[06:27:32] આપ સમજી શકો છો કે આ શું કાવતરું થઈ

[06:27:34] રહ્યું છે ફોર્ટ વિલિયમ એટલે કે દોસ્તો

[06:27:36] અંગ્રેજો જે છે કે જે આશરો આપવાની તૈયારી

[06:27:39] કરે છે સોકત જંગને કે સાહેબ આવતા રહ્યો

[06:27:41] અહિયા ટેન્શન ન લ્યો આપણે તો કિલ્લો છે હે

[06:27:44] મજબૂત ફરતી દીવાલ છે ટેન્શન ન કોલ્યા હ

[06:27:46] નવાબના આદેશ ઉપર ખાસ તમને દરપકડ કરવાની

[06:27:49] વાત છે તમે લાયક ઉમેદવાર હતા તમને ગાદી

[06:27:51] મળવાની હતી અમને ખબર હતી પણ તમારી સાથે

[06:27:54] અન્યાય થયેલો છે ને અન્યાય થયેલા

[06:27:55] વ્યક્તિનો અમે સાથ આપી છીએ એમ કરીને

[06:27:57] અંગ્રેજો સોકત જંગને પોતાના પક્ષે લેવાનો

[06:27:59] પ્રયત્ન કરે છે કેમ તો કે સિરાજઉદ્દોલાનું

[06:28:02] શાસન અંગ્રેજોથી સહન થતું નથી ઓલરેડી

[06:28:05] અલીવર્દી ખાનના સમયમાં એ દબાયેલા હતા

[06:28:07] અંગ્રેજોને એક આશાનું કિરણ દેખાય છે કે જો

[06:28:09] અશોકજ જંગ જે છે એને આપણે સાચવી લઈ ને એને

[06:28:12] જો નવા પદ સુધી પહોંચાડવામાં આપણે મદદરૂપ

[06:28:15] થાય ને તો લાભ એ મળશે કે આપણને ભવિષ્યમાં

[06:28:19] બંગાળમાં વ્યાપારમાં ફરી પાછી મુક્ત

[06:28:21] વ્યાપારની છૂટછાટો મળી શકે અને આ આશા સાથે

[06:28:24] અંગ્રેજો સોકતજંગને પોતાના પક્ષે લીધો

[06:28:28] પરિણામ પરિણામ જયકાંત સિકરી એન્ટર થશે કેમ

[06:28:33] તો કે સિરાજ ઉદ્દોલા જે છે એનું કામકાજ જે

[06:28:35] છે ને થોડું સ્ટ્રોંગ માઈન્ડેડ છે એને

[06:28:38] સેનાને આદેશ આપ્યો છે કે ભાઈ પકડવાનો છે

[06:28:40] કોઈપણ સંજોગોમાં શોકત જંગને એટલે એ સેના

[06:28:43] માટે સ્ટ્રક આદેશ છે જો એનું પાલન ન થાય

[06:28:45] ને તો ઈગો હર્ટ થઈ જાય નવાબનો અને પછી આતા

[06:28:48] માજી સટકલી ને આવું ન થાય એટલા માટે

[06:28:51] સૈનિકો ગુપ્તચરોથી લઈને દરેક જગ્યાએ મેસેજ

[06:28:54] પાસ આઉટ કર્યા છે કે સાહેબનો આદેશ છે

[06:28:56] કોઈપણ સંજોગોમાં કામ થવું જોઈએ

[06:28:59] તમને નવા વાય લાગશે કે એ સમયે આ

[06:29:02] પરિસ્થિતિને અંકુશમાં લેવા માટે નવાબના

[06:29:04] આદેશનું પાલન કરવા માટે શોકતજંગની ધરપકડ

[06:29:07] કરવા માટે ધડાધળ બધી બાજુ રેડો પડવાની

[06:29:10] શરૂઆત થઈ સંજોગો એવા બન્યા કે કોઈ

[06:29:13] જગ્યાએથી મેસેજ પાસ આઉટ થાય છે કોઈ

[06:29:15] ગુપ્તચારે માહિતી આપી કે સોકતજંગને ફોર્ટ

[06:29:18] વિલિયમમાં આશરો મળ્યો છે નવાબને આ વાતની

[06:29:20] જાણ થઈ નવાબે સેનાને સીધો આદેશ આપ્યો કે

[06:29:23] અંગ્રેજોને બે જ ઓપ્શન આપજો કે કા શોકતજંગ

[06:29:26] સોપી દયો અને કા ફોર્ટ વિલિયમ સોંપી દયો

[06:29:28] બીજું કોઈ જ તમારા તરફથી વ્યવસ્થા નથી

[06:29:31] અંગ્રેજોના પગ નીચેથી જમીન વઈ ગઈ કે આટલું

[06:29:33] ફાસ્ટ ડિસીઝન વોટ ઇસ ધીસ યાર એટલે

[06:29:35] અંગ્રેજોએ હવે ફરજ જયાત પણે એક જ નિર્ણય

[06:29:38] લેવો પડે છે કેમના માટે પોઝિટિવ સાઈન એ જ

[06:29:40] બની શકે એમ છે કે સોકત જંગને સોપવો

[06:29:42] અંગ્રેજો કહે છે કે સાહેબ અમે સોકત જંગ

[06:29:44] સોપવા તૈયાર છીએ સોકત જંગ કે કાકો તમે

[06:29:47] મરવી નાખશો હે હમણાં તો મોટી મોટી વાતો

[06:29:50] કરતા હતા કે આપણે બધા ભેગા મળીને રાજ

[06:29:52] કરશું નાન તેને આ તો ફરી ગયા ભાઈ તો કે

[06:29:54] ભાઈ કરવું જ પડે ને અમે તો ભાઈ તકવાદી

[06:29:57] માણસો છીએ અત્યારે તક મળે અમારો ફોર્ટ

[06:29:59] વિલિયમ બચાવવાનો તો અમે તમને ટેકો નહી

[06:30:02] કરીએ સોકટજંગભાઈ તો ત્યાંથી ભાગી ગયા

[06:30:04] બંગાળ છોડીને જય ભારત સાથે રવાના તો

[06:30:07] સોકટજંગભાઈ તો નીકળી ગયા હવે પરિસ્થિતિઓ

[06:30:11] જે છે એ બદલાતી જાય છે બીજી બાજુ એવું કહી

[06:30:14] શકાય કે અંગ્રેજોના ફોર્ટ વિલિયમ ઉપર એક

[06:30:17] જોખમ દેખાય છે કારણ કે જોખમ એ છે કે

[06:30:21] દક્ષિણ ભારત દક્ષિણ ભારતની અંદર

[06:30:26] બ્રિટિશ

[06:30:28] ઈસ્ટ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની

[06:30:30] અને ફ્રેન્ચ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની આ બંને

[06:30:34] વચ્ચે કાનેટિક યુદ્ધો ચાલે છે

[06:30:39] કાનેટિક યુદ્ધ કહીએ છીએ બીજા શબ્દોમાં

[06:30:42] આપણે કહીએ છીએ કર્ણાટક યુદ્ધ અને જે

[06:30:44] કર્ણાટક યુદ્ધો જે દક્ષિણ ભારતમાં ચાલી

[06:30:46] રહ્યા છે ને એનું જોખમ એ છે કે ફોર્ટ

[06:30:49] વિલિયમ પર ફ્રેન્ચો કબ્જો કરી શકે એમ છે

[06:30:52] અને ચંદ્રનગર પર અંગ્રેજો કબ્જો કરી શકે

[06:30:55] છે તો હવે તમને સીધો પ્રશ્ન થાય છે શ

[06:30:57] ફોર્ટ વિલિયમ તો બરોબર છે આ ચંદ્રનગર

[06:31:00] ક્યાંથી આવ્યું તો દોસ્ત અહીંયા ફ્રેન્ચો

[06:31:02] જે છે એનું બંગાળમાં એક વ્યાપારી મથક હતું

[06:31:07] કે જે હતું ચંદ્રનગર

[06:31:09] ફ્રેન્ચોનું બંગાળમાં વ્યાપારી મથક કયું

[06:31:11] હતું ચંદ્રનગર અંગ્રેજોનું કયું છે

[06:31:14] વ્યાપારી મથક તો કે સાહેબ ફોર્ટ વિલિયમ

[06:31:16] હવે આ બંને જે છે એને સમાચાર મળે છે કે

[06:31:19] આપણી ઉપર જોખમ છે કારણ કે દક્ષિણની

[06:31:22] યુદ્ધની અસર બંગાળમાં આવી શકે ખરા અને આ

[06:31:25] અસર ન આવે એટલા માટે અંગ્રેજો અને

[06:31:27] ફ્રેન્ચો બેય પોતપોતાની સુરક્ષા વ્યવસ્થા

[06:31:29] વધારવાનું શરૂ કરે છે. એના માટે બંગાળમાં

[06:31:32] રહે છે તો બંગાળના નવાબની પરમિશન લેવી પડે

[06:31:34] તો નવાબ સિરાજુદ્દોલા જે છે કે જેની પાસે

[06:31:37] પરમિશન લેવા માટે જાય છે કે સાહેબ અમારે

[06:31:40] સમારકામ કરાવવું છે રનોવેશન કરાવવું છે

[06:31:43] શેની પરમિશન લે છે સમારકામની પણ આ ભોળિયાઓ

[06:31:46] જે છે આનો ભરોસો નહી એ આંગળી દયોને એટલે એ

[06:31:48] ગણા સુધી પહોંચે હે એ સમારગામની પરમિશન

[06:31:51] માંગે છે ને હવે સમારગામની પરમિશનના બાને

[06:31:54] શરૂ કરી દીધેલી છે ખિલ્લેબંદી

[06:31:58] પણ દોસ્તો એવું કહેવાય છે કે સિરાજુદ્લાના

[06:32:00] ગુપ્તચરો અત્યારે સારા કામ કરી રહ્યા છે

[06:32:02] એક્ટિવ છે. ગુપ્તચરોએ મેસેજ પાસ આઉટ કર્યા

[06:32:05] કે સાહેબ આપણે પરમિશન આપેલી છે સમારગામની

[06:32:08] ઇનોવેશનની પણ એ એટલી જબરજસ્ત કિલ્લેબંધી

[06:32:11] કરવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે કે કદાચ એવું

[06:32:14] કહી શકાય કે અભેદ્ય સુરક્ષા વ્યવસ્થા શરૂ

[06:32:16] થશે

[06:32:18] અને જો સાહેબ આ વસ્તુ થઈ તો એનો સીધો મતલબ

[06:32:22] એવો બનશે કે આ ફોર્ટ વિલિયમ ઉપર અંગ્રેજો

[06:32:24] તોપું ગોઠવી દેશે કિલ્લાની દીવાલ જે છે

[06:32:27] એના કરતાં બે પાંચ ગણી મજબૂત થઈ રહી છે

[06:32:29] અને આ બનશે ને એનો સીધો અર્થ એવો બનશે કે

[06:32:33] આપણા વિરોધીઓને ત્યાં આશરો મળશે જે ઓલરેડી

[06:32:35] એક વખત તો અંગ્રેજો આપી ચૂકેલા છે

[06:32:38] સિરાજઉદ્દોલાને જેવી આંતરિક સુરક્ષા ઉપર

[06:32:40] જોખમ આવતું દેખાણું એટલે સિરાજ ઉદ્દોલાએ

[06:32:43] મેસેજ પાસ આઉટ કર્યા ફરીથી એક આદેશ જાહેર

[06:32:45] કર્યો કે ફોર્ટ વિલિયમ અને ચંદ્રનગર આ

[06:32:48] બંને પાસે હું સમારગામની જે પરમિશન આપેલી

[06:32:51] છે આ વસ્તુ હું બંધ કરવા માગુું છું એના

[06:32:53] ઉપર એણે પ્રતિબંધ મૂક્યો ઓકે સિરાજ

[06:32:56] ઉદ્દોલા પ્રતિબંધ મૂક્યો છે ફ્રેન્ચો જે

[06:32:59] છે એ દક્ષિણ ભારતમાં ચાલી રહ્યા યુદ્ધમાં

[06:33:01] એક સમય એવી પરિસ્થિતિ સુધી પહોંચ્યા છે કે

[06:33:03] ફ્રેન્ચો હારી રહ્યા છે અંગ્રેજો જે છે એ

[06:33:06] યુદ્ધમાં જીતી રહ્યા છે અંગ્રેજોનો

[06:33:08] કોન્ફિડન્સ ઓવર કોન્ફિડન્સમાં પણ કન્વર્ટ

[06:33:10] થાય છે અંગ્રેજો ફૂલ ફોર્મમાં છે એના

[06:33:13] બાબનો આદેશ તો જસ્ટ લાઈક ચણા મમરાએ તો કહે

[06:33:15] છે આપણે એવા આદેશનું કોઈ પાલન કરવાની

[06:33:17] જરૂરિયાત નથી પણ દોસ્ત આ વ્યક્તિ ઉગ્ર

[06:33:19] મિજાજી છે સ્વભાવે ક્રોધી છે જે કાન શિકર

[06:33:22] જેવું કામકાજ છે ને એ જે આદેશ આપે છે

[06:33:25] આદેશનું પાલન કરવું ફરજિયાત છે જો પાલન

[06:33:27] નથી થતું એનો સીધો મતલબ અંગ્રેજોને નુકસાન

[06:33:29] જશે શું નુકસાન જાય છે તો કે નવાબના ના

[06:33:32] આદેશનું પાલન ન થયું નવાબે સેના મોકલી 20

[06:33:36] જૂન 1756 ના રોજ અહીંયા ફોર્ટ વિલિયમ ઉપર

[06:33:39] સીધો થઈ જશે કબજો

[06:33:43] નવાબના સૈનિકોએ ફોર્ટ વિલિયમ ઉપર કબ્જો

[06:33:46] કરી લીધો કેટલાક અંગ્રેજો ભાગી ગયા

[06:33:49] કેટલાક અંગ્રેજો જે છે પકડાઈ ગયા

[06:33:53] જે અંગ્રેજો ભાગી ચૂક્યા એ ફોલટા કરીને

[06:33:58] ફુલટા દ્વીપ જે છે આની ઉપર રક્ષણ લઈને

[06:34:01] બેઠા

[06:34:02] અને ફૂલટલ્ટા દ્વીપ ઉપર પણ ઘણા લોકો

[06:34:05] એમાંથી મહામારીનો ભોગ બન્યા છે કારણ કે

[06:34:08] દલદલીય વિસ્તાર હતો ગંદકીમાં ફસાઈ ગયા જે

[06:34:11] લોકો બચ્યા એ લોકો પકડાઈ ગયા હતા પકડાયેલા

[06:34:16] લોકો જે છે કે જેને નવાબના સૈનિકોએ એક 18

[06:34:19] / 12 ની કોઠડીમાં પૂર દીધેલા છે હવે આ

[06:34:21] વાતને ઘણા લોકો લોકવાયકા પણ કહે છે સ્ટોરી

[06:34:24] પણ કહે છે પણ જે કાઈ હોય આપણા માટે ડેટા

[06:34:27] જરૂરી છે એટલા માટે ચર્ચામાં લઉ છું કે 18

[06:34:29] / 12 ની કોટડીમાં એ સૈનિકોને ને સોરી એ

[06:34:32] અંગ્રેજોને પૂરી દેવામાં આવ્યા લગભગ 146

[06:34:35] જણા હતા

[06:34:38] એમાંથી બીજે દિવસે

[06:34:41] 123 લોકો એમાંથી

[06:34:44] મૃત્યુ પામેલા નીકળેલા છે આ ઘટનાને

[06:34:47] ઇતિહાસમાં કહેવામાં આવે છે

[06:34:51] કાળકોટડી

[06:34:53] ની ઘટના જે 1756 ની અંદર બનતી હોય છે

[06:34:57] તારીખ યાદ રાખવાની ફરજિયાત જરૂરિયાત નથી

[06:34:59] 20 જૂન 1756 જસ્ટ ખાલી યાદ રાખો 1756 માં

[06:35:03] કાળકોટણીની ઘટના બની ઓકે કેટલાક અધમુવા થઈ

[06:35:06] ગયા કેટલાક મૃત્યુ પાઈમાં અને જે કદાચ

[06:35:09] બચ્યા હશે એની હાલત પણ આપ સમજી શકો છો

[06:35:11] ફોર્ટ વિલિયમનું શું થયું તો કે ફોર્ટ

[06:35:13] વિલિયનું પહેલા તો નામ થઈ ગયું અલીનગર

[06:35:17] અને અલીનગરની જવાબદારી જે છે કોણ સંભાળે

[06:35:20] છે કે માણેકચંદ મારો લેક્ચર જોઈને ભાઈઓ જે

[06:35:25] છે એને ચોક્કસથી યાદ હશે આમાં યાદ

[06:35:27] રાખવામાં તકલીફ નહી પડે બહેનો જે છે થોડીક

[06:35:29] આ મહેનત કરવી પડશે

[06:35:31] ઓકે તો દોસ્તો વાત એ છે કે ફોર્ટ વિલિયમ

[06:35:34] એનું નામ થઈ ગયું છે અલીનગર એની જવાબદારી

[06:35:36] સોપવામાં આવેલી છે માણિકચંદને અને

[06:35:38] માણેકચંદ નામનો એક વેપારી જે છે આ ફોર્ટ

[06:35:41] વિલિયમ સંભાળે છે અથવા તો અલીનગર સંભાળે

[06:35:43] છે હવે વાત દોસ્તો એ આવી કે આ કાળકોટડીની

[06:35:46] ઘટના થઈ ગઈ આ કાળ કોટડીની જે ઘટના જે છે

[06:35:49] કે જેને પ્લાસીના યુદ્ધ પાછળ મુખ્ય કારણ

[06:35:52] કહીએ છીએ આપણે જે પ્લાસીના યુદ્ધ તરફ વધી

[06:35:54] રહ્યા છીએ આ યુદ્ધ પાછળ મુખ્ય જવાબદાર

[06:35:56] કારણ

[06:36:01] જવાબદાર કારણ છે

[06:36:04] તો ચોક્કસથી યાદ રાખજો ભાઈ જરૂરી પણ બનશે

[06:36:07] દોસ્તો પ્લાસીનું યુદ્ધ થઈ ગયું પ્લાસીના

[06:36:10] યુદ્ધના સમાચાર સોરી આ કારકોટીની ઘટના બની

[06:36:14] ગઈ આ ઘટનાના સમાચાર

[06:36:18] દક્ષિણ ભારતની અંદર પહોંચે છે દક્ષિણ

[06:36:22] ભારતની અંદર એક અંગ્રેજ અધિકારી છે

[06:36:25] જેનું નામ હતું રોબર્ટ ક્લાઈવ રોબર્ટ

[06:36:29] ક્લાઈને જ્યારે આ સમાચાર મળ્યા તો રોબોર્ટ

[06:36:30] ક્લાઈન ની પહેલા વાત કરી દઉં કે જેનું

[06:36:32] આગમન થયેલું હતું મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં

[06:36:35] એઝ ક્લાર્ક તરીકે પણ અત્યારે સેનામાં મોટી

[06:36:40] જવાબદારી લઈને બેઠો છે

[06:36:43] કારણ કે જ્યારે એગ્લો કાર્નેટિક અંગ્રેજો

[06:36:49] અને ફ્રેન્ચો વચ્ચેના જે યુદ્ધ હતા

[06:36:54] એ યુદ્ધમાં સારું પરફોર્મન્સ આપ્યું છે

[06:36:56] રોબર્ટ ક્લાઈવે પોતે હારેલું યુદ્ધને

[06:36:59] જીતમાં પરિવર્તિત કરી દીધું છે એટલે

[06:37:00] અંગ્રેજોને ચાંદી ચાંદી થઈ ગઈ તી તો આ

[06:37:03] પરિસ્થિતિમાં રોબર્ટ ક્લાય જે છે એને

[06:37:05] સેનામાં એક મોટી જવાબદારી કારણ કે

[06:37:07] સ્ટ્રેટેજી ખૂબ સારી છે કૂટનીતિમાં

[06:37:08] માસ્ટરમાઈન્ડ છે તો ક્લાર્કમાંથી કમાન્ડર

[06:37:11] ઇન ચીફ સુધી બનાવો તો પણ કઈ વાંધો નથી

[06:37:13] એટલે સેનાની એક મોટી જવાબદારી છે એને

[06:37:16] સમાચાર મળે છે કે ભાઈ બંગાળમાં આપણું નામો

[06:37:18] નિશાન વિખાઈ ગયું છે તો ફરીથી બંગાળની

[06:37:20] સ્થિતિને સેટ કરવા માટે પોતાની સાથે કર્નલ

[06:37:25] વોટ્સન ને લઈ

[06:37:27] દરિયાઈ માર્ગે બંગાળની ખાડીમાંથી

[06:37:33] બંગાળ પહોંચે છે

[06:37:36] હવે બંગાળ તો પહોચ્યો પણ સેના અથવા તો એના

[06:37:39] માણસોને ઉતરવા માટે જગ્યા તો ફોર્ટ વિલિયમ

[06:37:41] હતી એ તો એમના હાથમાં છે નહી તો શું કરવું

[06:37:44] તો કે એણે બુદ્ધિ ચલાવી કે પહેલા અહિયા

[06:37:46] પહોચ્યો ફોર્ટ વિલિયમ સાઈડ તો જોયું કે

[06:37:49] ઉપર બોર્ડ લાગેલું છે અલીનગર કોણ સંભાળે

[06:37:52] છે તો કે માણેકચંદ હવે એની ઉપર તો નવાબનો

[06:37:55] કબજો છે રોબર્ટ ક્લાઈવ પોચયો અને આ રોબર્ટ

[06:37:58] ક્લાઈએ નક્કી કર્યું કે એક કામ કરી આપણે

[06:38:01] ચંદ્રનગર ઉપર પહેલા હુમલો કરીએ અને ટૂંકજ

[06:38:05] સમયમાં ચંદ્રનગર ઉપર એને શું કરી લીધો

[06:38:07] કબજો ફ્રેન્ચોથી જરા પણ હલાતું નથી કારણ

[06:38:10] કે રોબર્ટ ક્લાઈવનો ફ્રેન્ચો ઉપર અગાઉના

[06:38:13] યુદ્ધમાં પણ સારો દબદબો બેસી ગયો છે એટલે

[06:38:16] ફ્રેન્ચો જરરાય માથાકૂટ કરશે નહીં આ

[06:38:19] ચંદ્રનગર ઉપર ફ્રેન્ચોના નગર ઉપર રોબર્ટ

[06:38:23] ક્લાયએ કબ્જો કરી લીધેલો છે તો હવે

[06:38:26] ફ્રેન્ચો તો ડાયડમરા થઈને બેઠા છે રોબર્ટ

[06:38:29] ક્લાઈ જે છે એનો નેક્સ્ટ ટાર્ગેટ છે

[06:38:31] માણેકચંદ આ માણેકચંદ સાથે મુલાકાત કરે છે

[06:38:35] એની સાથે મુલાકાત કરીને ડીલ કરે છે કે ભાઈ

[06:38:38] પૈસા જેટલા વ્યવહારે થાતા હોય એટલા લઈ લે

[06:38:40] બાકી આલીનગર અથવા તો ફોર્ટ વિલિયમ જે છે એ

[06:38:42] મારે જોઈ છે તમને નવાય લાગશે દોસ્તો

[06:38:45] માણકચંદ વેપારી છે પૈસાનો લાલચું વ્યક્તિ

[06:38:48] છે એણે ઇન્સ્ટન્ટ પૈસા લેવાની તૈયારી

[06:38:50] બતાવી અને અહીંયા બંને વ્યક્તિ જે છે એની

[06:38:53] વચ્ચે ડીલ થઈ એ ડીલના ભાગરૂપે ફોર્ટ

[06:38:55] વિલિયમ જે છે અથવા તો ભૂતકાળમાં જેને

[06:38:58] ચંદ્રનગર કહેતા સોરી અલીનગર જે કહેતા એ

[06:39:01] હવે કોના હાથમાં આવી ગયું પાછું રોબર્ટ

[06:39:03] ક્લાઈવના હાથમાં તો માણેકચંદ એને પૈસા

[06:39:06] પૈસા આપી અને ખાસ ફોર્ટ વિલિયમ જે છે એ

[06:39:09] પાછું મળી જતું હોય છે માણેકચંદ પાસેથી

[06:39:11] ખરીદી થઈ ગઈ છે ચંદ્રનગર ઉપર કબ્જાની આપણે

[06:39:13] ચર્ચા કરી લીધેલી હવે દોસ્તો શું થાય છે

[06:39:17] તો કે ફેબ્રુઆરી

[06:39:19] 1757 ની અંદર

[06:39:23] એવું કહી શકાય

[06:39:25] કે અલીનગરની સંધિ થાય છે કોર્નર ઓફ ધ

[06:39:28] કોર્નર ડીટેલમાં પૂછી શકે ખરા કે અલીનગરની

[06:39:31] સંધિ કોની કોની વચ્ચે થાય છે તો આ બે

[06:39:33] વ્યક્તિ વચ્ચે એક રોબર્ટ ક્લાઈવ

[06:39:38] અને બીજા છે સિરાજ ઉદ્દોલા

[06:39:42] એટલે કે નવાબ સિરાજઉદ્દોલા સમક્ષ સામે

[06:39:44] ચાલીને રોબર્ટ ક્લાઈવ રજૂઆત કરે છે કે

[06:39:46] સાહેબ અમે ફોર્ટ વિલિયમ પાછું લીધું છે

[06:39:48] હવે જે કાંઈ હતું પણ અમારો પ્રદેશ હતો અને

[06:39:50] ભૂતકાળમાં અમારા માણસોની જે કંઈ ભૂલ થઈ ગઈ

[06:39:52] એ બદલ હું પોતે સામે ચાલીને માફી માગું

[06:39:54] છું

[06:39:55] આઈ રિક્વેસ્ટ યુ કે આપણી વચ્ચે સંબંધો

[06:39:57] સારા ડેવલપ થાય ટૂંકમાં રોબર્ટ ક્લાઈવ અને

[06:40:00] અલીનગર વચ્ચે સમાધાનના પ્રયત્નો થઈ રહ્યા

[06:40:03] છે ઓકે રોબર્ટ ક્લાઈવ અને સિરાજઉદ્દોલા

[06:40:05] વચ્ચે સમાધાન થાય છે આ સંધિ થઈ ગઈ તો

[06:40:10] બંગાળે

[06:40:13] પડી ગયું શાંત દોસ્તો આ અંગ્રેજોની

[06:40:17] સ્ટ્રેટેજી છે કે સામેવાળા નિશ્ચિંત થઈ

[06:40:20] જાય ને પછી તમારી ચાલ ચલવાન શરૂ કરો સામે

[06:40:23] પક્ષે સમાધાન ાન કરી એકદમ શાંત પાડી એને

[06:40:26] નિશ્ચિંત કરી અને પછી રોબર્ટ ક્લાઈવ

[06:40:29] પોતાના પાસાઓ ફેકવવાનું શરૂ કરે છે નવાબના

[06:40:31] વિરોધીઓ જે છે કે જેને હવે પોતાના પક્ષે

[06:40:34] કરે છે નવાબના વિરોધીઓની અંદર ખાસ એક આખું

[06:40:38] લિસ્ટ છે અહીંયા ખાસ તમને આપેલું છે કે

[06:40:40] નવાબના વિરોધીઓ કોણ કોણ તો કે નવાબનો એક

[06:40:44] તો મુખ્ય સેનાપતિ એટલે કે મીરઝાફર જે

[06:40:46] મુખ્ય કાળીએ કહી શકાય કારણ કે સાતમ આઠમની

[06:40:49] સીઝન હાલે તો તમે યાદ રાખી શકો છો હા તો

[06:40:52] મીરઝાફર કેજે જે મુખ્ય આગેવાન બનશે આ

[06:40:57] નવાબનો મુખ્ય સેનાપતિ જે છે એ કોના પક્ષે

[06:41:00] જાય છે તો કે નવાબના વિરોધી તરીકે

[06:41:03] અંગ્રેજોની મદદે જવાનો છે

[06:41:07] રોબર્ટ ક્લાઈવની મદદે જવાનો છે અને રોબર્ટ

[06:41:10] ક્લાઈવ એમનામ એ વ્યક્તિને પોતાના પક્ષે

[06:41:12] નથી લેતો એને ઓફર કરે છે કે ભાઈ ભવિષ્યનો

[06:41:15] નવાબ તું તો ભવિષ્યનો નવાબ બનવાની લાલચ જે

[06:41:19] છે એમાં ભાઈ પીછે હટ કરવા તૈયાર નથી એ

[06:41:22] રેડી છે કે ઓકે આઈ વિલ સપોર્ટ

[06:41:24] ઓકે તો સાથે સાથે શોકત જંગ અને ઘાસીટી

[06:41:27] બેગમ આ નવાબના માસી હતા અને આ માસી ભાઈ

[06:41:30] હતા આગામ આપણે ચર્ચા કરેલી છે એ પણ

[06:41:32] અંગ્રેજોના પક્ષે જોડાય છે કાવતરામાં

[06:41:36] કાસીિમ બજાર જે અંગ્રેજોની બંગાળની મુખ્ય

[06:41:39] બજાર કહેવાથી એનો કર્નલ વોટ્સન જે છે એ પણ

[06:41:42] સાથે જોડાશે સાથે સાથે માણેકચંદ એક બહુ

[06:41:46] મોટા સાહુકાર હતા જગતશેઠ એ પણ અંગ્રેજોના

[06:41:48] પક્ષે જોડાશે આ બધાય નામ એક્ઝામમાં પૂછાઈ

[06:41:50] ગયા છે ખાદિમ ખાન છે એ એ પણ સેનાની અંદર

[06:41:53] એક મહત્વનું સ્થાન ધરાવતો રાય દુલ્લભ છે

[06:41:56] અમિચંદ છે એક વેપારી હતો આ બધાય ખાસ

[06:41:59] અંગ્રેજોને મદદ કરવા તૈયાર થયા છે તો એક

[06:42:01] આખું લિસ્ટ છે અને ગોખણપટ્ટી કરવી પડશે કે

[06:42:03] મીરજાફર છે સોકત જંગ છે કાસીટી બેગમ છે

[06:42:05] રાયદુલ્લભ છે ખાદિમ ખાન છે માણેકચંદ છે

[06:42:08] ઘાસીટી બેગમ છે શોકત જંગ છે કે પછી જગત

[06:42:12] શેઠ છે આ બધા લોકો અંગ્રેજોના પક્ષે જોડાઈ

[06:42:16] ગયા છે રોબર્ટ ક્લાઈવ સાથે ડીલ થઈ ગઈ છે

[06:42:18] હવે યુદ્ધની તૈયારી કરો ભાઈ યુદ્ધની

[06:42:21] તૈયારી પહેલા ફેબ્રુરી 1757 માં મેં તમને

[06:42:24] કીધું કે અલીનગરની સંધિ પણ થઈ

[06:42:26] સિરાજઉદ્દોલા અને રોબર્ટ ક્લાઈવ વચ્ચે તો

[06:42:29] એ પણ યાદ રાખશું હવે સિરાજુદ્દોલા પણ ખાસ

[06:42:32] બધું અંગ્રેજોને પાછું આપી દેતા હોય છે

[06:42:34] મસ્ત માહોલ જામી જતો હોય છે એકદમ વાતાવરણ

[06:42:36] શાંત બની ગયું છે હવે કાસીિમ બજાર

[06:42:39] અંગ્રેજોની મુક્ત થઈ ગઈ તો થઈ ગઈ યુદ્ધની

[06:42:41] શરૂઆત કે હાલો સાહેબ એક એક હાથ થઈ જાય અને

[06:42:44] દોસ્ત પર્ટીક્યુલર તારીખ સાથે વાત કરીએ

[06:42:47] તો કે 23 જૂન

[06:42:50] 1757 ના રોજ શરૂઆત વાત થશે પલાસના

[06:42:54] મેદાનમાં

[06:42:58] આ યુદ્ધની

[06:43:00] પલાસનું મેદાન એટલે કે જ્યાં

[06:43:04] કેસુડા અથવા તો ખાખરાના ઝાડ વધારે છે

[06:43:09] એટલા માટે એને પલાસનું મેદાન કહીએ છીએ અને

[06:43:11] યુદ્ધને આપણે કીધું પ્લાસીનું યુદ્ધ

[06:43:14] દોસ્તો કેસોડા ખાખરાના ઝાડ ખૂબ વધારે છે

[06:43:16] બંગાળની જેતે સમય રાજધાની હતી મુર્શિદાબાદ

[06:43:22] અયાથી દૂર આ યુદ્ધ થાય છે ઓકે યુદ્ધની

[06:43:27] અંદર એક બાજુ મીર જાફર જે કોના પક્ષે

[06:43:30] રહેવાનો છે તો કે રોબર્ટ ક્લાઈના પક્ષે છે

[06:43:33] કારણ કે રોબર્ટ ક્લાઈ એને શું ઓફર કરે છે

[06:43:37] નવાબ બનવાની ઓફર કરે છે તો અહીંથી જસ્ટ

[06:43:39] આપણે એવું કહી શકીએ કે વન ટાઈપ ઓફ એક

[06:43:42] ફિક્સિંગ થઈ રહ્યું છે શું કામ તો કે ભાઈ

[06:43:44] અંગ્રેજો જે છે આ યુદ્ધની અંદર રોબર્ટ

[06:43:47] ક્લાઈવને ખાસ એક સપોર્ટની જરૂરિયાત થી અને

[06:43:51] એ સપોર્ટ જે છે કોણ આપવા માટે જઈ રહ્યો છે

[06:43:53] તો કે મીરઝાફર હવે મીરઝાફરની મદદ મળશે

[06:43:57] ચાલુ યુદ્ધે નવાબના જે કહી શકાય કે બે

[06:44:00] અંગત ખૂબ નજીકના એના જીગરજાન મિત્રો પણ

[06:44:03] કહી શકો અને એ જ બે વ્યક્તિ જે છે કે જે

[06:44:06] નવાબની સાથે હર હંમેશને માટે રહેવાનો

[06:44:09] પ્રયત્ન કરવા માટે જઈ રહ્યા છે એ બે

[06:44:11] મિત્રો જે છે કે જે આમાં હોમાતા હોય છે

[06:44:13] સ્ટાર્ટિંગના ફેઝમાં જ દોસ્તો એવું બનતું

[06:44:15] હોય છે કે નવાબના જીગરજાન મિત્રો કહી શકાય

[06:44:18] નવાબના સૌથી અંગત મિત્રો કહી શકાય ને એવા

[06:44:20] મિત્રો એટલે કે દોસ્તો જેને આપણે કહીએ છીએ

[06:44:23] મીર મદદન અને મોહનલાલ રોબર્ટ ક્લાઈની

[06:44:26] ગોળીઓનો શિકાર બનતા હોય છે અહીંયા ખરેખર

[06:44:29] યુદ્ધની જ્યારે આપણે વાત કરીએ તો દોસ્તો

[06:44:31] નવાબની સેના ખૂબ મોટી છે અંગ્રેજોની સેના

[06:44:36] ખૂબ નાની છે એપ્રોક્સ એવું કહી શકાય કે

[06:44:38] નવાબ પાસે અંદાજીત આશરે 50,000 નું સૈન્ય

[06:44:41] છે. અંગ્રેજો પાસે 950 યુરોપિયન છે 100

[06:44:45] જેટલા યુરોપિયન તોપચીઓ છે 50 જેટલા નાવિકો

[06:44:48] છે અને 2100 જેટલા ભારતીય સૈનિકો છે આવડી

[06:44:51] સેના અંગ્રેજોની છે આ નવાબની સેના છે પણ

[06:44:54] દોસ્ત આ યુદ્ધ યુદ્ધ મેદાનમાં લડાયું જ

[06:44:57] નથી એવું જ કહેવાય છે કારણ કે બંને પક્ષે

[06:45:00] જોવા જઈએ તો નવાબના પક્ષે 500 સૈનિક મર્યા

[06:45:05] અને અંગ્રેજોના પક્ષે 29 સૈનિક મર્યા તો

[06:45:08] આમાં ક્યાંય યુદ્ધ થયું દોસ્ત બાકીના બધાય

[06:45:11] તો એજ એઝલ એમનામ જ રહ્યા તો અહીંયા શું થઈ

[06:45:14] ગયું

[06:45:16] તો કે કાવતરું થયું

[06:45:19] વિશ્વાસઘાત થાય છે અને એ વિશ્વાસઘાત કે

[06:45:23] કાવતરું કોની વિરુદ્ધ થાય છે તો કે નવાબની

[06:45:26] વિરુદ્ધ નવાબના અંગરક્ષકો

[06:45:30] મીર મદદન

[06:45:32] અને મોહનલાલ

[06:45:35] આ બેના અંગરક્ષક હતા તમને પ્રશ્ન થાય કે

[06:45:39] સાહેબ આ અંગરક્ષક જ ગોળીબાર કરદે હશે તો

[06:45:42] કે ના સાહેબ આ અંગરક્ષક જે છે એ વીરગતિ

[06:45:45] પામે છે વીરગતિ એટલા માટે કહીશ કે કારણ કે

[06:45:47] આ બંને ખરેખર શહીદ થયા છે આ અંગ્રેજોની

[06:45:50] ગોળીઓનો શિકાર બન્યા અને આ બે મૃત્યુ

[06:45:53] થતાની સાથે નવાબ અસ્વસ્થ થશે

[06:46:00] નવાબ અસ્વસ્થ થાય એટલે મેદાન છોડે છે

[06:46:04] મેદાન છોડીને જ્યારે નવાબ રવાના થાય છે તો

[06:46:07] એવું કહેવાય છે કે મીરઝાફરનો પુત્ર એટલે

[06:46:11] કે મિરન

[06:46:13] કે જે જવાબદાર બનતો હોય છે નવાબના

[06:46:18] મૃત્યુ પાછળ

[06:46:23] નવાબ મૃત્યુ પામે છે આ સમાચાર યુદ્ધ

[06:46:26] મેદાનમાં મુકાશે અને જેવા સમાચાર મળશે

[06:46:28] એટલે મુખ્ય સેનાપતિ એટલે કે મીરઝાફર

[06:46:31] હથિયારો હેઠા મૂકી દેશે તો કાર્યક્રમ પૂરો

[06:46:34] થઈ ગયો યસ તો અહીંયા એવું કહી શકો કે

[06:46:38] અંગ્રેજો પીછે હટ આપવા માટે મીરમદન અને

[06:46:41] મોહનલાલ જે છે આ ફૂટેલા માણસો નથી આ

[06:46:45] દેશભક્ત છે એ બે વ્યક્તિ પ્રયત્ન કરે છે

[06:46:48] કે ભાઈ મારું સામ્રાજ્ય દેશનું સામ્રાજ્ય

[06:46:51] ટકેલું રહે અભૂરિયાઓના હાથમાં ન રહે પણ એ

[06:46:54] બંને ગોડીબારનો ભોગ બન્યા નવાબ અશ્વસ્થ

[06:46:56] થયા એના મિત્રો મૃત્યુપાયમાં વિશ્વાસુ

[06:46:59] સેનાનાયકો મૃત્યુપાયમાં નવાબ મહેલ તરફ

[06:47:02] રવાના થાય છે અને મીરઝાફરનો પુત્ર મિરન જે

[06:47:05] છે એ નવાબની શું કરાવશે હત્યા પરિણામ

[06:47:11] અંગ્રેજોની

[06:47:14] જીત જાહેર થઈ ગઈ ઓકે અંગ્રેજોની જીત જાહેર

[06:47:18] થઈ પણ બંગાળની ગાદી અંગ્રેજો પોતાના

[06:47:22] હાથમાં નહી લે બંગાળના નવાબ કોણ બનશે

[06:47:27] તો મીરઝાફર

[06:47:31] અને મીરઝાફર જે છે જો બંગાળના નવાબ બને છે

[06:47:34] તો પાર્ટી ફૂલ ફોર્મમાં એ અંગ્રેજોને ભેટ

[06:47:37] આપશે કે આઈ વિલ હેલ્પ શું ભેટ આપાય છે તો

[06:47:40] કે મીરઝાફર જે છે કે જે અંગ્રેજોને ભેટ

[06:47:43] આપશે

[06:47:46] 24

[06:47:48] પરગણા

[06:47:50] પરગણા એટલે કે ગામડાઓનો સમૂહ આવા 24 પરગણા

[06:47:54] જે છે જે પ્લાસીના યુદ્ધ પછી અંગ્રેજોને

[06:47:57] ભેટમાં મળતા હોય છે ને એટલા માટે એવું કહી

[06:48:00] શકાય કે પ્લાસીનું યુદ્ધ એ કોઈ વીરતા નહીં

[06:48:03] અંગ્રેજોને કોઈ સૈન્ય તાકાતને લીધે નથી

[06:48:05] જીતાયેલું પણ પ્લાસીનું યુદ્ધ જે છે એ

[06:48:07] અંગ્રેજોએ કરેલા એટલે ષડયંત્ર વિશ્વાસઘાત

[06:48:10] અને કાવતરાનું પરિણામ છે અંગ્રેજોની

[06:48:12] કૂટનીતિના સમગ્ર વિશ્વને દર્શન થાય છે

[06:48:14] સાથે દોસ્તો યાદ રાખીએ કે અહીંયા કર્નલ

[06:48:16] વોટ્સન પણ લખે છે કે પ્લાસીની યુદ્ધ માત્ર

[06:48:19] કંપની માટેની જીત નહીં પણ ભારતના બ્રિટિશ

[06:48:23] સામ્રાજ્યના શાસન માટેની જીત છે જેનાથી

[06:48:26] અંગ્રેજોને પુષ્કળ ધનની પ્રાપ્તિ થશે.

[06:48:30] દોસ્ત આ પૈસાનો ઉપયોગ બીજા પ્રદેશોમાં

[06:48:32] યુદ્ધ દરમિયાન પણ અંગ્રેજો કરવાના છે

[06:48:36] મીરઝાફરને શું ફાયદો થશે

[06:48:39] તો કે મીરઝાફર એ પ્લાસીના યુદ્ધ પછી

[06:48:41] બંગાળનો નવાબ બનતો હોય છે અને બંગાળનો

[06:48:44] નવાબ બનતાની સાથે અંગ્રેજોને ભેટ આપશે 24

[06:48:49] પરગણા તો 24 પરગણાની ભેટ આપી એની પણ

[06:48:52] દોસ્તો આપણે ચર્ચા કરી આઈ હોપ કે તમામ

[06:48:55] વિદ્યાર્થી મિત્રો જે છે એના પ્લાસી ન્યુઝ

[06:48:57] પ્રોપરલી મગજમાં ઉતરું હશે ચાલો દોસ્તો

[06:48:59] નેક્સ્ટ આપણે ખાસ વાત કરીએ કે ભાઈ

[06:49:01] પ્લાસીનું યુદ્ધ તો પૂરું થયું 24 પરગણાની

[06:49:04] જાગીર જે છે એ પણ અંગ્રેજોને પ્રાપ્ત થઈ

[06:49:07] મીર જાફર દ્વારા અંગ્રેજોને 24 પરગણા પણ

[06:49:10] આપવામાં આવ્યા પણ શું આનાથી ખરેખર બંગાળના

[06:49:13] નવાબ બન્યા પછી બંગાળની પ્રજાને લાભ થયો

[06:49:17] ખરા તો કે સાહેબ ના ના એટલા માટે કારણ કે

[06:49:23] બંગાળની પ્રજાને લાભ થતો નથી

[06:49:28] સીધો લાભ લાભ જે છે આ લાભ કોને થશે તો કે

[06:49:32] અંગ્રેજોને અંગ્રેજો ડાયરેક્ટલી

[06:49:35] ઇનડાયરેક્ટલી બંને બાજુથી લાભ લઈ રહ્યા છે

[06:49:38] બંગાળની પ્રજા જેનો હેરાન થઈ રહી છે

[06:49:40] બંગાળની પ્રજા જે છે કે જેની હાલાકી

[06:49:43] ભોગવવી પડતી હોય છે અને આ પરિસ્થિતિમાંથી

[06:49:46] બહાર કાઢી શકે એવી કોઈ જ સંભાવનાઓ દોસ્તો

[06:49:48] અહયા દેખાતી નથી દોસ્તો જે માહોલ બની

[06:49:51] રહ્યો છે પ્લાસીના યુદ્ધ પછીનો જે ખરેખર

[06:49:54] એવું કહી શકાય કે બંગાળની પ્રજાને એટલી

[06:49:56] ખરાબ કન્ડિશનમાં લાવી દીધેલી કે બંગાળના

[06:49:59] વેપારીઓનો જસ્ટ હું તમને દાખલો આપું કે

[06:50:03] ભાઈ બંગાળનો એક વેપારી છે

[06:50:06] બંગાળનો વેપારી જે છે

[06:50:09] એ આંતરિક કર ચૂકવે છે

[06:50:16] અંગ્રેજો

[06:50:21] નથી ચૂકવતા

[06:50:25] તો વેપાર કોનો વધવાનો તો કે અંગ્રેજોનો

[06:50:28] વેપારી તો કે નવરો થઈ ગયો બંગાળી વેપારી

[06:50:30] નવરા થઈ ગયા હવે સતતને સતત આ વસ્તુ થાય છે

[06:50:33] એક બાજુ મીર જાફર જે છે કે જેના વિરોધનો

[06:50:36] માહોલ હવે જમી રહ્યો છે અને આ માહોલમાં

[06:50:39] મીર જાફર જે છે એને પદભ્રષ્ટ કરવાનો પણ

[06:50:42] પ્રયત્ન થાય છે કારણ કે બંગાળની તિજોરી

[06:50:44] તળિયા જાટક થઈ રહી છે. બંગાળને આર્થિક

[06:50:47] નુકસાન જઈ રહ્યું છે. પ્રજાજનો જે છે કે

[06:50:49] જેનું કશું જ ચાલતું નથી. નવાબ જે છે એનો

[06:50:53] વિરોધમાં દોસ્તો વિદ્રોહ થાય છે કારણ કે

[06:50:55] નવાબના વિરુદ્ધમાં હવે પ્રજાજનોની

[06:50:58] માનસિકતા એવી બની છે કે આ કર્નલ ક્લાઈવ

[06:51:00] એટલે કે રોબર્ટ ક્લાઈવના ગીદ છે આપણા નવાબ

[06:51:02] મીરઝાફર

[06:51:04] અંગ્રેજોને જ્યારે અંદાજ આવ્યો કે

[06:51:05] પ્રજાજનો જ્યારે વિદ્રોહ કરવાની તૈયારી

[06:51:07] કરે છે તો અંગ્રેજોને પોતાની રાજકીય સત્તા

[06:51:10] ઉપર જોખમ લાગે છે એટલે અંગ્રેજો સત્તા

[06:51:12] પલટો કરાવશે અંગ્રેજો શું કરે છે તો કે

[06:51:15] મીર જાફરના સ્થાને

[06:51:20] મીર કાસીિમ

[06:51:23] એને નવાબ બનાવે છે અને મીર જાફરની જગ્યાએ

[06:51:26] જ્યારે એના જમાઈ

[06:51:29] મીર કાસીિમ નવાબ બનશે ને તો આને લીધે

[06:51:32] અંગ્રેજોને સ્ટાર્ટિંગના ફેઝમાં લાભ થશે

[06:51:35] સ્ટાર્ટિંગમાં ખૂબ સારો લાભ અંગ્રેજોને

[06:51:37] થશે પણ આ વ્યક્તિ ખાલી અંગ્રેજોનો વિશ્વાસ

[06:51:40] જીતી રહ્યો છે ટૂકજ સમયમાં બ્રિટિશ સરકાર

[06:51:43] વિરોધી પ્રવૃત્તિઓમાં ઉતરી જાય છે આંતરિક

[06:51:45] વેપારીઓ કર જે છે એને આ નાબૂદ કરે છે

[06:51:48] બંગાળી વ્ેપારીનો વ્ેપાર વધારે છે

[06:51:50] અંગ્રેજોના અધિકાર ક્ષેત્ર એના અંકુશમાંથી

[06:51:52] બહાર નીકળવા માટે રાજધાની મુર્શિદાબાદ જે

[06:51:55] હતી ત્યાંથી રાજધાની લગભગ 20 કિલોમીટર દૂર

[06:51:58] મુંગેર બાજુ લઈ જાય છે અંગ્રેજોથી

[06:52:00] ડિસ્ટન્સ વધારે છે અંગ્રેજોથી જેમ જેમ દૂર

[06:52:03] જાતો જાય એમ અંગ્રેજો ફસાય છે અંગ્રેજો

[06:52:06] ફસાણા પણ હવે ક્યાં કરે ચીડિયા ચૂક ગઈ ખેત

[06:52:08] વ્યક્તિને ગાદી ઉપર તમ બેહાડી દીધો છે

[06:52:10] નવાબ બનાવી દીધેલો છે તો હવે આને દૂર કેમ

[06:52:13] કરવો કોઈ પણ સંજોગોમાં પાર્ટી દૂર થઈ શકે

[06:52:16] એમ છે નહીં કોણ કે પ્રજાજનો પણ એના ના ફૂલ

[06:52:18] સપોર્ટમાં આવી જાય છે એક સમયે મીર જાફરના

[06:52:21] વિરુદ્ધમાં જેટલી પ્રજા હતી એટલી જ

[06:52:22] સપોર્ટમાં આવી ગઈ છે મીર કાસીિમને

[06:52:25] અંગ્રેજોના મોતિયા મરી ગયા છે કે આ

[06:52:27] પરિસ્થિતિમાંથી બહાર નીકળવા માટે યુદ્ધ એજ

[06:52:29] કલ્યાણ એ સિવાય બીજો કોઈ રસ્તો નથી

[06:52:31] દેખાડતો પરિણામ એવું જોવા મળે છે કે મીર

[06:52:33] કાસીિમ સાથે યુદ્ધ થાય છે અને પરિણામ

[06:52:35] યુદ્ધમાં મીર કાસીમની હાર થાય છે તો ફરી

[06:52:38] પાછું બંગાળના નવાબ બનાવવામાં આવે છે મીર

[06:52:40] જાફરને

[06:52:42] પણ દોસ્ત ઘાયલ શેર હોને વધારે ઘાતક હોય છે

[06:52:46] એવું જ કાઈક અહિયા છે કે મીર કાસીિમ જે છે

[06:52:50] કે જે બંગાળ છોડી અને હવે જાય છે અવધ તરફ

[06:52:54] અને એક નવા યુદ્ધનું પ્રાણ ફૂકાઈ રહ્યો છે

[06:52:57] નવા યુદ્ધની શરૂઆત થવા માટે જઈ રહી છે કે

[06:53:00] જેને આપણે કહીએ છીએ દોસ્તો બક્ષરનું યુદ્ધ

[06:53:03] બેટલ ઓફ બક્ષર દોસ્તો બક્ષરના યુદ્ધનો

[06:53:06] માહોલ જામી રહ્યો છે. આ મીર કાસીિમ સાહેબ

[06:53:08] આવી ગયા છે અવધ ની અંદર કારણ કે અવધના જે

[06:53:11] નવાબ છે.

[06:53:15] કે જેનું નામ હતું સુજાઉદ દોલા આ એના ખાસ

[06:53:18] મિત્ર છે. હવે સુજાઉદ દોલાને જ્યારે

[06:53:20] રિક્વેસ્ટ કરે છે કે મોટા તું મને અહયા

[06:53:22] હાચવીશ તો કે હા તું મારો ભાઈબન છો યાર

[06:53:24] મિત્ર છો દોસ્ત દોસ્ત હોતા હે વો આપકો

[06:53:26] સપોર્ટ કરતા હે તો અહીયા એવું જ બને છે કે

[06:53:29] મીર કાસીિમ જે છે એને અવધના નવાબ

[06:53:31] સુજાઉદ્દોલા મદદરૂપ થવા માટે તૈયાર થાય છે

[06:53:34] અવધના નવાબ સુજાઉદોલા મીર કાસીિમને મદદરૂપ

[06:53:38] થવા માટે તૈયાર થઈ રહ્યા છે તો આનો સીધો

[06:53:40] લાભ જે છે સુજાઉદોલાને મળશે સુજાઉદ્દોલાને

[06:53:43] કહે છે કે ભાઈ મને મદદ કર તો કે હા હું

[06:53:45] મદદ કરીશ ઓકે તારી ઈચ્છા શું છે તો કે

[06:53:48] અંગ્રેજોની વિરુદ્ધ યુદ્ધ કરવાની તો કે એ

[06:53:50] મદદ નહી કરું કેમ તો કે અંગ્રેજોનો ભરોસો

[06:53:52] નહી એલા એ ઘરના માણસો ફોડ નાખે એટલે

[06:53:55] મીરકાસીમ હમજાવે કે એલા ભાઈ ઘરના માણા નો

[06:53:58] ફૂટે એલા આપણો માણા આપણાથી થોડી ફૂટે યાર

[06:54:00] અંગ્રેજોને વિરુદ્ધમાં થોડી જાય તો કે તું

[06:54:02] રહેવા દે ભાઈ તારા હારા જ ફૂટી ગયા હતા

[06:54:05] પેલાથી કાઈ બોલાતું જ નથી એટલે એને

[06:54:07] પૂછ્યું કે આ મુઘલ બાદશાહ આપણા જે છે શાહ

[06:54:10] આલમ બીજા એ અહીયા શું કરે છે તો કે દિલ્હી

[06:54:13] ઉપર મરાઠાઓનું આક્રમણો વધી રહ્યા છે અને

[06:54:17] અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવા માટે એ આ બાજુ આવ્યા

[06:54:19] છે એટલે પાર્ટી એમને સમજાવે છે કે સાહેબ

[06:54:23] જો તમે મરાઠાઓ સાથેના દિલ્હીના જે સંઘર્ષો

[06:54:25] છે ને એ ઘટાડવા હોય ને દિલ્હી ઉપર તમારી

[06:54:28] સત્તા પુનઃસ્થાપિત પ્રોપરલી કરવી હોય ને

[06:54:30] તો એક રસ્તો છે શું તો કે તમારે તાકતવર છો

[06:54:35] એ સાબિત કરવું પડશે ને એ સાબિત કરવા માટે

[06:54:38] સાહેબ એક યુદ્ધ કરીએ તો કેવું રહે વિદેશી

[06:54:41] પ્રજા સામે થયેલી જીત જે છે ને એ પણ

[06:54:43] સાબિતી આપશે કે આપ સક્ષમ છો અને એના માટે

[06:54:46] એવું કહી શકાય કે મીર કાસીિમફો બોહલાવીને

[06:54:49] મુગલ બાદશાહ શાહ આલમ બીજાને રિક્વેસ્ટ કરે

[06:54:51] છે કે સાહેબ મારા ભેગા સપોર્ટમાં આવોને

[06:54:54] મોગલ બાદશાહ એના માટે એગ્રી થાય છે કે ભાઈ

[06:54:57] ઇતિહાસમાં નામ રાખવું છે તો એટલીસ્ટ આપણે

[06:54:59] એકાદું યુદ્ધ કરી નાખી એ યુદ્ધ માટે તૈયાર

[06:55:02] થયા એટલે સુજાઉદ દોલા પણ તૈયાર થતા હોય છે

[06:55:04] તો દોસ્ત ત્રણ સેના ભેગી થઈ છે ત્રણ તો

[06:55:07] નામની જ કહેવાય ખરેખર આ બેની જ સેના છે આ

[06:55:09] ભાઈ તો ઠનઠન ગોપાલ છે એની પાસે કશું જ નહી

[06:55:11] ભાઈ હે પણ છતા આવે છે ભાઈ ઓકે તો યાદ રાખો

[06:55:15] મીર કાસીિમ અવન સુજા ઉદ્દો અને મુગલ

[06:55:19] બાદશાહ એટલે કે શાહ આલમ બીજા આ ત્રણેય

[06:55:21] ભેગા મળીને એક યોજના બનાવે છે માહોલ બની

[06:55:24] રહ્યો છે યુદ્ધનો જેને આપણે કહી છીએ

[06:55:26] બક્સરનું યુદ્ધ પર્ટીક્યુલર તારીખ સાથે

[06:55:28] યાદ રાખવું હોય તો 22 ઓક્ટોબર 1764 ના રોજ

[06:55:34] બક્સરનું જે મેદાન છે

[06:55:37] એ મેદાનની અંદર દોસ્તો યુદ્ધ થશે દોસ્તો આ

[06:55:41] યુદ્ધની તારીખ મેં તમને કીધી યુદ્ધમાં એક

[06:55:43] સાઈડ ત્રણ સેના ભેગી થઈ છે સામે પક્ષે કોણ

[06:55:47] છે તો કે સામે અંગ્રેજોનું નેતૃત્વ લેતો

[06:55:51] હોય છે કેપ્ટન મુનરો

[06:55:55] રિપીટ કરી દઉં છું એક બાજુ કેપ્ટન મુનરો

[06:55:58] છે તો સામે ત્રણ છે

[06:56:02] મીર કાસીિમ

[06:56:05] મુગલ બાદશાહ શાહ આલમ બીજા

[06:56:11] અને અવધના નવાબ

[06:56:14] સુજાઉદ દોલા

[06:56:19] આ ત્રણેય ભેગા મળી ને અંગ્રેજો હારે લડાઈ

[06:56:22] કરે છે હવે આ સંયુક્ત સંઘ છે એની સામે

[06:56:25] અંગ્રેજો લડી રહ્યા છે કેપ્ટન મુનરો એ

[06:56:28] સેના લઈને આવ્યો છે ખરેખર નાની સેના છે

[06:56:30] કદાચદમાં ભાગની સેના હોઈ શકે દોસ્ત આ સેના

[06:56:34] જે છે કે જે કદાચ 10માં ભાગની છે અહીંયા

[06:56:37] 40 50 હજાર સૈનિકો છે અહીંયા લગભગ 7હક

[06:56:39] હજાર અંગ્રેજોના સેનામાં રહેલા સૈનિકો છે

[06:56:41] પણ દોસ્ત આ અંગ્રેજોના સૈનિકો અત્યારે

[06:56:44] કંપનીના જે સૈનિકો જે છે કે જેને પ્રોપર

[06:56:47] ટ્રેનિંગ લીધેલી છે આધુનિક હથિયારોથી સજ્જ

[06:56:51] છે

[06:56:54] સારામાં સારા તોપચીઓ છે

[06:56:58] બંદુકો છે

[06:57:02] અહીંયા શું છે તો કે 50,000 60,000 નું

[06:57:05] કદાચ ટોળું હોઈ શકે કારણ કે તલવારો લઈને

[06:57:09] નીકળ્યા હશે તીરકામઠાઓ લઈને નીકળ્યા હશે

[06:57:11] ભાલાઓ લઈને નીકળ્યા હશે પણ સામે

[06:57:13] બંદૂકધારીઓ છે દોસ્ત તોપચીઓ લઈને આવ્યા ધી

[06:57:16] બેસ્ટ તોપચીઓ એક સમય મુઘરોની સેનામાં પણ

[06:57:18] સારામાં સારા તોપચીઓની ભરતી થતી એ તુર્કી

[06:57:21] તોપચીઓ આવતા પણ અત્યારે તો કદાચ એવો કોઈ

[06:57:24] માહોલ નથી ટ્રેનિંગ ટ્રેનિંગ પણ એવી કોઈ

[06:57:25] ખાસ બનેલી નથી પરિણામ તો કે આ પક્ષ જે છે

[06:57:29] આ ત્રિપક્ષીય મીર કાસીિમ સુજાઉદ દોલા અને

[06:57:32] શાહ આલમ બીજા જે છે આ ત્રણેય ભેગા મળીને

[06:57:36] લડે છે પણ છતાં એની શું થાય છે હાર થાય છે

[06:57:41] અંગ્રેજો જીતી જાય છે દોસ્ત અને અંગ્રેજો

[06:57:44] જીતી ગયા એજ જે એવી અંગ્રેજોની જીત

[06:57:47] દેખાણીને

[06:57:48] યુદ્ધની સૌથી ખતરનાક પરિસ્થિતિ કહેવાય

[06:57:53] કે આ મીર કાસીિમ જે છે

[06:57:56] એ ભાગી જાય છે

[06:57:59] આ મીર કાસીિમ ભાગી જાય એનો મતલબ એવો થયો

[06:58:01] કે ખરેખર તો અહીયા અંગ્રેજો હારે લડવાની

[06:58:04] ઈચ્છા એની હતી સુજાઉદોલાને લડવાની કોઈ જ

[06:58:08] ઈચ્છા નહોતી મુગલ બાદશાહને લડવાની કોઈ

[06:58:10] ઈચ્છા નહોતી આ ભાઈએ તૈયાર કર્યા તૈયાર

[06:58:12] કર્યા કાર્યક્રમ પૂરો થયો તો એને એમ થયું

[06:58:14] કે ભાઈ આપડા જીવનું જોખમ છે જીવ બહુ હાલો

[06:58:17] તો ભાઈ જય ભારત સાથ રવાના એ નીકળી ગયો

[06:58:19] ફસાઈ ગયા કોણ તો કે અવધના નવાબ સુજાઉદ

[06:58:23] દોલા અને મુગલ બાદશાહ શાહ લંબીજા હવે શું

[06:58:27] થશે એનાથી દોસ્ત કશું જ ન થાય હવે છેલ્લો

[06:58:31] ઓપ્શન એમના માટે રહેતો હોય છે કે જ્યાં

[06:58:33] ઉપરથી કંઈક નિર્ણય આવે ત્યાં સુધી એ બંને

[06:58:37] ભાઈઓ જે છે કે જેને ખરેખર કરાય છે નજર કેદ

[06:58:42] કેમ સાહેબ નજર કેદ કરવામાં આવે છે કારણ કે

[06:58:44] ડિસીઝન પાવર કેપ્ટન મુંડ્રોના હાથમાં ન

[06:58:47] હતો એતો રોબર્ટ ક્લાઈ આવે તો નિર્ણય લેવાય

[06:58:50] અને રોબર્ટ ક્લાઈવ જે છે એનું આગમન થતું

[06:58:53] હોય છે 1765 માં 1765 ની અંદર દોસ્તો

[06:58:58] અલહાબાદ મુકામે ભેગા કરવામાં આવશે ત્રણ

[06:59:01] જણા વચ્ચે મુખ્ય સંધિ કહી શકાય

[06:59:06] એક ઇંગ્લેન્ડથી બંગાળનો ગવર્નર બનીને

[06:59:08] આવેલો છે રોબર્ટ ક્લાઈવ

[06:59:13] મોઘલ બાદશાહ

[06:59:16] શાહ આલમ બીજા

[06:59:20] અને અવધના નવાબ

[06:59:23] સુજાઉદોલા

[06:59:26] આ ત્રણ જણા વચ્ચે આ અલહાબાદની સંધિ થશે

[06:59:29] દોસ્તો આજે અલહાબાદની સંધિ મુગલ બાદશાહ

[06:59:32] શાહ આલમ બીજા અવધના સુજાઉદ્દુલા અને મીર

[06:59:34] કાસીિમ વચ્ચે જે સોરી મીર કાસીિમ નહી આવે

[06:59:36] રોબર્ટ ક્લાઈવ વચ્ચે જે થાય આ સંધિમાં

[06:59:42] મોગલ બાદશાહ એટલે કે શાહલ બીજા જે છે કે

[06:59:45] જે અંગ્રેજોને

[06:59:47] ત્રણ પ્રદેશ

[06:59:49] બંગાળ

[06:59:52] બિહાર

[06:59:55] અને ઓડીસા

[06:59:58] આ ત્રણ પ્રદેશોની

[07:00:02] દીવાની સત્તા આપશે એટલે કે આ ત્રણ

[07:00:05] પ્રદેશોમાં

[07:00:07] મહેસૂલ

[07:00:10] એકત્રિત કરવાની

[07:00:15] સત્તા આપે છે અબધના જવાબ સુજાઉદ દોલાનું

[07:00:19] શું થાય છે તો કે એવું કહી શકાય કે આ

[07:00:22] સુજાઉદ દોલા જે છે કે યુદ્ધ ખર્ચ ભોગવશે

[07:00:28] કેટલો યુદ્ધ ખર્ચ તો કે 50 લાખ રૂપિયા

[07:00:31] કોને દેવાનો તો કે અંગ્રેજોને રોકડા

[07:00:33] રૂપિયા દેવાના 50 લાખ કા તો કે અંગ્રેજો

[07:00:36] યુદ્ધમાં પોતે જે બંદુકો વાપરી હોય જે

[07:00:38] ગોળીઓનો ખર્ચો હોય જે માણસો મળ્યા હોય એના

[07:00:40] જે વીમા પકવવાના હોય આ બધું અંગ્રેજો

[07:00:43] સામેની સેના પાસેથી લે રોકડા ગણી લીધા

[07:00:45] યુદ્ધ ખર્ચમાં ઓકે અહીંથી પણ દોસ્ત કામ

[07:00:47] પતું નથી યુદ્ધ ખર્ચ લીધો એની સાથે સાથે એ

[07:00:50] પણ યાદ રાખો કે અંગ્રેજો એક બાજુ યુદ્ધ

[07:00:52] ખર્ચ લે છે 50 લાખ રૂપિયા રોકડા સાથોસાથ એ

[07:00:56] પણ કહેવાય છે કે આ યુદ્ધમાં અંગ્રેજોએ હવે

[07:01:00] અવધ રાજ્યમાં

[07:01:04] પોતાની સ્થાયી સેના રાખવાનું નક્કી કર્યું

[07:01:06] છે. એ સેનાને પગાર કોણ ચૂકવશે? તો કે અવધ

[07:01:10] ચૂકવશે. અવધમાં આંતરિક વ્યાપારમાં બધાય

[07:01:13] છૂટછાટો અંગ્રેજોને મળી જશે અવધ રાજ્યમાં

[07:01:16] અંગ્રેજોને વ્યાપારમાં પણ છૂટછાટ મળશે અને

[07:01:18] એનાથી પણ વિશેષ આ બધું પતી ગયા પછી

[07:01:22] અંગ્રેજો જે છે અવધ રાજ્યની અંદર વ્યાપાર

[07:01:25] કરતા હોય ને એ વ્યાપાર દરમિયાન કોઈપણ

[07:01:28] પ્રકારની છૂટછાટો અવધ રાજ્ય પાસેથી જોતી

[07:01:31] હોય તો અવધ રાજ્ય ના પાડવાની થતી નથી યસ

[07:01:34] સર ઓલવેઝ આજ પડવાની થાય છે તો અહીં દસ્ત

[07:01:38] એવું કહી શકાય કે અંગ્રેજો જે છે એની

[07:01:40] જંગગુલમાં માં અવધ રાજ્ય ફસાઈ ગયું હવે

[07:01:43] છેક 1857 સુધી એ ફસાયેલું રહેશે પછી શું

[07:01:47] થશે 1857 પછીનું વિચારશું પણ એટલું

[07:01:50] ચોક્કસથી કહી શકાય કે અહીયા અલહાબાદની

[07:01:52] સંધિ જે છે કે જે ખૂબ મોટી જોખમકારક બનેલી

[07:01:54] છે સંધિના મુદ્દાઓ કઈક આવા છે કે 1765 માં

[07:01:58] થાય છે અવધનાનું નામ સુજાઉદોલા મુઘલ

[07:02:00] બાદશાહ શાહ આલમ બીજા અને રોબર્ટ ક્લાઈવ

[07:02:02] વચ્ચેથી ઓકે અવધમાં મુક્ત વ્યાપારની છૂટ

[07:02:05] છે બ્રિટિશ સેનાની એક ટુકડી રાખવાની યુદ્ધ

[07:02:07] ખર્ચ આપવાનો 50 લાખ રૂપિયા કોણે તો કે આ

[07:02:10] અવધ રાજ્ય આપવાનો છે. બીજું મુગલ બાદશાહ

[07:02:14] કે જેને વર્ષે 26 લાખ રૂપિયા પેન્શન મળશે

[07:02:16] એના બદલામાં બંગાળ બિહાર અને ઓડીસા એની

[07:02:19] મહેસૂલ ઉઘરાવવાની સત્તા એને કોણે આપવાની

[07:02:21] થશે? અંગ્રેજોને

[07:02:24] અહિયા તો દોસ્ત ફસાઈ ગયા ફસાણા કેવા તો કે

[07:02:27] જબરજસ્ત રીતે ફસાણા અને હવે એક મોટું

[07:02:30] માહોલ બનશે દોસ્તો કે આ યુદ્ધ પછી નેક્સ્ટ

[07:02:35] જે છે ખરેખર એવું બનતું હોય છે કે એક ઘટના

[07:02:39] બનશે ને જે ખરેખર ખૂબ ખૂબ મોટી જોખમકારક

[07:02:42] છે જેને દોસ્તો ઇતિહાસની અંદર કહી શકાય એક

[07:02:46] નામ આપી શકાય દ્વિમુખી શાસન પદ્ધતિ શું

[07:02:50] નામ આપી શકાય દોસ્તો

[07:02:54] દ્વિમુખી

[07:02:59] શાસન

[07:03:01] પદ્ધતિ

[07:03:02] શું છે એક્ઝેટલી સમજવાનો પ્રયત્ન કરો

[07:03:06] બંગાળ રાજ્ય છે બંગાળની અંદર

[07:03:12] નવાબ તો રહેશે પણ નવાબની સાથોસાથ

[07:03:18] નાયબ નવાબ અથવા તો ડેપ્યુટી નવાબ જેને તમે

[07:03:21] કહી શકો એવી એક પોસ્ટ જનરેટ થાય છે

[07:03:25] બંગાળની શાસન વ્યવસ્થામાં

[07:03:28] આ દ્વિમુખી શાસન જે છે

[07:03:34] એનો પ્રારંભ ક્યારે થશે

[07:03:37] તો કે 1765 માં કોણ કોણ એનો પ્રારંભ કરશે

[07:03:43] તો કે રોબર્ટ ક્લાઈ

[07:03:47] રોબર્ટ ક્લાઈ જ્યારે દ્વિમુખી શાસનની

[07:03:49] શરૂઆત કરશે તો નવાબ જે છે એની પાસે રહેલી

[07:03:54] જે વહીવટી સત્તા

[07:03:58] એ હવે અંગ્રેજો પોતાના હાથમાં નહી લે પણ

[07:04:00] પોતાના એક વ્યક્તિને હોપઈ દેશે જેને કહેશે

[07:04:03] અંગ્રેજો નાયબ નવાજો તો ડેપ્યુટી નવાબ

[07:04:06] નવાબ પાસે માત્ર નામ માત્રની સત્તા છે

[07:04:09] નવાબની સત્તા કેવી તો કે નામ માત્રની

[07:04:14] નવાબને અંગ્રેજો લાલચ આપી છે પેન્શન

[07:04:21] પેન્શનની લાલચ નવાબને છે નવાબે બધી વહીવટી

[07:04:26] સત્તા ડેપ્યુટી નવાબને સોપી દીધી ડેપ્યુટી

[07:04:28] નવાબ કોની અંડરમાં કામ કરશે તો કે

[07:04:30] અંગ્રેજોના હાથમાં તો આ તો એવું છે સાપ ભી

[07:04:32] મર જાય લાઠી બી ના તૂટે આ એક બ્રહ્મજાળ

[07:04:36] ઊભી થઈ રહી છે બ્રહ્મજાળ એ છે કે રોબર્ટ

[07:04:39] ક્લેને એ ખબર છે કે આપણે

[07:04:42] કિંગ બની શકીએ એમ નથી આ શક્ય નથી જો આપણે

[07:04:45] સીધા શાસક બનશી તો પહેલા તો સ્થાનિક પ્રજા

[07:04:47] આપણને નહી સ્વીકારે તો હવે આપણે શું કરશું

[07:04:50] તો કે આપણે એક માયાજાળ ઊભી કરવી છે કે

[07:04:53] જેમાં પ્રજાજનોને એવું લાગે કે આપણો શાસક

[07:04:55] શાસન કરે છે પણ ચાલવું જોઈએ આપણા ઈશારે

[07:04:58] નંબર ટુ ઓકે શાસક ભારતીયનો હશે વહીવટ

[07:05:02] કરનારો વ્યક્તિ ભારતીય હશે અંગ્રેજોના

[07:05:04] ઈશારે કામ કરશે પ્રજાજનોને લાભ થાય ગેરલાભ

[07:05:08] થાય એ પ્રજાજનોએ જોવાનું અંગ્રેજોને

[07:05:10] ચોક્કસથી આનો લાભ થશે થશે ને થશે નંબર ટુ

[07:05:14] ઇંગ્લેન્ડમાં બેઠેલા બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા

[07:05:16] કંપનીના જે અધિકારીઓ હોય કે બ્રિટિશ તાજ

[07:05:19] હોય જે ઇંગ્લેન્ડના રાજા અથવા તો રાણી હોય

[07:05:22] કે ઇંગ્લેન્ડની સંસદ હોય આ કોઈને કશું જ

[07:05:24] ખબર નથી પડવાની આ બધુ જે છે કંપનીના

[07:05:28] ભારતમાં રહેલા અધિકારીઓ ચલાવવાના છે કદાચ

[07:05:32] મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં ખબર પડે તો મદ્રાસ

[07:05:34] પ્રેસિડેન્સીથી કશું થઈ શકે એમ નથી કારણ

[07:05:36] કે બંગાળ પ્રેસિડેન્સી ઉપર એની સત્તા નથી

[07:05:38] બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીને પણ જાણ થાય તો પણ

[07:05:41] એનાથી કશું થઈ શકે એમ નથી કારણ કે બધાય

[07:05:44] પોત પોતાની રીતે સ્વતંત્ર છે અલગ અલગ

[07:05:46] પ્રેસિડેન્સીઓની અંદર કામ કરવા માટે ને

[07:05:48] વેપારી કંપનીઓના વેપારી અધિકારીઓ બધા ભેગા

[07:05:50] મળીને અંદરો અંદર મે મારું કરી લીધું તમે

[07:05:52] તમારું કરી લીધું આ રીતે મેલ બાટકે ખાયે

[07:05:55] ઓકે આ પરિસ્થિતિમાં કેટલી ફેક્ચુલ ડીટેલ

[07:05:58] યાદ રાખો પહેલા

[07:06:01] કે વાત આવે બંગાળની અંદર

[07:06:04] વહીવટ હવે કોણ કરશે

[07:06:08] તો જેતે સમય બંગાળના ભૂતકાળના જે દીવાન

[07:06:11] હતા

[07:06:13] એને જ આ જવાબદારી સોપવામાં આવે છે અને

[07:06:17] જેનું નામ હતું મહમદ

[07:06:21] રઝાખાન

[07:06:24] એને આ વહીવટ સોપી દેવામાં આવ્યો છે એઝ

[07:06:26] ડેપ્યુટી નવાબ તરીકે અગાઉ મહમદ રઝાખાન

[07:06:29] દીવાન હતા બંગાળના અને નવાબની અંડરમાં કામ

[07:06:31] કરતા હવે નવાબના આદેશો માનવા માટે

[07:06:34] બંધાયેલા નથી હવે આને કોણ આદેશ માંના છે

[07:06:37] અંગ્રેજોના

[07:06:38] બીજું બંગાળની જેમ બિહાર બાબતે પણ ખાસ એક

[07:06:42] ઉલ્લેખ કરે છે કે ન્યા વહીવટ સોપવામાં

[07:06:44] આવતો હોય છે એક વ્યક્તિને રાજા

[07:06:48] સીતબરાયને

[07:06:50] તો તમને સીધો પ્રશ્ન થાય સાહેબ ઓડીસાનો

[07:06:52] કોઈ ડેટા છે તો કે નથી આપ્યો તો ઉપાધિ નહી

[07:06:55] કરવાની એ આપણે પીએચડી નથી કરવું આપણી પાસે

[07:06:57] બે ડેટા મળ્યા કે બંગાળ મહમદ રજા ખાનને

[07:07:00] સોપવામાં આવ્યો બિહાર સિતબરાઈને સોપવામાં

[07:07:02] આવ્યો વહીવટ એ કરશે મહેસૂલ અંગ્રેજો માટે

[07:07:05] ઉઘરાવશે ઉઘરાવીને અંગ્રેજો ના આપશે

[07:07:07] અંગ્રેજો એમાંથી પ્રજાજનોના જે કઈ કાર્યો

[07:07:10] કરવા હશે તો કરશે નહી કરવા હોય તો નહી કરે

[07:07:12] હું તમને સાદી સિમ્પલ સિસ્ટમ સમજાવું કે

[07:07:15] જ્યારે આ પદ્ધતિ દાખલ થાય ને તો આનો સીધો

[07:07:19] ભોગ જે છે ને એ પ્રજા લેવાય કેમ તો કે

[07:07:21] પ્રજાએ પહેલા તો

[07:07:24] મહેસૂલ ચૂકવવાનું

[07:07:29] હવે તમને સીધો પ્રશ્ન થાય છે કે સાહેબ

[07:07:31] મહેસૂલ પ્રજા ચૂકવે છે તો એ મહેસૂલ ચૂકવા

[07:07:34] પછી પ્રજાજનોને લાભ થશે ખરા હા કે ના

[07:07:39] તો મારી દ્રષ્ટિએ ના એટલા માટે ના કારણ કે

[07:07:44] લાભ જો પ્રજાને થાય તો એની પાછળ એને લાભ

[07:07:47] આપવા માટે અંગ્રેજોને શું થાય ખર્ચો થાય

[07:07:51] અને અંગ્રેજો ખર્ચો કરવાના મૂળમાં નથી લેસ

[07:07:54] ટુ લાખ મિનિમમ ખર્ચામાં જીવવું છે તો પૈસા

[07:07:58] વધશે ને આ બધાને પેન્શન પેન્શન ચૂકવવાના

[07:08:01] છે યાર તો આ પરિસ્થિતિમાં પ્રજાજનોની

[07:08:04] હાલાકી વધશે પ્રજાને રાજ્ય તરફથી મળતા લાભ

[07:08:08] જે છે

[07:08:10] રાજ્ય તરફથી

[07:08:13] જે સુખ સુવિધાઓ મળતી હશે

[07:08:18] એ થઈ જશે

[07:08:21] બંધ હવે તમને એમ થાય કે સાહેબ રાજ્ય તરફથી

[07:08:24] સુખ સુવિધાઓ શું મળે એટલે રાજ્ય પણ ઘણી

[07:08:26] બધી સુખ સુવિધાઓ આપે કદાચ એક વર્ગ જે છે

[07:08:30] સરકારી સ્કૂલોમાં ભણતો નથી પણ સરકાર

[07:08:33] સરકારી સ્કૂલો ચલાવે

[07:08:35] કદાચ એક વર્ગ જે છે કે જે સરકારી

[07:08:38] હોસ્પિટલોમાં મેડિકલ સારવાર લેવા માટે જતો

[07:08:41] નથી પણ સરકાર સરકારી હોસ્પિટલો ચલાવે છે

[07:08:46] કદાચ એક વર્ગ એવો છે કે જે સરકારની યોજનાઓ

[07:08:50] જે છે એનો લાભ લેતો નથી પણ સરકાર જે છે એ

[07:08:54] સરકારી યોજનાઓનો લાભ પણ આપે છે એક વર્ગ

[07:08:57] એવો છે કે જે સરકારી રાશનનો ઉપયોગ નથી

[07:09:01] કરતો પણ એક વર્ગ એવો પણ જે છે કે જે સરકાર

[07:09:04] સરકારે રાશન ઉપર પણ પોતાનું ગુજરાન ચલાવે

[07:09:06] છે સરકારના ટેકાના ભાવ ઉપર અથવા તો મિનિમમ

[07:09:10] કોસ્ટ ઉપર એ લોકોને અનાજ મળી રહ્યું છે

[07:09:12] દાલ ચાવલ ચોખા મળી રહ્યા છે બધું મળે છે

[07:09:15] તો એ સરકારની યોજનાઓ છે સરકારની સુવિધાઓ

[07:09:18] જે છે ને એનો ભારતમાં એક બહરો વર્ગ જે છે

[07:09:21] લાભ લઈ પણ રહી ગયો છે અને એક વર્ગ જે છે

[07:09:24] લાભ નથી લેતો પણ દોસ્ત ટેક્સ જે છે ને એ

[07:09:28] ચૂકવો છો તો એનો લાભ પણ લઈ શકો છો લેતા

[07:09:31] નથી એ બીજા નંબરની વાત છે તો અહીયા વસ્તુ

[07:09:34] એવી જ બનશે કે પ્રજાજનો કર ચૂકવવા એ

[07:09:37] ફરજયાત છે પણ કર ચૂકવા પછી જે સુવિધાઓ

[07:09:41] ખેડૂતોને ખેતીલાયક સુવિધાઓમાં માની લયો કે

[07:09:43] તળાવો બનાવરાવા હોય કૂવાઓ બનાવરાવવા હોય

[07:09:45] બિયારણ માટે સહાય જોતી હોય ખેતીલાયક ઓજારો

[07:09:49] જોતા હોય બળદ જોતા હોય તો એ ખેતીની

[07:09:51] સુવિધાઓ જે છે એના માટે સરકાર તરફથી

[07:09:53] સપોર્ટ મળે અહીયા મળશે નહી મળે વેપાર

[07:09:57] માટેની મંડીઓ બજારો ઊભી કરાવરાવી હોય

[07:10:00] અંગ્રેજો ઊભી કરવા દેશે નહી કરવા દે દોસ્ત

[07:10:02] એટલા માટે કારણ કારણ કે ખેડૂતો પાસેથી

[07:10:04] પરાણે બળજબરીથી નીચા ભાવે લઈને અંગ્રેજો

[07:10:07] મોચા ભાવે ઊંચા ભાવે વહેંચશે તો ખેડૂતોનું

[07:10:10] બધી બાજુથી શોષણ થાય છે સ્થાનિક પ્રજાજનો

[07:10:12] જે છે એ હેરાન થઈ રહ્યા છે અને દોસ્તો

[07:10:14] એવું કહી શકાય કે આ દ્વિમુખી શાસન પદ્ધતિ

[07:10:19] આ દ્વિમુખી શાસનમાં

[07:10:24] બંગાળ

[07:10:26] કંગાળ થઈ રહ્યું છે અદોસ્ત એક કુદરતી આફત

[07:10:31] પણ આ જ સમયમાં આવે છે

[07:10:33] એ કુદરતી આફત જે છે કે જેને આપણે કહી શકીએ

[07:10:37] દુષ્કાળ

[07:10:39] દુષ્કાળ સાહેબ આફત કઈ રીતે હોઈ શકે તો કે

[07:10:43] વરસાદ ન પડે તો ખેત ઉત્પાદન ન થાય અને ખેત

[07:10:46] ઉત્પાદન ન થાય તો ખેડૂતો પાસે મહેસૂલ

[07:10:49] ચૂકવવાના પૈસા ન હોય નવાબનું શાસન સીધું

[07:10:53] ચાલતું હોત ને જો નવાબ પાસે નામ માત્રની

[07:10:55] સત્તા ન હોત ને સંપૂર્ણ સત્તા હોત ને તો

[07:10:57] નવાબ આ મહેસૂલને માફ કરત પણ અંગ્રેજો માફ

[07:11:01] નહીં થવા દે કારણ કે દીવાન

[07:11:04] હવે જે છે અથવા તો ડેપ્યુટી નવાબ જે છે એ

[07:11:06] અંગ્રેજોના ઈશારે ચાલી રહ્યા છે એ

[07:11:09] અંગ્રેજોના જ આદેશનું પાલન કરવું પડશે એને

[07:11:11] સૈનિકોને માણસો પાસે મોકલવા પડશે બળજબરીથી

[07:11:15] પૈસાની ઉઘરાણી કરવી પડશે લોકો કહેશે કે

[07:11:18] ભાઈ વરસાદ નથી થયો ખેતી જ નથી થઈ તો શેના

[07:11:21] પૈસા તો કે એ અમારો પ્રશ્ન નથી દુનિયા ચટ

[07:11:23] થાય કે બટ થાય પૈસા જોશે પરિસ્થિતિ એવી

[07:11:27] આવશે કે લોકો હવે અહીંયા પરાણે રૂપિયા

[07:11:30] આપવા પડશે નથી તો ઉછીના ઉધાર લઈને આપો ગમે

[07:11:34] ન્યાથી આપો આ દુષ્કાળનું એક વર્ષ નીકળું

[07:11:37] લોકો માટે આફતો વધતી બીજા વર્ષે દોસ્ત

[07:11:40] કુદરત નો કેર છે પાછો દુષ્કાળ છે. બીજા

[07:11:44] વર્ષે પણ દોસ્ત વરસાદ નથી પડતો દુષ્કાળ

[07:11:46] પડે છે એ દુષ્કાળ માં ફરી પાછા લોકો પાસે

[07:11:49] મહેસુલ અંગ્રેજો ઉઘરાવે છે. આ ભારતનો

[07:11:52] અન્નદાતા ભારતનો ખેડૂત જે છે જેની પાસે

[07:11:55] અંગ્રેજોને મહેસુલ ચૂકવવાના પૈસા નથી. એ

[07:11:58] વ્યક્તિ પોતાના પરિવાર ઉપર જોખમ દેખાય છે

[07:12:01] કારણ કે અંગ્રેજોના જે સૈનિકો અથવા તો

[07:12:03] બંગાળના જે સૈનિકો હતા જે આ પ્રજાજનોના

[07:12:06] રક્ષક કેવા હતા એ રક્ષક જે છે કે જે

[07:12:09] બંદૂકની અણીએ લોકો પાસે પૈસા માંગે છે

[07:12:11] પરિવારના પાંચ સભ્યોને જેલમાં પૂરી દે પછી

[07:12:14] કે કે ભાઈ પૈસા લઈ આવો ને આને છોડાવી જાવ

[07:12:16] અનદાતા જે છે જે અનાજ ઉત્પાદન કરીને

[07:12:19] લોકોનું પેટ ભરતો ને એણે કોકની દુકાનોમાં

[07:12:22] કોકના થળામાં લૂટફાટ કરવી પડે ન્યાથી પૈસા

[07:12:25] મળે એ પૈસા અંગ્રેજોને ચૂકવે એ પૈસા આપીને

[07:12:28] અંગ્રેજો પાસેથી પોતાના પરિવારના સભ્યોને

[07:12:30] છોડાવે દોસ્ત આ પરિસ્થિતિ છે ખાવા અનાજ તો

[07:12:34] દૂરની વાત છે ધીરે ધીરે ધીરે ધીરે ધીરે

[07:12:36] હવે મહેસુ ચૂકવવાના પણ પૈસા નથી અનાજ પણ

[07:12:39] નથી બે વર્ષમાં અનાજ ખૂટી ગયું

[07:12:44] તો હવે તમને એમ થાય કે સાહેબ હવે વરસાદ થઈ

[07:12:47] જાય તો ફરી પાછું બધું ધીરે ધીરે સ્ટેબલ

[07:12:49] થઈ જશે પણ જો કુદરતનો કહેર છે અને પરિણામ

[07:12:52] તો કે અહીંયા ત્રીજા વર્ષે દુષ્કાળ પડે છે

[07:12:56] અને દોસ્તો આ ત્રીજા વર્ષનો નો જે દુષ્કાળ

[07:12:58] છે આ દુષ્કાળની અંદર શરૂ થાય છે હવે ભૂખ

[07:13:01] મરો આકાશમાંથી એક ટીપુ વરસાદ નથી પડતો

[07:13:04] ખેતરો ઉજળ થઈ ગયા છે લોકો પાસે ખાવા માટે

[07:13:06] અનાજ નથી પશુઓને સાચવવા માટે કોઈ વ્યવસ્થા

[07:13:09] નથી પરિણામ તો કે દોસ્તો આ દુષ્કાળમાં

[07:13:14] ભૂખમરો શરૂ થશે

[07:13:17] આ ભૂખમરામાં રિપોર્ટ એવું કહે છે

[07:13:22] કે એક કરોડથી

[07:13:24] વધુ લોકો

[07:13:28] મૃત્યુ પામેલા છે

[07:13:31] દોસ્ત કોવિડ દરમિયાન સરકારી આંકડો ઓલ ઓવર

[07:13:34] ઇન્ડિયામાં 5,27હ000

[07:13:36] નો છે

[07:13:38] આખા ભારતમાં સરકારી આંકડો છે અહીંયા

[07:13:42] અંગ્રેજોનો આંકડો કંઈક એવો છે કે એક

[07:13:44] કરોડથી વધારે લોકો બંગાળમાં મૃત્યુ પામે

[07:13:48] છે બંગાળની ત્રીજા ભાગની વસ્તી પોતાનું

[07:13:50] અસ્તિત્વ ગુમાવી દે છે આ પરિસ્થિતિમાં હવે

[07:13:54] બંગાળમાં હાહાકાર મચી ગયો આ દ્વિમુખી શાસન

[07:13:57] પદ્ધતિ નાબૂદ કરવી ફરજિયાત છે કોઈપણ

[07:14:01] સંજોગોમાં આને નાબૂદ કરો નકર બંગાળ પતી

[07:14:04] જશે બંગાળમાં લાસો ઉઠાવવા માટે કોઈ નથી

[07:14:07] જંગલી જનાવરો આવે લાસોને ઢસડીને લઈ જાય તો

[07:14:10] જાય બાકી દુર્ગંધનો માહોલ છે લોકો એની

[07:14:13] વચ્ચે જીવી રહ્યા છે ને એક પત્રકારે તો આ

[07:14:16] સ્થિતિનું વર્ણન કરેલું છે કે એક દંપતિ

[07:14:19] બેઠું હોય એના ખોડામાં એનું બાળક હોય અને

[07:14:22] એક જંગલી જનાવર આવીને ખોડામાંથી એનું બાળક

[07:14:24] છીનવી લે એ દંપતિમાં દો તાકાત નહોતી કે

[07:14:27] પોતાના ઊભા થઈને બાળકને પાછું લઈ શકે આ

[07:14:30] હદે પરિસ્થિતિ બંગાળમાં આવી ગઈ છે દોસ્તો

[07:14:32] આ દ્વિમુખી શાસન પદ્ધતિની અસર એટલી હદે છે

[07:14:35] કે જેની વાત હવે ચારે કોર ફેલાઈ રહી છે આ

[07:14:38] ધીરે ધીરે ધીરે ધીરે યુરોપ સુધી પહોંચ્યું

[07:14:40] ઇંગ્લેન્ડ સુધી પહોંચી ને ઇંગ્લેન્ડની

[07:14:42] અંદર જ્યારે આ વાતની જાણ થાય છે કે આપણા

[07:14:44] ભારતની ભારતમાં ગયેલી આપણી વેપારી કંપની

[07:14:47] આટલી હદે નિર્દયતાપૂર્ણ થાય છે તો

[07:14:49] ઇંગ્લેન્ડની સંસદમાં દોસ્ત હોબાળો મચે અને

[07:14:51] એનું પરિણામ જે છે કે જે ભારતમાં એક

[07:14:54] વ્યક્તિને મોકલવામાં આવશે 1772 માં અને

[07:14:58] દોસ્તો એવું કહી શકાય કે 1772 માં ભારત

[07:15:00] આવેલો એ વ્યક્તિ કે જેનું નામ હતું વોરન

[07:15:05] હેસ્ટિંગસ

[07:15:08] વોરન હેસ્ટિંગસ ક્યારે આવશે 1772 1772 માં

[07:15:12] આવીને શું કરશે તો કે આ જે દ્વિમુખી શાસન

[07:15:16] છે

[07:15:20] એને કરે છે નાબુદ

[07:15:24] તો દોસ્તો ખાસ યાદ રાખી શકાય દ્વિમુખી

[07:15:26] શાસન પદ્ધતિ નાબૂદ થાય છે અને સાથે સાથે

[07:15:29] વોરન હેસ્ટિંગસ એક સુધારો એ કરે છે કે

[07:15:31] બોર્ડ ઓફ રેવેન્યુ એટલે કે મહેસૂલ બોર્ડની

[07:15:33] પણ સ્થાપના કરશે અને મહેસૂલ બોર્ડની

[07:15:35] સ્થાપના કરતાની સાથે રેવેન્યુની એક સિસ્ટમ

[07:15:38] જનરેટ થશે અને સાથે સાથે કલેક્ટરનું પદ પણ

[07:15:40] અસ્તિત્વમાં આવતું હોય છે તો દોસ્તો બંગાળ

[07:15:43] અધિગ્રહણ થઈ ગયું છે પ્લાસીના યુદ્ધ પછી

[07:15:46] બક્ષરના યુદ્ધ પછી અને દ્વિમુખી શાસન

[07:15:48] પદ્ધતિ કે જેને લીધે બંગાળ જે છે એ કંગાળ

[07:15:51] પણ થઈ ગયું છે. આગામી હજી પણ ઘણા બધા

[07:15:54] ટોપિક જે છે આપણે આગળ ભણવાના છીએ આઈ હોપ

[07:15:56] સો કે તમને બધા મિત્રો જે છે કે જેને

[07:15:58] વસ્તુ પ્રોપરલી સમજાઈ રહી છે મજા આવી રહી

[07:16:01] હશે અને સાથે સાથે આપણા રિવ્યુ પણ આપતા

[07:16:03] રહેજો ચાલો દોસ્તો નેક્સ્ટ આપણે ચર્ચામાં

[07:16:05] લેવા માટે જવા છે અંગ્રેજો અને ફ્રેન્ચો

[07:16:08] વચ્ચેના ભારતમાં થયેલા યુદ્ધો જેને આપણે

[07:16:10] કહી છીએ દોસ્તો એગ્લો ફ્રાન્સીસી વોર અથવા

[07:16:12] તો એગ્લો કાનેટિક યુદ્ધ જી હા દોસ્તો

[07:16:14] એગ્લો કાનેટિક કહેવાય છે પણ આપણે ગુજરાતની

[07:16:17] અંદર મોટા ભાગના પુસ્તકોની અંદર એગ્લો

[07:16:19] કર્ણાટક યુદ્ધો આપણે લખીએ છીએ તો ચોક્કસથી

[07:16:22] આપણે ઘણા કર્ણાટક યુદ્ધ સમજીને ચાલીએ કારણ

[07:16:23] કે આપણા ઓપ્શનમાં પણ કર્ણાટક યુદ્ધો જોવા

[07:16:25] મળતા હોય છે એક્ઝામની અંદર તો એગલો

[07:16:27] કાનેટિક કહી શકો એગલો ફ્રાન્સીસી કહી શકો

[07:16:29] એગલો કર્ણાટક યુદ્ધો કહી શકાય જે અંગ્રેજો

[07:16:31] અને ફ્રેન્ચો વચ્ચે શરૂ થતા હોય છે. હવે

[07:16:34] એકદમ શોર્ટ એન્ડ સ્વીટની અંદર આયા ચાલશું

[07:16:36] કારણ કે આમ જોવા જાય તો અહીંયા ત્રણ યુદ્ધ

[07:16:38] છે એ સિવાય ખાસ તો એગલો મૈસૂરના ચાર

[07:16:41] યુદ્ધો છે અને એકલો મરાઠાના ત્રણ યુદ્ધ છે

[07:16:44] એટલે આમ જોવા જઈએ તો ખરેખર 210 યુદ્ધોનું

[07:16:46] કામ તો એમાં ખૂબ સમય જતો હોય છે. ઓકે તો

[07:16:49] ફાસ્ટ એન્ડ ફોર્ટ માં જ્યારે જે આપણે

[07:16:50] રિવિઝન કરવા માટે બેઠા છીએ તો એકદમ શોર્ટ

[07:16:52] એન્ડ સ્વીટની અંદર યુદ્ધ અને યુદ્ધ

[07:16:54] દરમિયાનની જે કઈ નાની મોટી ઘટનાઓ જે છે

[07:16:56] એકદમ સ્વીડમાં લઈ ને આપણે આગળ કન્ટીન્યુ

[07:16:58] કરશું તો દોસ્તો ખાસ એગલો ફ્રાન્સીસી

[07:17:00] વોરની જ્યારે આપણે શરૂઆત કરીએ છીએ એગલો

[07:17:02] ફ્રાન્સીસી વોરની અંદર પહેલું યુદ્ધ જે

[07:17:05] થતું હોય છે કે જેની અંદર ખાસ પહેલા તો

[07:17:07] જવાબદાર ઘટનામાં હું અહિયા ફ્રેન્ચો તરફથી

[07:17:09] એક વ્યક્તિને મૂકીશ

[07:17:12] ફ્રેન્ચો સાઈડથી ફ્રેન્ચ ગવર્નર જે હતો કે

[07:17:15] જેનું નામ હતું ડુપ્લે ફ્રેન્ચ ગવર્નર કોણ

[07:17:17] હતો ડુપલે

[07:17:18] ઓકે એ જ પ્રમાણે દોસ્તો જોવા જઈએ તો

[07:17:20] ફ્રેન્ચોનો બીજો પણ ખાસ એક વ્યક્તિ અ

[07:17:22] ચર્ચામાં આવશે જેનું નામ છે લાડો હું તમને

[07:17:26] એકદમ મસ્ત સ્ટોરી બનાવીને તમને યાદ રાખવા

[07:17:28] દઉ છું હવે બને છે એવું કે ભાઈ કોઈ પણ

[07:17:31] યુદ્ધ થાય તો એની પાછળ એક જવાબદાર કારણ

[07:17:33] હોય છે તો ભાઈ અહીયાં જવાબદાર કારણ શું છે

[07:17:35] તો કે અહીયા જવાબદાર ખરેખર કારણું કહી

[07:17:37] શકાય ત્રણ સૌથી મોટું કારણ બનતું હોય છે

[07:17:40] ઓસ્ટ્રિયા ઓસ્ટ્રિયાની અંદર રાજા મૃત્યુ

[07:17:42] પામતા હોય છે અને ઓસ્ટ્રિયાના રાજાના

[07:17:44] ધર્મપત્ની અને એનો સાળો એટલે કે સુંદરલાલ

[07:17:46] આ બંને જે છે સામ સામે સંઘ સંઘર્ષમાં

[07:17:48] ઉતરતા હોય છે હવે એ બંને સંઘર્ષમાં ઉતરે

[07:17:50] છે રાજગાદી મેળવવા માટે ને એમાં એક સાઈડ

[07:17:52] ઇંગ્લેન્ડ ટેકો કરે છે એક સાઈડ ફ્રાન્સ

[07:17:53] ટેકો કરે છે તો આનો સીધો મતલબ એવો થયો કે

[07:17:56] ઇંગ્લેન્ડ અને ફ્રાન્સ બંને સામ સામે આવી

[07:17:57] ગયા હવે ઓસ્ટ્રિયાના ઉત્તરાધિકાર માટે

[07:18:00] ઇંગ્લેન્ડ અને ફ્રાન્સ વચ્ચે માથાકૂટ ચાલે

[07:18:02] છે આવી જ સંઘર્ષ ઇંગ્લેન્ડ અને ફ્રાન્સ

[07:18:04] વચ્ચે ચાલી રહ્યો છે અમેરિકાના મુદ્દા ઉપર

[07:18:06] અને ભારત લેવલે દોસ્તો એ સંઘર્ષ જે છે એની

[07:18:09] પાછળનું જવાબદાર કારણ એ છે કે ભારતમાં પણ

[07:18:11] અંગ્રેજો અને ફ્રેન્ચોના વ્યાપારી કંપનીઓ

[07:18:14] છે બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની અને

[07:18:15] ફ્રેન્ચ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની તો આ બધી

[07:18:18] જગ્યાએ ખાસ સંઘર્ષની એક શરૂઆત છે

[07:18:20] વ્યાપારમાં ભારતમાં સ્પર્ધા છે

[07:18:22] ઇંગ્લેન્ડની અંદર અને ફ્રાન્સની અંદર પણ

[07:18:24] ખાસ અંદરો અંદરના સંઘર્ષ ચાલી રહ્યા છે

[07:18:26] અને અમેરિકાના મુદ્દે પણ માથાકૂટ ચાલી રહી

[07:18:28] છે તો એની અસર શું જોવા મળે તો કે ભારતની

[07:18:31] અંદર એક અંગ્રેજ સેનાપતિ હતો

[07:18:35] હવે અંગ્રેજ સેનાપતિ જે હતો

[07:18:41] જેનું નામ હતું બર્નાર્ડ

[07:18:45] આ બર્નાર્ડ જે છે બ્રિટિશ સેનાપતિ હતો

[07:18:47] જેણે ફ્રેન્ચોના જહાજો ઉપર કબ્જો કર્યો.

[07:18:50] ડુપલે સ્ટાર્ટિંગમાં એક નીતિ અપનાવી કે

[07:18:52] ભાઈ આપણે માથાકૂટ નથી કરવી આપણે

[07:18:53] સમાધાનકારી નીતિ અપનાવી છે એટલે ડુપલે જે

[07:18:56] છે સ્ટાર્ટિંગમાં સમાધાન કરવાનો પ્રયત્ન

[07:18:58] કરે છે પણ આ બન્નાટ જે છે ફ્રેન્ચ જહાજો

[07:19:01] ઉપરના કબજો છોડવા તૈયાર નથી ડુપલેએ મદદ

[07:19:04] માંગવાનો પ્રયત્ન કર્યો કે ભાઈ દક્ષિણ

[07:19:06] ભારતની અંદર

[07:19:09] એક રાજ્ય હતું કર્ણાટક

[07:19:11] અને કર્ણાટકના રાજા હતા નવાબ કહી શકો

[07:19:15] જેનું નામ હતું અનવરુદ્દીન

[07:19:18] આ અનવરુદ્દીનની મદદ માંગવાનો પ્રયતન કરે

[07:19:20] છે અનવરુદ્દીને સ્પષ્ટ ના પાડતી તી કે ભાઈ

[07:19:23] હું તમને ટેકો નહી કરું તમે કોણ ભાઈ

[07:19:25] તમારું કોઈ વર્ચસ્વ જ નથી તમારો કોઈ દબદબો

[07:19:27] નથી ને હું સામાન્ય માણસોને મદદ કરતો નથી

[07:19:30] તો સ્થાનિક લેવલે અનવરુદ્દીન તરફથી મદદ ન

[07:19:33] મળી ડુપલેને એમ થયું ખારું આપણા ક્યાય

[07:19:36] છેડા ભેગા થાતા નથી એટલે ડુપરે સ્પેશિયલ

[07:19:38] કેસમાં મોરીશિયસ જે છે

[07:19:43] મોરીશિયસથી

[07:19:46] એક ફ્રેન્ચ

[07:19:49] ગવર્નર

[07:19:52] કે જેનું નામ હતું લાબરૂડો એને આમંત્રિત

[07:19:54] કર્યો કે ભાઈ થોડીક સેના લઈને આવને થોડીક

[07:19:56] માથાકૂટ થઈ છે આપણે કેમ ભાઈબંને ફોન કરી

[07:19:58] મોટા ડખો થયો છે જરાક આવજે એટલે લાબરૂડો

[07:20:01] સેના લઈને આવે છે હવે આ બેય ભેગા મળી અને

[07:20:05] અંગ્રેજોની મદદ્રાસ પ્રેસિડેન્સી છે ના

[07:20:07] છોતરા પાડી દીધા મદ્રાસ ઉપર દબદબાટી

[07:20:10] બોલાવી દીધી છે બધી સાઈડથી અંગ્રેજો

[07:20:12] ત્રાહિમામ ત્રાહિમામ શરણાગતમ શરણાગતમ

[07:20:14] અંગ્રેજોની હાલત થઈ ગઈ ખરાબ ભાઈ અને આ

[07:20:17] પરિસ્થિતિમાં અંગ્રેજોના કોઈ એંગલથી છેડા

[07:20:19] ભેગા થતા નથી અંગ્રેજો હવે સમાધાન કરવા

[07:20:24] માટે રિક્વેસ્ટ કરે છે. એટલે આ બ્રુડો જે

[07:20:27] છે એને થોડી દયા આવે છે કે ભાઈ ઠીક છે હવે

[07:20:29] છોરું કચરું થાય માવતર કમાવતર ન થાય જતું

[07:20:31] કરને મારો ભાઈ ડુપ્લે સ્ટાર્ટિંગમાં ના

[07:20:33] પાડે છે કે રહેવા દેને ભાઈ નહી આવા

[07:20:35] ભૂરીયાઓને એનો શીખવાડવો જરૂરી છે. પણ

[07:20:38] લાબરૂડો સમાધાન કરવાની ઈચ્છા ધરાવે છે. એ

[07:20:41] અંગ્રેજો પાસે સમાધાન માટે પૈસા લે છે અને

[07:20:44] મદ્રાસ પાછું સોપી બે પૈસાનો ભાગ પાડે છે.

[07:20:46] થોડા પૈસા ડુપલે રાખે છે. થોડા લાબરૂડો

[07:20:49] રાખે છે અને લાબરૂડો જે છે એ ફરી પાછો

[07:20:51] મોરેશિયસ રવાના થઈ ગયો એ જય ભારત સાથે

[07:20:53] રવાના થયો. ડુપલેને શું અંગ્રેજો ઉપર દાયજ

[07:20:57] હતી શું અંગ્રેજો ઉપર કુસ્સો હતો કે ડુપલે

[07:20:59] ફરી પાછું દોસ્તો આક્રમણ કર્યું અને ફરીથી

[07:21:03] ડુપ્લે જે છે કે જેણે મદદ્રાસ જે છે કે જે

[07:21:05] કબ્જા કરી લીધું હવે અંગ્રેજોથી કશું જ થઈ

[07:21:09] શકે એમ નથી અંગ્રેજો ઊભા છે કે સાહેબ કાઈક

[07:21:12] ગોઠવો એટલે આજુબાજુમાં અંગ્રેજોની મદદે

[07:21:16] કર્ણાટકના નવાબ આવ્યા અનવરુદ્દીન

[07:21:20] અને દોસ્તો એવું કહી શકાય કે આ અનવરુદ્દીન

[07:21:22] જે છે એ સેન્ટ ટોમનું યુદ્ધ લડવા માટે

[07:21:26] આવતા હોય છે. એક બાજુ ડુપ્લેની સેના એક

[07:21:29] બાજુ કર્ણાટકના નવા બનવરુદ્દીનની સેના અને

[07:21:32] અડિયાર નદી જે છે

[07:21:35] એના કિનારે આ યુદ્ધ થાય. દોસ્તો આ યુદ્ધની

[07:21:39] અંદર અનવરુદ્દીન હારે છે. અનવરુદ્દીનની

[07:21:41] સેના ખરેખર મોટી હતી ડુપ્લેની સાપેક્ષે.

[07:21:44] છતાં હારે છે કારણ કે અહિયા વેલ ટ્રેન્ડ

[07:21:47] સેના છે અને એ સેનાની જે જીત થઈ અહીંયા

[07:21:50] અંગ્રેજો અને અનવરુદ્દીન બેયનો પક્ષ જે છે

[07:21:53] એ હારે છે હવે હવે કાંઈ થાય એમ નથી બેહો

[07:21:57] શાંતિથી થોડો સમય બેઠા શાંતિથી યુદ્ધ

[07:22:00] અહીયા સ્ટોપ થઈને બેઠું છે પણ મૂળ મુદ્દો

[07:22:04] ક્યાંથી શરૂ થયો તો કે સાહેબ ઓસ્ટ્રિયાના

[07:22:06] ઉત્તરાધિકારના યુદ્ધ ઉપરથી હવે ઇંગ્લેન્ડ

[07:22:09] અને ફ્રાન્સ વચ્ચે ધબધબાટી બોલતી હતી

[07:22:11] બાપુજી બાધતા હતા અયા છોકરાઓ બાધતા હતા

[07:22:13] બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની અને ફ્રેન્ચ

[07:22:15] ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની પણ દોસ્તો ખરેખર અહીયા

[07:22:17] બને છે એવું કે અહીયા ઇંગ્લેન્ડ અને

[07:22:19] ફ્રાન્સ જે છે એ બંને વચ્ચે શું થાય છે

[07:22:23] સમાધાન થાય છે

[07:22:26] ઇંગ્લેન્ડ અને ફ્રાન્સ વચ્ચે જે સમાધાન

[07:22:28] થયું એ સમાધાનની અંદર

[07:22:32] એક્સ લાસેપેલની સંધિ થશે કઈ સંધિ થશે એક્સ

[07:22:35] લાસેપેલ

[07:22:37] ઓકે આ સંધિ ઇંગ્લેન્ડ અને ફ્રાન્સ વચ્ચે

[07:22:39] થાય બંને નક્કી કર્યું ભારતમાં આપણે

[07:22:42] પ્રશ્ન આવીને પૂર્યો છે એનું શું કરશે

[07:22:44] તો કે હવે અહીયા ઉપર લેવલે આપણે જો સમાધાન

[07:22:47] કરતા હોય તો છોકરાઓ તો માનશે કે નહીં તો

[07:22:49] કે હા તો બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની

[07:22:51] ફ્રેન્ચ ઇન્સ્ટિયા કંપની બેનને કહી દીધું

[07:22:53] કે ભાઈ એકબીજાના જીતેલા પ્રદેશો પાછા દઈ

[07:22:55] દયો સમાધાન થઈ ગયું કાર્યક્રમ પૂરો થઈ

[07:22:58] ગયું પણ એટલું ચોક્કસથી કહી શકાય કે

[07:23:00] ડુપ્લેનનું માર્કેટ વધી ગયું ડુપ્લેનનો

[07:23:02] દબદબો વધી ગયો છે ફ્રેન્ચોનો વિજય પણ થયો

[07:23:04] સંધિ થઈ સંધિમાં એકબીજાના જીતેલા પ્રદેશો

[07:23:07] શું કરી દીધા પાછા અને પહેલું યુદ્ધ પૂરું

[07:23:10] થઈ ગયું બસ આ જ સ્પીડથી તમને હું મસ્ત

[07:23:13] રીતે નાના નાનકડી સ્ટોરીના પોઈન્ટ ઓફ વ્યુ

[07:23:14] એક હાઈલાઈટ આપી અને યુદ્ધને ટૂંકમાં તમને

[07:23:17] બધુ આમાં કવરઅપ આપી દઈશ ઓકે શું પૂછાય

[07:23:20] આમાંથી તો કે પહેલા યુદ્ધમાં કોણ છે ડુપલે

[07:23:24] લેબરુડો મોરશયસથી આવ્યો છે ઓકે અંગ્રેજ

[07:23:26] સેનાપતિ બર્નાર્ડ યાદ રહેતો ઓકે એનાથી

[07:23:29] વિશેષ તો કે ભાઈ મદ્રાસ ઉપર કબજો કરી

[07:23:31] નાખ્યો તો ફ્રેન્ચો છે સાથે સાથે

[07:23:33] અનવરુદ્દીન પણ આવતા હોય છે સેન્ટ ટોમનું

[07:23:36] યુદ્ધ પણ થતું હોય છે અડિયાર નદીના કિનારે

[07:23:37] પણ લડાઈ થતી હોય છે આ લોકો હારે છે ઓકે આ

[07:23:40] પક્ષ જે છે એની શું થઈ તી એની અંદર તો હાર

[07:23:43] થઈ તી અને ફ્રેન્ચો જીતી ગયેલા હતા પણ

[07:23:46] છેલ્લે સમાધાન ક્યાં થાય છે તો કે

[07:23:47] ઇંગ્લેન્ડ અને ફ્રાન્સ વચ્ચે યુરોપની અંદર

[07:23:50] સમાધાન થાય એક્સલાસેપેલની સંધિ થાય અને આ

[07:23:52] એક્સલાસપેલની સંધિમાં એકબીજાના જીતેલા

[07:23:54] પ્રદેશો પાછા આપી દીધા તો દક્ષિણ ભારતની

[07:23:57] બજારમાં ફ્રેન્ચોનો દબદબો વધી ગયો હ કામ

[07:23:59] થઈ ગયું છે ફ્રેન્ચોને હવે દોસ્તો જવું છે

[07:24:02] દોસ્તો નેક્સ્ટ યુદ્ધ તરફ ચાલો તો પહેલા

[07:24:05] નેક્સ્ટ યુદ્ધની અંદર મુખ્ય જવાબદાર કારણ

[07:24:07] ક્યાંથી બને છે તો કે હૈદરાબાદથી

[07:24:13] અને કર્ણાટકથી

[07:24:18] આ બે રાજ્યોનો પ્રશ્ન છે આ યુરોપનો પ્રશ્ન

[07:24:21] નથી આ ભારત લેવલે સ્થાનિક વિવાદ છે શું છે

[07:24:24] તો કે હૈદરાબાદના જે નિઝામ હતા

[07:24:30] જેનું નામ કહી શકાય નિઝામુલ મુલ્ક

[07:24:36] એમનું અવસાન થાય છે અવસાન થાય એટલે ગાદી

[07:24:40] પ્રાપ્ત થાય છે હૈદરાબાદના નિઝામ તરીકે

[07:24:42] સત્તા મળે છે અ નાસિરજંગને

[07:24:49] નાસીરજંગનો જે ભત્રીજો છે

[07:24:53] કે જેનું નામ હતું મુઝફરજંગ

[07:24:59] મુઝફરજંગની ઈચ્છા છે કે મારે કોઈપણ

[07:25:01] સંજોગોમાં હૈદરાબાદના નિઝામ બનવું છે

[07:25:04] દક્ષિણનો સુબેદાર બનવું છે નિઝામ બન્યો છે

[07:25:07] નાસીરજંગ બનવું છે મુઝફરજંગ કર્ણાટકમાં પણ

[07:25:11] આવો જ પ્રશ્ન છે કે કર્ણાટકના નવાબ જે છે

[07:25:15] કે જે હતા અનવરુદ્દીન

[07:25:18] પણ આ કર્ણાટકની ગાદી ઉપર

[07:25:22] દાવો કરે છે અનવરુદ્દીનના જ બનેવી

[07:25:27] કે જેનું નામ હતું ચંદા સાહેબ

[07:25:32] ચંદા સાહેબ પણ કર્ણાટકની ગાદી મેળવવા

[07:25:35] પ્રયત્નશીલ છે મુઝફ્ફરજંગ પણ ખાસ

[07:25:37] હૈદરાબાદની ગાદી મેળવવા માટે પ્રયતન શીલ

[07:25:40] છે અને સંજોગો દોસ્તો એવા અહિયા ભેગા થાય

[07:25:42] છે કે અહીંયા મુઝફરજંગની મદદે આવતા હોય છે

[07:25:47] ફ્રેન્ચો

[07:25:49] એટલે કે ડુપ્લે ડુપ્લે વચન આપે છે કે હું

[07:25:54] તમને દક્ષિણના સુબેદાર બનાવીશ નાસીર જંગની

[07:25:58] મદદે કોણ આવી જશે તો કે અંગ્રેજો મદદે આવી

[07:26:02] જતા હોય છે અહીંયા કાકા ભત્રીજા વચ્ચેનો

[07:26:04] સંઘર્ષ ચાલી રહ્યો છે કર્ણાટકના નવાબ

[07:26:07] અનવરુદ્દીન જે છે એની મદદ મદદે અંગ્રેજો

[07:26:09] જતા હોય છે

[07:26:12] તો અહીંયા સીધા ચંદા સાહેબ જે છે કે જેને

[07:26:14] વચન આપે છે ડુપલે કે હું તમને મદદ કરીશ

[07:26:20] અને કર્ણાટકના નવાબ બનાવરાવીશ પહેલું કામ

[07:26:23] એ કરવામાં આવે છે કે ચંદા સાહેબ ડુપલે અને

[07:26:27] મુઝફ્ફરજંગ આ ત્રણેય ભેગા મળી અને આ

[07:26:30] અનવરુદ્દીનની કરી નાખતા હોય છે હત્યા તો

[07:26:34] દોસ્તો અનવરુદ્દીનની હત્યા થઈ ગઈ

[07:26:36] અનવરુદ્દીનની હત્યા થાય તો હવે ગાદી કોના

[07:26:39] હાથમાં આવશે તો કે ચોક્કસથી એવું કહી શકાય

[07:26:41] કે હવે કર્ણાટકના નવાબ કોણ બની જતા હોય છે

[07:26:44] ચંદા સાહેબ કહી દયો ચંદા સાહેબને

[07:26:46] કોન્ગ્રેચ્યુલેશનસ બ્રો હા તો ચંદા સાહેબ

[07:26:48] જે છે કર્ણાટકના નવાબ બની ગયા છે બીજી

[07:26:51] બાજુ જોવા જઈએ તો ખાસ એક સંઘર્ષ એવો પણ

[07:26:55] થતો હોય છે કે જેમાં મુઝફર જંગ જે છે

[07:26:59] ફ્રેન્ચો છે અને ચંદા સાહેબ છે આ ભેગા

[07:27:01] મળીને નાસીરજંગનું પણ કલ્યાણ કરી નાખે છે

[07:27:04] તો નાસીરજંગની પણ થઈ ગઈ હત્યા તો ખરેખર

[07:27:07] જોવા જાય તો બેય ગાદી થઈ ગઈ ખાલી બેયમાં

[07:27:10] ફ્રેન્ચોના સમર્થક જે છે એ ગાદી ઉપર આવી

[07:27:13] ગયા પણ અહીયા પડદા પાછળના કેટલાક લોકો છે

[07:27:16] જેમ કે એવું કહી શકાય કે આ અનવરુદ્દીન જે

[07:27:21] છે એનો જે પુત્ર હતો જેનું નામ હતું મહમદ

[07:27:25] અલી

[07:27:28] આ મહમદ અલી ભાગી જાય છે અને ભાગીને

[07:27:33] ત્રીચીના પલ્લી

[07:27:37] ના કિલ્લાની અંદર સંતાઈ જાય છે

[07:27:40] મહમદ અલી ત્રીજીના પાલીનમાં સંતાઈને બેઠો

[07:27:43] છે બીજી બાજુ કર્ણાટકના નવાબ તરીકે ચંદા

[07:27:46] સાહેબ બિંદાસ બેઠા છે ફ્રેન્ચોનો સારો

[07:27:48] સપોર્ટ છે મસ્ત રીતે જીવી રહ્યા છે અહીંયા

[07:27:52] સંજોગો ફ્રાન્સ હૈદરાબાદમાં એવા બન્યા કે

[07:27:55] મુઝફ્ફરચંદ ગાદી ઉપર આવ્યા એટલે

[07:27:56] ફ્રેન્ચોને કેટલાક પ્રદેશોની ભેટ આપે છે

[07:27:59] પણ મુઝફરચંદ ગાદી તરફ જતા હોય છે રાજધાની

[07:28:03] તરફ જતા હોય છે ત્યાં રસ્તામાં ખાસ એમનું

[07:28:05] અવસાન થઈ જતું હોય છે પણ આ સમય ઇન્સ્ટન્ટ

[07:28:08] ડુપલે જે છે એણે હૈદરાબાદની અંદર એક

[07:28:10] સેનાપતિને મોકલી દીધા કે જેનું નામ હતું

[07:28:13] બુસી

[07:28:15] બુસી કરીને એક ફ્રેન્ચ સેનાપતિને મોકલી

[07:28:17] દેવામાં આવતો હોય છે અને બુસીએ હૈદરાબાદની

[07:28:19] ગાદી ઉપર એક વ્યક્તિને બેસાડી દીધા કે

[07:28:23] જેનું નામ હતું સલાબત જંગ

[07:28:27] તમને પ્રશ્ન થાય છે આ સલાબત જંગ કોણ છે તો

[07:28:30] હૈદરાબાદના જે નિઝામ નિઝામુલ મુલ્ક જે

[07:28:32] મૃત્યુ પામેલા ને આ એના ત્રીજા પુત્ર હતા

[07:28:35] હા અહીંયા એના પોત્રને ગાદી જોતી હતી પણ એ

[07:28:38] પોત્ર ગાદી ઉપર બેઠા પછી થોડા સમયમાં

[07:28:40] મૃત્યુ પામે છે તો સલાબત જંગને ગાદી સોપી

[07:28:42] દેવામાં આવી અને સલાબત જંગને ફ્રેન્ચો

[07:28:44] ગાદી ઉપર બેસાડ આવશે એટલે ફ્રેન્ચોના

[07:28:46] સમર્થક જ બનવાના છે એ ફ્રેન્ચોને ઉતરી

[07:28:48] સરકારને બધા પ્રદેશો આપતા હોય છે. અહીયા

[07:28:51] મુઘલ પ્રદેશો મળ્યા છે દક્ષિણના સાથે સાથે

[07:28:53] હવે ઉતરી સરકારના પ્રદેશો પણ ફ્રેન્ચોને

[07:28:57] મળી ગયા છે ફ્રેન્ચો રાજીના રેડ થઈ ગયા છે

[07:28:59] સારા સારા વેપારી કેન્દ્રોને મળતા જાય છે

[07:29:03] ઓલમોસ્ટ એવું કહી શકાય કે માહોલ એક સાઈડ

[07:29:05] છે કે કોઈપણ સંજોગોમાં યુદ્ધ હવે જો

[07:29:08] પૂર્ણાહુતી તમે જાહેર કરી દયો છો તો એનો

[07:29:10] સીધો મતલબ એવો થાય છે કે ફ્રેન્ચો જીતી

[07:29:12] જાય છે. પણ દોસ્તો માહોલ પાછો ફરે છે. કેમ

[07:29:16] તો કે અંગ્રેજોમાંથી એક વ્યક્તિ એન્ટ્રી

[07:29:18] પામે છે જેનું નામ છે રોબર્ટ

[07:29:22] ક્લાઈવ મે તમને અગાઉ પ્લાસીના યુદ્ધ વખતે

[07:29:25] ચર્ચા કરેલી હતી કે રોબર્ટ ક્લાઈવ દક્ષિણ

[07:29:27] ભારતની અંદર એક સમય એવી પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ

[07:29:30] છે કે હારેલું યુદ્ધ જે છે એને જીતમાં

[07:29:32] પરિવર્ત કરવાનો પ્રયત્ન કરે છે ને એ

[07:29:34] પ્રયત્ન કરવા માટે રોબર્ટ ક્લાય

[07:29:35] ક્લાર્કમાંથી સેનાની જવાબદારી લઈને બેઠો

[07:29:38] છે એ ક્લાર્ક તરીકે આવેલો હતો કારકોન

[07:29:40] તરીકે આવેલો હતો આ રોબર્ટ ક્લાય હવે

[07:29:42] એન્ટ્રી મારે છે અને રોબર્ટ ક્લાય એન્ટ્રી

[07:29:44] મારતાની સાથે એને બહુ મસ્ત બુદ્ધિ વાપરી

[07:29:46] કે કોઈપણ સંજોગોમાં આપણે હવે કર્ણાટકના

[07:29:49] નવાબ તરીકે મહમદ અલીને બેસાડવા પડશે પણ

[07:29:53] મહમદ અલી કયા છે તો કે સાહેબ

[07:29:55] ત્રીસીનાપલીના કિલ્લાની અંદર કેદ છે તો

[07:29:58] દોસ્ત આ મહમદ અલીને ત્રીસિનાપલીના

[07:30:00] કિલ્લામાંથી બહાર કાઢવા માટે રોબર્ટ ક્લાઈ

[07:30:04] પ્રયત્ન કરે છે પણ દોસ્ત એ પ્રયત્નમાં

[07:30:06] સફળતા નથી મળતી કારણ કે ફરતો ઘેરો કરીને

[07:30:09] બેઠા છે ફ્રેન્ચો ફ્રેન્ચોના ઘેરામાંથી

[07:30:11] મહમદ અલીને કાઢી શકાતો નથી એટલે રોબર્ટ લે

[07:30:14] ઊંધું પ્રેશર મારવાનો પ્રયત્ન કર્યો

[07:30:16] રોબર્ટ ક્લાયએ

[07:30:20] ચંદા સાહેબ જે કર્ણાટકની અંદર જે આરકોટના

[07:30:22] કિલ્લાની અંદર હતા કર્ણાટકની રાજધાની હતી

[07:30:24] આરકોટ અને આરકોટના કિલ્લાને ઘેરવાનો

[07:30:27] પ્રયત્ન કર્યો તો ચંદા સાહેબ ઉપર પ્રેશર

[07:30:31] આવે છે ચંદા સાહેબ રોબર્ટ ક્લાય સાથેની

[07:30:33] લડાઈમાં જીતી શકે એવી સંભાવના નહોતી

[07:30:35] દેખાતી એટલે ડુપ્લે એ ફ્રાન્સની સરકારને

[07:30:39] રિક્વેસ્ટ કરી કે થોડીક સેના મોકલોને કેમ

[07:30:42] તો કે આપણા એક મિત્ર છે એ હલવાણા

[07:30:45] ફ્રાન્સની સરકાર કે અમે અમેરિકામાં હલવાણા

[07:30:48] છીએ એ ન્યા દબદબાટી બોલે છે અહીંયા આપણા

[07:30:51] હાટું ખાવા ખીચડીનો હોય એ જ નથી તાર ભાઈ

[07:30:53] બંનેને મદદ કરવી છે હાલ ફટાફટ તું ઘર ભેગો

[07:30:55] થા આ ફ્રાન્સની સરકારની મોટામાં મોટી ભૂલ

[07:30:58] ડુપ્લેને પાછો બોલાવી લેશે કારણ કે

[07:31:00] ફ્રાન્સની સરકારને એક વિશ્વાસ છે કે જો

[07:31:02] ડુપ્લે જ્યાં સુધી ભારતમાં રહેશે ત્યાં

[07:31:04] સુધી આ સંઘર્ષો ચાલશે તો ખર્ચો ઘટાડવા

[07:31:08] માટે યુદ્ધો બંધ કરાવવા પડશે અને યુદ્ધો

[07:31:10] બંધ કરવા માટે સમાધાનકારી નિર્ણય લઈ શકે

[07:31:12] એવો એક વ્યક્તિ કે જેનું નામ છે ગોડે હું

[07:31:15] એ ગોડેહુંને ગવર્નર બનાવીને મોકલે છે

[07:31:18] નામમાં મજબૂતી નથી દેખાતી સાહેબ હા ઓકે આ

[07:31:21] ગોડેહું જે છે એ ગવર્નર બનીને આવશે આવીને

[07:31:24] સીધી પોન્ડિચેરીની સંધિ કરી લેશે

[07:31:27] પોન્ડિચેરીની સંધિ થઈ બંને વચ્ચે સમાધાન

[07:31:30] થઈ ગયું યુદ્ધ પૂરું થઈ ગયું એટલે આ યુદ્ધ

[07:31:32] પૂરું થઈ ગયું ફ્રેન્ચોનું વર્ચસ્વ ગયટું

[07:31:34] અંગ્રેજોનું વર્ચસ્વ વધી ગયું સાથે એવું

[07:31:38] કહી શકાય કે જીતેલું યુદ્ધ ફ્રેન્ચોના

[07:31:40] હાથમાંથી વયું જતું હોય છે બીજી બાજુ

[07:31:42] અહીયા બુસી હજી એમનામ રાખવામાં આવશે તો

[07:31:46] હૈદરાબાદ ઉપર ફ્રેન્ચોનો અબદબદબો હજી

[07:31:48] એમનામ છે પણ કર્ણાટકમાંથી ખાસ એવું કહી

[07:31:51] શકાય કે ચંદા સાહેબને દૂર કરવામાં આવતા

[07:31:53] હોય છે અને મહમદ અલી જે છે કે જેને

[07:31:55] કર્ણાટકના નવાબ બનાવી દેવામાં આવ્યા છે

[07:31:58] ગોડેહું સ્વીકારશે કે અમને કોઈ વાંધો નથી

[07:32:00] કે કર્ણાટકના નવાબ અનવરુદ્દીનની જગ્યાએ

[07:32:02] એમના પુત્ર મહમદ અલી બનતા હોય ડઝન્ટ હેવ

[07:32:05] એની પ્રોબ્લેમ એનો સીધો મતલબ એવો થાય કે

[07:32:08] અહિયા ફ્રાન્સીસીઓ જે છે એમનો દબદબો ઘાટો

[07:32:12] ચંદા સાહેબનું કલ્યાણ થઈ ગયું મહમદ અલી

[07:32:15] ગાદી ઉપર બેસી ગયા. અંગ્રેજોના સમર્થક

[07:32:17] ગાદી ઉપર બેસી ગયા તો ફરીથી અંગ્રેજોનું

[07:32:19] વર્ચસ્વ વધે છે. તો દોસ્તો આ બીજું યુદ્ધ

[07:32:22] છે હૈદરાબાદ અને કર્ણાટક વચ્ચેનો જે કાઈ

[07:32:24] વિવાદ હતો અહીંથી હવે અંગ્રેજો અને

[07:32:26] ફ્રેન્ચોએ નક્કી કર્યું કે આપણે કોકના

[07:32:28] ડખામ પડવાન નહીં આપણે વેપાર કરવા આવ્યા

[07:32:31] છીએ અંદરો અંદર બાજવાન નહી શાંતિથી વેપાર

[07:32:33] કરવા મસ્ત રીતે ફરીથી પાછું શાંતિથી ચાલે

[07:32:36] છે બધુ પણ હવે ફરી પાછા યુદ્ધનો માહોલ

[07:32:39] જામે છે યુદ્ધનો માહોલ એટલા માટે જામે છે

[07:32:43] કારણ કે આ સમયમાં એવું કહી શકાય કે રોબર્ટ

[07:32:48] ક્લાય

[07:32:52] રોબર્ટ ક્લાય જે છે કે જેણે બંગાળની અંદર

[07:33:00] ચંદ્રનગર ઉપર

[07:33:03] કબ્જો કર્યો તમને ખ્યાલ છે ને કે રોબર્ટ

[07:33:06] ક્લાઈવ જાય છે પ્લાસીના યુદ્ધમાં એ પહેલા

[07:33:10] ચંદ્રનગર ઉપર કબ્જો કરે છે તો ચંદ્રનગર

[07:33:12] ઉપર કબ્જો થઈ ગયો હતો. ચંદ્રનગર કોનું

[07:33:15] હતું? ફ્રેન્ચોનું હતું. સાથે યુરોપની

[07:33:18] અંદર સપ્તવાર્ષિક યુદ્ધ ચાલે છે

[07:33:20] સપ્તવાર્ષિક યુદ્ધ કોની કોની વચ્ચે તો કે

[07:33:22] ઇંગ્લેન્ડ અને ફ્રાન્સ વચ્ચે ધબધબાટી બે

[07:33:24] દેશો બાપુજી બાધતા હોય તો છોકરાનું છૂટ છે

[07:33:27] બાપુજીને સમાધાન થાય તો છોકરા સમાધાન

[07:33:29] કરવાનું હા તો અહીયા યુરોપમાં સપ્તવાર્ષિક

[07:33:31] યુદ્ધ ચાલે છે તો ભારતની અંદર ખાસ ફ્રેન્ચ

[07:33:34] ગવર્નર કોણ છે

[07:33:39] એનું નામ છે

[07:33:42] કાઉન્ટ ડી લાલી

[07:33:46] કાઉન્ટ લાલી જે છે કે જે દક્ષિણ ભારતમાં

[07:33:48] કેટલાક પ્રદેશો ઉપર કબ્જો કરવાનો પ્રયત્ન

[07:33:50] કરે છે મદ્રાસ જીતવાનો એક નિષ્ફળ પ્રયત્ન

[07:33:53] થાય છે સફળતા નથી મળતી એવું કહી શકાય કે

[07:33:57] કાઉન્ટડી લાલી જે છે એને એવું લાગે છે કે

[07:33:59] આપણાથી કોઈ એંગલથી છેડા ભેગા થતા નથી ધીરે

[07:34:02] ધીરે ધીરે ખાસ અંગ્રેજોનો એક ગવર્નર છે

[07:34:05] અથવા તો અંગ્રેજ સેનાપતિ છે

[07:34:10] કે જેનું નામ છે આયરકૂટ

[07:34:15] હવે આયરકૂટ એક પછી એક જગ્યાએ ફ્રેન્ચોને

[07:34:18] હરાવી રહ્યો છે આરકોગોટ ફ્રેન્ચોને હરાવતો

[07:34:21] જાય છે ફ્રેન્ચોના પ્રદેશો એના હાથમાંથી

[07:34:23] જઈ રહ્યા છે એક પછી એક એક પછી એક પ્રદેશો

[07:34:25] ફ્રેન્ચો ગુમાવતા જાય છે અને આ પરિસ્થિતિ

[07:34:28] જોતા ફ્રેન્ચોને એવું લાગે છે કે હવે આપણે

[07:34:31] કોઈપણ સંજોગોમાં સેનાની મજબૂતી વધારવી

[07:34:33] પડશે એટલે કાઉન્ટડી લાલી જે છે કે

[07:34:37] હૈદરાબાદથી

[07:34:39] એક વ્યક્તિને બોલાવશે કે જેનું નામ છે

[07:34:43] બુસી બુસી મજબૂત તો હતો પણ બુટસીને ખોટો

[07:34:47] બોલાવો છો તમે તમે જેવો બુસીને બોલાવશો

[07:34:50] એટલે હૈદરાબાદમાં તમારો અંકુશ જે છે એ વયો

[07:34:52] જશે ને અંકુશ જશે એનો સીધો મતલબ એવો થશે

[07:35:00] કે ફ્રેન્ચો જે છે કે જે પોતાનું વર્ચસ્વ

[07:35:03] દક્ષિણમાં ગુમાવી દીધું દોસ્તો ખરેખર એવું

[07:35:06] બનશે કે બુસી આવ્યો પણ ખરા બુસી છે

[07:35:09] કાઉન્ટલી લાલી છે આ લાલીમાં નામ જોઈને જ

[07:35:11] પૈસા પડી ગયા ભાઈ હા ઓકે આ બંને ભેગા મળી

[07:35:15] એરકોર્ટ પાસે 1760 ની અંદર

[07:35:20] વાંડીવાસ નામના સ્થળે

[07:35:23] યુદ્ધ કરે છે

[07:35:26] ઓકે આ યુદ્ધની અંદર અંગ્રેજો જે છે એની

[07:35:30] જીત થાય છે તો ફ્રેન્ચો ભારતમાં માહે

[07:35:34] કરાઈકલ ફ્રેન્ચોના સેન્ટર લખી દઉં

[07:35:38] માહે

[07:35:40] કરાઈકલ

[07:35:41] [સંગીત]

[07:35:43] યનમ

[07:35:45] ચંદ્રનગર

[07:35:48] પોન્ડિચેરી

[07:35:50] આવા બધા મહત્વપૂર્ણ સેન્ટરો ફ્રેન્ચોના

[07:35:53] હતા એક પછી એક એક પછી એક બધાય ગુમાવતા જાય

[07:35:57] છે ફ્રેન્ચો પોતાના મહત્વના વ્યાપારી

[07:36:00] કેન્દ્રો ગુમાવી રહ્યા છે એમાં દોસ્તો ખાસ

[07:36:02] યાદ રાખી શકાય ચંદ્રનગર અને પોન્ડિચેરી આ

[07:36:04] બે નગરની સ્થાપના ફ્રાન્સિસ માર્ટીને

[07:36:06] કરેલી હતી જેને શિવાજીનું આધિપત્ય પણ

[07:36:08] સ્વીકારેલું હતું એ ફ્રેન્ચ ગવર્નર હતો

[07:36:10] જસ્ટ યાદ રાખજો ડીટેલમાં પૂછી શકે હવે

[07:36:14] ફ્રેન્ડ ચો જે છે એ આમાં હાયરા છે તો હવે

[07:36:17] શું કરવાનું બધુ ગુમાવી દીધું દોસ્ત પણ

[07:36:20] પાછું મળશે કેમ તો કે આ સપ્તવાર્ષિક સાત

[07:36:23] વર્ષે યુદ્ધ પૂરું થાય ને પછી પેરિસની

[07:36:26] સંધિ થશે ને એ પેરિસની સંધિમાં નક્કી

[07:36:29] કર્યું કે ફ્રેન્ચો હારેલા છે પણ હવે

[07:36:32] જીતેલા પ્રદેશો એકબીજાના પાછા આપી દયો ઓકે

[07:36:36] પ્રદેશો પાછા આપો ફ્રેન્ચોને સ્પષ્ટ સૂચના

[07:36:38] આપી દેવામાં આવી કે ફ્રેન્ચોએ ભારતમાં

[07:36:41] માત્ર વેપાર પૂરતું જ કામ કરવાનું છે કોઈ

[07:36:44] પ્રદેશમાં કિલ્લેબંધી નથી કરવાની ભારતીય

[07:36:46] શાસકોના કે કોઈના સ્થાનિક પ્રશ્નોમાં

[07:36:48] ક્યાંય પડવાન નથી થતું તમારી પાસે જે સેના

[07:36:50] રહેલી છે એ સેનાનો એકમાત્ર ઉપયોગ આપ કરી

[07:36:53] શકશો માત્રને વેપાર વેપાર અને વેપાર એનાથી

[07:36:56] વિશેષ નહીં ઓકે આ જો તમને મંજૂર હોય તો

[07:36:59] પ્રદેશો પાછા આપી નકર નહી ફ્રેન્ચો કે

[07:37:01] મંજૂર છે તો કે ભલે પેરિસની સંધિ થઈ ગઈ

[07:37:04] 1763 ની અંદર કાર્યક્રમ પૂરો થયો અંગ્રેજો

[07:37:07] અને ફ્રેન્ચો વચ્ચેના ત્રણ યુદ્ધો પૂરા થઈ

[07:37:09] ગયા આઈ હોપ કે તમને બધા મિત્રો જે છે અને

[07:37:12] પ્રોપરલી આ ત્રણે ત્રણ યુદ્ધો જે છે એ

[07:37:14] સમજાણા હશે. તો દોસ્તો અંગ્રેજો અને

[07:37:17] ફ્રેન્ચો વચ્ચેના યુદ્ધોમાં છેલ્લે

[07:37:19] વાંડીવાસની જે લડાઈ થઈ ત્યાંથી એવું કહી

[07:37:21] શકાય કે ફ્રેન્ચ સત્તાનું ભારતમાં પતન

[07:37:23] થયું પેરેલલમાં આ જ સમયગાળા દરમિયાન 1759

[07:37:26] માં એટલે કે 1769 ની અંદર સોરી 1759 ની

[07:37:30] અંદર બેદરાનનું યુદ્ધ પણ અંગ્રેજો અને ડચો

[07:37:33] વચ્ચે થતું હોય છે એમાં ડચો હારી જતા હોય

[07:37:36] છે અને ટૂંકજ સમયની અંદર ડચો ભારતના

[07:37:38] પ્રદેશો છોડીને ચાલ્યા જતા હોય છે તો

[07:37:40] અંગ્રેજોના એક પછી એક એક પછી એક જે

[07:37:43] દુશ્મનો જે છે જે યુરોપથી આવેલા એમની

[07:37:45] દુશ્મનાવટ બંધ થતી જાય છે અંગ્રેજો બધા

[07:37:48] ઉપર હાવી સાબિત થતા જાય છે તો ઓલમોસ્ટ આ

[07:37:52] યુદ્ધ પછી અંગ્રેજોનું વર્ચસ્વ વધશે

[07:37:55] દક્ષિણમાં સારું વર્ચસ્વ વધે છે પણ હજી

[07:37:57] વર્ચસ્વ વધે ને ત્યાં બીજું એક જોખમ આવે

[07:38:01] છે ને એ છે દોસ્તો હૈદર અલી જે સામાન્ય

[07:38:05] સૈનિકથી લઈને ધીરે ધીરે ધીરે ધીરે ધીરે

[07:38:08] મજબૂતી તરફ આગળ વધી અને મૈસૂરના શાસક બનવા

[07:38:12] સુધીની ભૂમિકામાં જઈ રહ્યા છે એ જશે છે એ

[07:38:15] અંગ્રેજો માટે જોખમકારક બનશે. ચાલો દોસ્તો

[07:38:18] નેક્સ્ટ આપણે એક મહત્વનું યુદ્ધ શરૂ કરવા

[07:38:19] માટે જઈ રહ્યા છીએ કે જે છે દોસ્તો એગ્લો

[07:38:21] મૈસુર યુદ્ધ આમ જુઓ તો ખાસ મેં તમને કીધું

[07:38:24] હતું કે ભાઈ એગ્લો કાનેટિક જે છે ત્રણ

[07:38:25] યુદ્ધો ભણી છીએ તો એ જ પ્રમાણે એગ્લો

[07:38:27] મૈસૂરના ચાર યુદ્ધ ભણવાના છે અને સાથે

[07:38:29] એગ્લો મરાઠાઓના ત્રણ યુદ્ધ ભણવાના છે.

[07:38:31] દોસ્તો આ જે યુદ્ધો જે થઈ રહ્યા છે કે જે

[07:38:33] ખાસ બ્રિટિશ સામ્રાજ્યની મજબૂતી આપશે કે

[07:38:36] નહીં એના ઉપર ખાસ ડિપેન્ડેડ બનતા હોય છે.

[07:38:39] તો પહેલા તો ખાસ એક્લોમેશ્વર યુદ્ધ શરૂ

[07:38:41] કરીએ એ પહેલા ખાસ એ સમયની ભારતનું એક

[07:38:44] બેકગ્રાઉન્ડ જોવું છે ભારતનો એક માહોલ

[07:38:45] જોવો છે. નકશા ઉપર સમજવાનો ખાસ પ્રયત્ન

[07:38:48] કરો દોસ્તો

[07:38:50] અહીંયા આપે એવું એપ્રોક્ સમજી લયો કે એક

[07:38:53] સામ્રાજ્ય ડેવલપ થઈ રહ્યું છે જે

[07:38:55] સામ્રાજ્ય છે મૈસૂર

[07:38:57] મૈસૂરની ગાદી ઉપર જે વ્યક્તિ બિરાજમાન થાય

[07:39:00] છે

[07:39:03] કે જેનું નામ છે દોસ્તો હૈદર અલી

[07:39:07] એક બાજુ હૈદર અલી જે છે કે જે મૈસૂરની

[07:39:10] અંદર જે શાસન હતું ખરેખર વડિયાર વંશનું

[07:39:16] એ વડિયાર વંશના રાજા

[07:39:20] ચીકા કૃષ્ણરાજ જે છે

[07:39:25] એના પછી સીધી મહેસૂલની સત્તા પોતાના

[07:39:27] હાથમાં લઈ લેતા હોય છે એનું એક કારણ પણ

[07:39:30] બનતું હોય છે કે બે મંત્રી હતા

[07:39:36] જેનું નામ હતું નંજરા

[07:39:40] અને દેવરાજ

[07:39:42] આ બંનેમ અને મૈસૂર સામ્રાજ્યની અંદર એઝ અ

[07:39:44] મંત્રી તરીકે હતા અને એ સમયે હૈદર અલી

[07:39:47] મૈસૂરમાં એક સૈનિક તરીકે જવાબદારી સંભાળતો

[07:39:50] હતો. આ નંજરા દેવરાજને પ્રભાવિત કરી હેદર

[07:39:54] અલી જે છે કે જે મૈસૂરની અંદર એઝ સેનાપતિ

[07:39:57] તરીકે પણ ખાસ પોતે જવાબદારી લઈ લેતા હોય

[07:39:59] છે અને સૈનિકમાંથી સેનાપતિ સુધીની ખાસ એની

[07:40:03] આખી જર્ની આમ જોવા જઈએ તો શૂન્યમાંથી

[07:40:06] સર્જન છે એનું અને ખૂબ મોટી શરૂઆત એની

[07:40:08] બનતી હોય છે સાથે દોસ્તો આગળ જતા એવું બને

[07:40:11] છે કે આ હેદર અલી જ્યારે ગાદી ઉપર

[07:40:14] બિરાજમાન થવાનો પ્રયત્ન કરે છે તો ખરેખર

[07:40:16] નંદરાજ અને બે દેવરાજ જે છે આ બે ભાઈઓ જે

[07:40:19] છે કે કે જે શાસકને પોતાના કંટ્રોલમાં

[07:40:21] લઈને બેઠા હતા એટલે પહેલું કામ એણે એ

[07:40:24] કર્યું કે આ બંને જે છે કે જેને ખાસ

[07:40:26] રાજ્યમાંથી દૂર કર્યા છે ઓકે આ બંને

[07:40:29] વ્યક્તિને દૂર કરે છે દૂર કરતાની સાથે એક

[07:40:33] મોટી શરૂઆત એની એ બનતી હોય છે કે રાજા

[07:40:36] કૃષ્ણરાજ જે છે એમનું પણ અવસાન થતું હોય

[07:40:38] છે અને મૈસૂર જે છે એનો શાસક કોણ બની જતો

[07:40:41] હોય છે તો કે હૈદર અલી શાસક બનતાની સાથે

[07:40:45] સીધું પહેલું કામ એ કરશે કે સેના એનું નું

[07:40:50] પુનઃગઠન કરે છે જેમાં વિશેષ રીતે એવું કહી

[07:40:54] શકાય કે સેનાને યુરોપિયન ઢબે તૈયાર કરે છે

[07:40:57] અને દોસ્તો આજે યુરોપિયન ઢબે જે એણે સેના

[07:41:00] તૈયાર કરી છે જેમાં વિશેષ રીતે ફ્રેન્ચોનો

[07:41:03] ખાસ ફાળો પણ છે ફ્રેન્ચોની મદદ પણ લીધેલી

[07:41:06] છે ફ્રેન્ચોની મદદ લઈ પોતાની સેનાને મસ્ત

[07:41:09] રીતે યુરોપિયન સ્ટાઇલથી ડેવલપ કરે છે

[07:41:11] હથિયારોથી સજ્જ કરે છે બંધૂકો બંધુકો

[07:41:13] અપાવરા છે સૈનિકો જે છે કે જેની મજબૂતી

[07:41:16] જોતા બાજુમાં ત્રણ રાજ્યો જે છે કે જેને

[07:41:20] જોખમ દેખાય છે. એક બાજુ દોસ્તો મરાઠા

[07:41:22] સામ્રાજ્ય છે.

[07:41:25] એક બાજુ હૈદરાબાદના નિઝામ છે

[07:41:31] અને એક બાજુ મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સી છે.

[07:41:37] પણ હેર અલી બધાને ડે બાય ડે સામ સામે

[07:41:40] ક્યાંક લડાઈ કરતો જાય છે. એમાં મરાઠાઓની

[07:41:44] સામેની લડાઈમાં એક મરાઠા પેસવા હતા

[07:41:48] કે જેનું નામ હતું માધવરાવ

[07:41:51] દોસ્તો આ માધવરાવ સામે હૈદર અલી હારે છે

[07:41:54] બાકી હૈદરાબાદના નિઝામ અને અંગ્રેજો જે છે

[07:41:57] એ બેયને ક્યાંક નુકસાન પહોંચાડે છે હવે

[07:41:59] અંગ્રેજો આમ જોવા જાય તો એકલો કાનેટેક

[07:42:02] યુદ્ધ આપણે જે અગાઉ ભણ્યા એના પછી

[07:42:04] અંગ્રેજોને એવું લાગતું હતું કે નહી હવે

[07:42:05] આપણને વાંધો આવશે નહીં પ્લસ 1761 ની અંદર

[07:42:10] મરાઠાઓ પણ ક્યાંક નબડા પણ એવી સંભાવના બહુ

[07:42:13] બની ગઈ હતી કારણ કે પાણીપતનું

[07:42:18] ત્રીજું યુદ્ધ જે મરાઠાઓ માટે જોખમકારક

[07:42:21] બનેલું હતું પાણીપતનું જ્યારે ત્રીજું

[07:42:24] યુદ્ધ થાય છે કે જેની અંદર મરાઠાઓ જે છે

[07:42:26] કે જે ખાસ મરાઠા પેશવા એ સમયે હતા બારાજી

[07:42:29] બાજીરાવ કે જેની સેનામાંથી સદાશિવરાવ ભાવ

[07:42:33] અને ખાસ એમના માણસો જે છે લડવા માટે જતા

[07:42:35] હોય છે અહમદ શાહ અબદ્દાલીની સેના સામે

[07:42:38] સંજોગો સાથે એવું બન્યું છે કે મરાઠાઓ

[07:42:40] હારે છે અને મરાઠા આ શક્તિ ક્યાંક નબળી

[07:42:43] પડવા તરફ જઈ જતી હતી એ જ બાજુ હૈદર અલી

[07:42:45] મજબૂત બનવા તરફ જઈ છે ટૂંકજ સમયમાં

[07:42:47] મરાઠાઓની અંદર પેસવા માધવરાવ જે છે એ પણ

[07:42:50] સર્વશક્તિમાન બની જતા હોય છે તો

[07:42:52] અલ્ટીમેટલી અહીંયા દક્ષિણ ભારત જે છે કે

[07:42:54] જે અંદરો અંદર સંઘર્ષનો એક ભોગ બની રહ્યો

[07:42:57] છે આ 18 મી સદી છે દોસ્ત અને 18મી સદીમાં

[07:43:00] સતત યુદ્ધો ચાલી રહ્યા છે એમાં દોસ્તો

[07:43:03] અંગ્રેજોને દક્ષિણમાં પોતાના વ્યાપારમાં

[07:43:05] સૌથી મોટું વર્ચસ્વ ટકાવવાની ઈચ્છા છે અને

[07:43:08] એમાં એમને આંખના કણાની જેમ ખટકે છે આ હેદર

[07:43:11] અલી એટલે અંગ્રેજો તો બુદ્ધિશાળી પ્રજા

[07:43:14] એને મગજ હલાવ્યો કે ભાઈ મદ્રાસ

[07:43:16] પ્રેસિડેન્સી છે

[07:43:20] અહીંયા રહેલા અંગ્રેજોએ જો પોતાનું

[07:43:22] વર્ચસ્વ ટકાવવું હોય દક્ષિણ ભારતમાં

[07:43:24] પોતાનો વ્યાપારને ખૂબ મજબૂતી આપવી હોય તો

[07:43:28] ફરજયાત પણે હૈદર અલી જે છે એને ગાદી ઉપરથી

[07:43:31] દૂર કરવો જરૂરી બનશે. મૈસૂરની સામર્થ્ય

[07:43:34] વધે છે મૈસૂરની શક્તિ વધી રહી છે એ

[07:43:36] અંગ્રેજોને યોગ્ય નથી લાગતું ના ભાઈ

[07:43:38] સામર્થ્ય વધારતા વધારતા વધારતા એવું

[07:43:41] કહેવાય કે એપ્રોક્સ 80હ000 ચોરસ માઈલ

[07:43:45] એરિયા જે છે કે જે કવરપ આપે છે વાર્ષિકબે

[07:43:52] કરોડની આવક તૈયાર કરી છે તો આર્થિક

[07:43:56] સમૃદ્ધિ પણ ખાસ ખૂબ સારી વધતી જાય છે

[07:43:59] અંગ્રેજો માટે જોખમકારક છે કારણ કે પૈસા

[07:44:01] આવશે તો સામર્થ્યવાન બનશે અને સેનાને

[07:44:03] મજબૂતી આપશે આ બધા પાસાઓ અંગ્રેજોને નબડા

[07:44:06] પાડશે.

[07:44:10] દોસ્તો એવું કહેવાય છે કે હેદરલીની શક્તિ

[07:44:14] અંગ્રેજોની શક્તિને ક્યાંક પરાસ્ત કરવા

[07:44:16] માટે પણ મજબૂત બનેલી છે પણ અંગ્રેજો

[07:44:19] બુદ્ધિજીવી તો ખરા એમણે એક મગજ ચલાવ્યો

[07:44:22] શું મગજ ચલાવે છે તો કે આ હૈદર અલીને

[07:44:25] કોઈપણ રીતે પાડી દેવા માટે હૈદર અલીની

[07:44:29] સામે અંગ્રેજોએ ત્રણ સેના ભેગી કરવાનો

[07:44:32] પ્રયત્ન કર્યો છે એક તો અંગ્રેજો પોતે

[07:44:38] બીજા બીજા નંબર ઉપર મરાઠાઓ જે છે એમને પણ

[07:44:42] પોતાની સાથે લેવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે અને

[07:44:44] ત્રીજા નંબર ઉપર કહી શકાય હૈદરાબાદના

[07:44:50] નિઝામ આને પણ અંગ્રેજો પોતાના પક્ષે કરે

[07:44:53] છે તો અહીંયા ત્રણ સેના ભેગી થઈ છે

[07:44:57] દોસ્તો આ ત્રણ સેના ભેગી થાય તો તમને શું

[07:44:59] લાગે છે હૈદર અલી પોતાનું અસ્તિત્વ ટકાવી

[07:45:01] શકે ખરા દોસ્તો સંભાવના નથી અને આ

[07:45:06] પરિસ્થિતિમાં હૈદર અલી જે છે કે જે શાસક

[07:45:09] તરીકે એક ઇતિહાસકારો એને બુદ્ધિજીવી તરીકે

[07:45:13] ઓળખે છે એનું કારણ તમે અહીયા જુઓ કે

[07:45:15] હૈદરલીએ મગજ ચલાવ્યો પેલા હૈદરાબાદના

[07:45:18] નિઝામની મુલાકાત કરે છે કે મિત્ર આપણે આમ

[07:45:21] જોવા જઈએ તો ભાઈું કહેવાય ભલે સત્તાને

[07:45:24] લઈને અંદરો અંદરના સંઘર્ષ છે આપણા પણ એનો

[07:45:26] મતલબ એવો નથી થાતો કે આપણે આ વિદેશી

[07:45:29] પ્રજાઓનો હાથો બનીએ તું મારો ભાઈ છો

[07:45:32] અંગ્રેજો તને લાલચ આપી છેને તમને જેટલા

[07:45:34] પ્રદેશો જોતા હોય ને એટલા હું આપું પણ

[07:45:37] પ્લીઝ આ ભોરિયાનો ટેકો નોકર સંધિ કરી આવે

[07:45:40] છે કોની સાથે હૈદરાબાદના નિઝામ સાથે એની

[07:45:45] સાથે સંધિ કરીને એને કોમ્પિટીશનમાંથી દૂર

[07:45:47] કરી દીધા પછી વાત કરે છે મરાઠાઓ સમક્ષ

[07:45:51] મરાઠાઓને રિક્વેસ્ટ કરે છે કે જો ગમે એમ

[07:45:54] તો આપણે ભારતવાળા કહેવાય આ ભૂરીઓના પક્ષે

[07:45:56] સાહેબ નો રહ્યો તો સારું તમને ખ્યાલ છે

[07:45:58] આપણે ભૂતકાળમાં યુદ્ધ કર્યું છે હું મરાઠા

[07:46:01] બેસવા માધવરાવની સામે હારેલો જ છું મારી

[07:46:03] એક રિક્વેસ્ટ છે કે એક મોકો મને ખાલી એકલા

[07:46:06] અંગ્રેજો સામે સામે લડવા દયો મને અહીંયા

[07:46:09] તમારી એન્ટ્રી જે છે એ નુકસાનકારક બનાવશે

[07:46:11] હું હારીશ તોય મારા પ્રદેશો જશે એના કરતાં

[07:46:14] તમારે જે જોતું હોય એ પ્રદેશ ઉપર હાથ તમે

[07:46:17] મૂકો હું આપીશ હૈદર અલી મરાઠાઓને ખ્યાલ છે

[07:46:21] કે ભાઈ ચોથ અને સરદેશમુખીની માંગણી હોય

[07:46:23] મરાઠાઓની જે પ્રદેશોમાં મરાઠાઓની ડિમાન્ડ

[07:46:26] છે એ પ્રદેશમાં ચોથ અથવા તો સરદેશમુખી

[07:46:28] આપવા તૈયાર થઈ જાય છે હેતરલી આ વસ્તુ આપવા

[07:46:31] તૈયાર થાય છે તો મરાઠાઓને કઈ વાંધો નથી

[07:46:35] મરાઠાઓ પણ કે નો પ્રોબ્લેમ તો એ પણ એ

[07:46:38] પક્ષથી દૂર થઈ ગયા છે હવે અંગ્રેજોને કહે

[07:46:41] છે કે આવતારીઓ ભૂરીયા એકલા અંગ્રેજો હૈદર

[07:46:44] અલી સામે ટકી શકે એમ નથી આ મદ્રાસ

[07:46:47] પ્રેસિડેન્સીની અંદર જે એવું કહી શકાય કે

[07:46:50] કથલે આમ શરૂ થઈ છે

[07:46:53] મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીનો કચ્ચર ઘાણ નીકળી

[07:46:55] જાય છે

[07:46:58] અંગ્રેજોની એટલી ખરાબ હાલત થઈ છે કે

[07:47:00] અંગ્રેજો એક સમય એવી પરિસ્થિતિ ઉપર આવી

[07:47:03] ગયા છે કે હૈદર અલી એના પ્રદેશોમાં હવે એક

[07:47:06] પછી એક એક પછી એક અંગ્રેજોની

[07:47:07] પ્રેસિડેન્સીઓ અને રેસિડેન્સીઓ હળગાવવાનો

[07:47:10] પ્રયત્ન કરવા માંડ્યો છે. તોપના ગોળાઓ

[07:47:12] ધડાધળ ધડાધળ રહ્યા છે અને અંગ્રેજો પાસે

[07:47:15] પુરવઠાનો અભાવ છે અંગ્રેજો પાસે હથિયારો

[07:47:17] પણ ખૂટી રહ્યા છે. અંગ્રેજો ત્રાહિમામ

[07:47:20] ત્રાહિમામ શરણાગતમ આવી પરિસ્થિતિ આવી ગઈ

[07:47:22] છે અને આ સ્થિતિમાં હવે અંગ્રેજો પાસે

[07:47:25] ઈચ્છા હોય કે ના હોય એક સંધિ કરવી પડશે ને

[07:47:30] એ સંધિ દોસ્તો થતી હોય છે જેને આપણે કહી

[07:47:32] છીએ દોસ્તો મદ્રાસની સંધિ દોસ્તો આ

[07:47:35] મદદ્રાસની સંધિના ભાગરૂપે બંને પક્ષ

[07:47:41] એકબીજાને

[07:47:44] મદદરૂપ થવાનું

[07:47:48] વચન આપે છે કે ભવિષ્યમાં હૈદર અલીને યુદ્ધ

[07:47:52] થાય તો અંગ્રેજો મદદ કરશે અને અંગ્રેજોને

[07:47:55] યુદ્ધ થાય તો હૈદર અલી મદદરૂપ થશે હું

[07:47:58] મજબૂતીથી તમને સપોર્ટ કરીશ પણ મારે જ્યારે

[07:48:00] જરૂર પડે ત્યારે તમારે પણ મદદ કરવાની આવું

[07:48:02] અંગ્રેજો પાસેથી એક વચન લીધું અને પછી

[07:48:05] એવું કહી શકાય કે એકબીજાને જીતેલા પ્રદેશો

[07:48:07] પાછા પણ અપાય છે પણ દોસ્તો એટલું ચોક્કસથી

[07:48:09] કહી શકાય કે અહીંયા અંગ્રેજોને ઈચ્છા ન

[07:48:12] હોવા છતાં પરાણે આ સંધિ કરવી પડી એકબીજાના

[07:48:16] પ્રદેશો પાછા અપાઈ ગયા કાર્યક્રમ પૂરો થયો

[07:48:18] થ ગયું તો ચોક્કસથી એવું કહી શકાય કે આ

[07:48:20] પહેલા યુદ્ધમાં હૈદર અલીનું પલડું શું

[07:48:22] રહ્યું ભારે રહેતું હોય છે હેદર અલીએ મગજ

[07:48:26] હલાવ્યો કે હવે તો આપણને અંગ્રેજો મદદરૂપ

[07:48:28] થવાના છે ને તો હૈદરાબાદના નિઝામને સંધિના

[07:48:32] ભાગરૂપે જે પ્રદેશો આપેલા હતા એને પાછા લઈ

[07:48:34] લીધા મરાઠાઓને જે પ્રદેશોમાં જે હક

[07:48:37] અપાયેલા હતા એ પણ એની પાસેથી પાછા લઈ લીધા

[07:48:40] મરાઠાઓનો બાટલો ફાટો હૈદર અલી ઉપર સીધું

[07:48:43] આક્રમણ ધડાધરી બોલી ગઈ હૈદર અલીને ખબર છે

[07:48:47] કે મરાઠાઓ આક્રમણ કરે તો એને કોઈ ટેન્શન

[07:48:49] નથી કેમ તો કે અહીયા અંગ્રેજો પાસેથી વચન

[07:48:52] લીધું છે પણ દોસ્ત આ અંગ્રેજો છે એનો

[07:48:55] ભરોસો ન કરાય કે ફરી જાય અંગ્રેજો કે અમે

[07:48:59] બેઠા છીએ તમે લડો એટલે એ બેઠા જ રહ્યા એ

[07:49:01] ટેકો કરવા નો આવ્યા પરિણામ એવું આવ્યું કે

[07:49:05] અહિયા હૈદર અલી જે છે

[07:49:11] કે જે મરાઠાઓ સામે

[07:49:16] હાર થાય છે

[07:49:18] અને મદ્રાસની સંધિ જે છે

[07:49:22] એનો ખરેખર થતો હોય છે ભંગ કેમ સાહેબ

[07:49:26] મદદ્રાસની સંધિનો ભંગ થાય છે તો સીધું

[07:49:29] કારણ છે ભાઈ મદ્રાસની સંધિના ભાગરૂપે તો

[07:49:31] એવું નક્કી થયું હતું કે અંગ્રેજો અને

[07:49:34] મૈસૂર બે એકબીજાને મદદરૂપ થશે અહીંયા

[07:49:37] અંગ્રેજોએ મદદ ન કરી એનું કારણ હેરદ હૈદર

[07:49:39] અલીની મરાઠાઓ સામે શું થઈ હાર થઈ તો આનો

[07:49:42] ગુસ્સો આપણે ગુજરાતી કહેવત છે ને કે દિવાઈ

[07:49:44] દાજકોડિયા ઉપર નીકળે હા આવું જ કઈક અહીયા

[07:49:47] થાય છે કે હૈદર અલી ઉસ્કેરાય અને અંગ્રેજો

[07:49:51] ઉપર આક્રમણ કરશે

[07:49:57] અંગ્રેજોમાં આ સમયે દોસ્તો એક સારી

[07:49:59] વ્યવસ્થા એ છે કે વોરન હેસ્ટિંગસની

[07:50:02] એન્ટ્રી થઈ ગઈ છે કોની એન્ટ્રી થઈ ગઈ છે

[07:50:05] વોરન હેસ્ટિંગસ અને આ બનેલો છે બંગાળનો

[07:50:08] ગવર્નર જનરલ તો અંગ્રેજો માટે થોડોક

[07:50:11] પોઝિટિવ પોઈન્ટ બનશે કારણ કે એક મજબૂત

[07:50:14] વ્યક્તિના હાથમાં વ્યવસ્થા રહેલી છે

[07:50:17] અંગ્રેજો ઉપર આક્રમણ થયું અંગ્રેજોના

[07:50:19] સ્ટાર્ટિંગના ફેઝમાં તો ખૂબ નુકસાન જાય છે

[07:50:22] પણ એક સમય અંગ્રેજો કૂટનીતિ વાપરે છે અને

[07:50:25] એ કૂટનીતિનો ભોગ જે છે

[07:50:28] એવું કહેવાય છે કે હૈદર અલી બને છે

[07:50:33] હૈદર અલીને સારવાર માટે ચાલુ યુદ્ધે

[07:50:35] ખસેડવામાં આવે છે

[07:50:38] અને સારવાર દરમિયાન હૈદર અલીનું થઈ જતું

[07:50:40] હોય છે મૃત્યુ

[07:50:43] તો હવે કેમિકલ ગેસીસ કે સમથિંગ એ વેપનનો

[07:50:45] ઉપયોગ થયો અને જેને લીધે હેદર અલી ક્યાંક

[07:50:48] મૃત્યુ પામે છે ઓકે હેદર અલીને સારવાર

[07:50:51] માટે ખસેડવામાં આવ્યા સેનાનું મનોબળ

[07:50:52] તૂટેલું હતું અંગ્રેજો હવે ધીરે ધીરે ધીરે

[07:50:55] ધીરે આગળ વધી રહ્યા છે મદ્રાસ

[07:50:57] પ્રેસિડેન્સીમાંથી

[07:50:59] આવેલા અંગ્રેજો એક પછી એક એક પછી એક

[07:51:01] મૈસૂરના પ્રદેશો જીતી રહ્યા છે અંગ્રેજો

[07:51:04] ફૂલ ફોર્મમાં છે હો કે આપણે હમણાં અડધું

[07:51:06] મૈસૂર કબ્જે કરી લ ખરેખર લગભગ અડધો પ્રદેશ

[07:51:09] અંગ્રેજોએ કબ્જે કરી લીધો પણ ઉપાધિ એ થઈ

[07:51:13] કે અંગ્રેજો એક સમય થાય ક્યા કે હવે આટલું

[07:51:15] ઘણું ભાઈ પોતાની બોર્ડર બાંધીને રિટર્ન

[07:51:18] થતા હોય છે મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સી તરફ

[07:51:21] જ્યારે પ્રયાણ કરે ત્યારે ઉપર જોવે તો કે

[07:51:24] અરે તારી ભલી થાય આ માથે કેમ મૈસૂરનો ધ્વજ

[07:51:27] ફરકે તો એનું કારણ હતું હૈદર અલીનો જે

[07:51:31] પુત્ર હતો કે જેનું નામ હતું ટીપુ સુલતાન

[07:51:37] એ ટીપુ સુલતાનની યુદ્ધમાં એન્ટ્રી મારી

[07:51:39] લીધેલી હતી

[07:51:41] ટીપુ સુલ્તાને વિચાર્યો ખાલો ધકો દેવો એના

[07:51:43] કરતા બેટર છે કે હું એનું જીતું એ ભલેને

[07:51:45] મારું જીતતા હા કાલ હવારે સમાધાન થાહે કે

[07:51:48] નહી તો કે હા ને થયું મેંગલોરની સંધિ થઈ

[07:51:52] અને એ મેંગલોરની સંધિમાં બંને એકબીજાના

[07:51:56] જીતેલા પ્રદેશો શું આપ્યા પાછા આપી દીધા

[07:51:59] તો આ યુદ્ધમાં એક નુકસાન મોટું હૈદર

[07:52:02] અલીનું અવસાન પણ બંને પક્ષ જે છે એકબીજાના

[07:52:05] જીતેલા પ્રદેશો પાછા આપી દીધા એનો સીધો

[07:52:08] મતલબ એવો થાય કે આ અનિશ્ચિત રહ્યું અહીયા

[07:52:11] કોણ જીતું કોણ હાર્યું એ સ્પષ્ટ કહી શકાય

[07:52:14] નહી અ વોરન હેસ્ટિંગ નું એક વિશેષ યોગદાન

[07:52:16] બનતું હોય છે એને ચોક્કસથી યાદ રાખજો હવે

[07:52:19] જવું છે દોસ્તો ત્રીજા યુદ્ધ તરફ ત્રીજા

[07:52:22] યુદ્ધ તરફ આગળ વધીએ એ પહેલા થોડી ચર્ચા એક

[07:52:26] વ્યક્તિની કરીશ કે જેનું નામ છે ટીપુ

[07:52:29] સુલતાન નામ તો સુનાયું હોગા ઓકે ટીપુ

[07:52:33] સુલતાન જે છે એની કેટલીક ફેક્ચુઅલ ડીટેલ

[07:52:35] જોશું કે જેને ખાસ મહિસોનો વાઘ કહેવામાં

[07:52:38] આવે છે

[07:52:40] આ જ ટીપુ સુલતાન જે છે કે જેને

[07:52:42] ટેકનોલોજીની બાબતે પણ ખૂબ મોટું કામ

[07:52:44] કરેલું

[07:52:45] ટેકનોલોજીની અંદર ખાસ વિશેષ રીતે રોકેટની

[07:52:48] ટેકનોલોજી બહુ પ્રખ્યાત બનતી હોય છે એની આ

[07:52:51] સિવાય મૈસૂરી સિલ્કની પણ શરૂઆત કરેલી છે

[07:52:54] મૈસૂરમાં સિલ્કનું પ્રોડક્શન પણ શરૂ

[07:52:57] કર્યું છે એની રાજધાની

[07:53:00] કે જે હતી શ્રી રંગપટ્ટનમ

[07:53:06] કે જેની અંદર જેકોબિયન ક્લબની સ્થાપના કરી

[07:53:10] છે

[07:53:11] જેકોબિયન ક્લબ શું છે તો કે ફ્રાન્સની

[07:53:13] સ્વતંત્ર સ્તંત્રતાનું એક પ્રતીક છે કે

[07:53:15] ત્યાં સ્થાપિત કરીને ફ્રેન્ચો સાથેના

[07:53:17] સંબંધો વધારવાનો પ્રયત્ન કરેલો છે આ બધી

[07:53:20] વસ્તુ અંગ્રેજોનો ગવર્નર જનરલ એટલે કે કોન

[07:53:23] વોલીસભાઈ જે છે એને આ ગમતું નથી એ મોકો

[07:53:26] ગોતે છે કે ક્યાંક ટીપુ સુલ્તાન ચીપટામાં

[07:53:28] આવે ને તો ધબધબાટી બોલાવી દેવી છે પણ કેમ

[07:53:32] ધબધબાટી બોલાવી સામે ચાલીને એમ નામ તો નો

[07:53:35] કહે કે હાલ મોટા એક યુદ્ધ થઈ જાય એટલે

[07:53:37] મોકો જોતો હોય છે અને મોકો જે છે એ મળે છે

[07:53:41] દક્ષિણ ભારતમાંથી જ

[07:53:44] દક્ષિણ ભારતમાં એક રાજ્ય છે ત્રાવણકોર

[07:53:49] ત્રાવણકોરના જે રાજા હતા ને એને ડચો

[07:53:53] પાસેથી ખરીદી કરેલી હતી

[07:53:56] કેટલાક કિલ્લાઓની

[07:54:00] અને એ કિલ્લાઓ ઉપર

[07:54:03] ટીપુ સુલતાને દાવો કર્યો

[07:54:06] કે ટીપુ સુલ્તાન જે છે એ સામ્રાજ્ય

[07:54:07] વિસ્તારમાં બહુ માનતો હતો એટલે એને ડચો

[07:54:10] ડચો પાસેથી લીધેલા ત્રણ કોરના જે કિલ્લાઓ

[07:54:13] જે છે એની ઉપર સીધો દાવો કર્યો કે આ મારા

[07:54:16] છે. રાવણકોના રાજા કે ભાઈ માપે રહ્યો

[07:54:19] રોકડા દીધા હા ડચોને આપ્યા પૈસા ને એમે એ

[07:54:22] પાસેથી ખરીદી કરી એ હું નો સાંભળું કાઈ

[07:54:25] આપણે આ પ્રદેશ જોઈ છે મને ગમે છે હું લઈશ

[07:54:30] કારણ કે આમ હું છે મજબૂત મનનો માનવી

[07:54:32] કોન્ફિડન્સ ક્યારેક ઓવર કોન્ફિડન્સમાં

[07:54:34] કન્વર્ટ થઈ જાય આને લીધે ટીપુ સુલતાન જે

[07:54:37] છે એને નક્કી કર્યું કે આપણે ત્રાવણકોરને

[07:54:39] ઘેરી લયો ત્રાવણકરનો જેવો ઘેરો કર્યો

[07:54:43] અંગ્રેજોને જોતું તું એવું જડી ગયું શું

[07:54:45] કામ તો કે ત્રાવણકોર જે છે કે જે

[07:54:48] અંગ્રેજોનું મિત્ર રાજ્ય છે અંગ્રેજોનું

[07:54:50] એલાઈ કહી શકો ત્રાવણકોરની મદદે અંગ્રેજોએ

[07:54:54] આવવું પડે ને એ મદદ માટે જે અંગ્રેજો

[07:54:57] આવ્યા એમાં કોન વોલીસ જે છે કે જેને ટીપુ

[07:55:00] સુલતાનની વિરુદ્ધ યુદ્ધ જાહેર કરી દીધું

[07:55:03] છે

[07:55:05] સ્ટાર્ટિંગમાં દોસ્તો એવું કહેવાય કે આ

[07:55:07] યુદ્ધ જે છે એ ત્રણ ચરણમાં લડાય છે

[07:55:12] પ્રથમ ચરણ જે થયું કે જેમાં ટીપુ સુલતાન

[07:55:15] મજબૂત તો

[07:55:19] બીજું ચરણ જે છે એમાં બેય પક્ષ સામ સામે

[07:55:22] જોરદાર જોર લગાડવાનો પ્રયત્ન કરે છે પણ

[07:55:25] સંજોગો એવા બને છે કે ચોમાસું શરૂ થઈ જતું

[07:55:28] હોય છે અને ચોમાસું શરૂ થઈ જવાની લીધે

[07:55:31] યુદ્ધને મોકુફ રાખવું પડતું હોય છે

[07:55:34] ત્રીજું ચરણ આવ્યું ને એટલે અંગ્રેજોએ

[07:55:36] નક્કી કર્યું કે હવે આમાં રાજ હોવાન થતી

[07:55:39] નથી તાકાત લગાડો તો કોનવોલીસ જે છે પોતાના

[07:55:42] પક્ષે મરાઠાઓને પણ લઈ લીધા અને હૈદરાબાદના

[07:55:47] નિઝામને પણ સાથે લીધા

[07:55:51] ત્રણ થઈ ગયા ભેગા હવે હૈદર અલી અને ટીપુ

[07:55:54] સુલ્તાન વચ્ચેનો તફાવત જોવોને તો એ તફાવત

[07:55:57] તમને અહિયા દેખાય હૈદર અલીની ખાસિયત હતી

[07:56:00] કોઈદી દુશ્મનોને ભેગા ન થવા દે એને ખબર

[07:56:02] પડેને કે દુશ્મનો ભેગા થયા તો બીજા બે

[07:56:04] દુશ્મનો સાથે સંધિ કરી આવ્યો હતો અહીંયા

[07:56:07] ટીપુ સુલ્તાનભાઈ ફૂલ ફોર્મમાં કે હોય એટલા

[07:56:10] આવી જ જાવ એલા નો કરાય ભાઈ ગોબા ઉપડી જાય

[07:56:12] જો અહીયા જોજો હો હમણાં અહીયા ટીપુ સુલતાન

[07:56:15] ની સામે મરાઠાઓ હૈદરાબાદના નિઝામ અને

[07:56:18] કોનવોલીસ આ ત્રણેય ભેગા મળીને લડે છે

[07:56:20] પરિણામ શું થયું તો કે ટીપુ સુલતાન જે છે

[07:56:23] એની આ યુદ્ધની અંદર હાર થાય છે હાર થઈ

[07:56:27] 1792 ની અંદર શ્રી રંગપટ્ટનમની સંધિ થાય

[07:56:31] અને દોસ્તો આ જ સંધિના ભાગરૂપે ટીપુ

[07:56:33] સુલતાને

[07:56:36] અડધાથી વધારે

[07:56:38] અડધાથી વધુ રાજ્ય

[07:56:41] મૈસૂરના પ્રદેશો જે છે એ સંધિના ભાગરૂપે

[07:56:46] આપવું પડશે

[07:56:48] સંધિમાં આપી દેવાનું ભાઈ અડધું રાજ્ય ખાલી

[07:56:50] કરો ભાઈ એ અડધા રાજ્યના પણ દોસ્ત ત્રણ ભાગ

[07:56:54] થતા હોય છે ખાસ તો ઉત્તરનો ભાગ છે

[07:56:59] તુંંગભદ્રાની ઉત્તરનો ભાગ જે છે જે ખાસ

[07:57:01] મરાઠાઓને મળતો હોય છે કૃષ્ણા અને પન્નાર

[07:57:03] વચ્ચેનો જે પ્રદેશ જે છે કે જે હૈદરાબાદના

[07:57:06] નિઝામને મળે છે અને સારા સારા વેપારી

[07:57:09] કેન્દ્રો છે ડિંડીગુલ અને બારામહાલ ને આ

[07:57:11] બધા એ અંગ્રેજો પોતે રાખતા હોય છે તો

[07:57:13] દરિયા કિનારા બંદરો પોતાના હસ્તગત રાખે છે

[07:57:16] અલ્ટીમેટલી એવું કહી શકાય કે આ યુદ્ધ જે

[07:57:18] છે કે જેનાથી ટીપુ સુલતાન જે છે કે જેની

[07:57:22] મજબૂતી વધે છે સોરી મજબૂતી ઘટે છે પણ

[07:57:27] અહીંયા ટીપુ સુલતાન યુદ્ધમાં હાર્યા પછી

[07:57:30] એક મોટું નુકસાન એ પણ ભોગવવું પડે છે કે આ

[07:57:33] યુદ્ધમાં જે સંધિ થઈને એ સંધિમાં

[07:57:36] અંગ્રેજોએ એની પાસેથી

[07:57:39] ત્રણ કરોડ રૂપિયા

[07:57:42] રોકડા પણ લીધા

[07:57:44] અંગ્રેજોને ખ્યાલ હતો કે એ ભાઈ સીધા આપે

[07:57:47] એમ નથી એટલે અંગ્રેજો એના પુત્રોને કેદ

[07:57:50] કરી લીધા અને કેદ કરીને પછી એની પાસેથી

[07:57:52] પરાણે બર જબરીથી આ લીધેલા છે દોસ્તો

[07:57:56] કોનવોલીસ ચર્ચામાં આવે એટલે હંમેશને માટે

[07:57:58] યાદ રાખજો આપ જે સિવિલ સર્વિસની પ્રિપરેશન

[07:58:00] કરી રહ્યા છો એ સિવિલ સર્વિસનો નાગરિક

[07:58:02] સેવાનો જનક કોને માનવામાં આવે છે

[07:58:03] કોનવોલીસને સાથે એ પણ યાદ રાખો કે

[07:58:06] કોનવોલીસ ફોર પોલીસ કારણ કે ભારતમાં જે

[07:58:08] અંગ્રેજી ડબની જે પોલીસ વ્યવસ્થા શરૂ થશે

[07:58:10] એ પણ કોણ શરૂ કરે છે કોનવોલીસ શરૂ કરે છે

[07:58:13] તો એ પણ આપ યાદ રાખજો આપના માટે જરૂરી

[07:58:15] બનશે ચાલો તો અહિંયા ત્રીજું એગલો મેસોર

[07:58:18] યુદ્ધ જે છે એ પણ પૂરું થતું હોય છે ચોથું

[07:58:22] યુદ્ધ જે છે એકદમ શોર્ટ એન્ડ સ્વીટમાં

[07:58:24] પૂરું થઈ જાય એવું છે શું કામ તો કે એવું

[07:58:26] કહી શકાય કે કોનવોલીસ જે છે

[07:58:31] સોરી

[07:58:36] અ યસ અહિયા વેલેસલી

[07:58:41] કે જે તે સમય બનેલો હતો તો બંગાળની અંદર

[07:58:45] ગવર્નર જનરલ

[07:58:48] વેલેસલીને કોઈએ સમાચાર આપ્યા

[07:58:53] કે ટીપુ સુલતાન જે છે

[07:58:57] એના સંબંધો

[07:59:02] નેપોલિયન સાથે વધી રહ્યા છે

[07:59:06] નેપોલિયનનો ફ્રાન્સમાં એક સારો દબદબો વધતો

[07:59:08] હતો નેપોલિયન બેના બોનાપાટ એવું કહી શકાય

[07:59:11] કે મિશ્ર અભિયાન પણ કરી ચૂકેલો હતો એટલે

[07:59:14] ધીરે ધીરે ધીરે ધીરે મજબૂતીથી આગળ વધતો

[07:59:16] હોય છે. અંગ્રેજોને જોખમ એ લાગે છે

[07:59:18] વેલેસલીને જોખમ એ લાગે છે કે અહિયા બોમ્બે

[07:59:22] પ્રેસિડેન્સી આ મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સી અને આ

[07:59:26] બંગાળ પ્રેસિડેન્સી આ ત્રણ પ્રેસિડેશિયલ

[07:59:28] એરિયા જ્યારે આપ જોવો છો ને તો એ ત્રણે

[07:59:30] ત્રણ દરિયા કિનારે છે અને પહેલો મજબૂત

[07:59:33] નેવી સાથે આવે છે અને જો ટીપુ સુલતાનના

[07:59:35] સમર્થનમાં આવશે તો ખરેખર એના માટે વસ્તુ

[07:59:38] જોખમકારક બનશે આવું ન થાય એટલે વેલેસલીએ

[07:59:41] ભારતની બજારમાં એક સ્કીમ બહાર પાડી જેને

[07:59:44] આપણે કહી છી સહાયકારી

[07:59:46] યોજના

[07:59:49] હવે આ સહાયકારી યોજના સ્વીકારવા માટે ભાર

[07:59:52] મૂકવામાં આવતો હોય છે દોસ્તો ટીપુ સુલ્તાન

[07:59:54] ઉપર ટીપુ સુલતાન સ્પષ્ટ ના પાડી દે છે કે

[07:59:56] હું કોઈ જ સહાયકારી યોજના સ્વીકારવાનો નથી

[08:00:00] ટીપુ સુલ્તાન જ્યારે સહાયકારી યોજના

[08:00:02] સ્વીકારવા તૈયાર નથી થતો તો ટીપુ

[08:00:04] સુલ્તાનને ના પાડી

[08:00:08] સહાયકારી સ્વીકારવાની સીધું પરિણામ એ આવશે

[08:00:12] કે અંગ્રેજો યુદ્ધ જાહેર કરશે એક બાજુ

[08:00:16] ટીપુ સુલતાન સામે વેલેસલી અને વેલેસલીના

[08:00:19] પક્ષે ખરેખર જોવા જાય તો મરાઠા

[08:00:23] અને નિઝામ પણ જોડાયેલા હતા

[08:00:26] આ ત્રણેય ભેગા મળી અને ટીપુ સુલતાનનું

[08:00:30] 1799 માં આ છેલ્લા અંતિમ લડાઈની અંદર એવું

[08:00:34] કહી શકાય કે અવસાન થઈ જતું ટીપુ

[08:00:37] સુલ્તાનનું મૃત્યુ થાય સહાયકારી યોજના હવે

[08:00:40] મૈસૂરમાં જશે ખરા તો કે હા ટીપુ સુલ્તાનના

[08:00:43] મૃત્યુ પછી મૈસૂર જે છે એની અંદર ફરીથી

[08:00:46] વડિયાર વંશની સત્તા સ્થાપિત થાય છે એક

[08:00:49] બાળક હતા

[08:00:51] જેનું નામ હતું કૃષ્ણદેવરાય

[08:00:56] એને ગાદી ઉપર અંગ્રેજો બેહાડે છે અને એમની

[08:00:59] પાસેથી

[08:01:01] સહાયકારી યોજનાનો સ્વીકાર કરાવરાવે છે તો

[08:01:05] આ રીતે મૈસૂર ઉપર વેલેસલી એ પોતાનો સારો

[08:01:08] દબદબો જમાવી દીધો આ વેલેસલીની કેટલીક

[08:01:10] ફેક્ચુઅલ ડીટેલ યાદ રાખજો કે ખાસ તો ફોર્ટ

[08:01:13] વિલિયમ કોલેજ જે ખાસ કલકત્તામાં બનતી હોય

[08:01:16] છે એ પણ વેલેસલીએ શરૂ કરેલી હતી અને સાથે

[08:01:18] સાથે એમાં સિવિલ સર્વિસ માટે ટ્રેનિંગ

[08:01:20] સેન્ટર પણ ઊભું કરેલું હતું. આ જ વેલેસલી

[08:01:22] જે ભારતમાં સહાયકારી યોજના પણ લઈને આવે છે

[08:01:25] અને આ જ વેલેસલી જે છે કે જેને ચોક્કસથી

[08:01:28] યાદ રાખજો કે આ સહાયકારી યોજના જે લઈને

[08:01:30] આવ્યો છે જે ભારતીય શાસકો માટે મીઠા ઝેર

[08:01:32] સમાન સાબિત થાય છે પણ એક વખત જીપીએસસીએ

[08:01:35] પૂછેલું કે નેપોલિયનના આક્રમણના ભયને લીધે

[08:01:37] વેલેસલીએ શરૂ કરી તો કે વાત સાચી છે વિધાન

[08:01:40] સાચું બનશે તો આ પણ ભાષાઓ યાદ રાખજો

[08:01:42] અહીંયા દોસ્તો આપણા એગલો મેસુર યુદ્ધ જે

[08:01:44] છે કે જેની થાય છે પૂર્ણાહુતી આઈ હોપ કે

[08:01:47] તમને બધાને પ્રોપરલી મગજમાં ઉતરું હશે

[08:01:50] થોડું ફાસ્ટમાં પણ કામનો લગભગ ડેટા જે છે

[08:01:53] એ કવર કરી લીધેલો છે દોસ્તો આગળ વધતા

[08:01:55] પહેલા ખાસ એક મહત્વની વાત કરીશ કે તમામ

[08:01:57] વિદ્યાર્થી મિત્રો જે ખાસ ગુજરાત

[08:01:59] ગવર્મેન્ટની કોઈપણ એક્ઝામની પ્રિપરેશન કરી

[08:02:01] રહ્યા છે તો એના માટે દોસ્તો પુસ્તકો

[08:02:03] જરૂરી છે અને દોસ્તો ક્લાસ થ્રી ની એક્ઝામ

[08:02:05] હોય કે ક્લાસ વન ટુ ની એક્ઝામ હોય એના

[08:02:07] માટે દોસ્તો વેબ સંકુલના તમામ પુસ્તકો જે

[08:02:09] છે કે જેની અંદર દોસ્તો આ ફેસ્ટિવલ ઓફરના

[08:02:12] ભાગરૂપે 50% ડિસ્કાઉન્ટ મળવા પાત્ર છે.

[08:02:14] ઓકે આ 50% ડિસ્કાઉન્ટના ભાગરૂપે દોસ્તો આ

[08:02:18] ઓફર જે છે કે જે તમને ક્યાં મળવા પાત્ર છે

[08:02:20] તો કે વેબ સંકુલ એપ્લિકેશન ઉપર જી હા

[08:02:23] દોસ્તો વેબ સંકુલ એપ્લિકેશન ડાઉનલોડ કરો

[08:02:25] એની અંદર દોસ્તો 50% ડિસ્કાઉન્ટ મેળવો

[08:02:27] ક્લાસ વન ટુ ના પુસ્તક હોય કે ક્લાસ થ્રી

[08:02:29] ના પુસ્તકો હોય અને એમાં પણ દોસ્તો આપનો

[08:02:32] કોર્સ આપનો જે પર્ચેસ જે છે 1000 થી

[08:02:34] પ્લસની છે તો ડિલેવરી ચાર્જ પણ દોસ્તો એની

[08:02:37] અંદર ફ્રી આપવામાં આવશે. તો દોસ્તો અહીંયા

[08:02:39] તમારે માની લ્યો કે આ પરચેસ કરવું છે તો

[08:02:41] દોસ્તો વેબસાકુલ એપ્લિકેશન ડાઉનલોડ કરો

[08:02:43] અને કોઈ પુસ્તકને લઈને આપને ક્વેરી છે તો

[08:02:45] દોસ્તો નીચે WhatsApp નંબર પણ આપેલો છે

[08:02:47] ત્યાં પણ આપ કોન્ટેક્ટ કરી શકો છો આઈ હોપ

[08:02:50] કે તમામ વિદ્યાર્થી મિત્રો જે છે કે જેના

[08:02:52] પુસ્તકો તમારી સફળતાને સુનિશ્ચિત કરવામાં

[08:02:54] ખૂબ સારી રીતે મદદરૂપ થતા હોય છે તો આ

[08:02:56] પુસ્તકો વસાવીને પણ આપનું અધિકારી બનવાનું

[08:02:58] સપનું સાકાર કરી શકો છો હવે દોસ્તો આગળ

[08:03:01] નેક્સ્ટ વાત કરીએ ચલો દોસ્તો નેક્સ્ટ આપણે

[08:03:04] એક મહત્વના યુદ્ધની તરફ આગળ વધુ છે જે છે

[08:03:06] એગલો મરાઠા યુદ્ધ જી હા દોસ્તો એગલો મરાઠા

[08:03:09] યુદ્ધ જે છે એને શરૂ કરતા પહેલા થોડું

[08:03:11] બેકગ્રાઉન્ડ ક્લિયર કરાવી દો જેથી કરીને

[08:03:13] જે લોકો હાવ પહેલી વખત તૈયારી કરતા હોય તો

[08:03:15] એ લોકોને સીધો સપોર્ટ મળી શકે. ખાસ તો

[08:03:18] દોસ્તો યાદ રાખો કે તમને બધાને કદાચ ખ્યાલ

[08:03:21] હોય

[08:03:22] તો મરાઠાઓ જે છે એની અંદર એક પેશવા પદ જે

[08:03:27] છે એનો એક સમય ખૂબ સારો દબદબો જોવા મળે છે

[08:03:32] હવે એમાં એક ઘટના બને છે 1761 ની અંદર

[08:03:37] એ સમયે મરાઠા પેસવા હતા

[08:03:41] જેમનું નામ હતું

[08:03:44] બાલાજી બાજીરાવ

[08:03:47] બાલાજી બાજીરાવ પણ કહેવાય છે નાના સાહેબ

[08:03:49] પણ ખાસ એને કહેવામાં આવે છે આ બાલાજી

[08:03:52] બાજીરાવ જે છે એમની સેના

[08:03:57] પાણીપતના યુદ્ધમાં લડવા જાય છે

[08:04:01] પાણીપતનું ત્રીજું યુદ્ધ

[08:04:06] જે થતું હોય છે 1761

[08:04:08] ની અંદર જેની અંદર મરાઠાઓનું નેતૃત્વ

[08:04:11] કરીને જતા હોય છે

[08:04:14] સદા

[08:04:16] શિવરાવ

[08:04:19] ભાવ

[08:04:21] અને સામે સામેની સેના

[08:04:26] અહમદ શાહ

[08:04:29] અબદાલીન

[08:04:31] બે ટાર્ગેટ બનાવીને બેઠા હતા દિલ્હી ઉપર

[08:04:33] આક્રમણ કરવાનો અને ખાસ વચ્ચે ક્યાંક ભટકાઈ

[08:04:36] જતા હોય છે આની અંદર દોસ્તો મરાઠાઓ જે છે

[08:04:39] કે જેમની શું થાય છે તો કે હાર થતી હોય છે

[08:04:43] એ જ વર્ષે આ પેશવા જે છે

[08:04:48] આ પેસવાનું પણ શું થાય છે અવસાન થાય છે તો

[08:04:53] હવે મરાઠા શક્તિ ક્યાંક નબળી પડવાની

[08:04:56] સંભાવના ઊભી થઈ ગઈ હતી આ મરાઠા શક્તિને

[08:04:59] ફરીથી મજબૂત બનાવવા માટે પેશવા પદ ઉપર જે

[08:05:03] ખાસ નવા પેસવા આવતા હોય છે જેનું નામ છે

[08:05:06] દોસ્તો માધવરાવ બહુ મજબૂત વ્યક્તિત્વ

[08:05:10] માધવરાવ પેશવા બને છે માધવરાવના કાકા પણ

[08:05:13] આપણી સમક્ષ અહીયા ચર્ચામાં જરૂરી છે જેનું

[08:05:16] નામ છે

[08:05:18] રઘુનાથરાવ

[08:05:21] અથવા બીજા શબ્દોમાં એને રાઘોબા તરીકે પણ

[08:05:24] ઓળખવામાં આવે છે માધવરાવ ખૂબ નાની ઉંમરે

[08:05:28] પેશવા બનેલા હતા એટલે એમના કાકા એમના

[08:05:30] સપોર્ટમાં થોડા રહેતા હોય છે સૈન્યની

[08:05:33] જવાબદારીના અંતેની બધી વસ્તુ સંભાળી લેતા

[08:05:35] હોય છે વહીવટી તાલીમથી લઈને દરેક વસ્તુમાં

[08:05:37] હવે રઘુનાથ રાવનો ટેકો ખરો માધવરાવએ

[08:05:40] વિચાર્યું કે ભાઈ આ સામ્રાજ્યને મજબૂત

[08:05:42] બનાવવું હોય ને તો આપણે થોડોક વડીલોનો નો

[08:05:44] સપોર્ટ લઈ

[08:05:47] અને વડીલો જે છે એનો સપોર્ટ લેવા માટે એક

[08:05:50] સમૂહ બનાવવામાં આવ્યો જેને કહેવામાં

[08:05:52] આવ્યું 12 ભાઈ મંડળ

[08:05:57] આ બારભાઈ મંડળ જે છે કે જે એક સલાહકારી

[08:06:00] સંસ્થા બને છે

[08:06:04] એવું કહી શકાય કે આ બારભાઈ મંડળની અંદર

[08:06:08] નાના ફડણવીશ છે

[08:06:13] મહાદી સિંધે છે

[08:06:18] તુકોજીરાવ હોલ કર છે

[08:06:24] આવા મજબૂત બુદ્ધિજીવીઓનો વડીલોના અનુભવી

[08:06:28] લોકોનો એક આખો વર્ગ છે બારભાઈ મંડળની સલાહ

[08:06:31] વડીલો જે છે એની સલાહ પ્રમાણે ચાલીએ તો

[08:06:33] વાંધો નથી જ આવતો અને એ સલાહકારી પ્રોપર

[08:06:36] સલાહ આપે છે એના અનુભવના આધાર ઉપર તમને એક

[08:06:40] સલાહ આપી કે આપ બનાવો

[08:06:43] મરાઠા

[08:06:45] સંઘ

[08:06:46] કારણ કે મરાઠા શક્તિને જો ફરીથી મજબૂત

[08:06:49] બનાવી હોય તો એ છૂટી છવાઈ મરાઠા શક્તિને

[08:06:51] બધીની ભેગી કરવી પડશે જેમ કે પુનાની ગાદી

[08:06:55] ઉપર બિરાજમાન છે ભેસવા

[08:07:00] વડોદરા જે છે એની ગાદી ઉપર બિરાજમાન છે

[08:07:06] ગાયકવાડ

[08:07:09] નાગપુરની ગાદી ઉપર બિરાજમાન

[08:07:14] ભોસલે

[08:07:17] ઇન્દોરની ગાદી ઉપર બિરાજમાન છે

[08:07:22] હોલકર

[08:07:24] અને

[08:07:29] પુનાની અંદર પેસવા વડોદરામાં ગાયકવાડ

[08:07:31] નાગપુરમાં ભોસલે ઇન્દોરના હોલકર સાથે સાથે

[08:07:34] ગ્વાલિયર

[08:07:37] કે જેની અંદર બિરાજમાન છે સિંધિયા

[08:07:42] આ પાંચે પાંચ ખૂબ મજબૂત બની શકે એમ છે પણ

[08:07:45] ક્યારે ખબર છે તો કે આ પાંચ લાકડીઓ ભેગી

[08:07:48] થાય તો પાંચે પાંચ એને સંગઠિત કરો મજબૂતી

[08:07:52] ખૂબ વધશે તો એક સારો પ્રયત્ન થયો સંજોગો

[08:07:55] સાથે એવું બન્યું કે પેશવા માધવરાવનું

[08:07:57] બધાય માન રાખવાનું માધવરાવ બારભાઈ મંડળના

[08:08:00] વડીલોનું માન રાખશે અને બધા એકબીજાના સાત

[08:08:02] સહકારથી મરાઠા શક્તિને મજબૂત બનાવી રહ્યા

[08:08:05] છે. જબરજસ્ત પ્રતિસાદ મળતો હોય છે મરાઠા

[08:08:08] શક્તિની મજબૂતી એટલી ક્લાસિક રીતે બને છે

[08:08:11] કે જેની કદાચ કોઈ કલ્પના પણ નહી કરેલી હોય

[08:08:14] કે ભારત લેવલે પાણીપતના યુદ્ધ પછી ફરી

[08:08:17] પાછી આટલી મજબૂત મરાઠા શક્તિ બની શકે કારણ

[08:08:20] કે ઇતિહાસકારો તો એવું જ કહેતા હતા કે

[08:08:22] પાણીપતના યુદ્ધ પછી એ તો નથી જ નક્કી થતું

[08:08:25] કે હવે અખિલ ભારતીય સત્તા કોણ બનશે પણ એ

[08:08:29] ચોક્કસથી નક્કી હતું કે મરાઠા શક્તિ તો

[08:08:31] નહી જ હોય કારણ કે મરાઠાઓની હાલત એવી થઈ

[08:08:34] ગઈ હતી પણ ફરી પાછી મરાઠા શક્તિ ને મજબૂત

[08:08:36] બનાવવાનો પ્રયત્ન થાય છે પેસવા માધવરાવ જે

[08:08:39] છે કે જે નાની ઉંમરે ડીબી એટલે કે ક્ષયના

[08:08:42] રોગનો ભોગ બને એ પહેલા હૈદર અલીને બબે વખત

[08:08:45] હરાવી ચૂકેલા છે દક્ષિણ ભારતમાં મરાઠાઓનો

[08:08:47] ખૂબ સારો દબદબો બનાવીને બેઠા છે પણ એવું

[08:08:50] કહેવાય ને કે દોસ્ત ગાદી જે છે ને એ

[08:08:52] મગજમારી વાળી છે પેસવા માધવરાવ જે છે

[08:09:02] માધવરાવનું

[08:09:05] અવસાન થાય છે

[08:09:08] તો હવે નેક્સ્ટ પેશવા કોણ બનશે એના પછીના

[08:09:11] પેસવા કોણ બને તો અહીંયા પેશવા પદ માટે

[08:09:14] દાવો કરતા હોય છે રાઘોબા રઘુનાથરાવ કે

[08:09:18] મારે પેશવા બનવું છે વડીલો એટલે કે બારભાઈ

[08:09:22] મંડળ ના પાડે છે કે રાઘવબા નહી તો કોણ

[08:09:26] બનશે તો કે નારાયણરાવ

[08:09:30] જે માધવરાવના

[08:09:32] ભાઈ હતા નાના નાનાભાઈ હતા એને પેસવા

[08:09:34] બનાવવાનું નક્કી થયું રાઘવબાને આ વસ્તુ

[08:09:37] ગમતી નથી તો રાઘોબા ટૂંક જ સમયમાં લગભગ છ

[08:09:41] જ મહિનાની અંદર હત્યા કરાવી નાખતા હોય છે

[08:09:45] પેસવાની પેસવાની હત્યા થઈ એનો સીધો મતલબ

[08:09:48] હવે એવો છે કે હવે પેસવા પદ રાઘોબા માટે

[08:09:52] ક્લિયર છે એમને કોઈ જ હવે પ્રતિસ્પર્ધી

[08:09:55] નથી પણ બારભાઈ મંડળ પાસે નિર્ણય શક્તિ છે

[08:09:58] અને બારભાઈ મંડળે નિર્ણય લીધો કે પેસવા

[08:10:00] રાઘોબા તો આજેય નહી ને કાલેય નહી તો હવે

[08:10:03] પેસવા કોણ બનશે? તો નેક્સ્ટ પેસવા બનાવવા

[08:10:06] માટે એક વ્યવસ્થા કરવામાં આવી જેની અંદર

[08:10:09] ખાસ દોસ્તો એવું કહી શકાય કે હવે પેસવા

[08:10:12] કોણ બનશે તો કે નેક્સ્ટ પેસવા બનાવવાનું

[08:10:14] નક્કી કર્યું માધવરાવ બીજાને

[08:10:19] તમને સીધો પ્રશ્ન થાય સાહેબ આ માધવરાવ

[08:10:21] બીજા કોણ છે તો દોસ્તો માધવરાવ બીજા જે છે

[08:10:24] એમના વિશે એવું કહેવાય કે આ નારાયણરાવના

[08:10:27] બાળક એકદમ નાના પુત્ર હતા લગભગ દોઢ બે

[08:10:30] વર્ષ જેવી ઉંમર હશે એને પેસવા પદ ઉપર

[08:10:33] બિરાજમાન કરી

[08:10:36] અને વહીવટ જે છે

[08:10:39] એની જવાબદારી બારભાઈ મંડળે લીધેલી

[08:10:44] નાના ફડણવીશ જે છે એમના સંરક્ષક બનતા હોય

[08:10:46] છે કે ભાઈ હવે આ બાળકનું રક્ષણ કરવું

[08:10:48] જરૂરી છે રાઘોબા હવે આટા મુકશે ખરેખર એવું

[08:10:52] બને છે કે રાઘોબા પેસવામ પદ મેળવવા માટે

[08:10:58] સીધા પહોંચે છે અંગ્રેજો પાસે

[08:11:02] અંગ્રેજોની મદદ લેવા માટે ગયા

[08:11:06] અત્યાર સુધી એવી પરિસ્થિતિ કદાચ હતી કે

[08:11:08] અંગ્રેજોને મરાઠાઓની મદદની જરૂરિયાત પડે

[08:11:11] અંગ્રેજો મરાઠા શક્તિની સામે નજર નાખવાનો

[08:11:14] પણ વિચાર ન કરે પણ દોસ્ત કહેવાય છે ને કે

[08:11:17] ઘર ફૂટે ઘર જાય અહીંયા એ જ વસ્તુ બની રહી

[08:11:20] છે રાઘવભા જે છે કે જ્યારે એક વ્યવસ્થા

[08:11:23] તરફ અંગ્રેજો સાથે જઈ રહ્યા છે અંગ્રેજોને

[08:11:26] ઓફર કરે છે

[08:11:28] કે બેસીન

[08:11:31] સાલસેટ છે

[08:11:35] મુંબઈ પાસેના કેટલાક ટાપુઓ છે

[08:11:41] એ તમને મળશે તમારી સેનાને હું મારી

[08:11:45] સેનામાં સ્થાન આપીશ

[08:11:48] અને એનું વળતર પણ ચૂકવીશ એનો પગાર પણ હું

[08:11:51] ચૂકવીશ અહીંયા રાઘોબા સાથે અંગ્રેજો કરે

[08:11:54] છે સુરતની સંધિ

[08:11:58] અંગ્રેજો શું કરવાનું એના બદલામાં તો કે

[08:12:01] રાઘોબાને મદદ કરી અને પેશવા પદ સુધી

[08:12:04] પહોંચાડવાના

[08:12:05] રાઘોબા સાથેની એક સંધિ આમ જેમ રીતે

[08:12:08] બંગાળમાં દ્વિમુખી શાસન પદ્ધતિ ડેવલપ

[08:12:10] થયેલી એવું જ કાંઈક રાઘોબા કરવા ઈછી રહ્યા

[08:12:13] છે તો અહીંયા એવું કહી શકાય કે યુદ્ધની

[08:12:16] શરૂઆત થઈ

[08:12:19] એક બાજુ મરાઠા

[08:12:22] મરાઠાવતી સદાશિવરાવ ભાવ જતા હોય છે. સોરી

[08:12:26] મરાઠાવાથી જતા હોય છે તુકોજીરાવ હોલકર

[08:12:29] મહાદજી સિંદે તબદબાટી બોલાવવા તરફ જઈ

[08:12:32] રહ્યા છે. મહાદજી

[08:12:37] સિંદે

[08:12:40] તુકોજીરાવ હોલકર

[08:12:45] લડવા માટે જાય છે.

[08:12:48] સામે અંગ્રેજો ધબાટી બોલી

[08:12:53] પણ અંગ્રેજો જે છે એના પક્ષે રાઘોબા પણ છે

[08:12:58] પરિણામ દોસ્તો એવું આવે છે કે અહીંયા

[08:13:00] અંગ્રેજો અને રાઘોબાળો પક્ષ જે છે એની હાર

[08:13:04] થાય છે એક સંધિ કરવી પડતી હોય છે અને

[08:13:08] દોસ્તો અહીંયા અનેક સંધિઓ થાય છે તો અહીયા

[08:13:11] એક સંધિ પહેલા લખો

[08:13:15] પુરંદરની સંધિ

[08:13:18] એક સંધિ થઈ ગઈ

[08:13:21] સુરતની સંધિ

[08:13:24] બીજી લખો પુરંદરની સંધિ પણ પુરંદરની સંધિ

[08:13:27] જે છે ને એને બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા

[08:13:30] કંપનીના કોર્ટ ઓફ ડિરેક્ટર સ્પષ્ટ

[08:13:32] શબ્દોમાં ના પાડી કે અમને આ માન્ય નથી હવે

[08:13:35] કંપનીના માલિકો જ ના પાડી દીધી તો વોરન

[08:13:38] હેસ્ટિંગ જે સમય ગવર્નર જનરલ હતો એ તો

[08:13:40] ફરકુણ માણા ઇન્સ્ટન્ટ યુટરન મારશે કે હું

[08:13:43] તો આને કાગળનો ટુકડો જ સમજું છું તો આને

[08:13:46] વોરન હેસ્ટિંગ શું કહી દીધું? કાગળનો

[08:13:49] ટુકડો એટલે આ ભાઈ સાઈન કરવા પોતે બેઠો તો

[08:13:54] પેશવાને ખાસ સ્વીકાર પણ કરે છે કે અમને

[08:13:57] કાઈ વાંધો નથી આ પેશવા તરીકે અમે

[08:13:59] માધવરાવને સ્વીકારી છે મરાઠાએ મોટું મન

[08:14:02] રાખ્યું કે સાલસેટ જેવા પ્રદેશોને બધી

[08:14:04] વસ્તુ તમે રાખો રોકડા જોતા હોય તો લઈ જા

[08:14:05] બાકી અમારી ટેરટરીમાં પગ ન મુકતા હો તો કે

[08:14:09] ભલે સાહેબ સોરી શક્તિમાને એમ કરીને નીકળી

[08:14:11] ગયા નાના ફડણ વિશે હમજાવી ફોલાવીને જતા

[08:14:14] કરી દીધા પણ અંગ્રેજો છે દોસ્ત એનો ભરોસો

[08:14:18] ન હોય એ પાછો હુમલો કરે ખરેખર દોસ્ત એવું

[08:14:22] બને છે અંગ્રેજોએ હુમલો કર્યો આ પુલંદરની

[08:14:26] સંધિ કાગળનો ટુકડો થઈ ગઈ તૂટી ગઈ અને

[08:14:30] અંગ્રેજો જે છે કે જેણે ફરીથી આક્રમણ

[08:14:33] કર્યું

[08:14:35] અને આ ફરીથી આક્રમણ જે છે કે જે અંગ્રેજો

[08:14:39] કર્યું છે પશ્ચિમ ઘાટ ઉપર મરાઠાઓ ઉપર

[08:14:46] દોસ્ત મરાઠાઓ સાથે તમે લડવા જવું હોય અને

[08:14:50] પશ્ચિમ ઘાટમાં લડવા જિંદગીમાં ન જવાય શું

[08:14:54] કામ ખબર છે કારણ કે જેની જ્યાં સૌથી સારી

[08:14:57] માસ્ટરી હોય એની સામે તમે લડવા માટે જાવ

[08:15:02] તો શું હાલત શું થાય હું તમને જસ્ટ કક

[08:15:05] એક્ઝામ્પલ આપુંજીપીએસસી એક્ઝામ લે અને

[08:15:07] આપણને એમ કે કે ભાઈ જેની જે સબ્જેક્ટમાં

[08:15:10] માસ્ટરી હોય એને એ જ સબ્જેક્ટનું પેપર

[08:15:12] આપવાનું તો હું તો ઇતિહાસ જ સબ્જેક્ટ કરું

[08:15:14] કે નહી કે ભાઈ ભાઈ આપણે ઇતિહાસમાં ફૂલ

[08:15:16] માસ્ટરી છે આપણે ઇતિહાસનું 200 માર્કનું

[08:15:19] પેપર આવે તો ભાઈ નાખી દેતા સારામાં સારા

[08:15:21] માર્ક્સ કવર થઈ જાય મેરીટ તો કવર અપ

[08:15:23] આરામથી થઈ જશે. તો આ એ જ વસ્તુ છે

[08:15:26] ભાવદૂતને વેદે કીધું. અંગ્રેજો જે છે એણે

[08:15:30] પશ્ચિમ ઘાટ ઉપર આક્રમણ કર્યું મરાઠાઓની

[08:15:33] જ્યાં ગેરિલા વેરફેર પદ્ધતિની ખૂબ માસ્ટરી

[08:15:35] પહાડી વિસ્તારમાં ખાટ ખાટ ખાટ કરતા

[08:15:37] ક્યાંથી તીર આવે એમાં ગોરખંપ એમની પાસે

[08:15:40] પહેલા પિંડારીઓની ટીમ જે છે એનો લાભ લે

[08:15:43] બધી બાજુથી અંગ્રેજો મળ્યા અંગ્રેજોના

[08:15:46] છોતરા પાડી દીધા એટલી ખરાબ રીતે અહીંયા

[08:15:50] અંગ્રેજો હારે છે કે અંગ્રેજોને એવું લાગે

[08:15:52] છે ખારું ભરાઈ ગયા ભાઈ આ હળકતું હાથમાં

[08:15:54] લેવાઈ ગયું આ ધંધો કરવા જેવો નથી

[08:15:59] તો હવે શું કરવું? તો કે આ પરિસ્થિતિમાં

[08:16:03] બેસ્ટ ઓપ્શન એ છે કે સંધિ કરો અંગ્રેજોએ

[08:16:09] વડગાવની સંધિ કરી એટલે આ સાહેબ કેટલીક

[08:16:13] સંધિઓ કરવાની તો કે એ જ વાત છે અહિયા ચાર

[08:16:15] સંધિ થાય છે એક સુરતની સંધિ થઈ એક

[08:16:18] પુરંદરની સંધિ થઈ બેય ટુટી સુરતની સંધિને

[08:16:22] વોરન હેસ્ટિંગસના જે ખાસ કહી શકાય કે

[08:16:25] ગવર્નર જનરલની જે પરિષદના જે મેમ્બર્સ હતા

[08:16:28] એમણે અમાન્ય રાખી કારણ કે ગવર્નર જનરલ

[08:16:32] કરતાં એના પરિષદના સભ્યો પણ મહત્વના હતા

[08:16:34] કારણ કે ગવર્નર જનરલના મહત્વના નિર્ણય ઉપર

[08:16:36] એ જવાબદાર બનતા હોય છે તો સુરતની સંધિ

[08:16:38] અમાન્ય થઈ વળી પાછી પુરંદરની સંધિ જે છે એ

[08:16:42] કંપનીના માલિકો અમાન્ય કરી દીધી તો વોરન

[08:16:44] હેસ્ટિંગને એમ થયું કે હું કેમ બાકી રહી

[08:16:46] જાવ આ તો બોમ્બે વાળાએ કરી છે વડગાવની

[08:16:48] સંધિ હું ગવર્નર જનરલ છું બોમ્બે

[08:16:50] પ્રેસિડેન્સી મારી અંડરમાં આવે મને પૂછ્યા

[08:16:52] વગર સંધિ ન થાય તો વોરન હેસ્ટિંગ અમાન્ય

[08:16:55] કરી દીધી પાછી ધબધબાટી બોલી પણ આ વખતે

[08:16:58] મરાઠાઓ એવો ઘા માર્યો કે 20 વર્ષ ઊભો નહી

[08:17:01] થાય આ ગોબો યસ અહીંયા છેલ્લે એવું કહી

[08:17:05] શકાય કે સાલબાઈની સંધિથી આ યુદ્ધ પૂરું

[08:17:08] થાય છે ને જેની અંદર વોરન હેસ્ટિંગની સામે

[08:17:11] મહાદજી સિંદે બેસતા હોય છે કે ભાઈ માપે

[08:17:14] રહેજો હવે કોઈ જ ખેલ નહીં અને અહીંયા યાદ

[08:17:18] રાખો કે આ યુદ્ધ પછી મરાઠાઓ જે છે એની

[08:17:23] મજબૂતી એમનામ રહેશે આગામી તમે 20 વર્ષ

[08:17:26] સુધી અંગ્રેજો અંગ્રેજોની બુદ્ધિ જોવ બે

[08:17:29] વખત ત્રણ વખત ઘા કરીને એટલો કે તો ચેક કરી

[08:17:31] લીધું કે આપણા એકલાથી આને હરાવી શકાય એમ

[08:17:33] નથી તો આની મદદ લઈ ને આપણે જે પ્રદેશો

[08:17:37] જીતવા છે ને એ પ્રદેશો પહેલા જીતી લયો

[08:17:40] હોશિયાર પ્રજા છે દોસ્ત આ ભૂરિયાઓ એમનેમ

[08:17:42] નથી આગળ વધ્યા એ આ જ શક્તિનો મદદ લેશે એનો

[08:17:45] ઉપયોગ કરશે અને પોતાના વ્યક્તિગત

[08:17:48] સ્વાર્થમાં એમનો લાભ લેશે તો એવું કહી

[08:17:52] શકાય કે પહેલું યુદ્ધ જે છે કે જેમાં

[08:17:53] મરાઠાઓનું પલડું ચોક્કસથી ભારે કહી શકાય

[08:17:56] અને અંતિમ સાલબાઈની સંધિ તમારે યાદ રાખવી

[08:17:58] પડશે. ચાલો તો અહીંયા આ યુદ્ધ પૂરું થાય

[08:18:01] છે. પછી દોસ્ત બીજા યુદ્ધ તરફ આગળ વધીએ.

[08:18:05] બીજા યુદ્ધ તરફ આગળ જવા જઈએ તો માહોલ

[08:18:07] પહેલા સમજાવી દો એકદમ શોર્ટ એન્ડ સ્વીટમાં

[08:18:10] મસ્ત રીતે આ માહોલ સમજો દોસ્તો એવું કહી

[08:18:12] શકાય કે મરાઠાઓ જે છે એની મજબૂતી જે છે એક

[08:18:15] સારી રહી એમાં કોઈ શંકાને સ્થાન નથી પણ એક

[08:18:18] સમય આવ્યો

[08:18:21] કે મરાઠા

[08:18:24] પેશવા

[08:18:26] એટલે કે માધવરાવ બીજા જે છે

[08:18:31] એનું થઈ જતું હોય છે અવસાન

[08:18:35] એના પછી દોસ્તો પેશવા બનતા હોય છે

[08:18:40] બાજીરાવ બીજા તેરા નામ બાજીરાવ હોને છે તો

[08:18:43] તું બાજીરાવ નહી હો શકતા એવું જ કંઈક છે આ

[08:18:46] વ્યક્તિ સક્ષમ નથી

[08:18:50] કેમ સક્ષમ નથી એવું કયો છો તો કે સાહેબ એ

[08:18:53] અયોગ્યતા જે છે

[08:18:56] એ ઢંકાયેલી રહે છે ઢકાયેલી એટલા માટે છે

[08:19:00] કારણ કે એમના પક્ષે બેઠા છે નાના ફડણવીશ

[08:19:03] બારભાઈ મંડળે આ નાના ફડણવીશ જ્યાં સુધી

[08:19:07] જીવિત હશે ત્યાં સુધી કોઈ જ વાંધો નથી આ જ

[08:19:10] સમયગાળા દરમિયાન મહાદજી સિંદેએ મગજ

[08:19:12] હલાવ્યો એને દિલ્હી ઉપર લગભગ 12ક વર્ષ

[08:19:14] અંકુશ રાખ્યો દિલ્હીની અંદર મુગલ બાદશાહ

[08:19:17] નો બેહે મહાદજી બેહે જબરજસ્ત માહોલ હતો

[08:19:20] યાર ઓકે એક બાજુ નાના ફડણવીશ જે છે એ

[08:19:23] જ્યાં સુધી જીવિત છે ત્યાં સુધી આ પેસવા

[08:19:25] બાજીરાવ બીજા જે છે એને કોઈ વાંધો નથી

[08:19:27] તમને પ્રશ્ન થાય સાહેબ આ કોણ છે હે

[08:19:29] માધવરાવ બીજાના પુત્ર છે તો કે ના પહેલા

[08:19:32] રાઘવબા રઘુનાથરાવના પુત્ર હતા ઓકે રાઘવબા

[08:19:35] રઘુનાથરાવના પુત્ર હતા જેને કહી શકાય

[08:19:38] બાજીરાવ બીજા જે વ્યક્તિ

[08:19:42] એની સમક્ષ ઓફર આવે છે કે સહાયકારી યોજના

[08:19:44] વેલેસલી બજારમાં લઈને આવ્યો તો સ્પષ્ટ

[08:19:47] શબ્દોમાં નાના નાના પડે કે જો ભાઈ

[08:19:49] ભૂરિયાઓની કોઈ સ્કીમનો લાભ નથી લેવાન થતો

[08:19:51] ફસાઈ જાવો છોકરાઓ તો કે ભલે વડીલ તમે કયો

[08:19:54] એમ પણ વડીલ જીવે ત્યાં સુધી વાંધો ન તો

[08:19:56] વડીલ જેવા મૃત્યુપાયમાં મોટા ભાગના બાર

[08:19:59] ભાઈ મંડળના વડીલો મૃત્યુ પાઈમાં છેલ્લા

[08:20:01] નાના ફડણવીશ પણ મૃત્યુ પામે અને પછી

[08:20:04] દોસ્તો એવું બને કે આ મરાઠા સંઘ

[08:20:09] એ જોખમમાં આવી ગયો કેમ સાહેબ મરાઠા સંઘ

[08:20:13] જોખમમાં આવે તો કે એનું કારણ છે કે એક

[08:20:16] બાજુ ભેસવા

[08:20:19] એક બાજુ સિંધિયા

[08:20:22] સિંધિયાની મજબૂતી જે છે એ ધીરે ધીરે વધતી

[08:20:25] જાય છે ભોસલે છે

[08:20:29] ગાયકવાળ છે

[08:20:34] અને હોલકર પણ છે

[08:20:39] આ હોલકર પણ ખૂબ સક્ષમ થઈ રહ્યા છે

[08:20:43] હોલકર છે ગાયકવાડ છે સિંધિયા છે ભોસલે છે

[08:20:46] પૂરમ પેસવા છે આ બધાય પોતપોતાનું વર્ચસ્વ

[08:20:49] લઈને બેઠા છે પણ લગભગ બધા જુવાનીયા બેઠા

[08:20:52] છે હોલકરની અંદર જસવંતરાવ હોલકરનો ખૂબ

[08:20:54] સારો દબદબો છે સિંધિયાની અંદર પણ ખાસ સારો

[08:20:57] એવો દબદબો છે તો એટલીસ્ટ એવું કહી શકાય

[08:21:00] જસવંતરાવ હોલકરનો સારો દબદબો છે સિંધિયા

[08:21:04] જે છે એમનો પણ સારો દબદબો છે પેસવા નબળા

[08:21:06] પડી રહ્યા છે એમાં પેસવા થોડાક

[08:21:09] કોન્ફિડન્સથી ઓવર કોન્ફિડન્સમાં કન્વર્ટ એ

[08:21:11] થાય છે કે હોલકરના ભાઈએ કોઈ ગુનો કર્યો

[08:21:14] અને પેસવા સીધી એને મૃત્યુદંડની સજા આપી

[08:21:16] દીધી પેશવા એના ભાઈની હત્યા કરાવી નાખી

[08:21:18] આનાથી હોલકર જે છે

[08:21:23] એ ઉસ્કેરાટમાં હુમલો કરશે

[08:21:28] પેશવા ઉપર પેશવા પોતાનો જીવ બચાવવા માટે

[08:21:33] અહીયા બીજા મરાઠા ભાઈઓ પાસે જઈ શકતા હતા

[08:21:36] પણ પેશવા બુદ્ધિનું પ્રદર્શન કર્યું એ

[08:21:39] બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીમાં ગયા

[08:21:42] બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીમાં અંગ્રેજોને યા

[08:21:45] આશરો લેવા ગયા અંગ્રેજોને આ ગમે કે ન ગમે

[08:21:48] એલા બહુ ગમે આ ભોરીયાવને અંગ્રેજો આશરો

[08:21:52] લેવા માટે ગયા પોતાનો જીવ બચાવવા માટે

[08:21:54] પેસવા અંગ્રેજોને કીધું કે મારે મારું

[08:21:56] પુના પાછું જોઈ છે અંગ્રેજો કે અપાવીને

[08:22:00] સાહેબ એમાં હું એક કાગળીયો હે સાઈન કરી

[08:22:02] દયો કયો કાગળીયો તો કે સાહેબ સહાયકારી

[08:22:05] યોજના

[08:22:07] કે ભલે પેશવાએ સહાયકારીનો કરી લીધો

[08:22:11] સ્વીકાર

[08:22:13] પેશવાને અંગ્રેજો મદદ કરીને એને પુન પાછો

[08:22:15] અભાવરાવશે પણ દોસ્ત અહીયા ઉપાધિ એ થઈ કે આ

[08:22:19] મરાઠા સંઘ કેજે ને વડીલો સાચવી હાંચવીને

[08:22:22] બેઠા તા આ પાંચ લાકડીઓ છૂટી પડી ગઈ મરાઠા

[08:22:25] સંઘ તૂટી ગયો. દોસ્તો આ મરાઠા સંઘ તૂટે

[08:22:28] એનો સીધો મતલબ એવો થાય કે મરાઠા શક્તિ

[08:22:31] નબળી પડશે. દોસ્તો સીધું આનું અસરે આવીને

[08:22:35] ઊભી રહેશે કે હોલકર જે છે એની સામે

[08:22:38] અંગ્રેજો યુદ્ધ કરવાનો પ્રયત્ન કરશે.

[08:22:40] ગાયકવાડને નમાવવાનો પ્રયત્ન કરશે ગાયકવાડ

[08:22:43] તો સામે ચાલીને કહે છે કે ઓકે મને કોઈ

[08:22:44] પ્રોબ્લેમ નથી હું સહાયકારી સ્વીકારું

[08:22:48] છું. ભોસલે અને સિંધિયા માનવા તૈયાર ન હતા

[08:22:51] તો ભોસલે અને સિંધિયા જે છે આ બંને સાથે

[08:22:54] પણ અંગ્રેજો યુદ્ધ કરશે અને એવું કહેવાય

[08:22:57] કે ભોસલે અને સિંધિયા આ બંને જે છે કે

[08:23:01] જેની અંગ્રેજો સાથેના યુદ્ધમાં હાર થઈ અને

[08:23:04] એક સંધિ કહી શકાય જેનું નામ છે દેવગામની

[08:23:07] સંધિ

[08:23:08] અને દેવગામની સંધિના ભાગરૂપે આ બંનેએ

[08:23:12] સહાયકારીનો સ્વીકાર કર્યો ઓકે દેવગામની

[08:23:15] સંધિથી સહાયકારી યોજના સિંધિયા અને ભોસલે

[08:23:17] સ્વીકારી લીધી પેસવાએ અગાઉ સ્વીકારી

[08:23:20] લીધેલી હવે કોણ બાકી રહ્યું તો કે સાહેબ

[08:23:23] હોલકર સૌથી મજબૂત હતા પણ હોલકર જે છે એને

[08:23:26] ટાર્ગેટ બનાવ્યો હું દિલ્હી જીતી લઉ

[08:23:28] દિલ્હી ઉપર બેસીી જાવ દોસ્ત સમય વયો ગયો

[08:23:31] છે આ સમયે અંગ્રેજોએ કહી શકાય કે

[08:23:33] રાજસ્થાનમાં જ હોલકરની સામે સેના મૂકી

[08:23:35] દીધી હોલકર જે છે એની પણ હાર થાય છે અને

[08:23:41] હોલકર હારતાની સાથે રાજપુર ઘાટની સંધિ થાય

[08:23:44] એમાં હોલકર પણ સહાયકારી યોજના સ્વીકારશે

[08:23:47] તો ઓલમોસ્ટ એવું કહી શકાય કે એક પછી એક એક

[08:23:50] પછી એક એક પછી એક યુદ્ધોમાં મરાઠાઓ જે છે

[08:23:52] એ નબડા પડ્યા મરાઠા શક્તિમાં લગભગ બધે

[08:23:56] હોલસેલમાં સહાયકારી યોજના આવી ગઈ પછી ભાન

[08:24:00] થઈ કે હારી લાકડીઓ ટૂટી હવે હેરાન થયા

[08:24:03] સહાયકારી યોજનાના નિયમોમાં ફસાણા હવે

[08:24:06] આમાંથી બહાર નીકળવું છે પણ દોસ્ત બહાર

[08:24:08] નીકળવા માટે શું થઈ શકે તો કે એક રસ્તો છે

[08:24:11] એક રસ્તો એ છે

[08:24:14] કે ફરીથી

[08:24:18] મરાઠા સંઘ બનાવી શકીએ

[08:24:21] શક્ય છે તો કે હા ફરીથી મરાઠા સંઘ બનાવી

[08:24:24] શકીએ પણ દોસ્તો સહાયકારીના નિયમો પ્રમાણે

[08:24:27] તમે કોઈપણ પ્રકારના સંધિ કરારો અંગ્રેજોની

[08:24:30] પરમિશન વગર કરી શકતા નથી અહીંયા મરાઠાઓ

[08:24:33] ફરીથી સંઘ બનાવે છે ફરીથી પાંચે પાંચ જે

[08:24:36] છે એમાંથી ચાર એકત્રિત થશે પેશવા ભોસલે

[08:24:40] હોલકર અને સિંધિયા ગાયકવાડ નથી એ પક્ષે

[08:24:43] જોડાતા પણ એટલીસ્ટ એવું કહી શકાય કે ફરીથી

[08:24:46] થી મરાઠા સંઘ બનાવવાનો પ્રયત્ન થયો અને

[08:24:49] દોસ્તો આ જે મરાઠા સંઘ બની રહ્યો છે એ સંઘ

[08:24:52] બને આ વસ્તુ અંગ્રેજોને ગમશે નહીં

[08:24:56] અંગ્રેજો દબાણ મુકશે

[08:25:00] પેસવા ઉપર કે સાહેબ સિગ્નેચર કરી હો તમે

[08:25:03] સાઈન કરી છે એમાં એવું સ્પષ્ટ લખ્યું છે

[08:25:06] કે અમારી પરમિશન વગર આપ કોઈપણ પ્રકારની

[08:25:09] સંધિ કરારો કે કરી શકતા નથી અને આપ જે

[08:25:12] સંગઠિત થઈ રહ્યા છો વી ડોન્ટ લાઈક ધીસ

[08:25:16] એટલે તમે આ મરાઠા સંઘ તોડો

[08:25:20] અંગ્રેજોએ પેસવા ઉપર દબાણ લાવી ને આ મરાઠા

[08:25:23] સંઘ તોડાવ્યો પેસવાનો બાટલો ફાટી ગયો હ

[08:25:27] બાજીરાવ બીજા ઉસ્કેરાઈ ગયા હવે ઓરીજનલ

[08:25:30] બાજીરાવ થાય છે એન્ટર હો ભાઈ પણ દોસ્ત

[08:25:33] ફરીથી કહું છું તેરા નામ બાજીરાવ હોને છે

[08:25:36] તો પહેલે વાલા બાજીરાવ તો નહી જ બન શકતા

[08:25:39] દોસ્તો આ બાજીરાવ બીજા જે છે એને ઉતાવળ

[08:25:42] પાછી કરી જો દોસ્ત અહીયા તમારા બધાને

[08:25:44] મનોમન અંદરો અંદરના સંબંધો સારા થઈ ગયા

[08:25:46] હતા તો કે હા તો ભાઈ ભેગા મળીને લડોને યાર

[08:25:49] ધબધબાટી બોલાવોને એકવાર ભૂરિયાઓને ખબર પડે

[08:25:52] કે શું છે આ મરાઠા પણ દોસ્ત આ પેસવા

[08:25:55] ઉતાવળમાં ફરીથી

[08:25:58] બોમ્બે પ્રેસિડેન્સી

[08:26:00] કે જેની ઉપર હુમલો કરી દે છે પેસવાનું આ

[08:26:04] ઉતાવળું પગલું છે એકલા આક્રમણ કરવા વયા

[08:26:06] ગયા ભાઈ જે થઈ શકતું હતું બધા ભેગા મળીને

[08:26:09] લડવા જઈ શકતા હતા પણ પેસવા ઉતાવડું પગલું

[08:26:12] રહેશે ને આનું સીધું વિદ્યાર્થી મિત્રો

[08:26:14] પરિણામ એ આવશે કે આની અંદર પેશવા બાજીરાવ

[08:26:17] બીજા કે જેની હાર થાય છે દોસ્તો આનો એક

[08:26:20] મતલબ એવો થયો કે મરાઠાઓ જે છે કે આ

[08:26:22] યુદ્ધની અંદર હારશે આનું સીધું પરિણામ

[08:26:25] એવું જોવા મળશે કે આ સહાયકારી યોજનાના

[08:26:28] ભાગરૂપે હવે અંગ્રેજો મરાઠા પેશવા બાજીરાવ

[08:26:31] બીજા જે છે કે જેનું પેશવા પદ જે છે

[08:26:36] એ જ નાબૂદ કરી દેશે

[08:26:39] દોસ્તો પેશવા પદ નાબૂદ કરે છે સાથે સાથે એ

[08:26:41] પણ યાદ રાખો અહિયાં પેશવાશાહીનો અંત આવતો

[08:26:44] હોય

[08:26:45] એક પછી એક એક પછી એક બધા મરાઠાઓને

[08:26:47] અંગ્રેજો હરાવશે એનો મતલબ એવો થયો કે

[08:26:50] અહીંયા કંપની જે છે

[08:26:56] એ 1818 ની અંદર શું બની જતી હોય છે

[08:26:59] સર્વોપરી

[08:27:02] સર્વોપરી એટલે કે સૌથી શક્તિશાળી સત્તા

[08:27:04] બની ગઈ છે દોસ્તો કંપની સર્વોપરી પણ બને

[08:27:07] છે અને સાથે સાથે એ પણ યાદ રાખી શકાય કે આ

[08:27:10] સમયે ગવર્નર જનરલ જે હતો

[08:27:16] કે જેનું નામ હતું હેસ્ટિંગસ આના પણ

[08:27:20] કેટલાક પ્રશ્નો પૂછાય કે ભાઈ ગવર્નર જનરલ

[08:27:23] હેસ્ટિંગસનું એક મોટું કામ એ છે કે ગોરખા

[08:27:27] સેના

[08:27:31] જેને બ્રિટિશ સેનામાં ભરતી કરી છે

[08:27:36] જે ભવિષ્યમાં અંગ્રેજોને મદદરૂપ થશે 1857

[08:27:39] ના સંગ્રામમાં એ સિવાય દોસ્તો એવું કહી

[08:27:42] શકાય કે પિંડારી

[08:27:47] એને પણ શું કરે છે અંકુશમાં લે છે આ

[08:27:50] શિવાજી મહારાજ એક સિસ્ટમ બનાવીને ગયા હતા

[08:27:52] કે ઔરંગઝેબના જેટલા વિરોધી રાજ્યના સૈનિકો

[08:27:55] હોય એને ખાસ એક સેનાની અંદર પરિવર્તિત

[08:27:57] કરીને ભવિષ્યમાં યુદ્ધ થાય ત્યારે બેકઅપ

[08:27:59] સપોર્ટમાં રાખતા પિંડહારી રાજ્યમાં તોફાનો

[08:28:02] લૂંટફાટ આતે શિવાજી મહારાજે તમને ખ્યાલ છે

[08:28:04] ને કે 1664 અને 1670 માં જ્યારે સુરત ઉપર

[08:28:08] આક્રમણ કરેલું ત્યારે એ લૂંટફાટમાં વિશેષ

[08:28:10] ફાળો આ પિંડહારીઓનો છે એની લૂટફાટમાં

[08:28:12] માસ્ટરી હતી જે મધ્ય ભારત અને રાજસ્થાનમાં

[08:28:14] મોટા પ્રમાણમાં હતા અને દોસ્તો આ બિનધારીઓ

[08:28:17] જે છે એને અંકુશમાં કોણ લેશે તો કે ગવર્નર

[08:28:19] જનરલ હેસ્ટિંગ્સ પણ ધ્યાન રાખો આ વોરન

[08:28:22] હેસ્ટિંગ્સ નથી ઓપ્શનમાં બે ઈનામ આપ્યા

[08:28:24] હશે તમારે ધ્યાન રાખવું પડશે બાય ફર્ગેટ

[08:28:26] કરવું પડશે. તો આઈ હોપ કે આ ત્રીજું એકલો

[08:28:29] મરાઠા યુદ્ધ પણ જે છે તમને વિદ્યાર્થી

[08:28:31] મિત્રોને પ્રોપરલી મગજમાં ઉતરવું હશે. હજી

[08:28:34] દોસ્તો આ જર્ની જે છે ખૂબ સારી રીતે આપણે

[08:28:36] આગળ વધારવાની છે. મસ્ત રીતે આપના રિવ્યુ

[08:28:40] આપતા રહેજો. ચાલો દોસ્તો હવે આપણે

[08:28:42] જીપીએસસી ની અંદર ખૂબ મહત્વનો ટોપિક અને

[08:28:44] રેગ્યુલર બેઝ ઉપર જેમાંથી પ્રશ્ન પૂછાતા

[08:28:46] હોય છે એ ટોપિક એટલે દોસ્તો સમાજ સુધારણા

[08:28:48] દોસ્તો હવે વાત કરવી છે સમાજ સુધારણાની કે

[08:28:50] ભાઈ ભારતમાં 19મી સદી જે છે જેની અંદર

[08:28:52] સમાજ સુધારણા થયા દોસ્તો સમાજ સુધારકોની

[08:28:54] જયારે ખાસ આપણે વાત કરીએ તો પહેલી શરૂઆત

[08:28:57] ખાસ કરીએ છીએ એક વ્યક્તિથી કે જેનું નામ

[08:28:59] છે દોસ્તો રાજા રામમોહન રાય જી હા દોસ્તો

[08:29:02] રાજા રામમોહન રાયથી આપણી શરૂઆત થશે અને

[08:29:04] રાજા રામમોહન રાયથી જયારે આપણે શરૂઆત કરીએ

[08:29:07] તો યાદ રાખો કે હુગલી

[08:29:11] હુગલીની અંદર આવેલું છે રાધાનગર

[08:29:14] કે જ્યાં એમનો જન્મ થયેલો હતો એવું કહી

[08:29:17] શકાય કે આપણા રવીન્દ્રનાથ ટાગોર

[08:29:21] રવીન્દ્રનાથ ટાગોર જે છે કે જેમણે રાજા

[08:29:25] રામમોહનરાયને એક બિરુધ આપેલું છે કે ભાઈ

[08:29:29] ભારતીય

[08:29:31] પુનઃજાગરણ

[08:29:35] ના જનક ખાસ યાદ રાખજો દોસ્તો આ બિરુદ્ધ

[08:29:38] મહત્વનું છે એક્ઝામની અંદર પૂછી શકે રાજા

[08:29:40] રામમોહન રાયના નામની અંદર પણ બિરુધ જોવા

[08:29:42] મળે છે બે એક રાજાનું બિરુધ છે જે કહી

[08:29:46] શકાય મુઘલ બાદશાહ

[08:29:49] અકબર

[08:29:51] અકબર બીજા દ્વારા આપવામાં આવેલું છે અને

[08:29:54] બીજું એક બિરુધ છે રોય કે જે એમને

[08:29:57] અંગ્રેજો દ્વારા આપવામાં આવેલું છે આ

[08:30:00] બિરુધની અંદર ખાસ ઘણા બધા સરકારી

[08:30:02] પુસ્તકોમાં પ્લસ માઇનસ જોવા મળતું હોય છે

[08:30:04] ઓકે કોઈ જગ્યાએ બાદશાહનો પણ ઉલ્લેખ છે કોઈ

[08:30:06] જગ્યાએ અકબર બીજાનો પણ ઉલ્લેખ છે એઝ યોર

[08:30:09] ચોઈસ પણ એટલું ચોક્કસ છે કે ઇશક એમના બે

[08:30:11] બિરુદ્ધો છે એક છે રાજાનું બીજું છે

[08:30:13] રોહિનું એ જ પ્રમાણે રવીન્દ્રનાથ ટાગોરનું

[08:30:15] પણ બિરુદ્ધ આપણે યાદ રાખીયું કે

[08:30:17] રવીન્દ્રનાથ ટાગોર એમને કીધા છે ભારતમાં

[08:30:18] પુનઃજાગરણના જનક વિશેષ રીતે એવું કહી શકાય

[08:30:22] કે એમનો ઉદ્દેશ્ય બનતો હોય છે કે ભાઈ

[08:30:23] ભારતમાંથી કોઈપણ સંજોગોમાં સતી પ્રથા જે

[08:30:27] છે એને નાબૂદ કરવી છે એની પાછળ જવાબદાર

[08:30:30] ઘટના જે છે ને એમના પરિવારમાં બનેલી છે

[08:30:33] કારણ કે એમના મોટા ભાઈ જે છે

[08:30:37] કે જેમનું નામ હતું જગમોહન

[08:30:39] એ જગમોહનનું દોસ્તો શું થતું હોય છે તો કે

[08:30:42] અવસાન થાય છે અને એમના ભાભી જે છે એને

[08:30:47] ફરજયાત સતી થવું પડતું હોય છે

[08:30:51] એટલે એમણે જુમેશ ચલાવી છે કે કોઈપણ

[08:30:54] સંજોગોમાં ભારતમાં જે સતીવાળી જે પ્રથા જે

[08:30:56] છે એને બંધ કરાવી છે અને ચોક્કસથી એવું

[08:30:59] કહી શકાય કે આ સતી પ્રથા બંધ પણ થશે અને એ

[08:31:02] સતી પ્રથા નાબૂદ કરવા માટે 1829 ની અંદર

[08:31:07] વિલિયમ બેન્ટીક

[08:31:10] કે જે 4 ડિસેમ્બર 1829 ના

[08:31:15] વિલિયમ બેન્ટીક કે જે 4 ડિસેમ્બર 1829 ના

[08:31:15] રોજ એક કાયદો પણ બનાવે છે પણ દોસ્તો એ

[08:31:20] કાયદા સુધી પહોંચીએ એ પહેલા કેટલીક

[08:31:22] સંસ્થાઓની પણ સ્થાપના કરેલી છે રાજા

[08:31:24] રામમોહન રાય એ સંસ્થાઓમાં વિશેષ રીતે યાદ

[08:31:28] રાખી શકાય

[08:31:30] એક તો વેદાંત કોલેજ છે

[08:31:35] બીજું ખાસ હિન્દુ કોલેજ જે છે એની પણ

[08:31:40] સ્થાપના કરેલી છે. સાથે સાથે એ પણ કહી

[08:31:43] શકાય કે આત્મીય સભા

[08:31:47] એની પણ રાજા રામમોહન રાય સ્થાપના કરેલી

[08:31:49] છે. 181415 માં કહેવાય છે. અને સાથે સાથે

[08:31:53] 1828 ની અંદર એમણે જે સ્થાપના કરેલી જેનું

[08:31:57] નામ છે દોસ્તો બ્રહ્મો સમાજ કારણ કે રાજા

[08:32:00] રામમોહનરાય સૌથી વધારે કોઈ સંસ્થાથી

[08:32:03] પ્રખ્યાત થશે તો સંસ્થા કઈ થશે બ્રહ્મો

[08:32:06] સમાજ તો આ બધી ફેક્ચુઅલ ડીટેલ જે છે

[08:32:08] ચોક્કસથી યાદ રાખજો સીધા રોકડા માર્ક્સ

[08:32:11] મળતા હોય છે રાજા રામમોહનરાયના વિચારોની

[08:32:14] દ્રષ્ટિએ યાદ રાખીએ

[08:32:16] તો વિચારો એમના વિશેષ રીતે એવા કહી શકાય

[08:32:19] કે એકેશ્વરવાદી

[08:32:23] સાથે સાથે આ વ્યક્તિ

[08:32:26] મૂર્તિ પૂજા જે છે એનો પણ શું કરે છે તો

[08:32:30] કે વિરોધ કરે છે

[08:32:33] વેદાંત છે

[08:32:36] ઉપનિષદો જેને કહીએ

[08:32:39] એનો એને વિશેષ અભ્યાસ કરેલો છે એવું કહી

[08:32:42] શકાય કે અનેક ભાષાઓના જાણકાર છે

[08:32:47] જેમ કે વાત કરું તો બંગાળના છે એટલે

[08:32:50] બંગાળી તો જાણે છે એ સિવાય ફારસી છે

[08:32:55] ઉર્દુ છે

[08:32:57] હિબ્રુ છે

[08:33:00] લેટિન છે

[08:33:02] અંગ્રેજી છે

[08:33:05] ફ્રેન્ચ લેંગ્વેજ છે આવી અનેક લેંગ્વેજ જે

[08:33:09] છે કે જે એમણે પોતે આત્મસાત કરેલી હતી

[08:33:12] પોતે ભણેલા હતા સાથે દોસ્તો યાદ રાખો કે

[08:33:14] આજે રાજા રામમોહન રાય જે છે એમના બે

[08:33:18] સમાચાર પત્રો અથવા તો સામાયિકો સૌથી વધારે

[08:33:20] પ્રખ્યાત બનતા હોય છે એક છે મિરાત

[08:33:25] ઉલ અખબાર

[08:33:28] કે જેમણે શરૂ કરેલું હતું દોસ્તો ફારસી

[08:33:30] ભાષાની અંદર અને બીજું છે સંવાદ

[08:33:36] કોમુદી

[08:33:38] કે જે એમણે શરૂ કરેલું હતું બંગાળી

[08:33:40] ભાષામાં દોસ્તો આટલી ડીટેલ ફાસ્ટ એન્ડ

[08:33:43] ફોરવર્ડમાં તૈયાર કરવાથી આપણું રિવિઝન ખૂબ

[08:33:46] સારી રીતે થઈ જતું હોય છે એમાં કોઈ જ

[08:33:48] શંકાને સ્થાન નથી રાજા રામમોહન સ્ટોરીઓ

[08:33:50] ઘણી બધી છે પણ ખાસ આપણી પાસે ટૂંક સમયની

[08:33:53] અંદર જ્યારે બધું કન્ટેન્ટ મેળવવું છે તો

[08:33:55] આટલી ડીટેલ અત્યારે ફાસ્ટ એન્ડ ફોરડમાં આપ

[08:33:56] તૈયાર કરી લો સાથે દોસ્તો એ પણ યાદ રાખો

[08:33:59] કે એક સમય એવો આવે છે કે 1833

[08:34:02] 1833 માં એમને જવાનું થતું હોય છે

[08:34:07] ઇંગ્લેન્ડ

[08:34:09] અને ઇંગ્લેન્ડ જે છે કે જેની અંદર

[08:34:11] બ્રિસ્ટોલ શહેર હતું

[08:34:15] આ બ્રિસ્ટોલ શહેરની અંદર એમનું અવસાન થતું

[08:34:18] હોય છે ટૂંકમાં માં એમની એક ઝુંબેસ હતી કે

[08:34:22] કોઈપણ સંજોગોમાં

[08:34:23] મહિલાઓને સામાજિક

[08:34:26] મહિલાને સમાનતા પ્રાપ્ત થાય મહિલાનો

[08:34:30] સામાજિક દરજ્જો ઊંચો થાય એના માટે એમણે

[08:34:33] મહિલાઓના એજ્યુકેશન માટે કામ કર્યું બાળ

[08:34:35] લગ્નને અટકાવવા માટે પણ પોતે પ્રયત્ન

[08:34:37] કરેલા છે સતી પ્રથા નાબૂદ કરવા માટે પણ

[08:34:39] પ્રયત્ન છે કન્યાની કેળવણી માટે પણ ખાસ

[08:34:41] પ્રયત્નો કરેલા છે લોટ્સ ઓફ લેવલ ઉપર એમને

[08:34:43] પોતે કામ કરેલું છે સમાજમાં એક બહુ મોટું

[08:34:46] પરિવર્તન આવે એમની આ જે તૈયારી હતી એને

[08:34:49] અને હવે આગળ કોણ વધારશે તો દોસ્તો એવું

[08:34:52] કહી શકાય કે રાજા રામમોહરાયના અવસાન પછી

[08:34:54] નેક્સ્ટ જવાબદારી સંભાળતા હોય છે

[08:34:56] દેવેન્દ્રનાથ ટાગોર યસ રવીન્દ્રનાથ

[08:34:59] ટાગોરના પિતા એટલે કે દેવેન્દ્રનાથ

[08:35:03] દોસ્તો દેવેન્દ્રનાથ ટાગોરની જ્યારે વાત

[08:35:05] કરો તો પહેલા ખાસ યાદ રાખવાનો પ્રયત્ન

[08:35:07] કરજો કે દેવેન્દ્રનાથ જે છે કે જેમણે

[08:35:11] તત્વ બોધિની

[08:35:15] પત્રિકા શરૂ કરેલી છે સાથે સાથે એ પણ યાદ

[08:35:18] રાખી શકાય રાજ દેવેન્દ્રનાથ જે છે તેમણે

[08:35:21] તત્વબોધિની

[08:35:25] સભા પણ શરૂ કરેલી છે એમના અનુયાયીઓ જે છે

[08:35:29] કે જે પણ નેક્સ્ટ પેઢી એક બનશે જેની અંદર

[08:35:32] અહીંયા જે આપ જોઈ શકાય છો કે જે છે

[08:35:34] કેશવચંદ્ર સેન

[08:35:38] કે પછી આગળ જતા

[08:35:40] ઈશ્વરચંદ્ર

[08:35:43] વિદ્યાસાગર

[08:35:46] અક્ષય કુમાર દત્ત

[08:35:49] સંજય દત્ત અને અક્ષય કુમારનું કોમ્બિનેશન

[08:35:52] તમને લાગશે યસ પણ આવા અનેક લોકો જે છે કે

[08:35:56] જે એમના આગામી સમાજ સુધારણાના કાર્યોને

[08:35:58] આગળ પણ વધારતા હોય છે કેશવચંદ્ર સેન ખૂબ

[08:36:01] નાની ઉંમરે દેવેન્દ્રનાથ સાથે જોડાતા હોય

[08:36:04] છે બ્રહ્મો સમાજની અંદર એમની વિચારી

[08:36:07] વિચારધારા કાઈક એવી છે કે બ્રહ્મો સમાજ જે

[08:36:10] છે

[08:36:13] જે કદાચ બંગાળ પૂરતો સીમિત છે એને

[08:36:17] દેશવ્યાપી બનાવો છે કે એના શાખાઓ સમગ્ર

[08:36:20] દેશની અંદર સ્થાપિત થાય અને બ્રહ્મ સમાજના

[08:36:23] કાર્યો સમગ્ર દેશની અંદર ફેલાય આ

[08:36:25] વિચારોમાં આ બંને વ્યક્તિ વચ્ચે ખાસ એવું

[08:36:27] કહેવાય છે કે મતભેદ ઊભા થતા હોય છે અને

[08:36:30] વર્ષ આવતું હોય છે દોસ્તો 1866

[08:36:33] 1866 ની અંદર બ્રહ્મો સમાજનું વિભાજન થતું

[08:36:36] હોય છે બ્રહ્મો સમાજના બે ભાગ પડી જતા હોય

[08:36:40] છે એક બનતો હોય છે

[08:36:43] આદિ બ્રહ્મો સમાજ

[08:36:48] અને બીજો બને છે દોસ્તો

[08:36:51] ભારતીય

[08:36:53] બ્રહ્મો સમાજ

[08:36:56] આદિ બ્રહ્મો સમાજ જે વ્યક્તિ સંભાળે છે જે

[08:36:58] પોતે દેવેન્દ્રનાથ જ હતા

[08:37:03] પણ ભારતીય બ્રહ્મ સમાજ કોણ સંભાળતા હોય છે

[08:37:06] તો કે કેશવચંદ્ર સેન આજ કેશવચંદ્ર સેનના

[08:37:11] જે પ્રયત્નો જે છે

[08:37:13] કે જેને લીધે 18 અને 72 ની અંદર

[08:37:18] કદાચ એવું કહી શકાય કે નેટિવ

[08:37:22] મેરેજ

[08:37:24] એક્ટ પણ તૈયાર થતો હોય છે કે જેમાં 14

[08:37:28] વર્ષથી

[08:37:29] નાની દીકરી જે છે

[08:37:32] એના લગ્ન પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યા છે

[08:37:37] પણ પ્રશ્ન એ આવ્યો કે આજ કેશવચંદ્ર જે છે

[08:37:40] આ કાયદાનો શું કરે છે તો કે ભંગ કરતા હોય

[08:37:43] છે એનું એક પરિણામ એવું પણ આવશે કે આ

[08:37:47] ભારતીય બ્રહ્મ સમાજમાંથી

[08:37:51] એક નવી શાખા ઉદ્ભવશે જેને આપણે કહેશું

[08:37:54] દોસ્તો સાધારણ બ્રહ્મ સમાજ

[08:38:00] અને સાધારણ બ્રહ્મ સમાજની અંદર

[08:38:04] શિવનારાયણ

[08:38:09] અગ્નિહોત્રી

[08:38:12] અને આનંદ મોહન બોઝ

[08:38:18] જેવા નેતાઓ કામ કરતા હોય છે પછી આગળ સાહેબ

[08:38:22] બ્રહ્મ સમાજનું શું થશે તો એની ઉપર કોઈ

[08:38:24] ખાસ મહેનત નથી કરતા અહીંથી આ બ્રહ્મો

[08:38:26] સમાજનું કામકાજ પૂર્ણ થતું હોય છે ત્યાંથી

[08:38:29] આગળ જઈએ દોસ્તો તો બ્રહ્મો સમાજ પછી ખાસ

[08:38:33] સૌથી વધુ ચર્ચાસ્પદ રહી શકતા હોય એ જ

[08:38:35] બ્રહ્મ સમાજના જ વિચારોથી પ્રભાવિત થયેલા

[08:38:38] એક વ્યક્તિ કે જેનું નામ છે દોસ્તો

[08:38:40] ઈશ્વરચંદ્ર વિદ્યાસાગર એવું કહી શકાય કે

[08:38:43] સંસ્કૃત ભાષા પ્રત્યે ખૂબ સારો ો લગાવ છે

[08:38:46] સંસ્કૃત કોલેજની એક શરૂઆત કરતા હોય છે એક

[08:38:49] પ્રોફેસરથી સંસ્કૃત કોલેજની અંદર

[08:38:52] પ્રિન્સિપાલ સુધીની પદવી સુધી પોતે

[08:38:54] પહોંચતા હોય છે એવું કહી શકાય કે કન્યા

[08:38:59] એની કેળવણી જે છે એની ઉપર એમણે વિશેષ ભાર

[08:39:02] મૂકેલો છે કન્યાઓ શિક્ષિત થાય એના માટે

[08:39:05] એમણે પોતે ખૂબ પ્રયત્ન કરેલા છે અને સાથે

[08:39:08] એવું કહી શકાય કે દરેક મહિલા

[08:39:13] એને એને પોતાનું જીવન જીવવાનો હક છે

[08:39:19] અને ખાસ એવું બન્યું કે કદાચ સતી પ્રથા

[08:39:21] નાબૂદ તો થઈ પણ જે મહિલાઓને સતી નથી

[08:39:24] કરવામાં આવેલી એ મહિલાઓને ફરી પાછો

[08:39:26] સમાજમાં સારો દરજ્જો તો નથી જ મળ્યો એને

[08:39:29] વિધવા તરીકેનું સ્થાન મળ્યું છે આ વિધવા

[08:39:32] સ્ત્રીઓની સામાજિક સ્થિતિ કેવી તો કે ફરી

[08:39:34] પાછી સાહેબ બળ એ કહી શકાય કે વિધવા

[08:39:37] સ્ત્રીઓની સ્થિતિ પણ ખરાબ જ છે સમાજમાં

[08:39:40] એને સન્માન્ય દરજ્જો તો નથી જ મળ્યો આજીવન

[08:39:42] મૂંડન રાખવાનું ને ખાસ બીજી વખત લગ્ન

[08:39:45] કરવાની છૂટછાટ ન મળે પુરુષ જે છે એની

[08:39:48] પત્ની મૃત્યુ પામે તો પુરુષને બીજા લગ્નની

[08:39:51] છૂટછાટ છે પણ જ્યારે કોઈ મહિલા જે છે એનો

[08:39:55] પતિ જ્યારે મૃત્યુ પામે છે તો મહિલાને

[08:39:57] ફરીથી લગ્ન માટેની છૂટછાટ નહોતી એમાં બાળ

[08:40:00] લગ્ન લીધે દોસ્તો એવું પણ બનતું કે અમુક

[08:40:02] દીકરીઓ તો પાંચ પાંચ વર્ષેને સાત સાત

[08:40:04] વર્ષે વિધવા થઈ હોય તો તમે વિચારો એનું

[08:40:07] જીવન કઈ રીતે નીકળે તો આ પરિસ્થિતિમાંથી

[08:40:10] ઈશ્વરચંદ્ર વિદ્યાસાગર એક પ્રયત્ન કરે છે

[08:40:12] કે ચાર ચાર વર્ષની દીકરી હોય કે 40 વર્ષની

[08:40:14] મહિલા હોય દરેકે પોતાનું જીવન જીવવાનો હક

[08:40:17] છે એટલા માટે વિધવા સ્ત્રીઓ જે છે

[08:40:22] એને પુનઃ લગ્ન માટેની છૂટ મળે એના માટે

[08:40:27] પોતે આંદોલન ચલાવે છે ચુંબેસ ચલાવતા હોય

[08:40:30] છે પરિણામ એવું આવે છે કે 1856 ની અંદર

[08:40:34] દોસ્તો કાયદો પણ બને છે એ કાયદો જે છે

[08:40:37] જેને કહેવાય છે વિડો રીમેરેજ એક્ટ અથવા તો

[08:40:41] વિધવા

[08:40:43] પુનઃલગ્ન

[08:40:45] કાયદો

[08:40:47] અહીંયા વિશેષ રીતે ડેલહાઉસીનું અહીયા

[08:40:50] યોગદાન માનવામાં આવતું હોય છે ડેલહાઉસી

[08:40:53] પછી આગળ જતા કેનિંગ પણ એની ઉપર મોટા

[08:40:55] પ્રમાણમાં કામ કરતો હોય છે પણ ડેલ હાઉસીએ

[08:40:58] કાયદાકીય સ્વરૂપ પ્રોપર વેમાં આપી દીધેલું

[08:41:00] છે એવું કહી શકાય કે આ વિધવાહ પુનઃલગ્ન

[08:41:02] કાયદો જે તૈયાર થયો તો જેને લીધે કોઈ

[08:41:06] પ્રથમ વિધવાહ પુનઃલગ્ન થયા

[08:41:09] તો શ્રીચંદ્ર

[08:41:13] અને કાલીમતી દેવી જે છે

[08:41:18] એમના

[08:41:21] વિધવા પુનઃ લગ્ન

[08:41:24] પ્રથમ થતા હોય છે દોસ્તો જ્યારે આવું

[08:41:27] કાર્ય કરવું હોય ત્યારે સમાજની અંદર ઘણી

[08:41:29] બધી યાતનાઓ પણ સહન કરવી પડતી હોય છે કારણ

[08:41:32] કે અહી તમે સીધા સમાજની સામે પડો છો

[08:41:34] સમાજના જે સિદ્ધાંતો જે છે કે જેને ખરેખર

[08:41:38] તમારે અપનાવવા પડતા હોય છે અને અને એ

[08:41:41] સિદ્ધાંતોને જ્યારે આપ તોડો છો તો

[08:41:42] રૂઢિવાદી લોકો તમારી ધૂળ કાઢી નાખતા હોય

[08:41:45] છે બહુ નુકસાન પહોંચાડતા હોય છે પણ નક્કી

[08:41:48] કર્યું છે કે કોઈપણ ભોગે કોઈપણ સંજોગે

[08:41:50] મહિલાઓની સામાજિક સ્થિતિમાં સુધારો કરવો

[08:41:53] હશે ને એના માટેની એમની ઝુંબેસ જે છે કે

[08:41:55] જેનો સતત પ્રયત્ન જે છે એક સમય સફળતા તરફ

[08:41:58] પણ લઈ જશે. એક દયાવાન વ્યક્તિ છે. એક સારા

[08:42:02] શિક્ષક પણ છે. અને એક સારા સમાજ સુધારક

[08:42:04] તરીકે આપણે ઓળખતા હોય છીએ. ઈશ્વરચંદ્ર

[08:42:06] વિદ્યાસાગર. ત્યાંથી આગળ વધીએ દોસ્તો

[08:42:09] ઈશ્વરચંદ્ર વિદ્યાસાગર પછી ખાસ એક

[08:42:11] મહત્વનું સ્થાન મળતું હોય છે બંકિમચંદ્ર

[08:42:14] ચટોપાધ્યાય એવું કહી શકાય કે ભારતમાં

[08:42:19] શિક્ષણ માટેની

[08:42:22] એક કોલેજ શરૂ થઈ છે

[08:42:25] જે છે કલકત્તા યુનિવર્સિટી

[08:42:28] એજ્યુકેશન લેવલ ઉપર અલગ અલગ સમયે અલગ અલગ

[08:42:31] લોકોએ કામ કર્યું સો અંગ્રેજીનો પાયો

[08:42:33] નાખનાર વ્યક્તિ આપણે કહેતા હોય છે

[08:42:34] મેકોલોને

[08:42:36] સંસ્કૃતનું નું નુકસાન છે પણ મેકોલે

[08:42:38] અંગ્રેજીનો પાયો નાખે છે એવું કહી છે એ

[08:42:41] સિવાય ચાર્લ્સ વુડ કરીને એક ડિસ્પેચ આવે

[08:42:43] છે સર ચાલ ચાર્લ્સ વુડ જે બ્રિટિશ ઈસ્ટ

[08:42:46] કંપનીના કોર્ટ ઓફ ડિરેક્ટર અધ્યક્ષ તરીકે

[08:42:48] પણ આપણને જોવા મળતા હોય છે બોર્ડ ઓફ

[08:42:50] કંટ્રોલના અધ્યક્ષ પણ બનતા હોય છે તો એ સર

[08:42:53] ચાર્લ્સ વુડ જે છે કે જેમણે એક એજ્યુકેશન

[08:42:56] પોલિસી ડેવલપ કરી જેને આપણે કહીએ છીએ

[08:42:58] દોસ્તો ચાર્લ્સવુડ ડિસ્પેચ જેને શિક્ષણનો

[08:43:01] મેઘના કાટા કહી શકાય તો દોસ્તો સમય સમય

[08:43:04] એજ્યુકેશન ઉપર અંગ્રેજોના સમયમાં કાર્યો

[08:43:06] થયા એમાં વાત કરું છું દોસ્તો કલકત્તાની

[08:43:08] અંદર જ્યારે ખાસ યુનિવર્સિટી શરૂ થતી હોય

[08:43:10] છે કલકત્તાની અંદર જ્યારે કોલેજ થતું શરૂ

[08:43:12] થતી હોય છે અને એની અંદર કોઈ પ્રથમ

[08:43:16] ભારતીય વ્યક્તિ

[08:43:20] કે જે સ્નાતક બનતા હોય

[08:43:24] તો એ હતા દોસ્તો આપણા બંકિમચંદ્ર

[08:43:26] ચટ્ટોપાધ્યાય. તમે બધા બંકિમચંદ્ર

[08:43:29] ચટ્ટોપાધ્યાયને શેનાથી ઓળખો છો? તો કે

[08:43:32] સાહેબ અમે આનંદ મઠથી ઓળખીએ છીએ. કે આનંદ

[08:43:34] મઠ એમની પ્રખ્યાત રચના છે અને આ જ આનંદ મઠ

[08:43:37] જે છે કે જેમાંથી આપણને મળતું હોય છે

[08:43:39] સાહેબ વંદે

[08:43:42] માતરમ

[08:43:44] સાથે સાથે એ પણ યાદ રાખો કે આનંદ મઠની

[08:43:46] અંદર

[08:43:48] સન્યાસી વિદ્રોહ

[08:43:51] એની પણ માહિતી પ્રાપ્ત થાય છે તો એ પણ યાદ

[08:43:54] રાખવાનો પ્રયત્ન કરજો સાથે એમની એક કૃતિ

[08:43:57] જે છે ખૂબ ફેમસ છે બંગદર્શન

[08:44:01] દોસ્તો એવું કહી શકાય કે આ બંગદર્શન ની

[08:44:03] અંદર પોતાના વિચારો જે છે એને લોકો સુધી

[08:44:07] પહોંચાડવાનો પ્રયત્ન કરતા અને આમ જોવા જઈએ

[08:44:10] તો એને એપિસોડના ફોર્મેટમાં બહાર પાડતા તો

[08:44:12] એપિસોડ વાળી સિસ્ટમ જે છે એ શરૂ કરવામાં

[08:44:16] પણ એક વિશેષ ફાળો કહી શકાય એ ઘણા બધા

[08:44:19] એપિસોડો જે છે એ બધા ભેગા થાય ને એનું

[08:44:21] કમ્પાઈલેશન જે છે કે જે એક બુક બનતી હોય

[08:44:23] છે બંગદર્શન તરીકે તો એને પણ સાથે સાથે

[08:44:25] દોસ્તો યાદ રાખો આ જ બંકિમચંદ્ર

[08:44:27] ચટોપાધ્યાય જે છે કે જેમના વિશે એવું કહી

[08:44:30] શકાય કે એમણે જે કાર્યો કર્યા એ કાર્યોમાં

[08:44:32] ખાસ એમનું એક હંમેશને માટે એક નિવેદન

[08:44:34] બનતું હોય છે એ નિવેદન ખાસ વિધાન સ્વરૂપે

[08:44:38] આપણને પૂછી શકે કે આ કોનું નિવેદન છે તો

[08:44:41] કે એવું કહે છે

[08:44:44] કે પશ્ચિમ જે છે

[08:44:48] એની સારી બાબતો

[08:44:52] એનો આપણે સ્વીકાર કરવો જોઈએ

[08:44:56] પરંતુ

[08:44:58] એનું આંધણું અનુકરણ

[08:45:05] જે યોગ્ય નથી એટલે પશ્ચિમની સારી સારી

[08:45:10] બાબતો હને એક્સેપ્ટ કરો એમાં કોઈ

[08:45:12] પ્રોબ્લેમ નથી પણ પશ્ચિમની બાબતોનું

[08:45:15] જ્યારે આપણે આંધડોનીકરણ કરીએ છીએ ને

[08:45:17] ટેકનોલોજીની બાબતો હોય એનો સ્વીકાર કરો

[08:45:20] સારી ટેકનોલોજી મળે છે તો એકસેપ્ટ કરો

[08:45:23] એમાં કોઈ પ્રોબ્લેમ નથી પણ એ પશ્ચિમી

[08:45:26] સંસ્કૃતિનું આંધળું અનુકરણ જે છે એ કરવા

[08:45:28] ઉપર પોતે મનાઈ ફરમાવતા હોય છે ના પાડતા

[08:45:30] હોય

[08:45:31] બકેમચંદ્ર ચટોપાધ્યાય હોય સ્વામી દયાનંદ

[08:45:34] સરસ્વતી હોય સ્વામી વિવેકાનંદ હોય આ

[08:45:36] વ્યક્તિઓ એવા છે કે જેણે ભારતીયોને ફરીથી

[08:45:38] પોતાની ભારતીય સંસ્કૃતિ પ્રત્યેનું

[08:45:40] આત્મસન્માન વધારવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે અને

[08:45:43] કોઈ વિદેશી વ્યક્તિ આની અંદર કામ કરેલું

[08:45:44] હોય તો એની અંદર દોસ્તો એની બેસન્ટ પણ

[08:45:46] ક્યાંક મોખરે ગણાતા હોય છે તો આવા અનેક

[08:45:48] લોકો જે છે કે જે ભારત દેશની આઝાદીની

[08:45:50] ચળવળની અંદર કામ કર્યું અને સાથે સાથે

[08:45:52] દોસ્તો એવું કહી શકાય કે ભારતીય સંસ્કૃતિ

[08:45:55] જે છે એના પ્રત્યે ભારતીયની લાગણી જે છે

[08:45:58] એને ફરીથી વધારી દીધેલી છે તો બકીમચંદ

[08:46:00] ચટોપાધ્યાયની આપણે ચર્ચા કરી ત્યાર પછી

[08:46:02] દોસ્તો ચર્ચામાં લેવા માટે જવું છે સ્વામી

[08:46:05] વિવેકાનંદ અને સાથે સાથે રામકૃષ્ણ પરમહંસ

[08:46:08] પહેલા તો સ્વામી રામકૃષ્ણ પરમહંસની ચર્ચા

[08:46:11] કરીએ

[08:46:13] તો સ્વામી રામકૃષ્ણ

[08:46:17] કે જે પોતે

[08:46:19] કલકત્તા

[08:46:21] કલકત્તાની અંદર

[08:46:24] દક્ષિણેશ્વર

[08:46:27] અને દક્ષિણેશ્વરની અંદર

[08:46:30] જે કાલી માતાનું જે મંદિર છે

[08:46:34] એના પુજારી હતા

[08:46:37] આપણે કહીએ છીએ ને કાલી કલકત્તા વાલી તેના

[08:46:39] વચન ન જાય ખાલી આ એ કાલી કલકત્તાવાલી એ

[08:46:42] મંદિરના પુજારી હતા મૂળ નામ એમનું હતું

[08:46:46] ગદાધર સ્વામી

[08:46:48] એ પણ યાદ રાખી શકાય સ્વામી વિવેકાનંદની

[08:46:51] જ્યારે આપણે વાત કરીએ તો 12 જાન્યુઆરી

[08:46:55] જેમનો જન્મદિવસ છે જેને સમગ્ર દેશની અંદર

[08:46:59] મનાવવામાં આવે છે

[08:47:02] રાષ્ટ્રીય

[08:47:04] યુવા દિવસ

[08:47:07] નેશનલ યુથ ડે કહી શકાય

[08:47:09] મૂળ નામ છે નરેન્દ્રનાથ

[08:47:15] વિશ્વનાથ

[08:47:18] દત્ત તો એ ખાસ યાદ રાખો સ્વામી વિવેકાનંદ

[08:47:22] વિશે એવું કહેવાય કે વ્યક્તિ કે જેણે ખાસ

[08:47:25] કોમ્પિટિટીવ એક્ઝામના વિદ્યાર્થી માટેનું

[08:47:27] એક સૂત્ર છે સેઠો

[08:47:30] જાગો

[08:47:31] અને

[08:47:33] ધ્યેય પ્રાપ્તિ

[08:47:36] સુધી

[08:47:40] માંડ્યા રહો

[08:47:42] ઉઠો જાગો અને ધ્યેય પ્રાપ્તિ સુધી મંડ્યા

[08:47:45] રહો આ તમારા બધા વિદ્યાર્થી મિત્રો માટે

[08:47:47] લાગુ પડે છે દોસ્તો સાથે એ પણ યાદ રાખો કે

[08:47:50] આ જ સ્વામી વિવેકાનંદ જે છે કે જેને અનેક

[08:47:53] વિદેશી લેખકો છે

[08:47:56] એનો પણ ખાસ લેખનને રીડ કરેલું છે જેમાં

[08:48:02] સ્ટુવર્ટ મિલ છે

[08:48:07] વર્ડસવર્થ છે

[08:48:12] શૈલી છે

[08:48:16] હેગેલ છે

[08:48:19] હરબર્ટ

[08:48:21] સ્પેન્સર છે

[08:48:25] આવા અનેક લેખકો જે છે એનું પોતે પુસ્તકો

[08:48:28] રીડ કરેલા છે તો એમનું રીડિંગ પણ ખૂબ

[08:48:32] મોટું હતું ખૂબ મજબૂત કહી શકાય સાથે સાથે

[08:48:35] કહી શકાય સૌથી વધારે પ્રખ્યાત થતા હોય છે

[08:48:38] 1893 ની અંદર

[08:48:41] શિકાગો

[08:48:44] અમેરિકાની ધરતી ઉપર શિકાગોની અંદર આયોજન

[08:48:46] થતું હોય છે

[08:48:48] વિશ્વધર્મ

[08:48:51] પરિષદનું

[08:48:53] અને એ વિશ્વધર્મ પરિષદની અંદર પોતે

[08:48:55] નેતૃત્વ કરીને જતા હોય છે ભારત તરફથી

[08:48:59] જ્યારે ભારતથી જાય છે તો પ્રખ્યાત થતા હોય

[08:49:02] છે તોફાની હિન્દુ તરીકે

[08:49:06] કારણ કે વિચારો ખૂબ મજબૂત છે એમના સ્વામી

[08:49:09] વિવેકાનંદ જે છે એ હર હમેશને માટે

[08:49:12] દુર્બળતાને દૂર કરવાની વાત કરતા હોય છે કે

[08:49:15] આપ દુર્બળતા

[08:49:19] એને દૂર કરો નબળાઈ જે છે એ પાપ છે

[08:49:24] દુર્બળતા એ પાપ છે નિર્બળતા એ પાપ તો એમના

[08:49:28] વિચારોની અંદર ખાસ સ્પેસિફાય કરવામાં

[08:49:30] આવેલું છે કે સ્વામી વિવેકાનંદ જે છે

[08:49:32] લોકોને હંમેશને માટે મજબૂત મનના માનવી

[08:49:35] બનવાની ખાસ સલાહ આપતા હોય છે સાથે સાથે આ

[08:49:38] જ સ્વામી વિવેકાનંદ જે છે કે જેમણે પોતે

[08:49:43] કર્મયોગ

[08:49:48] રાજયોગ

[08:49:51] ભક્તિયોગ

[08:49:56] ઉદ્બોધન

[08:50:01] પ્રબુદ્ધ ભારત

[08:50:07] આવા અનેક લેખો પણ લખેલા છે સાથે એ પણ યાદ

[08:50:11] રાખી શકાય કે આપણા સ્વામી વિવેકાનંદજી છે

[08:50:14] કે જેમણે પોતે જ્યારે એ જે કાર્યો કરતા એ

[08:50:18] કાર્યશૈલી જે છે કે જેનાથી ખાસ એમણે

[08:50:21] ભારતનું ભ્રમણ કરેલું

[08:50:24] અને જ્યારે ભારત ભ્રમણ કરે છે ત્યારે

[08:50:27] ભારતની અંદર

[08:50:29] ગરીબી અને લોકોની જે દયનીય સ્થિતિ જોવે છે

[08:50:35] એના ઉપરથી ખાસ એમણે એક રચના લોકોમાં એક

[08:50:38] વિચાર મૂકેલો છે કે આપણે દરિદ્ર નારાયણની

[08:50:44] સેવા કરવી જોઈએ તમે મંદિરમાં નારાયણને

[08:50:47] ગોતવા જાવ છો પણ કદાચ એવું છે કે એ બહાર

[08:50:51] પણ બેઠા છે પહેલા દરિદ્રની અંદર એમાં

[08:50:53] રહેલા નારાયણની સેવા કરો એટલો મતલબ એવો

[08:50:56] થયો કે સાહેબ માનવ સેવા

[08:51:02] એ જ પ્રભુ સેવા

[08:51:07] કારણ કે ભૂખમરા ભારતમાં એ સમયે ઘણા

[08:51:09] પ્રમાણમાં થતા તો દોસ્ત ભૂખ્યાને ભોજન આપો

[08:51:18] દર્દી છે એને સારવાર આપો

[08:51:23] અને સાથે સાથે લોકોને શિક્ષિત કરો

[08:51:28] આ મુદ્દા ઉપર એમણે પોતે મોટા પ્રમાણમાં

[08:51:30] કામ કરેલું છે પોતાના ગુરુ સ્વામી

[08:51:33] રામકૃષ્ણ પરમહંસ

[08:51:35] એના નામે રામકૃષ્ણ

[08:51:41] મિશન પણ શરૂ કરેલું હતું

[08:51:44] બેલુર છે

[08:51:49] અલમેડા છે

[08:51:52] કન્યાકુમારી છે

[08:51:55] અનેક જગ્યાએ પોતે મઠો પણ સ્થાપિત કરાવેલા

[08:51:58] છે તો કહી શકાય કે સ્વામી વિવેકાનંદ

[08:52:00] ઉત્તરાખંડની અંદર કલકત્તાની અંદર

[08:52:02] કન્યાકુમારીની અંદર એમ કરતાં કરતાં કરતાં

[08:52:04] કરતા ભારતભરમાં અનેક જગ્યાએ ખાસ પોતાના

[08:52:08] વિચારો પ્રસારિત કરવા માટે રામકૃષ્ણ મિશન

[08:52:10] પણ શરૂ કરેલું છે આ રામકૃષ્ણ મિશનનું પણ

[08:52:12] હેતુ વાક્ય શું છે તો કે માનવ સેવા એ જ

[08:52:16] પ્રભુસેવા એમના આ વિચારોને જોઈ એમના

[08:52:21] વ્યક્તિત્વને જોઈ આપણા સુભાષચંદ્ર બોસએ

[08:52:23] ખૂબ સરસ વાત કરેલી છે સુભાષ બાપુ એવું કહે

[08:52:26] છે

[08:52:31] કે સ્વામી વિવેકાનંદમાં

[08:52:38] જે બુદ્ધિ છે ને

[08:52:40] એ બુદ્ધિ શંકરાચાર્યની છે

[08:52:45] અને એટલું કોમળ વ્યક્તિત્વ છે કે જેના

[08:52:49] ઉપરથી કહી શકાય કે એમનું હૃદય જે છે કે જે

[08:52:52] ભગવાન

[08:52:54] બુદ્ધનું હૃદય છે એટલું કોમળ હૃદય છે

[08:52:58] મહાત્મા બુદ્ધનું હૃદય છે અને

[08:52:59] શંકરાચાર્યની બુદ્ધિ છે આવું વ્યક્તિત્વ

[08:53:02] એટલે સ્વામી વિવેકાનંદ તો દોસ્તો ચોક્કસથી

[08:53:05] યાદ રાખજો શિકાગો વિશ્વધર્મ પરિષદની અંદર

[08:53:07] જ્યારે પોતાના ભાષણોની શરૂઆત કરે પોતાના

[08:53:09] શબ્દોથી જ્યારે લોકોને સંબોધન કરવાનું શરૂ

[08:53:13] કરે ત્યારે શબ્દો કંઈક આવા હતા કે માય

[08:53:16] ડીયર બ્રધર્સ એન્ડ સિસ્ટર એ જે આત્મીયતા

[08:53:19] ભાવથી ખાસ એમણે જે વાત કરીને જેનું જ

[08:53:21] પરિણામ જે છે આપણે આપણને એક જોવા મળતું

[08:53:24] હોય છે કે સ્વામી વિવેકાનંદ જે છે કે જે

[08:53:26] પોતે પોતાનું નામનો ભારત દેશનો ડંકો સમગ્ર

[08:53:30] વિશ્વની અંદર વગાડી દેતા હોય છે. તો

[08:53:32] કોમ્પિટિટિવ એક્ઝામના તમામ વિદ્યાર્થી

[08:53:34] મિત્રો ખાસ સ્વામી વિવેકાનંદના શબ્દોને

[08:53:36] યાદ રાખજો કે ઉઠો જાગો અને ધ્યેય પ્રાપ્તિ

[08:53:38] સુધી માંડીયા રહેજો દોસ્તો. ચાલો આગળ વાત

[08:53:41] કરીએ દોસ્તો સ્વામી વિવેકાનંદ જે છે એમના

[08:53:43] પછી નેક્સ્ટ ચર્ચામાં લેવા ખૂબ જરૂરી બનતા

[08:53:46] હોય છે એ છે દોસ્તો આપણા સ્વામી દયાનંદ

[08:53:48] સરસ્વતી. દોસ્તો સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતીથી

[08:53:52] વાત કરીએ તો મોરબી મોરબી પાસે ટંકારા

[08:53:58] કે જ્યાં એમનો જન્મ થયેલો હતો પણ દોસ્ત

[08:54:00] એનસીઆરટી મુજબ એવું કહેવાય છે

[08:54:04] કે એમનો જન્મ

[08:54:06] કાઠિયાવાડ રાજ્યની અંદર થયેલો હતો તો એ પણ

[08:54:10] યાદ રાખવું જરૂરી બનશે મૂળ નામ જે છે

[08:54:14] મૂળશંકર છે અને આ મૂળશંકરના

[08:54:18] ગુરુઓ કેટલા તો કે બે ઓકે બે ગુરુઓ જે છે

[08:54:24] એક જે છે પૂર્ણાનંદ સ્વામી છે

[08:54:31] અને બીજા છે વિરજાનંદ સ્વામી

[08:54:36] ખાસ એક સૂત્ર સમાજને આપતા હોય છે

[08:54:40] કે વેદો તરફ

[08:54:43] પાછા વળો

[08:54:46] વેદો તરફ પાછા વળવાનું સૂત્ર પણ આપેલું છે

[08:54:49] સાથે સાથે ભારતના વેદો ભારતના ધર્મગ્રંથો

[08:54:53] જે છે

[08:54:55] એમાંથી આધ્યાત્મિક

[08:55:00] જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવાનો પોતે એક ઉદ્દેશ્ય

[08:55:02] રજૂ કરતા હોય છે એના માટે 1875 ની અંદર

[08:55:08] કહી શકાય મુંબઈ

[08:55:10] મુંબઈની અંદર એમણે આર્ય સમાજની સ્થાપના

[08:55:14] કરેલી

[08:55:16] આર્ય સમાજની ગુજરાતમાં પ્રથમ શાખા કે તો

[08:55:19] રાજકોટ યાદ રાખજો આ આર્ય સમાજ જે છે કે

[08:55:22] જેની સ્થાપના 1875 માં થઈ આ જ વર્ષે એટલે

[08:55:25] કે એવું કહી શકાય કે આજ 1875 ની અંદર

[08:55:29] મુંબઈથી જ

[08:55:31] સત્યાર્થ પ્રકાશ

[08:55:35] આ ગ્રંથ પણ પ્રકાશિત કરતા હોય છે દોસ્તો આ

[08:55:38] સત્યાર્થ પ્રકાશ ગ્રંથ જે પોતે પ્રકાશિત

[08:55:40] કરે છે એની ભાષા ખાસ પૂછી લેતા હોય છે

[08:55:43] એમની ભાષા છે દોસ્તો હિન્દી છે

[08:55:47] કારણ કે એમનો એક વિચાર હતો

[08:55:50] કે હિન્દ

[08:55:53] હિન્દીઓ કે લિએ

[08:55:57] અને સાથે એ પણ યાદ રાખીએ કે જે લોકો

[08:56:00] ભૂતકાળમાં

[08:56:03] ધર્માંતરણ થયેલું છે

[08:56:06] મધ્યકાલીન ઇતિહાસની અંદર કદાચ કોઈ વ્યક્તિ

[08:56:08] મુસ્લિમ ધર્મમાં પરિવર્તિત થયા છે

[08:56:10] અંગ્રેજોના શાસનકાળ દરમિયાન કોઈ વ્યક્તિ

[08:56:12] ખ્રિસ્તી ધર્મમાં પરિવર્તિત થયેલા છે

[08:56:15] એમાંથી એક વર્ગ એવો છે કે જે કદાચ એવું

[08:56:17] માને છે કે ભાઈ મારા ના પૂર્વજો જે છે કે

[08:56:19] જે હિન્દુ હતા હવે એ લોકોને પાછું હિન્દુ

[08:56:22] ધર્મમાં આવવું છે પણ સ્વામીદાન સરસ્વતીના

[08:56:25] ધ્યાનમાં આવે છે કે હિન્દુ સમાજ પણ એને

[08:56:27] ફરી પાછો સ્વીકારવા તૈયાર નથી થતો તો એના

[08:56:30] માટે ખાસ એમણે ધર્માંતરણ પામેલા લોકો જે

[08:56:33] છે એ પુનઃ

[08:56:36] હિન્દુ ધર્મની અંદર પાછા આવી શકે એના માટે

[08:56:45] શુદ્ધિ આંદોલન શરૂ કરેલું હતું

[08:56:48] એક આખી વૈદિક પ્રવૃત્તિઓના માધ્યમથી એને

[08:56:50] શુદ્ધિ આંદોલન શરૂ કરેલું છે અને પોતે

[08:56:53] જ્યારે આર્ય સમાજના કાર્યો કરતા હોય છે તો

[08:56:55] મોટા ભાગે એમનું કાર્યક્ષેત્ર બનતું હોય

[08:56:57] છે ઉત્તર ભારત

[08:57:01] અને પંજાબ પંજાબના અનેક ક્રાંતિકારીઓ લાલા

[08:57:04] બંધુઓ જેને કહી લાલા લજપતરાય કયો લાલા

[08:57:06] હંસરાજ કયો લાલા હરદયાર કયો કે પછી આપણા

[08:57:09] ભગતસિંહ કયો કે પછી ખાસ તો આપણે

[08:57:12] સુભાષચંદ્ર બોસ કહીએ સ્વામી દયાનંદ

[08:57:14] સરસ્વતી કહીએ બધા લોકોના વિચારોમાં સ્વામી

[08:57:17] દયા સરસ્વતીનો એક વિશેષ પ્રભાવ રહેલો છે.

[08:57:19] તો ખાસ ચોકસથી એમને યાદ રાખવાનો પ્રયત્ન

[08:57:21] કરશું. સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતી જે છે એમણે

[08:57:24] ગૌમાતા માટે પણ ખાસ એક આંદોલન શરૂ કરેલું

[08:57:27] હતું. ગોરક્ષક આંદોલન.

[08:57:30] ગોધન જે છે કે જેને બચાવવા માટે એમણે

[08:57:34] આંદોલન શરૂ કરેલું હતું જેને શું કહેવાય

[08:57:36] છે? ગોરક્ષક આંદોલન.

[08:57:39] તો એને પણ યાદ રાખશું. સાથે એ પણ યાદ

[08:57:41] રાખીએ કે સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતી જે છે

[08:57:44] એમના જે કાર્યો ભારત દેશની અંદર જે ચાલી

[08:57:46] રહ્યા છે એ કાર્યોના ભાગરૂપે 1800ને

[08:57:51] 9697 આજુબાજુ કહેવાય કે પંજાબની અંદર

[08:57:55] આવેલું છે લાહોર યસ

[08:57:58] લાહોર જે છે એની અંદર સ્થાપના થતી હોય છે

[08:58:04] જેને કહી શકાય

[08:58:07] દયાનંદ

[08:58:10] ઇગ્લો

[08:58:13] વૈદિક

[08:58:15] કોલેજ

[08:58:18] ઓકે દયાનંદ એગ્લો વેદિક કોલેજની જે

[08:58:20] સ્થાપના થશે એ સ્થાપના કરનાર વ્યક્તિ હતા

[08:58:23] લાલા હંસરાજ

[08:58:26] એ જ પ્રમાણે હરિદ્વારની અંદર પણ એક શાખા

[08:58:30] ઊભી થતી હોય છે જેનું નામ છે કાંગડી

[08:58:36] ગુરુકુળ

[08:58:39] વિશ્વવિદ્યાલય

[08:58:43] જેની અંદર વિશેષ ફાળો આપતા હોય છે સ્વામી

[08:58:48] શ્રદ્ધાનંદ

[08:58:50] દોસ્તો એવું કહેવાય કે દયાનંદ એગલોદિક

[08:58:53] કોલેજમાં જે કાર્ય ચાલી રહ્યા છે એ લાલા

[08:58:55] હંસરાજ શરૂ કરાવે છે એમાં લાસ્પતરા એઝ

[08:58:57] પ્રોફેસર તરીકે પણ સેવા આપવા જતા હોય છે

[08:59:00] હરિદ્વારની અંદર કાંગળી ગુરુકુળ

[08:59:02] વિશ્વવિદ્યાલય સ્વામી શ્રદ્ધાનંદ ચલાવે છે

[08:59:03] એક સમય ઉત્તર ભારત અને પંજાબના આ બે સંતો

[08:59:06] જે છે અથવા તો આર્ય સમાજીઓ જે છે એ બંને

[08:59:09] વચ્ચે મતભેદ પણ થતા હોય છે માસાહારના

[08:59:11] મુદ્દા ઉપર હોય છે કે પંજાબીઓ માસાહારને

[08:59:14] યોગ્ય ગણે છે અને ઉત્તર ભારતના સંતો એને

[08:59:16] અયોગ્ય ગણે છે તો આ મુદ્દા ઉપર બે વિભાગ

[08:59:18] પણ પડતા હોય છે કોર્નર ઓફધી કોર્નર

[08:59:20] ડીટેલમાં જાય તો પૂછી શકે મગજમાં રાખી શકો

[08:59:23] છો એટલીસ્ટ એવું કહી શકાય કે સ્વામી

[08:59:25] દયાનંદ સરસ્વતીએ જે કાર્યો કરેલા છે એને

[08:59:28] લઈ ખાસ આર્ય સમાજ એ તો ચોક્કસથી ભારતમાં

[08:59:32] પ્રચાર પ્રસાર થશે પણ રાષ્ટ્રવાદ એટલી હદે

[08:59:36] જજ જાગતો હોય છે આ સંતને આપ રાષ્ટ્રવાદી

[08:59:40] સંત પણ કહી શકો આ રાષ્ટ્રવાદનો ઉદ્ભવ પણ

[08:59:43] ખાસ આમના જ વિચારોથી થતો હોય છે જેનું

[08:59:46] બેસ્ટ એક એક્ઝામ્પલ આપું કે જે તે સમયે

[08:59:48] જ્યારે જીવિત હતા એ સમયે ભારતમાં જે

[08:59:50] વાઈસરોય હતો જેનું નામ હતું નોર્થ બુક

[08:59:55] આ નોર્થ બુક જે છે કે જે સ્વામી દયાનંદ

[08:59:58] સરસ્વતી ઉપર સતત વોચ રાખવા માટે ગુપ્તચરો

[09:00:01] રાખતો તો એનો સીધો મતલબ એવો થાય છે કે આ

[09:00:04] ભગવાધારી સંત જે કે જે અંગ્રેજો માટે

[09:00:07] જોખમકારક બનેલા છે એક સમયે જલિયાવાલા બાગ

[09:00:10] હત્યાકાંડ પછી સ્વામી શ્રદ્ધાનંદ જે છે એ

[09:00:12] પણ અંગ્રેજોને જોખમકારક લાગતા હોય છે એમની

[09:00:14] હત્યા પણ અંગ્રેજો કરાવતા હોય છે તો આવી

[09:00:16] કેટલી ઘટનાઓ પણ જોવા મળે છે દોસ્તો ઓકે

[09:00:20] ત્યાંથી આગળ દોસ્તો નેક્સ્ટ ચર્ચામાં જઈએ

[09:00:23] મહાત્મા જ્યોતિબા ફુલે નામ સાંભળેલું છે

[09:00:25] આપણે બધાય તો કે હા શરૂઆત કરીશ પહેલા તો

[09:00:28] વ્યક્તિત્વ ઉપર પ્રભાવ કોનો જોવા મળતો હોય

[09:00:31] છે તો મહારાષ્ટ્રના છે એટલા માટે શિવાજી

[09:00:35] મહારાજ નો એક પ્રભાવ છે બીજું જર્જ

[09:00:39] વોશિંગટન

[09:00:43] એનો પણ ખૂબ મોટો પ્રભાવ જોવા મળતો હોય છે

[09:00:46] જ્યોતિબા ફુલે સૌથી વધારે પ્રખ્યાત થતા

[09:00:48] હોય છે સત્યશોધક

[09:00:52] સમાજથી આ સંસ્થા એમને જે શરૂ કરેલી છે ખૂબ

[09:00:55] પ્રખ્યાત થાય છે સત્યશોધક સમાજ વિશેષ રીતે

[09:00:58] એમનું એક મહત્વ બનતું હોય છે કે સમાજમાં

[09:01:04] સામાજિક સ્થિત માં

[09:01:10] જે વર્ણ વ્યવસ્થાનો જે ભોગ બનેલા છે

[09:01:16] એ વર્ણ વ્યવસ્થાનો ભોગ બનેલા

[09:01:20] દલિત વર્ગ જે છે

[09:01:22] એમનું ઉત્થાન થાય એના માટે પોતે પ્રયત્ન

[09:01:26] કરતા હોય છે આ જ કાર્યની અંદર ખાસ એમના

[09:01:30] ધર્મપત્ની

[09:01:35] એટલે કે દોસ્તો સાવિત્રીબાઈ ફુલે છે

[09:01:41] એમણે પણ એક વિશેષ યોગદાન આપેલું છે કન્યા

[09:01:45] શાળાઓ શરૂ કરાવેલી છે

[09:01:48] ખાસ

[09:01:50] શાળાઓની શરૂઆત કરી

[09:01:54] દવારના લોકો હોય દીકરીઓ હોય એમનું

[09:01:58] એજ્યુકેશન શરૂ કરેલું છે એમને શિક્ષિત

[09:02:00] કરવાની શરૂઆત કરેલી છે

[09:02:03] કારણ કે એવું ચોક્કસથી કહી શકાય કે

[09:02:05] ઉત્તરવેદિક કાળ પછી મહિલાઓ અને

[09:02:10] ચોથું વર્ણ જે છે આ બંનેની સામાજિક સ્થિતિ

[09:02:13] બગડેલી હતી ને એની પાછળ સૌથી મોટું

[09:02:16] જવાબદાર એ કારણ હતું કે એમને જે તે સમયે

[09:02:19] શિક્ષણના અધિકારથી વંચિત રાખવામાં આવેલા

[09:02:21] હતા હવે તમે તનત હજાર વર્ષ એક વર્ગ જે છે

[09:02:24] એને શિક્ષણથી વંચિત રાખો છો તો એ સામાજિક

[09:02:27] પડતી થવાની એ વ્યવસ્થામાંથી એમને બહાર

[09:02:30] કાઢી અને લોકોના ના સમોવળયા બનાવવા માટે

[09:02:34] ફરજયાત પણે શિક્ષણ આપવું પડવું તમણે ખાસ

[09:02:37] ગુલામગીરી છે

[09:02:44] ખેડૂતોના આસું છે

[09:02:54] સાર્વજનિક

[09:02:58] સત્યધર્મ

[09:03:03] ઈશારા

[09:03:07] શિવાજી કી જીવની

[09:03:12] આવા પુસ્તકો પણ લખેલા છે

[09:03:15] પુસ્તકો અને લેખો લખી અને સમાજમાં

[09:03:19] પરિવર્તન લાવવાનો પણ એક પ્રયત્ન કરેલો છે

[09:03:22] કારણ કે ગુલામગીરીનો વિચાર એમને અહીંથી

[09:03:24] આવતો હોય છે કે જોર્જ વોશિંગટન જે

[09:03:26] અમેરિકાથી બિલોંગ કરતા હોય છે ત્યાં પણ

[09:03:27] અનેક લોકો ગુલામીમાંથી બહાર નીકળી શકે છે

[09:03:30] તો ભારત માં કેમ નહી તો એ પ્રભાવ એમની ઉપર

[09:03:33] એક મોટા પ્રમાણમાં દોસ્તો જોવા મળતો હોય

[09:03:35] છે સાથે દોસ્તો નેક્સ્ટ એના પછીના સમાજ

[09:03:38] સુધારકને આપણે ચર્ચામાં લેવા માટે જઈએ તો

[09:03:41] મહાત્મા જ્યોતિબા ફુલે પછી આપણે એક સંસ્થા

[09:03:44] ઉપર ચર્ચા કરી શકાય કે જે છે થીયોસોફિકલ

[09:03:47] સોસાયટી જી હા દોસ્તો થીયોસોફિકલ

[09:03:49] સોસાયટીની સ્થાપનાની વાત કરું તો 1875 ની

[09:03:53] અંદર કહી શકાય કે અમેરિકા

[09:03:57] અમેરિકાની અંદર ન્યુયોર્ક શહેર છે

[09:04:02] કે જ્યાં આની સ્થાપના થતી હોય છે શેના

[09:04:05] માટે સ્થાપના થાય છે તો કે થીયો પ્લસ સોફી

[09:04:09] આ નામ ઉપરથી જ આપણને ખબર પડી જશે આનો અર્થ

[09:04:12] થાય છે

[09:04:14] ઈશ્વરનું

[09:04:16] જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવું તો ઈશ્વરય જ્ઞાન

[09:04:19] શેમાં રહેલું છે તો ભારતના દર્શનશાસ્ત્રો

[09:04:25] ભારતના વેદો

[09:04:28] ભારતના ધર્મગ્રંથો

[09:04:31] એની અંદર રહેલું જે દર્શનશાસ્ત્ર છે એમાં

[09:04:34] રહેલું જે ઈશ્વરીય જ્ઞાન છે એને પ્રાપ્ત

[09:04:36] કરવા માટે એમાં શું કરવું પડશે તો કે

[09:04:39] રિસર્ચ કરવું છે તો રિસર્ચ કરવા માટે આ

[09:04:41] સંસ્થા ઊભી થઈ છે ધર્મગ્રંથોમાંથી નોલેજ

[09:04:44] મેળવવું છે અને એ સંસ્થાની સ્થાપનામાં

[09:04:50] બે વ્યક્તિનું યોગદાન છે

[09:04:53] એક હતા

[09:04:56] અમેરિકન

[09:04:58] જેનું નામ હતું કર્ન નલ

[09:05:02] આલકોટ

[09:05:05] અને એક રશિયાના હતા મહિલા

[09:05:11] જેમનું નામ હતું

[09:05:13] મેડમ

[09:05:15] પેટ્રોનોવા

[09:05:19] બ્લેવેટસ્કી

[09:05:22] એવું કહેવાય છે કે કર્નલ હાલકોટે

[09:05:24] થિયોસોફિકલ સોસાયટીની અમેરિકાના ન્યુયોર્ક

[09:05:26] શહેરની અંદર જે સ્થાપનામાં જે કઈ કાર્ય એ

[09:05:29] શરૂ તો કરી દીધું પણ એમને એવું લાગે છે કે

[09:05:31] આ શાખા

[09:05:33] ભારતમાં લાવવી પણ જરૂરી બનશે એટલે ભારતની

[09:05:37] અંદર

[09:05:40] મદદ્રાસ

[09:05:42] મ્રાસ પાસે અડિયાર જે છે કે જે ભારતમાં

[09:05:46] થિયોસોફિકલ સોસાયટીનું મુખ્ય મથક બનતું

[09:05:49] હોય છે થિયોસોફિકલ સોસાયટીની અંદર રિસર્ચ

[09:05:52] કરવા માટે આલેન્ડથી આ મહિલા આવતા હોય છે

[09:05:57] જેમનું નામ હતું

[09:05:59] એનીબેસન્ટ

[09:06:01] અનેક કાર્યો કરે છે પહેલા તો થિયોસોફિકલ

[09:06:04] સોસાયટીનો

[09:06:06] પ્રચાર પ્રસાર કરે છે બીજું વર્તમાન પત્રો

[09:06:10] શરૂ કરે છે

[09:06:12] કોમનવિલ

[09:06:14] અને ન્યુ ઇન્ડિયા એની બેસન્ટ પોતે એવું

[09:06:18] કહેતા કે હું કદાચ જન્મથી વિદેશી છું પણ

[09:06:21] સંસ્કૃતિઓમાં હું આ ભારતીયમાંની એક છું

[09:06:23] એનો મતલબ આ મેડમ સોરી એની બેસન જે છે કે

[09:06:26] જેમણે પોતે એક સમય ભારતીય

[09:06:28] સંસ્કૃતિ જે છે કે જેને અંગીકાર કરી

[09:06:31] લીધેલી છે. તો એવું પણ કહેવાય છે કે આ

[09:06:34] થિયોસોફિકલ સોસાયટી જે છે કે જેના આ

[09:06:36] કોમનવિલ અને ન્યુ ઇન્ડિયા કરીને જે

[09:06:38] વર્તમાન પત્રો એનીબેશન જે ચલાવતા કે જેમાં

[09:06:41] અંગ્રેજ બનેલા ભારતીય લોકોને અરીસો

[09:06:44] દેખાડતા કારણ કે અનેક ભારતીય લોકો જ્યારે

[09:06:46] અંગ્રેજી શિક્ષણ પ્રણાલીમાં ભણતા તો એ

[09:06:49] કદાચ પોતાની જાતને અંગ્રેજ પણ બનાવી

[09:06:51] દીધેલા હતા કારણ કે મેકોલોની વિચારધારા

[09:06:53] હતી કે એ એવી શિક્ષણ પ્રણાલી દાખલ કરવા

[09:06:56] ઈચ્છે છે કે કદાચ એ વ્યક્તિ જન્મેલો હોય

[09:06:58] ભારતમાં પણ એના કાર્યો જે છે કે જેમાં

[09:07:01] તમને ચોક્કસ છે એક અંગ્રેજ જન્મેલો જોવા

[09:07:03] મળે ને એવા જોવા મળતા પણ ખરા એ લોકોને

[09:07:06] ફરીથી ભારતીય સંસ્કૃતિ પ્રત્યેની લાગણી

[09:07:08] પુનઃજીવિત થાય એના માટે એની બેસન્ટે પણ

[09:07:10] ખૂબ સારો પ્રયત્ન કરેલો સાથે દોસ્તો એવું

[09:07:13] કહી શકાય કે એની બેસન્ટેલક

[09:07:16] સોરી બનારસ જે છે

[09:07:20] એની અંદર

[09:07:23] સેન્ટ્રલ

[09:07:25] હિન્દુ કોલેજની પણ શરૂઆત કરેલી હતી જેને

[09:07:29] આગળ જતા બનારસ હિન્દુ વિશ્વવિદ્યાલયમાં

[09:07:31] પરિવર્ત કરે છે મદન મોહન માલવીયા અને

[09:07:33] કેન્દ્રીય હિન્દુ વિદ્યાલય પણ કહી શકાય

[09:07:35] બનારસમાં સેન્ટ્રલ હિન્દુ કોલેજ પણ કહી

[09:07:38] શકાય તો આ પણ ખાસ યાદ રાખજો અને એની

[09:07:40] બેસન્ટ કે જે પોતે એક વિશેષ કાર્યોની અંદર

[09:07:44] જોડાયેલા છે અને એ કાર્યો ખાસ યાદ રાખી

[09:07:46] શકાય કે જેમાં કહી શકાય કે

[09:07:50] સ્કાઉટ ગાઈડ પ્રવૃત્તિઓ પણ શરૂ કરે છે

[09:07:54] ગર્લ્સ ગાઈડ પ્રવૃત્તિઓ પણ શરૂ કરતા હોય

[09:07:56] છે એની પણ શરૂઆત કરે છે અને સાથે સાથે

[09:08:00] 1916 ની અંદર ભારતમાં જ્યારે હોમરૂલ

[09:08:02] આંદોલન થશે તો એમાં પણ પોતે ખૂબ મોટી સેવા

[09:08:05] આપતા હોય છે કોંગ્રેસના પ્રથમ મહિલા

[09:08:07] અધ્યક્ષ તરીકે પણ એની બેસન્ટને સ્થાન

[09:08:10] મળેલું છે તો એ પણ ચોક્કસથી યાદ રાખી શકાય

[09:08:13] તો વિદેશમાં જન્મેલા હોવા છતાં પણ ભારતની

[09:08:15] આઝાદીની ચળવળમાં પણ ક્યાંક જંપલાવતા હોય

[09:08:17] છે એ છે દોસ્તો આ એની બેસન્ટ અને એમની

[09:08:19] સાથે સંકળાયેલી દોસ્તો આ થિયોસોફિકલ

[09:08:21] સોસાયટી થિયોસોફિકલ સોસાયટી પછી દોસ્તો

[09:08:24] ચર્ચામાં લઈ શકાય એક મહત્વપૂર્ણ

[09:08:26] વ્યક્તિત્વ કે જેને આપણે ઓળખીએ છીએ દોસ્તો

[09:08:28] ગાંધીજીના રાજકીય ગુરુ એટલે કે દોસ્તો

[09:08:31] ગોપાલકૃષ્ણ

[09:08:35] ગોખલે

[09:08:37] ગોપાલકૃષ્ણ ગોખલેને કેમ યાદ રાખવા છે તો

[09:08:39] કે આ સંસ્થા એમણે શરૂ કરી છે ધ સર્વન્ટસ

[09:08:41] ઓફ ઇન્ડિયા સોસાયટી દોસ્તો ધી સર્વન્ટસ ઓફ

[09:08:44] ઇન્ડિયા સોસાયટી નામે સંસ્થા ગોપાલકૃષ્ણ

[09:08:46] ગોખલેએ જે શરૂ કરી એમાં યુવાનોને તૈયાર

[09:08:49] કરવાનો પ્રયત્ન થાય છે કેવા યુવાનો તૈયાર

[09:08:53] થશે

[09:08:55] કે જે આજીવન

[09:08:59] દેશ સેવા કરવામા માટેની પ્રતિજ્ઞા લેશે

[09:09:03] હવે આ યુવાનો માટેના નિયમો પણ છે કે તમારી

[09:09:07] પ્રતિજ્ઞા આજીવન દેશ સેવાની છે પણ કદાચ

[09:09:09] તમે આ સેવાકીય પ્રવૃત્તિઓનો ગેરલાભ લઈ ને

[09:09:12] કોઈ રાજકીય સંસ્થાનો હાથો બની જાવ તો તો

[09:09:16] સ્પષ્ટપણે એમને કહેવામાં આવેલું છે કે તમે

[09:09:19] કોઈપણ રાજકીય સંસ્થા કે કોઈ પોલિટિકલ

[09:09:21] પાર્ટી સાથે આપ જોડાઈ શકતા નથી અને દોસ્તો

[09:09:24] આ સંસ્થાની અંદર આપણા ગુજરાતમાં એક

[09:09:27] વ્યક્તિ કે જેને તમે ઓળખો છો દોસ્તો

[09:09:30] ઠક્કર બાપા જેને બાપાનું વહાલ સોયું બિરુધ

[09:09:33] મળેલું છે એ ઠક્કર બાપા પણ આજ સર્વન્ટસ ઓફ

[09:09:37] ઇન્ડિયા સોસાયટી સાથે સેવાકીય પ્રવૃત્તિઓ

[09:09:39] સાથે પણ સંકળાયેલા હતા તો એને પણ તમે સાથે

[09:09:41] સાથે યાદ રાખી શકો છો દોસ્તો મુસ્લિમ

[09:09:44] સમાજની અંદર સમાજ સુધારવા માટે ખાસ કોઈ

[09:09:46] વ્યક્તિ પ્રયત્ન કરતા હોય તો એવું કહેવાય

[09:09:49] છે કે 1875 ની અંદર

[09:09:53] સર

[09:09:55] સૈયદ

[09:09:58] અહમદ ખાન

[09:10:00] કે જે પોતે એક સમયે ક્લાર્ક તરીકે પણ સેવા

[09:10:04] આપતા હોય છે

[09:10:06] એક ડેપ્યુટી

[09:10:10] મેજિસ્ટ્રેટ તરીકે પણ સેવા આપતા હોય છે

[09:10:14] અને એમને એવું લાગે છે કે ભારતમાં મુસ્લિમ

[09:10:16] સમાજ જે છે એમાંથી કોરીવાજો દૂર થાય

[09:10:22] આવો પ્રયત્ન

[09:10:25] આરબ દેશોમાં પણ થયો છે કે જ્યાં

[09:10:30] વાહાબી આંદોલન થયું

[09:10:33] તો આવો પ્રયત્ન પોતે પણ કરવા ઈચ્છે છે તો

[09:10:36] એના માટે એને વિચાર્યું કે 1875 માં આપણે

[09:10:38] એક શિક્ષણની એક સંસ્થા શરૂ કરીએ

[09:10:40] એજ્યુકેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યુટ શરૂ કરીએ જેથી

[09:10:42] કરીને મુસ્લિમ સમાજ શિક્ષિત થાય અને

[09:10:44] ઓક્સફોર્ડ એજ્યુકેશન લેવલ જે ઓક્સફોર્ડ

[09:10:46] યુનિવર્સિટીમાં જે એજ્યુકેશન મળે એ

[09:10:48] લેવલનું એજ્યુકેશન મળે તો એના માટે

[09:10:50] અલીગઢની અંદર

[09:10:54] એમને સ્થાપના કરેલી હતી

[09:10:57] મહમદન

[09:11:01] એંગ્લો

[09:11:05] ઓરિએન્ટલ

[09:11:08] કોલેજ

[09:11:10] સાથે એમને ખ્યાલ છે કે પશ્ચિમની જગતની

[09:11:13] અંદર

[09:11:15] અનેક પુસ્તકો એવા થઈ ગયા કે જે મુસ્લિમ

[09:11:18] સમાજે વાંચવાથી એમનામાં પણ એક ટેકનોલોજીકલ

[09:11:21] પરિવર્તન પણ આવશે નવા વિચારોને અપનાવશે તો

[09:11:25] એ પુસ્તકો જે છે કે જેનો ઉર્દુ

[09:11:29] અને ફારસીની અંદર પોતે ભાષાંતર અનુવાદ કરી

[09:11:36] અને લોકો સુધી પહોંચાડતા હોય છે તો

[09:11:39] જબરજસ્ત અલીગઢ આંદોલન પણ કહી શકાય મહમદન

[09:11:41] એગ્લોરિએન્ટલ કોલેજ પણ કહી શકાય તો આને પણ

[09:11:44] યાદ રાખવું ખૂબ જરૂરી બનતું હોય છે

[09:11:45] મુસ્લિમ સમાજની અંદર મહિલાઓની સ્થિતિમાં

[09:11:48] ખૂબ સારો સુધારો થાય અને લોકો એજ્યુકેટેડ

[09:11:50] બનીને સરકારી નોકરી પ્રાપ્ત કરે એમની

[09:11:52] સામાજિક સ્થિતિ મજબૂત થાય આર્થિક સમૃદ્ધિ

[09:11:54] વધે અને સમાજમાં એમનો માન મોભો પ્રતિષ્ઠા

[09:11:57] વધે એના માટે સરસદ અમદ ખાને પણ જબરજસ્ત

[09:12:00] પ્રયત્નો કરેલા છે તો એમને પણ ખાસ

[09:12:02] ચોક્કસથી યાદ રાખવાનો પ્રયત્ન કરશું એ જ

[09:12:04] પ્રમાણે દોસ્તો પારસી સમાજ તરફ આપણે

[09:12:06] જ્યારે જતા હોય છે તો પારસી સમાજની અંદર

[09:12:09] ખાસ એક સંસ્થાની સ્થાપના થતી હોય છે જેનું

[09:12:12] નામ છે રહનુમાઈ

[09:12:15] મજદયાસન

[09:12:18] સભા અને દોસ્તો આ રહનુમાઈ મજદયાસન

[09:12:21] સભામાંથી

[09:12:23] રાસ ગોફતાર નામે

[09:12:26] એક મેગેઝીન શરૂ થાય છે જે સ્પેશિયલી

[09:12:32] મહિલાઓ જે છે એની સ્થિતિમાં સુધારો કરવા

[09:12:36] માટે બનેલું હતું દોસ્તો એવું કહી શકાય કે

[09:12:39] અહીંયા પારસી સમાજ સુધારણમાં કોણ કોણ

[09:12:41] જોડાયેલું તો કે સાહેબ દાદાભાઈ નવરોજી

[09:12:44] જેને આપણે હિન્દના દાદા પણ કહીએ છીએ

[09:12:46] ગ્રાન્ડ ઓલમેન્ટ ઓફ ઇન્ડિયા પણ કહીએ છીએ

[09:12:48] તો દાદાભાઈ નવરોજી છે કે પછી ખાસ બહેરામજી

[09:12:52] મલબારી

[09:12:56] જેમણે સેવા સદન પણ શરૂ કરેલું હતું

[09:13:02] જેના માધ્યમથી વિશેષ રીતે બાળ લગ્નને

[09:13:06] અટકાવવાનો પ્રયત્ન કરેલો હતો

[09:13:10] સાથે દોસ્તો

[09:13:12] કેઆર કામા છે

[09:13:17] એસએસ બંગાલી

[09:13:24] ફરદુનજી નવરોજી છે

[09:13:30] તો આવા અનેક સમાજ સુધારકો પારસી સમાજની

[09:13:33] અંદર પણ કાર્યરત રહેતા હોય છે જે પારસી

[09:13:35] સમાજની અંદર સમાજ સુધારણા કરી અને ખાસ

[09:13:37] મહિલાઓની સામાજિક સ્થિતિ ઉપર મોટાપાએ

[09:13:39] વર્કઆઉટ કરતા હોય છે સાથે દોસ્તો નારાયણ

[09:13:43] ગુરુ ખાસ તો સમાનતા લાવવી છે દોસ્ત

[09:13:49] તમને એક મંત્ર આપ્યો

[09:13:53] એક જ ધર્મ

[09:13:57] એક જ જાતિ

[09:14:01] એક જ ઈશ્વર

[09:14:04] સાથે એ પણ યાદ રાખો કે નારાયણ ગુરુ મૂળ તો

[09:14:10] કેરલ

[09:14:12] કેરલની અંદર એમપર્ગ જે છે

[09:14:17] એની અંદર જન્મેલા હતા પણ દોસ્તો એવું

[09:14:21] કહેવાય છે કે આ નારાયણ ગુરુ જે કેરલના

[09:14:23] એમપર્ગની અંદર જન્મેલા છે એમણે જે કાર્યો

[09:14:26] શરૂ કરેલા છે એમાં ખાસ સમાજની અંદર વધુને

[09:14:30] વધુ લોકો અંદરો અંદર એકબીજા સાથેથી

[09:14:32] જાતિવાદ દૂર કરે અને સમાનતા તરફ આગળ વધે

[09:14:35] એના માટે પોતે પ્રયત્ન કરેલો છે એમણે એક

[09:14:38] સંસ્થા પણ શરૂ કરેલી હતી

[09:14:40] શ્રી

[09:14:43] નારાયણ ધર્મ

[09:14:47] પરિપાલન

[09:14:49] યોગમ એને પણ યાદ રાખો અને ખાસ એમણે એક

[09:14:53] વિશેષ ભાર મૂકેલો છે કે વધુને વધુ લોકોને

[09:14:56] શિક્ષિત કરો અને વધુને વધુ લોકો માટે

[09:15:00] ઉદ્યોગો શરૂ કરો કારણ કે શિક્ષિત થશે અને

[09:15:03] રોજગારી મળશે તો સમાજ જે છે એની ઉન્નતિ

[09:15:06] થશે સમાજને ઉચ્ચ કક્ષા સુધી લઈ જવા માટે આ

[09:15:09] બે વસ્તુ જરૂરી છે તો એક સંત પરંપરા સાથે

[09:15:13] સંકળાયેલા વ્યક્તિ પણ ખાસ વિશેષ કાર્યોની

[09:15:16] અંદર સમાજ સુધારણામાં યોગદાન આપેલું છે.

[09:15:18] દોસ્તો આવી જ ઘણી બધી સંસ્થાઓ છે જે ખાસ

[09:15:21] ફાસ્ટ એન્ડ ફોરવર્ડમાં યાદ રાખી શકાય.

[09:15:22] આત્મીય સભા કે જેની સ્થાપના આમ તો એવું

[09:15:25] કહી શકાય કે ભાઈ રાજા રામમોહન રાય કરી

[09:15:28] વેદાંત કોલેજ એની સ્થાપના પણ રાજા રામમોહન

[09:15:30] રાયએ કરેલી છે બ્રહ્મો સમાજની સ્થાપના પણ

[09:15:32] રાજા રામમોહનરાય કરેલી છે બાલિકા વિદ્યાલય

[09:15:35] કે જે મહાત્મા જ્યોતિબા ફુલે પણ શરૂ કરતા

[09:15:37] હોય છે સાથે સાથે ઈસ્ટ ઇન્ડિયા એસોસિએશન

[09:15:39] છે જે દાદાભાઈ નવરોજીએ શરૂ કરેલ છે આ જ

[09:15:42] પ્રમાણે દોસ્તો વેદ સમાજ જે છે જે

[09:15:43] કેશવચંદ્ર સેન દ્વારા શરૂ કરવામાં આવે છે

[09:15:46] ઓકે પ્રાર્થના સમાજ જે આત્મારામ પાંડુરંગ

[09:15:48] અને મહાદેવ ગોવિંદ રાનડે એમનું એક વિશેષ

[09:15:50] યોગદાન બનતું હોય છે સત્યશોધ સમાજ કે જે

[09:15:53] મહાત્મા જ્યોતિબા ફુલે શરૂ કરતા હોય છે

[09:15:55] આર્ય સમાજ સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતીએ શરૂ

[09:15:57] કરેલું છે જિયોસોફિકલ સોસાયટી કર્નલ

[09:16:00] હાલકોટ અને મેડમ પેટ્રોનનોવા બ્લેમેટેસ્કી

[09:16:02] જેમણે શરૂ કરેલ છે ભારતીય રાષ્ટ્રીય

[09:16:04] કોંગ્રેસ એવો હ્યુમે શરૂ કરેલ છે બેલુર મઠ

[09:16:07] જે ખાસ સ્વામી વિવેકાનંદે જેને આપણે કહેતા

[09:16:09] હોય છીએ રામકૃષ્ણ મિશનના ભાગરૂપે શરૂ થાય

[09:16:12] છે ઇન્ડિયન સોશિયલ કોંગ્રેસ એમજી રાનડે

[09:16:14] એટલે કે મહાદેવ ગોવિંદ રાનડેએ શરૂ કરેલું

[09:16:16] હતું સ્વામી વિવેકાનંદે રામકૃષ્ણ મિશન પણ

[09:16:19] શરૂ કરેલું છે સલીમુલ્લા ખાન કે જેને

[09:16:21] મુસ્લિમ લીગની પણ સ્થાપના કરેલી છે અને

[09:16:23] વિશ્વભારતી નામે સંસ્થા કે જે આપણા

[09:16:26] રવીન્દ્રનાથ ટાગોરે પણ શરૂ કરેલ છે જેમની

[09:16:28] શાંતિનિકેતન પણ ખાસ ખૂબ પ્રખ્યાત બનતી હોય

[09:16:31] છે તો દોસ્તો આ સમાજ સુધારકો એમની સંસ્થાઓ

[09:16:33] એના જોડકા પણ આપણને પૂછી લેતા હોય છે તો

[09:16:35] એકદમ નિરાતે આ બધી વસ્તુને નોટ ડાઉન કરી

[09:16:38] ને આમાંથી રોકડા માર્ક્સ કરવાનો પ્રયત્ન

[09:16:40] પણ કરજો તો દોસ્તો આ સમાજ સુધારાની

[09:16:43] કાર્યવાહી પૂરી થાય છે હજી આ જર્ની દોસ્તો

[09:16:45] ચાલુ રહેવાની છે ચાલો દોસ્તો નેક્સ્ટ આપણે

[09:16:47] ચર્ચામાં લેવા માટે જવું છે ખાસ ભારતના

[09:16:50] ક્રાંતિકારીઓ જી હા દોસ્તો તો ભારતીય

[09:16:52] ક્રાંતિકારીઓ જે ભારત અને વિદેશની ધરતી

[09:16:54] ઉપર રહી અને બ્રિટિશ સરકારની સામે જે લડાઈ

[09:16:56] કરી રહ્યા છે. આમ જોવા જઈએ તો આ

[09:16:58] ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓની શરૂઆત જે છે કે

[09:17:01] જેનો એક પહેલો પાયો જે છે એવું કહી શકાય

[09:17:03] કે મહારાષ્ટ્રથી નખાતો હોય છે એવું કહી

[09:17:06] શકાય દોસ્તો મહારાષ્ટ્ર મહારાષ્ટ્રની અંદર

[09:17:09] વાસુદેવ બળવંત ફડકે કે જ્યાંથી આ શરૂઆત

[09:17:11] થતી હોય છે એક પછી એક પછી ઘણા

[09:17:13] ક્રાંતિકારીઓ જે છે જેને ફાસ્ટ એન્ડ

[09:17:15] ફોરમાં આપણે ચર્ચામાં લેશું તો ફર્સ્ટ ઓફ

[09:17:17] ઓલ દોસ્તો વાત કરીએ તો વાસુદેવ બળવંત ફડકે

[09:17:22] આમના વિશે એવું કહેવાય છે કે એમની એક

[09:17:24] પ્રતિજ્ઞા ખૂબ પ્રખ્યાત છે એ પ્રતિજ્ઞા

[09:17:28] ક્યાંક એવી છે કે જ્યાં સુધી

[09:17:33] ભારત દેશને

[09:17:38] ગુલામીમાંથી

[09:17:44] મુક્ત ન કરાવું

[09:17:49] ત્યાં સુધી

[09:17:54] કેસ કર્તન નહીં કરો

[09:18:01] કપાળ પર

[09:18:03] કપાળ પર ચંદન નહીં લગાડવું

[09:18:12] અને માથા પર

[09:18:16] વસ્ત્ર

[09:18:18] નહીં બાંધું

[09:18:22] ખાસ રિપીટ કરું છું જ્યાં સુધી ભારત દેશને

[09:18:25] ગુલામીમાંથી મુક્ત ન કરાવું ત્યાં સુધી

[09:18:27] કેસ કર્તન નહી કરવું એટલે જો લાંબા લાંબા

[09:18:29] વાળ રાખેલા છે કપાળ પર ચંદન નહીં લગાડવું

[09:18:32] અને માથા પર વસ્ત્ર નહીં બાંધવું હાથમાં

[09:18:35] આપ જોઈ શકો છો બંદૂકધારી છે કારણ કે કહી

[09:18:39] શકાય કે ભાઈ ભારતમાં

[09:18:43] સશસ્ત્ર ક્રાંતિ

[09:18:47] ની શરૂઆત કરી

[09:18:50] તો સશસ્ત્ર ક્રાંતિના પ્રણેતા કહી શકાય

[09:18:52] વાસુદેવ બળવંત ફડકેને એ પણ ખાસ યાદ રાખો આ

[09:18:55] સિવાય દોસ્તો આ જ વાસુદેવ બળવંત ફડકે જે

[09:18:58] છે કે જેણે આઝાદીની લડતની અંદર જ્યારે

[09:19:00] જંપલાવે છે એ પહેલા એઝ ક્લાર્ક તરીકે

[09:19:04] નોકરી પણ કરતા હોય છે સમય એવો આવે છે કે

[09:19:08] એમના માતા એટલે કે સરસ્વતી દેવી જે છે કે

[09:19:10] જેમનું ખાસ તો તબિયત સારી નથી હોતી એટલે

[09:19:13] પોતે એક રિક્વેસ્ટ કરે છે અંગ્રેજ

[09:19:15] અધિકારીઓને કે ભાઈ મને મારી માતાની સારવાર

[09:19:18] કરવા માટે અથવા તો એમની સેવા કરવા માટે

[09:19:20] મને રજા આપો પણ દોસ્ત અંગ્રેજો રજા આપતા

[09:19:23] નથી ધેટ્સ વાય થોડે ઉસ્કેરાય છે ગુસ્સો

[09:19:26] આવે છે કે ભાઈ આ યોગ્ય નથી અંગ્રેજો અમારી

[09:19:29] પારિવારિક લાગણી ઉપર ફોકસ નહીં કરતા ઘણી

[09:19:32] બધી વખત રિક્વેસ્ટ કરે છે નથીડા ભેગા થતા

[09:19:35] એક સમય નોકરી છોડીને નીકળી જતા હોય છે પણ

[09:19:37] દોસ્ત જ્યારે ઘરે પહોંચે છે ત્યારે થોડો

[09:19:40] સમય વયો ગયો છે એમણે માતાનું અવસાન થઈ

[09:19:42] ગયું છે આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં લઈ અને

[09:19:45] વાસુદેવ બળવંત ફડકે છે કે જેને નક્કી

[09:19:48] કર્યું કે હવે આપણે અંગ્રેજ સરકાર સામે

[09:19:50] લડાઈ કરશું

[09:19:52] અંગ્રેજો સામે લડાઈ કરવા પાછળ જવાબદાર ખાસ

[09:19:55] ઘણા કારણો બનતા હોય છે ને એક અંગ્રેજ

[09:19:57] સરકાર સામે લડવા માટે પહેલી એક મોટી ઘટના

[09:20:00] જે છે કે જે મહારાષ્ટ્રની અંદર

[09:20:05] દોસ્તો દુષ્કાળ પડેલા હતા દુષ્કાળમાં

[09:20:08] અંગ્રેજોએ રાહત કાર્ય કરવાને બદલે લોકો

[09:20:11] પાસેથી ટેક્સની ઉઘરાણીમાં ફોકસ કરતા હોય

[09:20:14] છે સાથે દોસ્તો એવું પણ બનતું હોય છે કે

[09:20:16] મહારાષ્ટ્રની અંદર દુષ્કાળને લીધે

[09:20:19] મોંઘવારી જે છે એમાં પણ ખૂબ વધારો થયેલો

[09:20:22] હતો લોકોને ખાવાના એટલે કે ભોજનના પણ સાસા

[09:20:25] પડતા હોય છે ભોજનની તકલીફ છે પણ છતાં

[09:20:29] અંગ્રેજો કોઈ જ રાહત કાર્યો કરતા નથી અને

[09:20:33] એક મોટો વર્ગ જે છે કે જે ભૂખમરામાં જઈ

[09:20:36] રહ્યો છે આ તમામ પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં

[09:20:38] લઈને એમણે નક્કી કર્યું કે ભાઈ આપણે કોઈપણ

[09:20:40] સંજોગોમાં આ ખેડૂતોને આ પરિસ્થિતિમાંથી

[09:20:42] બહાર કાઢવા છે તો પોતે ખેડૂતોના મસીહા

[09:20:44] બનતા હોત એવું કહી શકાય કે એમણે શરૂઆત

[09:20:48] કંઈક આવી કરેલી છે કે મહારાષ્ટ્ર

[09:20:53] મહારાષ્ટ્રની અંદર

[09:20:56] રામોશી સંગઠનની સ્થાપના કરી છે કયું સંગઠન

[09:21:00] સ્થાપિત કરે છે રામોશી સંગઠન મહારાષ્ટ્રના

[09:21:04] બે પ્રદેશો છે વાસી અને પનવેલી

[09:21:09] આ બંનેની અંદર અંગ્રેજ સરકાર સામે

[09:21:11] વિદ્રોહો પણ કરેલા છે

[09:21:14] અમુક સંજોગોમાં

[09:21:16] અંગ્રેજો

[09:21:19] અંગ્રેજોની તિજોરી જે છે

[09:21:22] એમાં પણ લૂટફાટની શરૂઆત કરી છે.

[09:21:26] આ જે કાઈ સંપત્તિ આવશે એ પૈસો ક્યાં

[09:21:30] પહોંચાડશે

[09:21:33] તો કે ખેડૂતો સુધી અને ખેડૂતોના મસીહા બની

[09:21:37] ગયા છે ખેડૂતોને કોઈપણ રીતે આ

[09:21:38] પરિસ્થિતિમાંથી બહાર કાઢવાનો પ્રયત્ન

[09:21:40] કર્યો છે મહારાષ્ટ્રનો એક બહુ મોટો યુવા

[09:21:42] વર્ગ જે છે કે જે ખાસ એમના આ કાર્યથી ખૂબ

[09:21:46] પ્રભાવિત થાય છે અને યુવા પેઢી જે છે કે

[09:21:49] જે પણ ક્રાંતિના માર્ગે ચાલવા માટે તૈયાર

[09:21:51] થાય છે તો રામોશિ સંગઠન ધીરે ધીરે ધીરે

[09:21:54] ધીરે ધીરે એની અંદર અનેક યુવાનો જોડાતા

[09:21:56] જાય છે અને દોસ્તો એવું કહી શકાય કે

[09:21:59] અહીંથી જ ખાસ હવે

[09:22:02] સશસ્ત્ર

[09:22:05] તાલીમો પણ શરૂ થાય છે અંગ્રેજ સરકારને હવે

[09:22:08] જોખમ વધતું હોય એવું લાગે છે કે આ વ્યક્તિ

[09:22:11] હવે હદથી વધારે અંગ્રેજ સરકારને

[09:22:13] નુકસાનકારક બની રહ્યા છે તો કઈ રીતે એને

[09:22:16] અટકાવવા એમને અટકાવવા માટે અંગ્રેજો

[09:22:18] પોતાની સાઈડથી ઘણા પ્રયત્નો કરે છે પણ

[09:22:20] વાસુદેવ બળવંશળ કે અંકુશમાં આવતા નથી તો

[09:22:22] છેલ્લો રસ્તો અંગ્રેજોને એવો લાગે છે કે

[09:22:24] ભાઈ એક કામ એમની ઉપર ઈનામની જાહેરાત કરો

[09:22:29] અને દોસ્તો ઈનામની જાહેરાત થાય છે અને એક

[09:22:33] વર્ગ એવો છે કે જેને કહેવાયને કે મંદી

[09:22:35] આંટો લઈ ગઈ હોય ભલે કદાચ આપણો ભારતીય

[09:22:38] વ્યક્તિ હોય પણ હવે એ આર્થિક પરિસ્થિતિ

[09:22:40] એની એવી હોય કે એને એવું લાગે કે આ ઇનામની

[09:22:43] રકમ પણ એના માટે જીવન દોરણ માટે ખૂબ જરૂરી

[09:22:46] છે અહીંયા જ ઘર ફૂટે ઘર જાય અંગ્રેજો જે

[09:22:49] છે એ આપણા જ ભારતીય લોકોને ઈનામની લાલચ

[09:22:51] આપે અને આપણો જ ભારતીય વ્યક્તિ જે છે

[09:22:53] અંગ્રેજો પાસેથી ઈનામ લઈને વાસુદેવ

[09:22:54] બળવંતને ફડકે એનું લોકેશન આપે કે સાહેબ

[09:22:56] અહીંયા છે. આમ ફરતા ફરતા ફરતા વાસુદેવ

[09:22:59] બળોન ફળકે એની પીછો કરતા કરતાં અંગ્રેજો

[09:23:01] હૈદરાબાદ પહોંચતા હોય છે.

[09:23:04] હૈદરાબાદની અંદર તો અંગ્રેજોને ઘી કેળા છે

[09:23:07] કેમ? તો કે નિઝામ સરકાર જે છે એ

[09:23:11] અંગ્રેજોનું ખૂબ મોટું સમર્થન કરે છે. એની

[09:23:14] મદદથી

[09:23:16] વાસુદેવ બળવંત ફડકેની થતી હોય છે. ધરપકડ.

[09:23:20] દોસ્તો વાસુદેવ બળવંત ફડકેની ધરપકડ થાય

[09:23:23] ત્યાર પછી એમને એવું કહી શકાય કે કોર્ટમાં

[09:23:28] કેસ ચાલતો હોય છે

[09:23:30] અને કેસ દરમિયાન જે પબ્લિક એમના સમર્થનમાં

[09:23:33] આવેલી જોઈ મેજિસ્ટ્રેટને પણ એવું લાગે છે

[09:23:35] કે આમની ઉપર મોટો કેસ ચલાવવો અથવા તો અમને

[09:23:37] ફાંસીની સજા આપવી એ ખરેખર જોખમકારક છે તો

[09:23:41] શું કરવું તો એક રસ્તો છે કે વાસુદેવ

[09:23:44] બળવંત ફડકે જે છે એમને આજીવન અંદમાન

[09:23:48] નિકોબારની જેલમાં મોકલી લીજો આજીવન કેદ

[09:23:55] ને એમાં પણ સખત સજા કે જેમાં કાળા પાણીની

[09:24:00] સજા મળતી હોય છે અંદમાન નિકોબારની જેલમાં

[09:24:04] કાળા પાણીની સજા માટે એમને મોકલી દેવામાં

[09:24:06] આવતા હોય છે અને ટૂંકજ સમયની અંદર ખાસ

[09:24:08] ત્યાની જેલની યાતનાઓ જે છે કે જે એમનું

[09:24:11] શરીર જે છે એને તોડે છે. પરિણામ તો કે

[09:24:14] વ્યક્તિ જે છે કે જે અસ્ત થતા હોય છે

[09:24:17] મૃત્યુ પામતા હોય છે પણ દોસ્તો અંગ્રેજોને

[09:24:19] એટલી હદે એમને ભયભીત કરેલા કે એમના મૃત્યુ

[09:24:22] પછી ઇન્સ્ટન્ટ એ સમાચાર એમના પરિવાર સુધી

[09:24:25] કે એમના ઘર સુધી પણ પહોંચતા નથી કારણ કે

[09:24:28] અંગ્રેજોને એવું લાગે છે કે મહારાષ્ટ્રમાં

[09:24:30] આ વાત ખબર પડશે તો ક્રાંતિ જાગશે ને એટલા

[09:24:34] માટે એકાદ મહિના પછી એ સમાચાર કોઈ વાયા

[09:24:37] મીડિયા ત્યાં પહોંચતા હોય છે તો દોસ્તો

[09:24:40] વાસુદેવ બળદ ફડકે કદાચ એક વ્યક્તિનો ઉદય

[09:24:43] થયો અને અસ્ત થયો પણ એમણે જલાવેલી જે

[09:24:46] ક્રાંતિ જે છે કે જે આગળ નેક્સ્ટ પેઢીની

[09:24:49] અંદર પણ આપણને જોવા મળતી હોય છે કે

[09:24:51] વાસુદેવ બળવંત ફડકેએ કાર્યવાહી કરી પણ

[09:24:54] એનાથી પ્રભાવિત થઈ અને બીજો એક વર્ગ તૈયાર

[09:24:56] થતા હોય છે જેને આપણે કહીએ છીએ દોસ્તો

[09:24:58] ચાફેકર બંધુઓ ત્રણ ભાઈ છે દામોદર બાળકૃષ્ણ

[09:25:02] અને વાસુદેવ

[09:25:04] જેને આપણે ચાફેકર ભાઈઓ તરીકે ચાફેકર બંધુઓ

[09:25:06] તરીકે ઓળખીએ છીએ તો દોસ્તો ચાફેકર બંધુઓ

[09:25:09] શું કામ કરે છે તો શરૂઆત એવું કહી શકાય કે

[09:25:12] ભાઈમા મહારાષ્ટ્રની અંદર પોતે ક્રાંતિકારી

[09:25:15] પ્રવૃત્તિઓમાં સંકળાયેલા છે. મહારાષ્ટ્રની

[09:25:18] અંદર એક સંસ્થા શરૂ કરેલી હતી હિન્દુ ધર્મ

[09:25:24] સંરક્ષિણી સભા

[09:25:28] કોણે શરૂ કરેલી છે? તો કે ચાફેકર ભાઈઓએ.

[09:25:31] એમની ઉપર વિશેષ રીતે બે વ્યક્તિનો પ્રભાવ

[09:25:34] જોવા મળતો હોય છે.

[09:25:36] ચાફેકર ભાઈઓમાં કોનો પ્રભાવ છે? તો એક તો

[09:25:40] આપણા વાસુદેવ બળવંત ફડકે.નો

[09:25:44] વાસુદેવ બળવંત

[09:25:48] ફળગે અને સાથે સાથે દોસ્તો લોકમાન્ય તિલક

[09:25:53] આ બે વ્યક્તિથી ખૂબ પ્રભાવિત થયેલા છે

[09:25:56] એવું કહી શકાય કે લોકમાન્ય તિળકે જે શરૂઆત

[09:26:00] કરેલી હતી શિવાજી મહોત્સવની

[09:26:04] આમ તો તમને ખ્યાલ હશે કે શિવાજી મહોત્સવ

[09:26:08] છે કે પછી ગણેશ ચતુર્થી છે એની એની પણ

[09:26:12] શરૂઆત કોણે કરેલી હતી લોકમાન્ય તિડકે તો

[09:26:15] દોસ્તો આ લોકમાન્ય તિડકની જે શિવાજી

[09:26:17] મહોત્સવની જે શરૂઆત થયેલી હતી આ શિવાજી

[09:26:20] મહોત્સવ ઉપર એક સભાનું આયોજન થયેલું છે

[09:26:25] એ સભાની અંદર દોસ્તો ચાફેકર બંધો વાસણ

[09:26:28] આપવા માટે સ્ટેજ ઉપર ઊભા થતા હોય છે એમના

[09:26:31] તરફથી એક નિવેદન આપવામાં આવે છે કે માત્ર

[09:26:34] શિવાજીની વાતો કરવાથી આઝાદી નહીં મળે

[09:26:38] અહીંયા મુખ પ્રેક્ષક બનીને બેસવાનું નથી

[09:26:41] તમારે પણ શિવાજીની જેમ તનતોડ મહેનત કરવી

[09:26:45] પડશે ઘર બહાર છોડવા પડશે પોતાનું શરીર જે

[09:26:48] છે કે જે હોમાઈ જાય ત્યાં સુધી તમારે

[09:26:51] લડવું પડશે અને આમ કરશું ને તો દોસ્ત

[09:26:54] આઝાદી મળશે કે માત્ર શિવાજી મહારાજની વાતો

[09:26:56] કરવાથી આઝાદી મળવાની નથી અને સાથે એ પણ

[09:27:00] યાદ રાખો કે આ ચાફેકર બંધુઓનું નિવેદન એક

[09:27:03] ખાસ એમાં જ એડિશનલ પોઇન્ટ બનતો હોય છે કે

[09:27:06] આપણા દેશનું નામ હિન્દુસ્તાન છે તો આપણા

[09:27:08] દેશમાં કેમ અંગ્રેજો શાસન કરી રહ્યા છે તો

[09:27:10] દોસ્તો આ શબ્દો જે છે એ લોકોને પ્રભાવિત

[09:27:13] કરે છે એનું સીધું પરિણામ દોસ્તો એવું

[09:27:16] જોવા મળશે

[09:27:18] કે અનેક લોકો એ ક્રાંતિના માર્ગે તૈયાર

[09:27:21] થતા હોય છે તો મહારાષ્ટ્રમાં ક્રાંતિ ધીરે

[09:27:24] ધીરે ધીરે ધીરે એક પેઢીથી બીજી પેઢી બીજી

[09:27:26] પેઢીથી ત્રીજી પેઢી પેઢી દર પેઢી ચાલી રહી

[09:27:29] છે એમાં સંજોગો સાથે એવું બનેલ છે કે 1897

[09:27:37] પુના

[09:27:38] પુનાની અંદર એક રોગચાળો ફાટી નીકળ્યો હતો

[09:27:40] જેનું નામ હતું પ્લેગ હવે પ્લેગ જે છે

[09:27:43] દોસ્તો મહામારીનું સ્વરૂપ ધારણ કરી

[09:27:45] લીધેલું હતું અને આ મહામારી ઉપર અંકુશ

[09:27:48] લેવા માટે એક પ્લેગ કમિશનર હતા

[09:27:53] કે જેનું નામ હતું રેન્ડ

[09:27:56] જે પ્લેગ કમિશનર છે જેને પુનામાં પ્લેગને

[09:27:59] કંટ્રોલમાં લેવાનો છે પણ આ પ્લેગ કમિશનર

[09:28:01] રેન્ડ દ્વારા કોઈ જ કામ કરવામાં ન આવ્યું

[09:28:04] આ મુદ્દા ઉપર લોકમાન્ય તીડકના વર્તમાન

[09:28:07] પત્રો છે

[09:28:09] મરા મરાઠા

[09:28:12] અને કેસરી ખાસ તો આની ભાષાઓ પણ પૂછતા હોય

[09:28:15] છે મરાઠા જે છે એ અંગ્રેજીમાં લખવામાં

[09:28:18] આવતું અને કેસરી જે છે એ મરાઠીમાં લખાય છે

[09:28:22] તો મરાઠી માણસ જે છે મરાઠી માણસો જે છે

[09:28:25] એમના માટે દોસ્તો અહિયા કેશપરીમાં લેખ

[09:28:28] લખાયો છે અને પ્લેગ કમિશનરે કરેલી આ

[09:28:31] ઘટનામાં એવું કહેવાય કે ભાઈ પ્લેગને લીધે

[09:28:35] 10 લાખથી વધુ લોકો ો

[09:28:39] જીવ ગુમાવી ચૂકેલા છે અવસાન થયેલા છે

[09:28:44] મૃત્યુ થયેલા છે આટલા બધા લોકોના જીવ

[09:28:46] ગયેલા છે પણ પ્લેક કમિશનરને પેટમાં પાણી

[09:28:49] નથી હલતું દોસ્ત અંગ્રેજોની નિર્દયતા જે

[09:28:52] છે એ સર્વોચ્ચ સીમા ઉપર જોવા મળી રહી છે

[09:28:54] અને આ સ્થિતિને ધ્યાનમાં લઈ નક્કી કર્યું

[09:28:58] કે એક કામ કરી આપણી પાસે એક બેસ્ટ ઓપ્શન

[09:29:00] છે શું ઓપ્શન છે તો કે આપણે સારામાં સારી

[09:29:03] રીતે આ બ્લેક કમિશનરનું કલ્યાણ કરી શકાય

[09:29:05] એમ છે હવે હવે આ જે કાઈ લેખ લખાતો હોય છે

[09:29:08] જેની અંદર ભગવદગીતાના કદાચ શ્લોક પણ લખાયા

[09:29:11] હોય કે હણે અને હણવામાં પાપ નથી પરિણામ

[09:29:15] શું આવ્યું ચાફેકર બંધુઓ ઉસ્કેરાઈ જાય છે

[09:29:17] ધાળ ધાળ ધાળ બ્લેક કમિશનર રેન્ડ જે છે કે

[09:29:22] જેની ઉપર ગોળીબાર કરી ને શું કરવામાં આવે

[09:29:25] છે હત્યા

[09:29:27] દોસ્ત હત્યા કરી છે ત્યાર પછી કાયદો

[09:29:30] કાયદાનું કામ કરતું હોય છે ચાફેકર

[09:29:32] બંધુઓમાંથી પહેલા બે ભાઈઓ પકડાતા હોય

[09:29:38] એમના માટે ફાંસીની સજા જાહેર થતી હોય છે

[09:29:42] ત્રીજા ભાઈ જે છે એણે જાણવાનો પ્રયત્ન

[09:29:45] કર્યો કે મારા ભાઈ જે છે એની ધરપકડ કોણે

[09:29:48] કરાવી તો કે એક મદ્રાસી વ્યક્તિ હતા

[09:29:53] એણે આ સમાચાર આપેલા છે અંગ્રેજોને તો

[09:29:56] ત્રીજા ભાઈએ એની હત્યા પણ કરી નાખી અને આમ

[09:29:58] જોઈએ તો ત્રણે ત્રણ ભાઈઓ જે છે કે જેને

[09:30:01] ફાંસીની સજા મળતી હોય છે. તો આ પણ દોસ્તો

[09:30:04] ખાસ યાદ રાખી શકાય જે મહારાષ્ટ્રની

[09:30:06] ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓનો જ એક ભાગ બનતો

[09:30:08] હોય છે

[09:30:10] સાથે આગળ વધીએ તો વીડી સાવરકર વિધાયક

[09:30:14] દામોદર સાવરકર સાવરકર બંધુઓની વાત કરીએ તો

[09:30:17] બે નામ જોવા મળતા હોય છે એક છે વિનાયક

[09:30:22] દામોદર

[09:30:24] સાવરકર

[09:30:27] અને એમના ભાઈ જે છે કે જે હતા ગણેશ દામોદર

[09:30:32] સાવરકર

[09:30:34] આ બંને ભાઈઓ જે છે કે જે પણ મહારાષ્ટ્રની

[09:30:37] ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓમાં ક્યાંક

[09:30:38] સંકળાયેલા હતા પહેલી શરૂઆત જે છે એવી કરી

[09:30:42] શકાય કે મહારાષ્ટ્ર

[09:30:46] મહારાષ્ટ્રની અંદર નાસિક

[09:30:50] નાસિક પાસે ભગુર ગામ છે મૂળ ત્યાના વતની

[09:30:53] હતા એવું કહી શકાય કે વેડી સાવરકર કે જે

[09:30:57] પુનાની અંદર

[09:31:00] ફર્ગ્યુસન કોલેજ છે

[09:31:04] કે જેની અંદરબીએ એટલે કે બેચલર ઓફ આર્ટ્સ

[09:31:07] નો અભ્યાસ કરેલો છે સાથે સાથે એવું પણ કહી

[09:31:10] શકાય કે વીડી સાવરકર જે છે વિનાયક દામોદર

[09:31:13] સાવરકર જે છે કે જે પોતે 1905 ની અંદર

[09:31:18] જ્યારે બંગ ભંગ થાય છે

[09:31:21] તો બંગ ભંગ વિરોધી ચળવળની અંદર

[09:31:26] બંગભંગ વિરોધી આંદોલનમાં

[09:31:30] વિદેશી

[09:31:33] કાપડની

[09:31:35] હોળી આ પણ એક શરૂ કરે છે લોકમાન્ય તિરક

[09:31:39] ખૂબ પ્રભાવિત થાય છે લોકમાન્ય તિરકને એવું

[09:31:42] લાગે છે કે આ યુવાનેતા જે છે જેને

[09:31:44] કાયદાકીય બાબતોની જાણકારી લેવી જરૂરી છે

[09:31:46] એટલે બેરિસ્ટરનો અભ્યાસ કરવા માટે એમને

[09:31:48] ઇંગ્લેન્ડ મોકલવામાં આવતા હોય છે

[09:31:52] બેરિસ્ટર બનવા માટે

[09:31:55] જ્યારે ઇંગ્લેન્ડ જાય

[09:31:58] તો ઇંગ્લેન્ડની અંદર એમનો સંપર્ક થતો હોય

[09:32:00] છે વ્યક્તિ સાથે કે જેનું નામ હતું

[09:32:02] શ્યામજી

[09:32:04] કૃષ્ણ

[09:32:06] વર્મા

[09:32:08] કારણ કે દોસ્તો શ્યામજી કૃષ્ણ વર્માને પણ

[09:32:10] અહીયા ચર્ચામાં લેવા જરૂરી બને છે તો

[09:32:13] શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા જે છે એમને પણ અહયા

[09:32:15] સાથે પેરેલલમાં લઈ લઈ ચર્ચામાં તો ખાસ

[09:32:19] દોસ્તો એવું કહી શકાય કે શ્યામજી કૃષ્ણ

[09:32:21] વર્મા

[09:32:23] મૂળ કચ્છ

[09:32:26] કચ્છનું માંડવી જે છે એના પોતે વતની હતા

[09:32:30] એવું કહીશ શકાય

[09:32:33] કે એમણે પોતે એક સમયે દીવાન પદ પણ

[09:32:37] સંભાળેલું હતું જેમાં જૂનાગઢ રાજ્યનો

[09:32:41] ઉલ્લેખ છે

[09:32:44] એ સાથે સાથે રથલામનો પણ ઉલ્લેખ છે

[09:32:48] અને રાજસ્થાનની અંદર પણ એક રાજ્ય છે

[09:32:54] કે જ્યાં પણ પોતે દીવાન તરીકે રહેલા છે

[09:32:56] અમુક સંજોગોમાં ક્યાંક ઉદયપુર લખે છે પણ

[09:32:58] સ્યોરિટી બહુ ઓછી મળતી હોય છે આ આ બે

[09:33:00] સ્યોર હોય છે રાજસ્થાનવાળા રાજ્યમાં ખાસ

[09:33:03] ડેટાબેસ પ્લસ ઓર માઇનસ જોવા મળતો હોય છે

[09:33:05] પણ ત્રણ રાજ્યની અંદર એઝ અ દીવાન તરીકે

[09:33:07] સેવા આપેલી હોય છે. ત્યાર પછી એવું કહી

[09:33:09] શકાય

[09:33:11] એક સમારોહ જે છે

[09:33:14] જેની અંદર પોતે ભાષણ આપતા હોય છે

[09:33:18] અને એ ભાષણથી પ્રભાવિત થઈ એમને આમંત્રણ

[09:33:21] મળતું હોય છે

[09:33:25] ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાં

[09:33:28] અને ઓક્સફોર્ડ ની અંદર

[09:33:32] સંસ્કૃત

[09:33:34] ના પ્રોફેસર પણ બનતા હોય છે

[09:33:38] સાથે સાથે આ જ શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા એ

[09:33:41] ઇંગ્લેન્ડની ધરતી ઉપર ઇન્ડિયન

[09:33:44] હોમરૂલ

[09:33:47] સોસાયટીની સ્થાપના પણ કરે છે

[09:33:50] અને આ ઇન્ડિયન હોમરૂલ સોસાયટી એનું વળુ

[09:33:53] મથક બનતું હોય છે

[09:33:56] ઇન્ડિયા હાઉસ

[09:33:59] સાથે જે વિદ્યાર્થી મિત્રો અભ્યાસ કરવા

[09:34:01] માટે આર્થિક રીતે સક્ષમ નથી તો એ

[09:34:04] વિદ્યાર્થી મિત્રો માટે શ્યામજી કૃષ્ણ

[09:34:06] વર્મા અને સાથે સાથે દોસ્તો આપણા

[09:34:08] સરદારસિંહ રાણા આ બંને વ્યક્તિ સ્કોલરશિપ

[09:34:11] પણ ચલાવે છે શિવાજી મહારાજના નામે મહારાણા

[09:34:14] પ્રતાપના નામે તો ઇન્ડિયા હાઉસ જે છે એની

[09:34:17] અંદર અભ્યાસ કરવા માટે આવતા હોય છે આપણા

[09:34:20] વિનાયક દામોદર સાવરકર એટલે કે વીર સાવરકર

[09:34:24] હવે વીડી સાવરકર ક્યાં પહોચ્યા તો કે

[09:34:27] ઇંગ્લેન્ડ

[09:34:29] બેરિસ્ટરનો અભ્યાસ કરવા માટે આવેલા છે

[09:34:32] ઇન્ડિયા હાઉસના

[09:34:35] સભ્ય પણ બનેલા

[09:34:38] ઇન્ડિયન હોમરૂલ સોસાયટી કે જે વિદેશી

[09:34:40] ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓનું શરૂઆત કરી શકાય

[09:34:43] એટલા જ માટે શ્યામજી કૃષ્ણ વર્માને વિદેશી

[09:34:45] ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિના પ્રણેતા પણ આપણે

[09:34:47] કહીએ છીએ દોસ્તો આ જ શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા

[09:34:49] જે છે એમની સાથે રહી ને પોતે ખાસ જે ત્યાં

[09:34:52] વિદેશમાં રહીને ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ તો

[09:34:54] કરતા હતા મીનવાઈલ એવું બને છે કે ઘટના

[09:34:58] એમની સામે આવે છે શું છે ઘટના તો કે

[09:35:02] 1800ને 57

[09:35:05] એના એના 50 વર્ષ પૂરા થવા માટે જઈ રહ્યા

[09:35:08] છે

[09:35:10] 1907 માં

[09:35:13] તો દોસ્તો 1907 નું વર્ષ ખરેખર

[09:35:15] ક્રાંતિકારીઓ માટે તો ખૂબ મહત્વનું છે

[09:35:17] કારણ કે એ લોકો સશસ્ત્ર ક્રાંતિ કરી રહ્યા

[09:35:19] છે એ આ સિસ્ટમને ફોલો કરી રહ્યા છે. તો

[09:35:22] દોસ્તો 1907 માં જ્યારે અર્ધશતાબ્દી

[09:35:25] મહોત્સવ મનાવવા માટે જઈ રહ્યા છીએ

[09:35:30] શેની અર્ધશતાબ્દી છે તો કે 1857 ની તો આ

[09:35:35] અર્ધશતાબ્દી મહોત્સવ ઉપર પીડી સાવરકર એક

[09:35:38] પુસ્તક લખતા હોય છે

[09:35:40] અને જે પુસ્તક જે છે કે જેનું નામ તમે બધા

[09:35:43] કદાચ સાંભળેલું પણ હોઈ શકે 1857

[09:35:48] ભારતનો

[09:35:51] પ્રથમ થમ

[09:35:53] સ્વાતંત્ર્ય

[09:35:56] સંગ્રામ

[09:35:57] આમ તો

[09:35:59] ફર્સ્ટ ઇન્ડિપેન્ડન્સ વોર ઓફ ઇન્ડિયા 1857

[09:36:03] આવું ટાઇટલ છે પણ હવે આજે પુસ્તક જે છે

[09:36:06] 1857 ની જે ક્રાંતિ લખાઈ રહી છે જે લોન્ચ

[09:36:10] કરવું છે કોઈને અંગ્રેજો અંગ્રેજોને

[09:36:13] સમાચાર મળી જતા હોય છે કે વીડી સાવરકર જે

[09:36:15] છે આ પુસ્તક લખે છે આ પુસ્તક લખાય એનો

[09:36:18] સીધો મતલબ એવો થાય છે કે 1857 ની ક્રાંતિ

[09:36:21] જે જે લોકો સમક્ષ આવશે અને લોકો જે છે આ

[09:36:24] ક્રાંતિથી ખૂબ પ્રભાવિત થશે તો આવું ન થાય

[09:36:27] એના માટે અંગ્રેજોએ એક રસ્તો અપનાવ્યો

[09:36:29] અંગ્રેજો એક આયોજન કરે છે કે આ પુસ્તક જે

[09:36:32] છે કે જેની ઉપર

[09:36:36] પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવે પણ દોસ્ત ખાસ યાદ

[09:36:40] રાખો જ્યારે તમે આ પુસ્તકને પ્રતિબંધ મૂકો

[09:36:43] છો ને તો એનો સીધો મતલબ એવો થાય છે કે

[09:36:45] આનું નેગેટિવ દિશામાં માર્કેટિંગ થાય છે

[09:36:49] લોકોની એક ક્યુરિયોસિટી છે એક જિજ્ઞાસા

[09:36:51] વૃત્તિ છે કે એવું તો આ પુસ્તકમાં શું હોય

[09:36:53] છે કે જેથી કરીને આ પુસ્તકને બેન્ડ

[09:36:55] મૂકવામાં આવ્યો છે એનો સીધો મતલબ એવો થયો

[09:36:57] કે આ પુસ્તક હવે વધુ વહેંચાશે

[09:37:03] અને ખરેખર દોસ્તો તમને નવાય લાગશે ત્રણ

[09:37:05] ત્રણ આવૃત્તિ બહાર પાડતી હોય પડવી પડતી

[09:37:08] હોય છે હવે પુસ્તકની આવૃત્તિ જે છે એમાં

[09:37:10] 1857 ઉપર તો પ્રતિબંધ છે તો લોકોએ જે તે

[09:37:14] સમયે નામ આપ્યા

[09:37:18] ટીક્રીટ પેપર્સ

[09:37:23] કાર્ડસ પેપર્સ

[09:37:26] આવા ટાઈટલ સાથે કોઈ ઉપાડેય નહી બુક એ

[09:37:30] ટાઈટલ સાથે બજારમાં જાવા દીધી છે

[09:37:32] ક્રાંતિકારીઓ અંદરો અંદર અંદરો અંદર આ

[09:37:34] પુસ્તક એકબીજા સુધી મોકલી રહ્યા છે અને આ

[09:37:36] 1857 ની ક્રાંતિ ફેલાઈ રહી છે

[09:37:40] દોસ્તો એવું કહી શકાય કે આ પુસ્તકથી

[09:37:43] બ્રિટિશ સરકારને નુકસાન તો જશે સામે આમની

[09:37:46] બે સંસ્થાઓ પણ છે મિત્ર મહિલા

[09:37:50] અને અભિનવ ભારત

[09:37:54] એ પણ ખૂબ મહત્વની છે સાથે સાથે એવું પણ

[09:37:57] કહી શકાય કે ઇંગ્લેન્ડની ધરતી ઉપર

[09:38:04] કર્ઝન વાઈલી

[09:38:06] એક અંગ્રેજ અધિકારી છે ની વાયડાઈ ખૂબ વધી

[09:38:10] ગઈ એટલે વીર સાવરકરના વીડી સાવરકરના એક

[09:38:13] સાથી મિત્ર હતા મદનલાલ

[09:38:18] ઢીંગરા

[09:38:20] એ મધલાલ ઢીંગરા જે છે એને આની સાથે

[09:38:23] માથાકૂટ ચાવી વીણી સાવરકરને વાત કરે છે કે

[09:38:26] ભાઈ મોટાભાઈ આ આ માથાકૂટ કરે ભૂરીઓ એની

[09:38:29] વાયડાઈ બહુ વધી ગઈ છે તો વીરસાવર કરે

[09:38:31] બંદૂક દીધી આલ્યો ભળાકે દઈ દયો અને પરિણામ

[09:38:35] દોસ્ત એવું આવે છે કે આ કર્ઝન વાયલી જે છે

[09:38:39] કે જેની ઉપર શું થાય છે ઘોડીબાર

[09:38:42] ઘોડીબાર પછી એમનું મૃત્યુ થયું તો આ

[09:38:45] ઘટનામાં કોણ જવાબદાર છે તો કે મનલાલ

[09:38:48] ઢીંગરા

[09:38:49] પણ મદનલાલ ઢીંગરાને સપોર્ટ કોણ કરે છે તો

[09:38:52] વેડી સાવરકર તો ઇન્ટરનેશનલ કોર્ટ છે હેગની

[09:38:56] અદાલત

[09:38:58] આ હેગની અદાલતની અંદર વિનાયક દામોદર

[09:39:01] સાવરકરને

[09:39:04] ડબલ જનમટીપ

[09:39:07] ની સજા પણ આપવામાં આવે છે એપ્રોક્ષ એક

[09:39:10] જનમટીપ તમે મેક્સ ટુ મેક્સ 25 વર્ષની

[09:39:12] ખેંચો તો ડબલ એટલે 50 વર્ષ જેવું થાય તો

[09:39:15] વીડી સાવરકરને અહીંયા ડબલ જનમટીપની સજા પણ

[09:39:18] મળે છે હેગની અદાલતમાં તો એ પણ ખાસ યાદ

[09:39:21] રાખજો હેગની અદાલત ઇન્ટરનેશનલ કોર્ટમાં

[09:39:23] કહી શકાય સાથે સાથે એ પણ કહી શકાય કે વીડી

[09:39:26] સાવરકર જે છે કે જે આગળ જતા ક્યાં જતા હોય

[09:39:29] છે હવે

[09:39:32] અંદમાન

[09:39:34] નિકોબાર

[09:39:37] કે જેની સેલ્યુલર જેલ જેને આપણે કહીએ

[09:39:42] જેની અંદર કેદ રખાય છે અ કાળા પાણીની સજા

[09:39:46] પણ ભોગવે છે

[09:39:50] અને ત્યાર પછી દોસ્તો એવું કહી શકાય કે

[09:39:53] જ્યારે એક સમયે પોતાની રજવાત ઉપરથી જેલ

[09:39:56] મુક્ત જ્યારે થાય છે તો નાસિકમાં એમના જ

[09:40:00] નિવાસસ્થાનને અંગ્રેજો એમને નજરકેદ કરતા

[09:40:02] હોય છે અને પછી આગળ જતા એક સંસ્થા છે

[09:40:04] જેનું નામ છે હિન્દુ મહાસભા

[09:40:09] જેની સ્થાપના મદન મોહન માલવીયા કરેલી હતી

[09:40:13] એની અંદર સંસ્થા સંભાળતા હોય છે

[09:40:20] એ પણ યાદ રાખી શકાય તો સાવરકર બંધ હોવાની

[09:40:24] જ્યારે વાત કરીએ તો આમ તો વેડી સાવરકરનું

[09:40:26] કામ તો સાહેબ પૂરું થઈ ગયું પણ એમના ભાઈ

[09:40:29] જે છે ગણેશ સાવરકર

[09:40:37] કે જેમને એક મેજિસ્ટ્રેટ હતો

[09:40:42] જેનું નામ હતું જેક્સન

[09:40:46] જેક્સને ને રાજદ્રોહનો આરોપ લગાડી દીધો

[09:40:50] હતો.

[09:40:52] રાજદ્રોહની સજા આપેલી હતી. એ જેક્સન ઉપર

[09:40:56] દોસ્તો અનંતકુમાર

[09:41:03] ખાનહડે કરીને અભિનવ ભારતના એક સભ્ય હતા.

[09:41:07] જેના જેક્સનની પણ શું કરેલી હતી? હત્યા.

[09:41:12] અને એ જે કેસ છે જેને કહેવામાં આવે છે

[09:41:15] નાસિક ષડયંત્ર

[09:41:19] તો એ પણ યાદ રાખજો જેક્સનની હત્યા વાળો જે

[09:41:21] કેસ બનતો હોય છે એને કહેવાય છે નાસિક

[09:41:24] ષડયંત્ર કેસ જે ગણેશ સાવરકર એટલે કે વીડી

[09:41:27] સાવરકરના મોટાભાઈની જેલની સજા સાથે

[09:41:30] સંકળાયેલી ઘટનાનો ભાગ છે તો ઓલમોસ્ટ

[09:41:33] દોસ્તો સાવરકર બંધુઓ જે છે એને અહિયા પૂરા

[09:41:36] કરીએ છીએ બંગાળ તરફ જઈએ બંગાળની અંદર પણ

[09:41:38] દોસ્તો જબરજસ્ત ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ

[09:41:40] થતી હોય અને બંગાળની અંદર ક્રાંતિકારી

[09:41:42] પ્રવૃત્તિઓની જ્યારે આપણે શરૂઆત કરીએ તો

[09:41:44] પહેલી શરૂઆત જે છે એક સંસ્થાથી થતી હોય છે

[09:41:47] કે જેનું નામ છે દોસ્તો અનુશીલન સમિતિ શું

[09:41:51] નામ છે સંસ્થાનું અનુશીલન

[09:41:57] સમિતિ

[09:41:59] આમ તો અનુશીલન સમિતિની પહેલી શરૂઆત કરતા

[09:42:01] આવે છે એક વ્યક્તિ જેનું નામ હતું પ્રમત

[09:42:03] સોરી પ્રમતનાથ

[09:42:08] મિત્ર

[09:42:10] પ્રમદનાથ મિત્ર દ્વારા અનુશલન સમિતિ શરૂ

[09:42:12] કરવામાં આવેલી હતી.

[09:42:14] આ જ અનુશલન સમિતિમાં આગળ જતા બે ભાઈઓ સભ્ય

[09:42:18] બનતા હોય છે અને એ બે ભાઈઓ જે છે કે

[09:42:22] જેમાંના એક છે

[09:42:25] બારેન્દ્રકુમાર ઘોષ

[09:42:32] અને એમના મોટા ભાઈ એટલે કે

[09:42:35] અરવિંદ ઘોષ

[09:42:37] આજે ઈમેજ જુઓ છો એ બારેન્દ્ર કુમારની છે આ

[09:42:41] બારેન્દ્રકુમાર ઘોષ જે છે કે જેને

[09:42:42] ઓળખવામાં આવે છે ભારતમાં

[09:42:47] બોમબ યુગના

[09:42:50] બ્રહ્મા

[09:42:53] અને અરવિંદ ઘોષ જેને આપણે ઓળખી છીએ

[09:42:56] ગુજરાતના

[09:43:00] સશસ્ત્ર ક્રાંતિ

[09:43:04] ના પ્રણેતા

[09:43:06] ખાસ યાદ રાખો દોસ્તો ગુજરાતના સશસ્ત્ર

[09:43:09] ક્રાંતિના પ્રણેતા એટલા માટે કહી શકાય

[09:43:11] કારણ કે અરવિંદ ઘોષ એક સમયે વડોદરાની ની

[09:43:14] અંદર પ્રોફેસર તરીકે પણ સેવા આપતા હોય છે.

[09:43:22] ત્યાર પછી બંગ ભંગ એટલે કે બંગાળનું

[09:43:24] જ્યારે વિભાજન થાય તો કલકત્તા નેશનલ

[09:43:26] કોલેજની અંદર પણ પોતે સેવા આપે છે સાથે એ

[09:43:28] પણ યાદ રાખી શકાય કે વડોદરા પાસે દક્ષિણ

[09:43:33] ગુજરાતની અંદર

[09:43:37] એવું કહી શકાય કે દક્ષિણ ગુજરાત

[09:43:42] એ દક્ષિણ ગુજરાતની અંદર દોસ્તો

[09:43:45] વ્યાયામ શાળા શરૂ થાય છે

[09:43:49] જેને આપણે કહી છીએ દોસ્તો લક્ષ્મીનાથ

[09:43:52] વ્યાયામશાળા

[09:43:54] જેની શરૂઆત

[09:43:57] છોટુભાઈ

[09:44:00] અને અંબુભાઈ

[09:44:04] પુરાણીએ કરેલી હતી પુરાણી બંધુએ કરેલી હતી

[09:44:07] તો લક્ષ્મીનાથ વ્યાયામ શાળા જે છે કે જે

[09:44:10] ગુજરાતમાં સશસ્ત્ર ક્રાંતિમાં એક સારું

[09:44:13] યોગદાન છે સાથે સાથે દોસ્તો એવું કહી શકાય

[09:44:16] કે આ અનુશીલન સમિતિમાં જ્યારે આ બંને ભાઈઓ

[09:44:19] કામ કરી રહ્યા છે તો અહીંથી થી એક યુગાંતર

[09:44:22] નામે એક મેગેઝીન પણ શરૂ કરાય છે

[09:44:28] આજ બારીન્દ્ર કુમાર જે છે કે જેણે

[09:44:33] ધ

[09:44:36] ડોન

[09:44:37] ઓફ

[09:44:39] ઇન્ડિયા ઓકે એક સમાચાર પત્ર પણ શરૂ કરેલું

[09:44:43] હતું ડોન ઓફ ઇન્ડિયા પૂછાયેલું છે યાદ

[09:44:46] રાખજો બોમયુગના બ્રહ્મા કીધા યુગાંતર

[09:44:50] મેગેઝીન માં પણ બે ભાઈઓનો ફાળો બને છે

[09:44:52] ભારેન્દ્ર કુમારનું ધ ડોન ઓફ ઇન્ડિયા પણ

[09:44:54] ખૂબ પ્રખ્યાત થાય છે. ગુજરાતની અંદર પણ

[09:44:57] ખાસ દોસ્તો એવું કહી શકાય

[09:45:02] જ્યારે બોમ્બની ક્રાંતિ થશે

[09:45:06] તો એમાં કેટલાક પુસ્તકો જેમ કે વાત કરું

[09:45:10] ભવાની મંદિર

[09:45:13] જેમાં અરવિંદ ઘોષ અને બારન્દ્ર કુમારનું

[09:45:15] નામ ચર્ચાતું હોય છે લાગે આધ્યાત્મિક

[09:45:18] પુસ્તક પણ બોમ્બ બનાવવાની રીતો છે એ જ

[09:45:21] પ્રમાણે સાબુ બનાવવાની રીત છે

[09:45:28] એના કોઈ લેખક નથી અજ્ઞાત લેખકનું પુસ્તક

[09:45:31] છે પણ એમાં બોમબ બનાવવાની રીત જ છે

[09:45:34] ગુલાબનું ફૂલ છે

[09:45:38] એ પણ બોમબ બનાવવાની રીત સાથે સંકળાયેલું

[09:45:40] છે દેશી

[09:45:44] વનસ્પતિ

[09:45:47] ની દવાઓ

[09:45:49] છે પુસ્તક દેશી વનસ્પતિની દવાઓ છે બોમબ

[09:45:53] બનાવવાની રીત આના લેખક ખ્યાલ છે

[09:45:57] નરસિંહભાઈ પટેલ

[09:46:01] જે મોહનલાલ પંડ્યાના એક સાથી મિત્ર હતા

[09:46:04] અને અમદાવાદમાં જ્યારે વાઈસરોય મિંટો ઉપર

[09:46:06] રાયપુર દરવાજા અને આસ્ટોડિયામાં જે બોમબ

[09:46:08] બોમબ ફેકાય છે એમાં એવું કહેવાય છે કે આ

[09:46:10] પુસ્તકનો પણ રેફરન્સ સારો લેવાયેલો છે તો

[09:46:12] મોહનલાલ પંડ્યા એ આયોજનમાં પણ હતા કે

[09:46:15] જ્યારે અમદાવાદમાં વાઈસરોય મિંટો આવે છે

[09:46:17] એની ઉપર રાયપુર દરવાજા અને આસ્ટોડિયા આ બે

[09:46:20] પ્રદેશો ઉપર બોમ્બ ફેંકાય છે તો ન્યા આ

[09:46:23] બંને ભાઈઓ પણ ખાસ અવેલેબલ ખરા હવે પુરાણી

[09:46:26] બંધુઓ છે એની તો આપણે ગુજરાતમાં વાત કરી

[09:46:29] દીધી પણ ખાસ યુગાંતર અથવા તો અનુશીલન

[09:46:32] સમિતિ જે છે એના સભ્યો કે જેમાં ખાસ

[09:46:37] જે ફોટો તમે જોઈ રહ્યા છો એ છે ખુદીરામ

[09:46:39] બોસ

[09:46:41] એમના એક સાથી મિત્ર હતા જેનું નામ હતું

[09:46:45] પ્રફુલ ચાકી

[09:46:48] એમાં ખુદીરામ બોસ જે છે એણે બારેન્દ્રભાઈએ

[09:46:50] પહેલા બોમ બોમબ બનાવી દીધા હશે એટલે એટલે

[09:46:53] બોમ્બની પ્રેક્ટિસ કરવા માટે એક વખત જતા

[09:46:56] હોય છે ખુદરામ પહેલા એક વખત પ્રેક્ટિસ

[09:46:58] કરવા માટે કહી શકાય

[09:47:02] કે એન્ડ્રયુ

[09:47:05] ફ્રેઝર કરીને એક અંગ્રેજ હતો

[09:47:10] લગભગ ગવર્નર કહેવાતો બંગાળનો લેફ્ટહેન

[09:47:12] ગવર્નર હતો

[09:47:14] એની ટ્રેનની

[09:47:17] જે કોચ છે અથવા તો એનો ડબ્બો જે છે એની

[09:47:20] ઉપર બોમ્બ ફેંકેલો હતો કોણે કોણે તો કે

[09:47:24] ખુદીરામ

[09:47:27] બોઝએ એટલે બોમ્બ બનાવવામાં પ્રેક્ટિસ કરી

[09:47:29] લીધી બોમ્બ ફોડવામાં પ્રેક્ટિસએ થઈ ગઈ છે

[09:47:32] હવે મુઝફ્ફરપોરની અંદર એક ઘટના બને છે

[09:47:36] કે અહીંયા એક ન્યાયાધીશ હતો

[09:47:39] જેનું નામ હતું

[09:47:42] કિંગ્સફોર્ડ

[09:47:44] લોકો એને અન્યાયી ન્યાયાધીશ કહેતા

[09:47:49] કારણ કે અન્યાય બહુ કરતો તો આ કિંગ્સફોર્ડ

[09:47:52] જે છે એની બગી ઉપર દોસ્તો

[09:47:57] બોમ્બ ફેકાય છે સંજોગો એવા બન્યા કે બગીની

[09:48:01] અંદર બીજો એક ન્યાયાધીશ હતો કેનેડી

[09:48:05] કેનેડી પોતેનો તો કેનેડીની

[09:48:08] પત્ની

[09:48:11] અને પુત્રી આની અંદર હરા

[09:48:13] હવે બોમ્બ બ્લાસ્ટએ થયો

[09:48:18] બ્લાસ્ટની અંદર મૃત્યુ આ બંનેનું થયું

[09:48:22] આ બંને તો નિર્દોષ છે ક્રાંતિકારીઓના પણ

[09:48:24] એથિક્સ છે આપણાથી નિર્દોષ ન મરવા જોઈએ

[09:48:27] એનું સીધું પરિણામ જે છે આ પ્રફુલ ચાકી જે

[09:48:30] છે કે જે પોતે આત્મહત્યા કરી લેતા હોય છે

[09:48:34] ખુદરામ બોસ જે છે કે જેમને ફાંસી મળતી હોય

[09:48:39] છે તો સૌથી નાની ઉંમરે ફાંસી મેળવનાર કોઈ

[09:48:42] ક્રાંતિકારી હોય તો એ મુઝપફર ફ્રોડ

[09:48:44] ષણયંત્રના ભાગરૂપે ખુદરામ બોસે મેળવેલી

[09:48:47] ત્યાર પછી તો અનેક જગ્યાએ બોમબના કારખાનાઓ

[09:48:50] મળતા હોય છે બોમ્બનો જથ્થો પકડાય છે

[09:48:55] એમાં એક આયોજન અલીપુર ષડયંત્રનું પણ છે

[09:48:59] મુશરીકપુર કરીને

[09:49:02] બંગાળની અંદર એક પરો હતો ન્યાથી પણ

[09:49:05] બોમ્બનો ખૂબ જથ્થો પકડાય છે અને અંગ્રેજો

[09:49:08] આ બધી ઘટનાઓ પાછળ જવાબદાર કોને ગણાવશે

[09:49:12] તો કે બારેન્દ્ર કુમાર

[09:49:15] અને અરવિંદ ઘોષ

[09:49:19] બારીંદ કુમારને તો દેશની ની કાલની સજા થઈ

[09:49:21] જતી હોય છે.

[09:49:27] પણ દોસ્તો અરવિંદ ઘોષને હજી કોઈ સજા મળે એ

[09:49:30] પહેલા કોર્ટમાં એમના એક પરમ મિત્ર પહોંચી

[09:49:32] જતા હોય છે અને એમના એ પરમ મિત્ર જે છે કે

[09:49:36] જે એમને સપોર્ટ કરે છે જેનું નામ છે

[09:49:39] ચિત્રંજનદાસ

[09:49:42] અને દોસ્તો એ ચિરંજનદાસ જે છે કે જે

[09:49:45] અરવિંદ ઘોષ ને છોડાવે છે ચિત્રંજનદાસના

[09:49:49] પ્રયત્નોથી અરવિંદ ઘોષ છૂટી તો ગયા પણ હવે

[09:49:53] પ્રશ્ન એ આવ્યો કે આ અરવિંદ ઘોષ જે છે એ

[09:49:56] છૂટા પછી એ કોર્ટમાંથી તો કદાચ છૂટી ગયા

[09:49:59] નિર્દોષ છે પણ થઈ ગયા હવે પ્રશ્ન એ આવ્યો

[09:50:03] કે વ્યક્તિ જ્યારે જેલમાં હતાને કોર્ટની

[09:50:05] પ્રોસીજર ચાલતી હોય એ સમયગાળા દરમિયાન

[09:50:07] જેલમાં હતા એમાં એમને કહી શકાય કે સાધુત્વ

[09:50:12] નો રંગ લાગી જતો હોય છે હે ઈશ્વરનો

[09:50:15] સાક્ષાત્કાર થઈ જતો હોય છે અને વ્યક્તિ જે

[09:50:17] છે કે જે બની જતા હોય છે દોસ્તો સાધુ તો

[09:50:21] નીચેનામાંથી ક્યાં ક્રાંતિકારી એક સમયે

[09:50:22] ક્રાંતિકારી વૃત્તિઓ છોડી અને આધ્યાત્મના

[09:50:25] માર્ગે આગળ વધતા હોય છે સાધુ બનતા હોય છે

[09:50:27] એ વ્યક્તિ કોણ આવશે દોસ્તો તો કે અરવિંદ

[09:50:31] ઘોષ આ અરવિંદ ઘોષ જે છે કે જે એક સમય બની

[09:50:34] જતા હોય છે દોસ્તો મહર્ષિ અરવિંદ શ્રી

[09:50:37] અરવિંદ તો એ પણ યાદ રાખજો જરૂરી બનશે

[09:50:41] ચાલો એક ઘટના દોસ્તો દિલ્હી તરફ જોઈએ છીએ

[09:50:44] આ જે ફોટો જોઈ રહ્યા છો એ વ્યક્તિ છે

[09:50:45] જેનું નામ છે હાર્ડિંગ

[09:50:48] બીજો હાર્ડિંગ દ્વિતીય

[09:50:51] શું છે જે તે ઘટના સમજો

[09:50:54] 1911 ની અંદર દોસ્તો આયોજન થતું હોય છે

[09:50:56] દિલ્હી દરબારમાં

[09:51:00] એ દિલ્હી દરબારની અંદર જે જર્જ પંચમ કરીને

[09:51:04] ઇંગ્લેન્ડનો રાજા આવે છે

[09:51:07] કે જેને જાહેરાત કરી કે અમે બંગાળનું

[09:51:10] વિભાજન એટલે કે જે બંગ ભંગ જે છે એને રદ

[09:51:14] કરી છી

[09:51:16] અને ભારતની

[09:51:19] રાજધાની અત્યાર સુધી હતી કલકત્તા

[09:51:23] હવે રાજધાની શું બનશે

[09:51:25] દિલ્હી

[09:51:28] એટલે આ જાહેરાત તો 1911 માં થઈ ગઈ જસ પંચમ

[09:51:31] જાહેરાત કરીને વયોગ્યો પણ આ રાજધાની

[09:51:36] સ્થળાંતરણનો જે છે

[09:51:40] સમારોહનું આયોજન થાય છે 1912 માં

[09:51:44] રાજધાની સ્થળાંતરણનો જે કાર્યક્રમ ચાલી

[09:51:46] રહ્યો છે કલકત્તાથી ધીરે ધીરે ધીરે ધીરે

[09:51:49] ધીરે ધીરે ધીરે દિલ્હી તરફ એન્ટર થાય છે

[09:51:51] જેવું દિલ્હી નજીક આવે ને એટલે આ ભાઈને એમ

[09:51:53] થયું કે આપણે એક રાજાશાહી ફિલ લઈ એટલે એક

[09:51:56] હાથીની અંબાળી ઉપર ભાઈ ગોઠવાય છે આડીંગભાઈ

[09:51:59] બેઠા છે બેય બાજુ પબ્લિક છે આ બાજુ પબ્લિક

[09:52:03] આ બાજુ પબ્લિક ધીરે હાથી મહારાજ જે છે

[09:52:06] ધીરે ધીરે ધીરે ધીરે ધીરે આગળ વધતા હોય છે

[09:52:08] સંજોગો વસાદ દોસ્તો એવું બને છે કે અહીંયા

[09:52:11] જેમ ચાંદની ચોક આવે દિલ્હીની અંદર અને એક

[09:52:15] બાજુથી પબ્લિક ફૂલનો મારો કરે આ બાજુથી

[09:52:18] ફૂલનો મારો ચાલે કોઈ અતરને જય જયકારને જય

[09:52:21] ઘોષને તો બધું ચાલતું હતું ચાંદની ચોક

[09:52:24] પૈસા ફૂલ પબ્લિક છે અચાનક એક પબ્લિકમાંથી

[09:52:28] દોસ્તો આની ઉપર બોમ્બ ફેકાય છે વાઈસરોય

[09:52:32] હાર્ડીંગ ઉપર શું ફેકાય છે બોમ્બ બ્લાસ્ટ

[09:52:36] થાય છે

[09:52:39] સંજોગો વસાત કદાચ

[09:52:42] શારીરિક નુકસાન ગયું હોઈ શકે

[09:52:46] પણ મૃત્યુ નોતું થયું એટલે બચી તો ગયો

[09:52:50] ઘાયલ થાય છે વાઈસરોય જે છે આ બોમબ

[09:52:52] બ્લાસ્ટમાં પોખડા ખરાબ રીતે ઘાયલ થાય છે

[09:52:56] મહાવત તો ત્યાંને ત્યાં મૃત્યુ પામતો હોય

[09:52:59] છે પણ દોસ્ત આ ઘટના જે છે એને કહેવામાં

[09:53:02] આવશે દિલ્હી ષડયંત્ર ને અહીયા મુખ્ય આયોજન

[09:53:06] કરતા કોઈ વ્યક્તિ હોય તો એ હતા રાસબિહારી

[09:53:12] બોઝ

[09:53:14] જે તમને હવે સીધા 1942 માં દેખાશે 1912

[09:53:17] પછી ક્યાં તો કે સાહેબ આઝાદ હિન્દ ફોજમાં

[09:53:21] એ પણ યાદ રાખજો

[09:53:24] ગદર પાર્ટી 1913 ની બનેલી ઘટના છે ખૂબ

[09:53:27] કામની છે એવું કહી શકાય કે 1913

[09:53:32] 1913 ની અંદર

[09:53:36] અમેરિકા

[09:53:39] અમેરિકાની અંદર આવેલું છે કેલિફોર્નિયા

[09:53:44] અને કેલિફોર્નિયાની અંદર

[09:53:47] સન ફ્રાન્સિસ્કો

[09:53:50] સીટી જે છે કે જ્યાં એક સ્થાપના થતી હોય

[09:53:54] છે જેને આપણે કહી છીએ ગદર પાર્ટી

[09:53:58] અગાઉ આ સંગઠન જે છે ને

[09:54:02] યુગાંતર આશ્રમ તરીકે ઓળખાતું

[09:54:06] હવે ક્યાં નામથી ઓળખે છે ગદર પાર્ટી તરીકે

[09:54:10] સ્થાપનામાં મુખ્ય ફાળો

[09:54:13] જે વ્યક્તિનો છે કે જેનું નામ છે લાલા

[09:54:18] હરદયાળ આ પણ જીપીએસસી એક્ઝામમાં પૂછેલ છે

[09:54:22] આગળ જતા એના અધ્યક્ષ બનાવવામાં આવતા હોય

[09:54:24] છે

[09:54:26] સોહનસિંહ

[09:54:31] ભાખનાને તો એ પણ યાદ રાખશું ગદર પાર્ટી

[09:54:34] નામે ક્રાંતિકારી સંગઠન ઊભું થઈ ગયું છે આ

[09:54:37] ક્રાંતિકારી સંગઠનના વિચારો લોકો સુધી

[09:54:40] પહોંચાડવા છે

[09:54:42] તો હિન્દુસ્તાન

[09:54:45] ગદર

[09:54:46] આવી એક પત્રિકા પણ શરૂ કરવામાં આવેલી છે

[09:54:50] જે સૌપ્રથમ ઉર્દુ

[09:54:52] એના પછી ફારસી

[09:54:56] પંજાબી અથવા તો ગુરુમુખી

[09:54:59] અંગ્રેજી

[09:55:02] હિન્દી આવી મલ્ટીપલ લેંગ્વેજની અંદર શરૂ

[09:55:06] થાય છે આઈ થિંક

[09:55:08] ફારસી લેંગ્વેજ જે છે ડાઉટફુલ છે આ કાઢી

[09:55:10] નાખજો ઉર્દુ પંજાબી અંગ્રેજી હિન્દી આ ચાર

[09:55:13] રાખજો યસ તો ગદર પત્રિકા જે છે કે જેને

[09:55:17] તમારે ખાસ યાદ રાખવી જરૂરી બનશે ઓકે આજ

[09:55:21] ઘટના એમની સાથે એવું કહી શકાય કે 1914 ની

[09:55:25] અંદર

[09:55:27] એ કામાઘાટા મારુની ઘટના બને છે

[09:55:31] અને દોસ્તો જે કામાઘાટા મારુની જે ઘટના

[09:55:33] બને છે એ પણ આ જ ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓનો

[09:55:36] એક ભાગ બનતો હોય છે તો એને પણ સાથે સાથે

[09:55:39] યાદ રાખજો કારણ કે એક જહાજ હતું

[09:55:43] જેના આગેવાન હતા ગુરુદત્તસિંહ

[09:55:48] અને ગુરુદત્ત સિંહની આગેવાનીમાં કામાગાટા

[09:55:50] મારું નામ સામે જહાજ જે મૂળ ક્યાનું હતું

[09:55:54] તો કે જાપાનનું હતું જે કેનેડાની અંદર જવા

[09:55:57] માટે નીકળેલું હતું

[09:56:00] વેનકુવર બંદર ઉપર

[09:56:04] હવે કેનેડામાં વેનકુવર બંદર ઉપર જવા માટે

[09:56:06] નીકળેલું આ જહાજ જેની અંદર શિખોનું પ્રમાણ

[09:56:08] ખૂબ વધારે એટલે અંગ્રેજોના મગજમાં એવું જ

[09:56:11] હતું કે આની અંદર કોણ હશે ગદર પાર્ટીના

[09:56:13] લોકો કારણ કે આમાં મોટા ભાગે પંજાબીઓ જાજા

[09:56:15] હતા તો આ જે ગદર પાર્ટી નામે સંગઠન જે છે

[09:56:18] કે જે ખરેખર અંગ્રેજોને જોખમ કારક લાગે છે

[09:56:22] એટલે અંગ્રેજો શું વિચાર્યું કે કેનેડામાં

[09:56:23] ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ શરૂ થાય એના કરતાં

[09:56:26] બેટર ઓપ્શન છે કે ભાઈ આને અટકાવો ને એ

[09:56:29] વસ્તુને અટકાવવા માટે એક વ્યવસ્થા કરવામાં

[09:56:33] આવી કે આ ગદર પાર્ટી જે છે કે જે અહીંયા

[09:56:36] કેનેડામાં ન પહોંચે તો બેસ્ટ ઓપ્શન એ છે

[09:56:40] કે આ કામાગાટા મારું જે છે એને ભારતમાં

[09:56:44] નહી વિશ્વમાં તમામ કોમનવેલ્થ દેશો

[09:56:57] કોમન

[09:56:59] વેલ્થ દેશોમાં

[09:57:02] પ્રવેશ ઉપર

[09:57:04] પ્રતિબંધ મૂક્યો એટલે એક પણ કોમનવેલ્થ

[09:57:08] દેશની અંદર એને પ્રવેશ મળશે નહીં

[09:57:12] કોમનવેલ્થ એટલે કે એવા દેશો કે જેની ઉપર

[09:57:15] બ્રિટિશ શાસન રહેલું હોય એનો મતલબ હવે

[09:57:18] કામાગાટા મારુને પ્રવેશ મળશે નહીં ક્યાં

[09:57:21] કેનેડામાં કારણ કે ત્યાં અંગ્રેજોનું શાસન

[09:57:24] હતું કેનેડામાં પ્રવેશ નહી મળે તો હવે

[09:57:26] જવું ક્યાં તો બેસ્ટ ઓપ્શન એમને એવું લાગે

[09:57:30] છે કે ભાઈ અજાયણા દેશમાં ઉતરવું એના કરતાં

[09:57:32] આપણે ભારત દેશમાં જવું બરોબર છે ભારતમાં

[09:57:35] ખરેખર પ્રવેશ મળે એમ તો છે જ નહીં કારણ કે

[09:57:38] ભારતમાં મૂળ પ્રશ્ન એ છે કે ભારતની અંદર

[09:57:42] જોવા જાય તો કોમનવેલ્થ જ છે હે કારણ કે

[09:57:47] પ્રવેશો પડતો તો પ્રતિબંધ જ છે પણ

[09:57:49] અજાયણામાં ઉતરવું એના કરતાં ભારતમાં એમ

[09:57:51] કરતાં કરતાં મોકો ગોધતા ગોધતા ધીરે ધીરે

[09:57:53] ધીરે ધીરે જે છે કલકત્તા પાસે બજબજ કરીને

[09:57:57] એક બંદર હતું

[09:58:00] ત્યાં આ જહાજને ઊભું રાખવામાં આવે છે

[09:58:03] અંગ્રેજો સાથેના સંઘર્ષ થાય છે ઘોડીબારો

[09:58:07] થાય છે અને કેટલાક લોકો જે છે અહીંયા શહીદ

[09:58:09] થતા હોય છે તો આ ઘટના જે છે એ કામાગાટા

[09:58:12] મારોની બને છે જે બનેલી હતી 1914 માં અને

[09:58:16] સાથે સાથે એના આગલા વર્ષે ગદર પાર્ટી નામે

[09:58:19] સંસ્થા પણ બનેલી છે ખૂબ મહત્વના પોઈન્ટ છે

[09:58:21] વિદેશી ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિનો ભાગ છે

[09:58:24] યાદ રાખવું જરૂરી બનશે ચલો દોસ્તો નેક્સ્ટ

[09:58:26] આપણે ચર્ચામાં લેવા માટે જવા છે ખાસ તો

[09:58:28] વિદેશી ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિમાં ત્રણ

[09:58:29] વ્યક્તિ આપણે બાકી છે એમાં અડધી ચર્ચા

[09:58:31] આપણે શ્યામજી કૃષ્ણ વર્માની કરેલી છે તો

[09:58:34] દોસ્તો વાત કરવી છે શ્યામજી કૃષ્ણ વર્માની

[09:58:36] જેને આપણે વિદેશી ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિની

[09:58:37] અંદર ખાસ વિશેષ રીતે જોયા એવું કહી શકાય

[09:58:40] કે કચ્છ કચ્છનું માંડવી માંડવીની અંદર ખાસ

[09:58:42] બિરાજમાન એટલે કે દોસ્તો શ્યામજી કૃષ્ણ

[09:58:44] વર્મા જે આમનો જન્મ થયેલો હતો આપણે જૂનાગઢ

[09:58:47] દતલા રાજસ્થાનનું એક રાજ્ય એની આપણે ચર્ચા

[09:58:49] કરેલી એઝ અ દીવાન તરીકે પોતે ખાસ કાર્યરત

[09:58:51] રહેલા હતા એક સમારોહની અંદર એમણે ભાષણ

[09:58:54] આપેલું જેને લઈને એમને આમંત્રણ મળતું હોય

[09:58:56] છે ઓક્સફોર્ડમાં એઝ અ પ્રોફેસર તરીકે સેવા

[09:58:58] આપવાનું વિદેશી ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિ જે

[09:59:01] આપણે જોઈએ એ વિદેશી ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિ

[09:59:10] આ પ્રવૃત્તિઓના

[09:59:14] પ્રણેતા કહેવાય છે એટલે કે શરૂઆત કરનાર

[09:59:16] વ્યક્તિ હતા

[09:59:18] ઇન્ડિયન હોમરૂલ સોસાયટી નામે જે સંસ્થા

[09:59:20] શરૂ કરી એનું વડુમથક બનાવ્યું ઇન્ડિયા

[09:59:22] હાઉસ જ્યારે વીડી સાવરકર ઉપર જે કેસ થતો

[09:59:25] હોય છે તો એમણે સ્થળાંતરણ કરવા માટે એમને

[09:59:28] રજૂઆત કરવામાં આવતી હોય છે કે પ્લીઝ આપ

[09:59:30] અહીંથી હવે સ્થળાંતરણ કરો પણ એ પહેલા

[09:59:33] સમાજવાદની એમની પર ખૂબ મોટી અસર છે એટલે

[09:59:36] ઇન્ડિયન

[09:59:40] સોશિયોલોજીસ્ટ

[09:59:47] ઇન્ડિયન સોશિયોલોજીસ્ટ આ મેગેઝીન શરૂ

[09:59:50] કરેલું હોય છે વારંવાર દોસ્તો એક્ઝામની

[09:59:52] અંદર પૂછાય છે ફરીથી કહું છું મોસ્ટ મોસ્ટ

[09:59:55] મોસ્ટ આઈએમપી છે ઇન્ડિયન સોશિયોલોજીસ્ટ

[09:59:59] ફરજયાત તૈયાર કરીને જાજો ઓકે શ્યામજી

[10:00:02] કૃષ્ણ વર્મા જે છે પોતે જર્મની જતા હોય છે

[10:00:04] ફ્રાન્સ અલગ અલગ પ્રદેશોમાં ભેગા મળીને

[10:00:06] કાર્યરત થતા હોય છે કોની સાથે તો કે સાહેબ

[10:00:08] સરદારસિંહ રાણા સાથે ઓકે સરદારસિંહ રાણા

[10:00:11] જે છે ખાસ તો લીમડી

[10:00:16] પાસે કંથારિયા

[10:00:20] લીમડી પાસે કંથારિયા

[10:00:20] કંથારિયાના રાજવી હતા

[10:00:24] વિશેષ રીતે જર્મની

[10:00:27] ફ્રાન્સ

[10:00:29] આ બધા પ્રદેશોમાં

[10:00:31] વિદેશી ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓમાં

[10:00:33] જોડાયેલા છે.

[10:00:40] uh ખાસ તો એવું કહી શકાય કે વિદ્યાર્થીઓ

[10:00:42] અભ્યાસ કરી શકે.

[10:00:46] એના માટે સ્કોલરશીપ પણ શરૂ કરેલી હતી.

[10:00:53] અને બ્રિટિશ સરકાર વિરોધી પ્રવૃત્તિઓની

[10:00:55] અંદર ખાસ એમની સાથે જોડાયેલા એક

[10:00:57] વ્યક્તિત્વ કે જે પોતે મૂળ નવસારીના વતની

[10:01:02] હતા

[10:01:07] જેમને આપણે કહીએ છીએ મેડમ ભીખાજી કામા એક

[10:01:10] સમયે દાદાભાઈ નવરોજી જે છે

[10:01:15] એમના સેક્રેટરી તરીકે પણ રહેલા

[10:01:20] પ્લેગ દરમિયાન

[10:01:22] લોકોની સેવા પણ કરતા હોય છે

[10:01:26] અને એ સેવા દરમિયાન પોતે જ પ્લેગ્રસ્ત થતા

[10:01:29] હોય છે

[10:01:32] તો સારવાર માટે

[10:01:35] ઇંગ્લેન્ડ ખસેડવામાં આવતા હોય છે

[10:01:40] અને ઇંગ્લેન્ડ જશે પછી ત્યાંથી અંગ્રેજોને

[10:01:42] પાછા આવવા દેતા નથી એમના ભારતમાં પ્રવેશવા

[10:01:45] ઉપર પ્રતિબંધ મૂકી દેવાતો હોય છે તો થોડા

[10:01:48] સમય માટે શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા ની સાથે રહે

[10:01:51] છે

[10:01:56] ત્યાંથી આગળ જર્મનીમાં પણ જતા હોય છે

[10:02:00] 1907 નું જે વર્ષ હતું

[10:02:04] જર્મની

[10:02:05] જર્મનીનું જે સ્ટુડગઢ હતું

[10:02:08] કે જેની અંદર સમાજવાદીઓની એક

[10:02:11] આંતરરાષ્ટ્રીય પરિષદ હતી

[10:02:15] સમાજવાદીઓની જે પરિષદ જે છે એ પરિષદની

[10:02:19] અંદર એમણે ભારતનો

[10:02:21] તિરંગો પણ લહેરાવેલો છે

[10:02:26] આ તિરંગાના રંગ તો તમને ખ્યાલ હશે

[10:02:30] લાલ પીળો

[10:02:33] અને લીલો આ ત્રણ રંગ હતા વચ્ચે વંદે માતરમ

[10:02:36] લખેલું છે સૂર્યચંદ્રના ચિન્હો હતા અને આઠ

[10:02:39] કમળો હતા એ પણ ખાસ એમના તિરંગાની અંદર

[10:02:42] જોવા મળી રહ્યું છે. સાથે દોસ્તો

[10:02:44] સરદારસિંહ રાણા શ્યામજીકૃષ્ણ વર્મા અને

[10:02:47] મેડમ કામા આ ત્રણ ગુજરાતીની ત્રિપોટી જે

[10:02:49] છે કે જે વિદેશની ધરતી ઉપર રહી અને

[10:02:52] ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિમાં ખૂબ કામ કરે છે

[10:02:54] શ્યામજી કૃષ્ણ વર્માનું અવસાન જ્યારે થઈ

[10:02:56] જતું હોય છે તો એમના અસ્થી જે છે ને

[10:03:00] સ્વીઝરલેન્ડથી ભારત લાવવામાં આવતા હોય છે

[10:03:06] સ્વીઝરલેન્ડથી ભારતમાં લઈ આવવામાં આવતા

[10:03:08] હોય છે લગભગ 2003 ની અંદર અને મગજના

[10:03:13] માંડવી ની અંદર હાલમાં

[10:03:15] ઇન્ડિયા હાઉસ પણ જોવા મળે છે જેતે સમય

[10:03:18] ગુજરાતના તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી હતા

[10:03:20] નરેન્દ્રભાઈ મોદી એમના સમયમાં ખાસ આ કામ

[10:03:22] થયેલું હતું તો એ પણ ખાસ ચર્ચાસ્પદ બનતું

[10:03:25] હોય છે અને કચ્છની જે યુનિવર્સિટી જે છે

[10:03:28] જેને પણ ઓળખવામાં આવે છે ક્રાંતિગુરુ

[10:03:30] શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા યુનિવર્સિટી તો

[10:03:33] દોસ્તો આ ક્રાંતિકારીઓ જે છે કે જે આપણી

[10:03:36] આનબાન અને શાન બનતા હોય છે અને દેશની

[10:03:39] આઝાદી માટે જબરજસ્ત પ્રયત્નો કરતા હોય છે

[10:03:42] તો તમામ લોકો લોકો જે છે જે આપની એક્ઝામ

[10:03:44] માટે ખૂબ જરૂરી બનતા હોય છે મેડમ કામા જે

[10:03:46] છે એમનું વર્તમાન પત્ર વંદે માતરમ જે છે એ

[10:03:50] પણ થોડું જરૂરી બનતું હોય છે અને આઝાદી

[10:03:53] પહેલા કોઈ પરત ફરેલા હોય તો એમાં પણ મેડમ

[10:03:56] કામા ક્યાંક ગણવામાં આવતા હોય છે પણ એ સમય

[10:03:58] અંગ્રેજોની પાસે રહેલું તમામ સાહિત્ય જે

[10:04:01] છે એ જપ્ત કરી લેતા હોય છે તો એ પણ સાથે

[10:04:03] સાથે દોસ્તો આપ યાદ રાખી શકો છો. તો

[10:04:05] દોસ્તો અહયા ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિની

[10:04:06] પૂર્ણાહુતી થાય છે પણ હજી આપણી આ જર્ની જે

[10:04:10] છે તે ચાલુ છે નેક્સ્ટ આગળ વધતા પહેલા

[10:04:12] દોસ્તો એક મહત્વની વાત કરીએ ખાસ તમામ

[10:04:15] વિદ્યાર્થી મિત્રો જે પ્રિપરેશન કરી રહ્યા

[10:04:17] છે એમાં જીપીએસસીની પ્રિપરેશન જે સર્વોચ્ચ

[10:04:19] લેવલની ગુજરાતના વિદ્યાર્થીઓ પ્રિપેરેશન

[10:04:21] કરતા હોય છે તો દોસ્તો ખાસ યાદ રાખો કે

[10:04:24] જીપીએસસી ક્લાસ વન ટુ ની આગામી ભરતી માટે

[10:04:26] આપણે તૈયારી કરવી છે તો દોસ્તો વેબસંકુલ

[10:04:29] જે છે કે જેનો એક પ્લાનર કોર્સ છે સમ્યક

[10:04:31] જીપીએસસી પ્લાનર કોર્સ જેને ગુજરાતના

[10:04:34] વિદ્યાર્થીઓ જીપીએસસી માટે સૌથી વધારે

[10:04:36] પ્રતિસાદ આપેલો છે. જી હા દોસ્તો આ જે

[10:04:38] કોર્સ જે છે કે જેની અંદર પણ દોસ્તો

[10:04:40] ફેસ્ટિવલ ઓફરના ભાગરૂપે હાલમાં 50%

[10:04:43] ડિસ્કાઉન્ટ ચાલી રહ્યું છે. ઓકે 50%

[10:04:45] ડિસ્કાઉન્ટ મેળવવા માટે તમારે ખાસ એક

[10:04:47] પ્રોમો કોડ યાદ રાખવાનો થશે ફેસ્ટિવલ 50.

[10:04:49] દોસ્તો વિધાઉટ મટીરિયલ કોર્સ આપ પર પર્ચેસ

[10:04:51] કરવા ઈચ્છો છો તો તમને 50% ની અંદર એ

[10:04:54] 11500 માં અવેલેબલ છે અને વિથ મટીરિયલ

[10:04:56] પર્ચેસ કરવા ઈચ્છો છો તો 17,000 એટલે કે

[10:04:59] 17,000 રૂપિયામાં અવેલેબલ છે ક્યાં મળશે

[10:05:01] સાહેબ તો કે વેબ સંકુલ એપ્લિકેશન ઉપર જો

[10:05:03] વિદ્યાર્થી મિત્રો આપ આ કોર્સ સાથે જોડાવા

[10:05:05] ઈચ્છો છો આપનું અધિકારી બનવાનું સપનું

[10:05:07] સાકાર કરવા ઈચ્છો છો તો દોસ્તો ટુ ધી

[10:05:10] પોઈન્ટ તૈયારી સંપૂર્ણ સિલેબસ આધારિત અને

[10:05:13] ખાસ પીવાયક્યુ ડિસ્કશન પણ છે એની અંદર

[10:05:16] કન્ટેન તો એક્સટ્રા ઓર્ડિનરી આપેલું જ છે

[10:05:18] એમાં તો કોઈ શંકાને સ્થાન નથી અને સાથે

[10:05:20] સાથે દોસ્તો મેન્સના ક્વેશ્ચન આન્સરિંગ પણ

[10:05:22] એની અંદર કરાવેલા છે તો દોસ્તો એક જ

[10:05:25] લેક્ચરની અંદર બધુ મળતું હોય એવો કોર્સ કે

[10:05:28] જે છે સમ્યક જીપીએસસી પ્લાનર કોર્સ તો

[10:05:31] દોસ્તો આજે જ આ કોર્સ સાથે જોડાઈ અને આપ

[10:05:33] શ્રીનું અધિકારી બનવાનું સપનું સાકાર કરી

[10:05:35] શકો છો. હવે દોસ્તો નેક્સ્ટ આપણે આગળ વાત

[10:05:38] કરીએ ચાલો દોસ્તો હવે એક મહત્વનો ટોપિક

[10:05:40] આપણે ભણવા માટે જઈ રહ્યા છીએ જેને આપણે

[10:05:42] કહીશું દોસ્તો બંગાળનું વિભાજન. જી હા

[10:05:44] દોસ્તો થોડું સ્પીડ સાથે ફાસ્ટ એન્ડ

[10:05:46] ફોરવર્ડની અંદર આ ટોપિકને સમજવાનો પ્રયત્ન

[10:05:48] કરશે. તમને બધાને વિદ્યાર્થી મિત્રો ખ્યાલ

[10:05:50] હશે કે 20મી સદીની અંદર પહેલી મહત્વની

[10:05:53] ઘટના બનતી હોય છે બંગ ભંગની ઘટના જેને

[10:05:55] આપણે કહેતા હોય છે બંગાળનું વિભાજન. જી હા

[10:05:58] દોસ્તો બંગાળના વિભાજનને જ્યારે આપણે

[10:05:59] ચર્ચામાં લેવું છે. તો પહેલા તો તમને

[10:06:01] બધાને ખ્યાલ હશે કે જે તે સમયે ભારતનો જે

[10:06:03] વાઇસરોય, કે જેનું નામ હતું કરજન અને

[10:06:05] કર્ઝનની એક નીતિ છે ડિવાઇડ એન્ડ રૂલ ભાગલા

[10:06:07] પાડો, રાજ કરો. દોસ્તો આ નીતિના ભાગરૂપે

[10:06:10] કર્ઝને ઇંગ્લેન્ડની સરકારને જાણ કરી. કે

[10:06:13] સાહેબ મારે કોઈપણ સંજોગોમાં બંગાળનું

[10:06:15] વિભાજન કરવું છે ત સરકાર સીધો પ્રશ્ન પૂછે

[10:06:18] છે કર્ઝનને કે કેમ મોટા કેમ બંગાળનું

[10:06:21] વિભાજન કરવું છે એટલે કર્ઝન એનો સ્પષ્ટ

[10:06:24] શબ્દોમાં એક જવાબ આપે છે કે સાહેબ

[10:06:26] બંગાળનું વિભાજન મારે એટલા માટે કરવું છે

[10:06:28] કારણ કે બંગાળની વસ્તી જે છે ને એ

[10:06:30] ઇંગ્લેન્ડ કરતા ડબલ છે ઇંગ્લેન્ડ કરતાં

[10:06:32] બમણી વસ્તી છે એનો મતલબ વસ્તી ખૂબ વધારે

[10:06:35] છે કેટલી વસ્તી છે તો કે સાહેબ ઇંગ્લેન્ડ

[10:06:39] કરતાં બમણી છે

[10:06:43] એટલે અમારા જે અહીયા અધિકારીઓ છે

[10:06:45] લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર જે છે એની ઉપર દોસ્તો

[10:06:48] બમણી જવાબદારી છે બીજું કર્ઝન જે છે એની

[10:06:51] એક મોટી ખાસિયત એ રહી કે એને ઘણા બધા

[10:06:53] સુધારાવાદી કાર્યો કરેલા છે બંગ ભંગ

[10:06:55] સિવાયના કાર્યોને ઘણા બધા છે જેમ કે કે

[10:06:58] સિંચાઈ આયોગની સ્થાપના છે પોલીસ આયોગની

[10:07:00] સ્થાપના છે ભારતમાં રેલવેનો સૌથી વધુ

[10:07:03] વિકાસ નો ડાઉટ આપણને ખ્યાલ છે કે રેલવેની

[10:07:05] શરૂઆત જે છે કે જે ડેલહાઉસીએ કરેલી પણ

[10:07:08] રેલવેનું સૌથી વધુ વિસ્તરણ કોઈ વ્યક્તિ

[10:07:10] કરેલું હોય ને તો દોસ્તો એ કર્ઝન હતો. તો

[10:07:12] કર્ઝને રેલવેનું વિસ્તરણ કરવું છે અને રે

[10:07:14] રેલવેના વિસ્તરણ કરવા માટે એને એવું લાગે

[10:07:17] છે કે ભાઈ બંગાળ મોટો પ્રદેશ છે. નદીઓ જે

[10:07:20] છે ઘણી બધી પસાર થાય છે. તો આ પ્રદેશને

[10:07:22] થોડું ડિવિઝન કરી નાખીએ તો રેલવેના વિકાસ

[10:07:25] માટે વસ્તુ સપોર્ટીવ બની શકે. તો એના

[10:07:27] મુદ્દા ઉપર પણ ખાસ સરકારને રજૂઆત મૂકે છે.

[10:07:29] કે સાહેબ રેલવેનો મારે વિકાસ કરવો છે અને

[10:07:31] એના માટે રેલવેના વિસ્તરણ કરવા માટે

[10:07:33] જરૂરિયાત છે ભંગ ભંગ કરવું. એનાથી વિશેષ

[10:07:37] સરકારને એ પણ જાણ કરે છે કે બંગાળની અંદર

[10:07:40] વારંવાર ચોરી થાય છે

[10:07:43] લૂટફાટો થઈ રહી છે આ વસ્તુને અંકુશમાં

[10:07:47] લેવા માટે મારે કાયદો અને વ્યવસ્થામાં

[10:07:50] પોલીસ ડિપાર્ટમેન્ટને મજબૂત બનાવવો છે પણ

[10:07:53] એ પોલીસ જે છે એ તો જ કાર્યવાહી કરી શકશે

[10:07:55] કે જો પ્રદેશ નાનો હશે જો મોટા પ્રદેશની

[10:07:59] જવાબદારી હશે તો આ પ્રદેશથી લઈને પહેલા

[10:08:01] છેડે જવામાં ખાસ એની વ્યવસ્થાઓ સેટ નથી

[10:08:04] થતી અને ચોર ડાકુ લુટારો હાથમાં નથી આવતા

[10:08:08] તો કાયદો અને વ્યવસ્થાને શાંત પાડવા માટે

[10:08:10] એને સુવ્યવસ્થિત કરવા માટે મારી ઈચ્છા છે

[10:08:13] કે ભાઈ આ પ્રદેશના ભાગલાભ કરી નાખો એટલે

[10:08:16] સરકાર સમક્ષ એ પણ રજૂઆત મુકાય છે તો ચોરી

[10:08:19] લૂટફાટમાં જે થયેલો વધારો જે છે એને પણ

[10:08:21] ખાસ અહીંયા પોતે કાયદો વ્યવસ્થાને સેટ

[10:08:24] કરવાની વાત કરે છે પણ દોસ્ત ખરેખર આ બધા

[10:08:26] કારણો વાસ્તવિક હતા તો કે ના સાહેબ આ કોઈ

[10:08:29] ચોર ડાકુ લૂંટારો નહોતા તમારા ને મારા

[10:08:32] સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓ હતા જે બ્રિટિશ સરકાર

[10:08:34] ઉપર ઘા ના કરતા હતા એમની જવાબદારી હતી કે

[10:08:37] દેશની આઝાદી માટે એમણે લડવું સાથે સાથે

[10:08:40] દોસ્તો રેલવેના વિસ્તરણ એના લીટી નો ડાઉટ

[10:08:42] ચોક્કસથી કામ થયેલું છે પણ ભાગલા પાડવાથી

[10:08:45] કાંઈ એવડો મોટો ફાયદો થાય એની પણ કોઈ

[10:08:47] ગેરંટી નથી વસ્તી જે છે એ રહેવાની જ છે

[10:08:50] કદાચ બે ભાગ કરો કે એક ભાગ કરો ગુજરાતના

[10:08:53] 15 ભાગ કરો કે એક ભાગ રાખો શું ફરક પડવાનો

[10:08:56] જાજો ફરક નહીં પડતો દોસ્ત તો એ સમયે

[10:08:59] વહીવટી કારણ આપે છે પણ એવડીી મોટી

[10:09:02] ઈમ્પેક્ટ જે છે એનાથી કોઈ ખાસ પાડી શકાતી

[10:09:04] પણ અલ્ટીમેટ ખરેખર વાસ્તવિક કારણ દોસ્તો એ

[10:09:07] હતું કે એને ખ્યાલ હતો કે આ બંગાળ પ્રદેશ

[10:09:10] જે છે ને એમાં રાષ્ટ્રવાદ ખૂબ વધી ગયો છે

[10:09:13] અને આ બંગાળમાં વધેલો રાષ્ટ્રવાદને કચડી

[10:09:17] નાખવો છે એ રાષ્ટ્રવાદને કચડી નાખવા માટે

[10:09:20] બેસ્ટ ઓપ્શન છે કે તમે ભાગલા પાડો ડિવાઈડ

[10:09:22] કરો હે શું કરવું છે તો કે બંગાળના બે ભાગ

[10:09:26] કરો એક બાજુ ખાસ હિન્દુ વસ્તી વધારો એક

[10:09:28] બાજુ મુસ્લિમ વસ્તી વધારો ને આ રીતે તમે

[10:09:31] બે ભાગ પાડી દેશો તો લોકો અંદરો અંદર

[10:09:33] આંતરિક સંઘર્ષમાં જો ઉતરવાના શરૂ થયા તો

[10:09:36] એનો સીધો લાભ બ્રિટિશ સરકારને મળશે લાંબા

[10:09:39] સમયનું શાસન ચાલી શકશે તો દોસ્ત અહીંયા

[10:09:42] રાજધાની જે છે એની ઉપર વારંવાર ઘાત થતા તો

[10:09:46] એ અટકાવવા છે બીજું તો કે ભાગલા પાડો

[10:09:49] રાજકરણની નીતિ અપનાવી છે બીજું તો કે

[10:09:51] બંગાળમાં ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ મેં તમને

[10:09:53] કીધું ને કે વધી રહી છે એમાં બંગભંગ

[10:09:56] વિરોધી આંદોલન જે છે કે જે હવે તમને જોવા

[10:10:00] મળશે ને એ ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિમાં અગાળ

[10:10:03] આપણે બંગાળની ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ પણ

[10:10:04] જોઈ ગયા છીએ બગાડની અંદર એક માહોલ છે

[10:10:07] બગાડના લોકો જે છે એની એક માનસિકતા રહેલી

[10:10:10] છે કે આપણે સરકાર વિરોધી બનવાનું છે કારણ

[10:10:12] કે સ્પ્રિંગ સૌથી વધારે દબાયેલી હોય એ જ

[10:10:15] ઉછળે અને બંગાળના લોકોએ અંગ્રેજોને સૌથી

[10:10:17] વધારે સહન કરેલા છે એટલા જ માટે અંગ્રેજ

[10:10:20] સરકારનો વિરોધ અને ખાસ ભારત દેશને આઝાદ

[10:10:22] કરવાની ભાવના એટલે કે દોસ્તો જે

[10:10:24] રાષ્ટ્રવાદ જે છે ને એ બંગાળમાં ખૂબ વધી

[10:10:26] ગયેલો હતો. તો દોસ્તો આ રાષ્ટ્રવાદને

[10:10:28] કંટ્રોલમાં લેવો છે આ રાષ્ટ્રવાદ વધો છે

[10:10:30] અને અંકુશમાં રહેવા માટે કર્ઝ અને ભાગલા

[10:10:32] પાડવાનું નક્કી કર્યું પરિસ્થિતિ દોસ્તો

[10:10:34] કંઈક આવી સર્જાય છે કે બંગાળ બંગાળના બે

[10:10:38] ભાગ કરવાનું નક્કી કર્યું છે એક ભાગ બનશે

[10:10:41] દોસ્તો પૂર્વ બંગાળ અને એક બનશે પશ્ચિમ

[10:10:43] બંગાળ પૂર્વ બંગાળ જે નક્કી કરે છે જેની

[10:10:45] રાજધાની બનાવવાની છે ઢાકા અને પશ્ચિમ

[10:10:47] બંગાળા જે નક્કી થશે એની રાજધાની બનશે

[10:10:49] કલકત્તા ક્યારે બંગાળમાં વિભાજન લાગુ પડશે

[10:10:53] તો પર્ટીક્યુલર તારીખ સાથે યાદ રાખી શકાય

[10:10:55] 16 ઓક્ટોબર 1905 પાંચ કોણ કરશે બંગાળનું

[10:10:58] વિભાજન તો કે જેતે સમયનો ભારતનો વાઈસરોય

[10:11:00] કે જેનું નામ હતું કર્ઝન પણ કર્ઝન એકલા

[10:11:03] હાથે આ નિર્ણય ન લઈ શકે એટલા માટે ભારતના

[10:11:05] સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ કે જેનું નામ હતું

[10:11:07] બોર્ડરીફ કે જે પણ ખાસ અહયા શું કરતા હોય

[10:11:09] છે મંજૂરી આપતા હોય છે તો દોસ્ત બંગાળનું

[10:11:13] વિભાજન લાગુ થશે ક્યારે લાગુ પડ્યું તો કે

[10:11:16] 16 ઓક્ટોબરના રોજ ઓકે 16 ઓક્ટોબર 1905 ના

[10:11:19] રોજ જ્યારે બંગભંગ લાગુ પડે બંગાળનું

[10:11:22] વિભાજન લાગુ પડે તો દોસ્તો તમને શું લાગે

[10:11:24] લોકો શાંતિથી બેસશે અદબ પલોઠી વાળીને બેહી

[10:11:26] કહી ગયા કે વાહ દોસ્ત થેન્ક્યુ સો મચ

[10:11:28] ભંગાળનું વિભાજન લાગુ કરવા માટે ના આ દિવસ

[10:11:31] જે છે એને લોકો વિરોધ કરશે

[10:11:35] એક વર્ગ એવો છે કે જે દુકાનો બંધ રાખશે

[10:11:38] હડતાલો પાડશે શોક મનાવશે તો દોસ્તો અહીંયા

[10:11:42] ધીરે ધીરે ધીરે ધીરે ધીરે આ માહોલ જે

[10:11:44] બંગાળ પૂરતો સીમિત હતો એ ધીરે ધીરે ધીરે

[10:11:47] દેશભરમાં પ્રસરિત થઈ રહ્યો છે તો ઘણા બધા

[10:11:50] લોકોએ દોસ્તો બંધ પાડીને હડતાલો કરીને શોક

[10:11:53] દિન મનાવેલો છે ઓકે આ બંગ ભંગ ભંગના

[10:11:56] દિવસને શોકદિન તરીકે એક વર્ગ મનાવી રહ્યો

[10:11:59] છે તો બીજો એક વર્ગ જે છે કે જે કોમી એકતા

[10:12:03] તૂટતી દેખાય છે તો એ કોમી એકતા વધારવાનો

[10:12:06] પ્રયત્ન કરે છે કઈ રીતે સાહેબ તો સમજો

[10:12:09] જ્યારે બંગાળનું વિભાજન લાગુ પડ્યું એ જ

[10:12:12] દિવસે રવીન્દ્રનાથ ટાગોર જેવા નેતા કે જે

[10:12:16] કોમી એકતા વધારવામાં એક ઇનપુટ આપે છે કે

[10:12:19] હિન્દુ મુસ્લિમોને એક રિક્વેસ્ટ કરે છે કે

[10:12:21] તમે એકબીજાને રાખડી બાંધી અને કોમી એકતા

[10:12:24] જાહેર કરો તો દોસ્તો તો અહીયા કોમી એકતા

[10:12:26] દિવસ પણ મનાવવામાં આવતો હોય છે શોક દિન પણ

[10:12:29] મનાવવામાં આવતો હોય છે એક સમય હતો

[10:12:33] કે એક ગીત હતું જેને આપણે કહી છીએ વંદે

[10:12:36] માતરમ દોસ્તો આ વંદે માતરમ ગીત બંગાળ

[10:12:41] પૂરતું સીમિત હતું આ ગીત હવે દેશવ્યાપી

[10:12:45] બનશે.

[10:12:47] સાથે સાથે બીજા એક ગીતની વાત કરીશ કે જેની

[10:12:50] રચના કરેલી છે રવીન્દ્રનાથ ટાગોરે જી હા

[10:12:53] દોસ્તો રવીન્દ્રનાથ ટાગોર જે છે કે જેણે

[10:12:56] એક ગીતની રચના કરી જેને આપણે કહીએ છીએ

[10:12:59] દોસ્તો અમાર સોનાર બાંગલા

[10:13:04] કયા ગીતની રચના કરે છે અમાર સોનાર બાંગલા

[10:13:08] આ ગીત જે છે કે જે પણ બંગભંગ વિરોધી

[10:13:11] આંદોલનનો એક ભાગ બનશે ઓકે આ અમાર સોનાર

[10:13:14] બાંગલા ગીત જે છે એક સમય દોસ્તો

[10:13:16] બાંગ્લાદેશનું રાષ્ટ્રગીત પણ બનતું હોય છે

[10:13:19] ને એ બાંગ્લાદેશ એટલે બીજું કાંઈ નહીં

[10:13:22] દોસ્ત આ પૂર્વ પાકિસ્તાન એની પહેલા પૂર્વ

[10:13:25] બંગાળ અને ત્યાર પછી પૂર્વ સોરી

[10:13:28] બાંગ્લાદેશ અને બાંગ્લાદેશનું રાષ્ટ્રગીત

[10:13:30] કયું બનતું હોય છે અમાર સોનાર બાંગ્લા એ જ

[10:13:33] બાંગ્લાદેશની હાલમાં પણ રાજધાની શું છે

[10:13:35] દોસ્તો ઢાકા દોસ્તો યાદ રાખવું જરૂરી છે

[10:13:38] ખૂબ મદદરૂપ થશે સાથે સાથે ભંગ વિરોધી

[10:13:40] આંદોલન જે છે જે રીતે ચાલી રહ્યું છે

[10:13:43] દોસ્તો આ બંગ ભંગ વિરોધી આંદોલન જે છે કે

[10:13:46] જેમાં હવે બંગાળનું વિભાજનના વિરુદ્ધમાં

[10:13:49] જ્યારે લોકો જઈ રહ્યા છે ભંગ ભંગનો વિરોધ

[10:13:52] કરી રહ્યા છે તો દોસ્તો એ આંદોલનમાં

[10:13:54] કેટલાક ઇનપુટ મળતા હોય છે. શું ઇનપુટ મળે

[10:13:57] છે? ખાસ યાદ રાખવાનો પ્રયત્ન કરો ભંગ ભંગ

[10:14:00] વિરોધી આંદોલન જે ચાલી રહ્યું છે. જેમાં

[10:14:03] દોસ્તો ત્રણ પ્રકારના પાયા ઉપર કામ થાય

[10:14:06] છે. એક છે દોસ્તો રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ. બીજું

[10:14:08] છે સ્વદેશી અપનાવો અને ત્રીજું છે વિદેશી

[10:14:11] માલસામાનનો બહિષ્કાર. નેશનલ એજ્યુકેશન

[10:14:14] સિસ્ટમ ઇન્ટ્રોડ્યુસ કરવા માટે જઈ રહ્યા

[10:14:16] છે ભારતના લોકો રાષ્ટ્રીય શાળાઓ અને

[10:14:18] કોલેજોની સ્થાપના કરવા માટે જઈ રહ્યા છે આ

[10:14:20] રાષ્ટ્રીય શાળા અને કોલેજોની સ્થાપનાથી

[10:14:22] હવે એક એવો વર્ગ તૈયાર થશે વિદ્યાર્થીઓનો

[10:14:24] કે જે ભણશે રાષ્ટ્રીય શાળા કોલેજોમાં જેને

[10:14:27] લઈ ને ખાસ ભણાવનારા વ્યક્તિ પણ

[10:14:30] રાષ્ટ્રવાદી હશે જેમ કે અરવિંદ ઘોષ જેવા

[10:14:32] રાષ્ટ્રવાદી નેતા એક સમય કદાચ વડોદરાની

[10:14:34] અંદર એઝ અ પ્રોફેસર તરીકે સેવા આપતા પણ

[10:14:36] હવે એ કલકત્તાની નેશનલ કોલેજમાં ભણાવવા

[10:14:39] માટે આવશે વિદ્યાર્થીઓને કહેશે કે અમને

[10:14:41] પાંચ ગણો પગારમાં મળતો તો પણ અમે ઓછા

[10:14:44] પગારમાં કામ કરવા માટે આવી છીએ અમારો એક

[10:14:46] ઉદ્દેશ્ય છે કે આ એક નવી પેઢી તૈયાર થાય

[10:14:48] કે જે રાષ્ટ્રવાદી બને અને અહીંયા જે

[10:14:50] વિદ્યાર્થીઓ ભણશે એને અમે ગેરંટી નથી આપતા

[10:14:52] કે તમને સારી નોકરી મળશે પણ અમે એટલી

[10:14:55] ચોક્કસથી ગેરંટી આપીએ છીએ કે એ સારો

[10:14:57] રાષ્ટ્રવાદી નેતા તો હશે અને દેશની

[10:15:00] આઝાદીની ચળવળમાં અમે તમે જંપલાઓને એના

[10:15:03] માટે આપને રિક્વેસ્ટ કરીએ છીએ અમે તમારા

[10:15:04] માટે ખાસ ઘણું બધું બલિદાન આપીએ છીએ તો

[10:15:07] તમે દેશ માટે બલિદાન આપજો આવા વિદ્યાર્થીઓ

[10:15:10] જે છે કે જે રાષ્ટ્રીય શિક્ષક માં તૈયાર

[10:15:12] થઈ રહ્યા છે સાથે સાથે વંદે માતરમ પત્રિકા

[10:15:15] જે છે એ પણ ચાલતી હોય છે કલકત્તાની અંદર

[10:15:18] નેશનલ કોલેજની પણ મેં તમને દોસ્તો વાત કરી

[10:15:20] રાષ્ટ્રીય શિક્ષણની યોજના પણ શરૂ થાય છે

[10:15:22] અને વિશેષ રીતે બિપિનચંદ્ર પાલ કે જે આને

[10:15:25] સમર્થન પણ આપવાની શરૂઆત કરી દેતા હોય છે

[10:15:28] સુરેન્દ્રનાથ બેનર્જી જેવા નેતા એ પણ આ

[10:15:31] રાષ્ટ્રીય આંદોલન ની અંદર ખૂબ સારી રીતે

[10:15:33] આગળ વધતા હોય છે અને ખૂબ મોટી શરૂઆત

[10:15:35] સુરેન્દ્રનાથ બેનર્જી પણ કરતા હોય છે

[10:15:38] જેમાં દોસ્તો અહીંયા સ્વદેશી આંદોલન અને

[10:15:40] વિદેશી માલ સામાન નો બહિષ્કાર

[10:15:42] આવી પણ એક શરૂઆત થાય છે સ્વદેશી અપનાવો તો

[10:15:45] અહીંયા ભારતીયો જે છે

[10:15:49] એના પોતાના ઉદ્યોગ ડેવલપ થશે અને એ

[10:15:53] ઉદ્યોગો જે ભારતીયોના જે તૈયાર થશે એ

[10:15:55] ઉદ્યોગોનો ખાસ હવે દબદબો વધશે ઉદ્યોગપતિ

[10:15:59] સંપતિવાન બનશે. ભારતનો પૈસો ભારતની

[10:16:03] સંપત્તિ જે છે જે અત્યાર સુધી કદાચ

[10:16:05] ઇંગ્લેન્ડ જતી તી. કારણ કે લોકો વિદેશી

[10:16:07] માલ સામાન ની ખરીદી કરતા હતા. પણ અહીંયા

[10:16:09] પેરેલલમાં એક નવી શરૂઆત કરશું વિદેશી

[10:16:12] માલસામાનનો બહિષ્કાર કેવા જબરજસ્ત માહોલ

[10:16:14] બને તો કે અહિયા ધોબીઘાટ હોય ને ધોબીઘાટ

[10:16:17] ઉપર બોર્ડ માર્યા હોય કે અહીંયા કોઈ

[10:16:18] વિદેશી કપડાં ધોવાના અહીંયા કોઈ વિદેશી

[10:16:21] કપડાં ધોવામાં નહીં આવે જે લોકો જૂતા

[10:16:23] પાલિશ કરતા હોય એ લોકો બોર્ડ મારીને બેઠા

[10:16:25] હોય કે અહીંયા કોઈ વિદેશી જુતાને પોલિશ

[10:16:27] નહીં કરવામાં આવે જે લોકો એક સમયે લોકોના

[10:16:31] ઘરે સેવાકીય પ્રવૃત્તિ કરતા કામ કરવા માટે

[10:16:34] જતા એ લોકો બધા યુનિયન બનાવીને નક્કી કરી

[10:16:36] લેતા હોય છે કે આપણે જે ઘરમાં અંગ્રેજોને

[10:16:39] ના માલ સામાનનો ઉપયોગ થતો હોય અથવા તો

[10:16:41] બંગાળના વિવિધના સમર્થનમાં જે લોકો છે

[10:16:44] આપણે કે એને ઘરે કામ નહીં કરીએ ભલે કદાચ

[10:16:47] બે રોટલી ઓછી ખાવા મળશે તો ચાલશે પણ આપણે

[10:16:49] દેશ વિરોધી પ્રવૃત્તિ નહીં કરીએ

[10:16:51] અંગ્રેજોને સમર્થન નહીં આપીએ દોસ્તો આ એક

[10:16:54] અસહકાર પણ છે. અહીંયા સ્વદેશીને સમર્થન પણ

[10:16:58] છે. સ્વદેશી અપનાવો વિદેશી માલ સામાનનો

[10:17:01] બહિષ્કાર કારણ કે આપણને ખ્યાલ છે કે આ

[10:17:03] સરકાર સામે બ્રિટિશ સરકાર સામે આ મહાકાય

[10:17:05] સત્તા સામે જો લડવું છે ને તો જન આંદોલન જ

[10:17:08] બેસ્ટ છે અને આ જનશક્તિ જે છે એ જ આ

[10:17:11] અંગ્રેજોને હરાવી શકે છે તો અંગ્રેજોની

[10:17:13] મોટામાં મોટી તાકાત હતી સાહેબ ભારતમાં

[10:17:15] રહેવા પાછળ જવાબદાર એ હતી વિટામિન એમ જે

[10:17:19] આનાથી તૂટશે વિદેશી માલસામાનના બહિષ્કારથી

[10:17:22] ઇંગ્લેન્ડના ઉદ્યોગપતિઓને નુકસાન જશે

[10:17:24] બંગાળમાં આવનારી જે આયાત હશે ને જે

[10:17:27] ઇંગ્લેન્ડથી જે માલ સામાન આવતો એ આયાતમાં

[10:17:29] એવું કહેવાય છે કે 75 ટકા સુધીનો ઘટાડો

[10:17:31] થાય છે દોસ્ત ઇંગ્લેન્ડના ઉદ્યોગપતિઓ નવરા

[10:17:34] ધૂપ થઈ જાય એનો માલ સામાન વહેંચાતો નથી એ

[10:17:37] લોકોને પેટમાં દુખાવો થાય છે ધીસ ઇઝ નોટ

[10:17:39] ફેર હવે આ વસ્તુ યોગ્ય નથી કર્ઝનને આ ભૂલ

[10:17:41] કરી છે બંગાળનું વિભાજન કરીને પણ ક્યાં

[10:17:44] જાય દોસ્તો કોઈ ઓપ્શન જ નથી ધીરે ધીરે

[10:17:47] ધીરે એટલો જબરજસ્ત માહોલ જામી રહ્યો છે કે

[10:17:49] જે માહોલમાં હવે અંગ્રેજો જે છે ફસાણા છે.

[10:17:53] દોસ્તો બંગાળનું વિભાજન કર્યા પછી એક સમય

[10:17:55] એવો પણ આવશે કે અંગ્રેજોનો માલ સામાન

[10:17:57] જ્યારે વહેંચાતો નથી તો એ લોકોએ ડમ્પિંગ

[10:17:59] કરવું પડે છે. ને એ માલ સામાન ભારતમાં

[10:18:02] વહેંચવા માટે પોતાની કંપનીના લોગો કાઢી

[10:18:05] નાખશે. મેડ ઇન ઇન્ડિયા ભારતમે નિર્મિત આવા

[10:18:09] માથે દેશી બનાવટના લોગા મારી મારીને વેચશે

[10:18:12] ત્યારે એ વસ્તુ વહેંચાશે. આપણા માલ

[10:18:14] સામાનની ફર્સ્ટ કોપી અંગ્રેજો કરે દોસ્ત આ

[10:18:17] હદ સુધીની કાર્યવાહી જોવા મળે છે. આ જ

[10:18:19] સમયે દોસ્તો ભારત માતાનું ચિત્ર પણ બનતું

[10:18:22] હોય છે. સાથે સાથે એવું પણ બનતું હોય છે

[10:18:25] કે જે વંદે માતરમ ગીત બંગાળની શેરીએ શેરીએ

[10:18:29] ગવાતું બંગાળ પૂરતું સીમિત હતું આ

[10:18:32] દેશવ્યાપી પણ બનશે. તો દોસ્તો કહી શકાય કે

[10:18:35] આ બંગભંગ વિરોધી આંદોલન જે છે કે જેની

[10:18:37] જબરજસ્ત અસર જોવા મળતી હોય છે પણ દોસ્તો આ

[10:18:40] જ પેરેલલમાં બીજી એક ઘટના જે છે કે જે

[10:18:43] ભારતની અંદર જન્મી રહી છે જે એક જોખમ ઉભું

[10:18:46] કરી રહી છે ભારતની અંદર એક સંસ્થા જે

[10:18:49] જન્મેલી હતી જેનું નામ હતું દોસ્તો હિન્દી

[10:18:51] રાષ્ટ્રીય મહાસભા ભારતીય રાષ્ટ્રીય

[10:18:54] કોંગ્રેસ એ પણ દોસ્તો આ જ સમયમાં વિભાજન

[10:18:57] તરફ જઈ રહી છે એનું પણ પેરેલલ લિંકઅપ જે

[10:19:00] છે ક્યાંક ભંગ ભંગ સાથે રહેલું છે. કઈ

[10:19:03] રીતે? તો દોસ્તો અહી આપની સમક્ષ એ

[10:19:04] મુદ્દાને ચર્ચામાં લેવાનો પ્રયત્ન કરું

[10:19:06] છું. પહેલી શરૂઆત કરીશ દોસ્તો 1905. 1905

[10:19:10] ની અંદર દોસ્તો બનારસમાં અધિવેશન થાય છે.

[10:19:13] બનારસમાં દોસ્તો જ્યારે અધિવેશન થઈ રહ્યું

[10:19:15] છે જેની અંદર અધ્યક્ષ જે હતા કે જેનું નામ

[10:19:18] હતું ગોપાલકૃષ્ણ ગોખલે. હવે ગોપાલકૃષ્ણ

[10:19:22] ગોખલે જે કોંગ્રેસની અંદર જે તે સમયે

[10:19:23] અધ્યક્ષ રહેલા છે અહીંયા કોંગ્રેસના બે

[10:19:26] વર્ગ તમારી નજર સામે દેખાય. એક છે

[10:19:28] જહાલવાદી અને બીજા છે માવાળવાદી તમને

[10:19:31] ખ્યાલ છે કે જહાલવાદીઓની અંદર તમે એક

[10:19:32] ત્રિપુટી યાદ રાખેલી હોય લાલ બાલ અને પાલ

[10:19:36] હવે લાલબાલ પાલ ત્રિપુટી કે અરવિંદ ઘોષ જે

[10:19:38] છે એ બધાની ઈચ્છા એવી હતી કે આ બંગ ભંગ

[10:19:41] વિરોધી જે આંદોલન ચાલે છેને એ આખા ભારતમાં

[10:19:44] ફેલાય વિદેશી માલસામાનો બહિષ્કાર જે છે એ

[10:19:48] સમગ્ર દેશમાં થવો જોઈએ સમગ્ર દેશમાં

[10:19:50] સ્વદેશીનો પ્રતિસાદ મળવો જોઈએ અને સમગ્ર

[10:19:53] ભારતની અંદર વિદેશી માલસામાનો બહિષ્કાર

[10:19:55] કરવો જોઈએ તો બ્રિટિશ સરકાર જે છે કે જેને

[10:19:57] ને ભારતીઓની તાકાતની ખબર પડે તો આ

[10:19:59] રાષ્ટ્રવાદી નેતાઓ ખોટા તો નહોતા તો એ જ

[10:20:02] પેરેલલમાં એક મણવાદી આગેવાનોનો વર્ગ હતો

[10:20:06] નરમપંથી કહી શકો શાંત મિજાજી હતા એ લોકોની

[10:20:10] ઈચ્છા એવી હતી કે ભાઈ આ પ્રશ્ન બંગાળનો છે

[10:20:12] તો કે આ મુદ્દો બંગાળ પૂરતો સીમિત રાખીએ

[10:20:14] જેથી કરીને ટોપીક ડાયવર્ટ ન થાય હવે જે

[10:20:17] કાંઈ બન્યું પણ ખરેખર જોવા જઈએ તો

[10:20:20] મોટાપાયાની લડત કરવી જરૂરી પણ હતી તો

[10:20:22] દેશવ્યાપી બનાવવા માટેનો પ્રયત્ન પણ થયો

[10:20:25] કદાચ બંગાળમાં સારી સફળતા મળી

[10:20:27] મહારાષ્ટ્રમાં માં પણ સારી સફળતા મળી ખાસ

[10:20:29] યાદ રાખજો પણ આ માળવાદી નેતાઓની ઈચ્છા નથી

[10:20:33] કે આ બંગભંગ વિરોધી આંદોલન દેશવ્યાપી બને

[10:20:36] હવે આ બે મુદ્દા ઉપર દોસ્તો મતભેદ શરૂ થઈ

[10:20:39] ગયા 1905 ના બનારસ અધિવેશનમાં

[10:20:43] માહોલ બગડતો જાય છે કોંગ્રેસમાં

[10:20:46] આગળ જતાં 1906 નું વર્ષ આવશે 1906 નું

[10:20:50] અધિવેશન થવા માટે જઈ રહ્યું છે કલકત્તા

[10:20:52] ખાતે અને દોસ્તો જ્યારે કલકત્તાની અંદર

[10:20:55] અધિવેશન થાય છે તો સૌથી મોટો પ્રશ્ન પહેલા

[10:20:57] એ બનશે કે કોંગ્રેસના અધ્યક્ષ કોણ બનશે

[10:21:02] જહાલવાદી નેતા અધ્યક્ષ બને કે મોળવાદી

[10:21:05] નેતા અધ્યક્ષ બને આ મુદ્દા ઉપર

[10:21:07] કોન્ફ્લિક્ટ એટલે કે અંદરો અંદરના સંઘર્ષ

[10:21:09] ચાલી રહ્યા છે દોસ્તો જહાલવાદી કે મોળવાદી

[10:21:12] અધ્યક્ષ બને આ મુદ્દા ઉપર જે સંઘર્ષ ચાલે

[10:21:15] છે એ સંઘર્ષમાં દાદાભાઈ નવરોજી આગળ આવે કે

[10:21:18] એ છોકરાઓ છાનમુનાર્યો આ વખતે હું અધ્યક્ષ

[10:21:21] માથાકૂટ નહી ખોટી ઘરનો ડાયરો છે આમાં હું

[10:21:23] બાજવાનું હે દાદાભાઈ નવરોજીએ કીધું હું

[10:21:27] અધ્યક્ષ કોઈને વાંધો દોસ્ત માહોલ બગડો એ

[10:21:31] સમયે કોઈપણ વ્યક્તિ હું કે ચા ન કરે

[10:21:35] દાદાભાઈ નવરોજી ગરમ થઈ ગયા કારણ કે

[10:21:37] હિન્દના દાદા હતા ગ્રાન્ડ ઓલમેન ઓફ

[10:21:39] ઇન્ડિયા હતા બ્રિટિશ હાઉસ ઓફ કોમન્સમાં

[10:21:41] સ્થાન પામનેલા પ્રથમ ભારતીય વ્યક્તિ એટલે

[10:21:43] દોસ્ત દાદાભાઈ નવરોજી અને બ્રિટિશ ઇન્ડિયન

[10:21:46] એસોસિએશન જેમણે લંડનની અંદર પણ શરૂ કરેલું

[10:21:48] હતું તમને ખ્યાલ પણ હશે દોસ્ત આજ દાદાભાઈ

[10:21:51] નવરોજી જે છે એમણે કીધું કે હું અધ્યક્ષ

[10:21:54] છું અને મારી સાઈડથી હું ચાર ચાર મુદ્દા

[10:21:56] મૂકું છું કોંગ્રેસમાંથી એઝ અધ્યક્ષ તરીકે

[10:21:59] એવું કહી શકાય કે 1906 ના અધિવેશનમાં

[10:22:02] કોંગ્રેસના ચાર ઉદ્દેશ્ય જાહેર થયા

[10:22:06] ક્યાં ચાર ઉદ્દેશ્ય છે તો કે છે એક છે

[10:22:09] સ્વરાજ

[10:22:11] એક છે રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ

[10:22:16] એક છે સ્વદેશી

[10:22:20] અને એક છે વિદેશી બહિષ્કાર

[10:22:23] અથવા તો વિદેશી માલ સામાનનો બહ બહિષ્કાર આ

[10:22:27] ચાર મુદ્દાઓ જે છે ચાર પોઈન્ટ કોંગ્રેસના

[10:22:29] ધ્યેય બનતા હોય છે દોસ્તો આ અધિવેશનની

[10:22:32] અંદર ને એ સમયે દોસ્તો ખરેખર એવું બને છે

[10:22:35] કે દાદાભાઈ નવરોજીએ જે તે સમયે જે કાંઈ

[10:22:37] વસ્તુ કરી મોટાભાગના લોકો ડાયા ડેમરા થઈને

[10:22:40] આ કાર્યક્રમ પછી દોસ્ત ઇતિહાસકારો ખરેખર

[10:22:43] એવું અનુમાન લગાડતા હતા કે 1906 માં

[10:22:45] વિભાજનની મેક્સિમમ સંભાવતા હતી પણ થેન્ક્સ

[10:22:48] ટુ દાદા આ વિભાજનને ન થવા દીધું અને એટલા

[10:22:52] માટે દોસ્તો એવું કહી શકાય કે દાદાભાઈ

[10:22:54] નવરોજીએ વિભાજન થતા અટકાયું તો 1906 સમયે

[10:22:57] કોંગ્રેસને એક તાંતણે બાંધી રાખવાનો

[10:22:59] પ્રયત્ન કરનાર વ્યક્તિ કોઈ હોય તો એ કોણ

[10:23:01] હતા તો કે દાદાભાઈ નવરોજી હતા દાદાભાઈ

[10:23:04] નવરોજીએ ખૂબ સારો પ્રયત્ન કર્યો વિભાજન ન

[10:23:07] થયું વિભાજન અટકી ગયું ધેન આફ્ટર એવું કહી

[10:23:10] શકાય કે 1907

[10:23:13] અધિવેશન કરવાનું હતું સાહેબ મહારાષ્ટ્રની

[10:23:15] અંદર એવું કહેવાય છે કે પુનઃ આજુબાજુ

[10:23:18] અધિવેશનનું આયોજન હતું અચાનક આયોજન ચેન્જ

[10:23:22] થયું અધિવેશન સ્થળ થઈ જતું હોય છે 1907 ની

[10:23:26] અંદર સુરત

[10:23:28] અને દોસ્તો સુરતમાં જ્યારે અધિવેશન થાય

[10:23:32] માહોલ બગડો છે અધ્યક્ષ તરીકે જાહેર કરી

[10:23:35] દેવામાં આવ્યા સુરત અધિવેશનમાં

[10:23:39] રાસબિહારી

[10:23:42] ઘોષ

[10:23:44] અને ફરી પાછો પ્રશ્ન આવ્યો કે આ

[10:23:47] કોંગ્રેસમાં જે ચાર મુદ્દાઓ જે મૂકવામાં

[10:23:49] આવ્યા છે એની ઉપર પાલન કરવું કે નહીં

[10:23:51] અહીંયા વિરોધ થયો જાહાલવા એ કીધું કે

[10:23:55] પહેલા તો કેમ અમારા અધ્યક્ષ નહીં લાસ્ટ

[10:23:57] યયર તો દાદા હતા આપણે વડીલનું માન રાખ્યું

[10:23:59] પણ આ વખતે અમારા જ અધ્યક્ષ અમારી ઈચ્છા છે

[10:24:02] લાલા લપતરાયને અધ્યક્ષ બનાવવા

[10:24:05] નહીં અહીંયા વિરોધ ચાલ્યો ધબધબાટી બોલી

[10:24:10] છેલ્લે માળવાદીઓ નિર્ણય લીધો કે જો તમને

[10:24:12] અમારી સાથે ફાવટ ન આવતી હોય તો આપણે જય

[10:24:15] શ્રીરામ આપણે છૂટા જય ભારત સાથે રવાના

[10:24:19] જહાલવાદીઓએ કોંગ્રેસ છોડી દીધી 1907 ના

[10:24:22] સુરત અધિવેશનમાં રાસબિહારી ઘોષ કે જે

[10:24:25] અધ્યક્ષ હતા અને આ જ અધિવેશનમાં

[10:24:27] કોંગ્રેસના શું થઈ ગયા તો કે બે ભાગ પડી

[10:24:29] ગયા જહાલવાદી અને મવાળવાદી

[10:24:32] જહાલવાદીઓમાં ખાસ યાદ રાખશું લાલબાલ પાલ

[10:24:35] હમણાં આગળ એમની પણ ચર્ચા કરું છું. વિભાજન

[10:24:38] થયું દોસ્ત વિભાજન ખરેખર દેશ માટે અને

[10:24:41] કોંગ્રેસ માટે બેય માટે નુકસાનકારક છે.

[10:24:44] કારણ કે અહીંથી હવે આગળના સ્ટેપ તો જ્યારે

[10:24:47] તમે કોંગ્રેસમાં જોવો છો ને. 1908 માં

[10:24:50] સંખ્યા ઘટે. 1909 માં સંખ્યા ઘટે 1912

[10:24:55] સુધી જતાં જતાં તો કોંગ્રેસનું સૌથી નાનું

[10:24:57] અધિવેશન થઈ ગયું એનો મતલબ સભ્ય સંખ્યા ખૂબ

[10:25:00] ઘટી ગઈ પબ્લિક સપોર્ટ જ નથી અને પબ્લિક

[10:25:04] સપોર્ટ નથી મળતો તો કોંગ્રેસમાં નુકસાન જઈ

[10:25:07] રહ્યું છે તો હવે શું કરવું

[10:25:10] તો કે એક બાજુ મુસ્લિમ લીગ સાથેના જે

[10:25:12] તણાવો હતા એને દૂર કરવાનો પ્રયત્ન થાય છે

[10:25:15] 1913 ની અંદર કરાચી અધિવેશન થાય છે

[10:25:19] અધ્યક્ષ બનાવવામાં આવતા હોય છે સૈયદ

[10:25:20] બહાદુર

[10:25:22] જ્યાં મુસ્લિમ લીગ જે છે એના ધ્યાનમાં હતો

[10:25:25] એક મુદ્દો તુર્કી તુર્કીની ગાદી ઉપર

[10:25:27] બિરાજમાન એક શાસક કરતા જેને કહી શકાય

[10:25:29] તુર્કીના ખલીફા જેને સમગ્ર વિશ્વમાં

[10:25:32] ઇસ્લામ ધર્મમાં ધર્મગુરુ જેવો એક ધાર્મિક

[10:25:34] દરજ્જો પણ આપવામાં આવેલો તો દોસ્તો એક

[10:25:36] બાજુ ધર્મગુરુ જે તુર્કીની અંદર બેઠેલા છે

[10:25:38] તુર્કીના ખલીફા જે બેઠેલા છે જેની સાથે એક

[10:25:41] દુર્વ્યવહાર થઈ રહ્યો છે અન્યાય થઈ રહ્યો

[10:25:43] છે અને ઈટલી અને તુર્કી વચ્ચેના સંઘર્ષમાં

[10:25:45] અંગ્રેજો ઈટલીની સાઈડ એની તરફણ કરી રહ્યા

[10:25:48] છે મુસ્લિમ લીગ જે છે કે જે પણ અંગ્રેજોની

[10:25:51] વિરુદ્ધમાં જવાની તૈયારી કરી રહી છે તો

[10:25:54] કોંગ્રેસ આ મુદ્દા ઉપર લાભ લેવા ઈચ્છે છે

[10:25:56] કે અંગ્રેજોની વિરુદ્ધમાં કોંગ્રેસ પણ છે

[10:25:58] અંગ્રેજોની વિરુદ્ધમાં મુસ્લિમ લીગ પણ

[10:25:59] જવાની તૈયારી છે તો નો બે ભેગા મળીને કામ

[10:26:02] કરીએ ને એટલા માટે દોસ્તો 1913 માં

[10:26:05] તુર્કીના મુદ્દા ઉપર સમર્થન આપ્યું અને એ

[10:26:07] સમર્થનની અસર જોવા મળી દોસ્તો 1916 માં

[10:26:12] 1916 માં બે મોટી ઘટના જોવા મળે છે પેલા

[10:26:16] તો લખનઉ અધિવેશન થાય છે તેના અધ્યક્ષ

[10:26:20] અધ્યક્ષ હતા

[10:26:22] અંબિકાચરણ

[10:26:27] મજુમદાર

[10:26:29] એ અંબિકાચરણ મજુમદારના અધ્યક્ષ અને

[10:26:32] કોંગ્રેસના

[10:26:33] જે જહાલવાદી

[10:26:36] અને મવાળવાદી

[10:26:42] આ બંને શું થઈ જતા હોય છે તો કે એક થાય છે

[10:26:46] કોંગ્રેસના જહાલવાદી માણવાદી ભેગા થઈ ગયા

[10:26:48] કોના પ્રયત્નોથી ભેગા થશે તો કે એની

[10:26:50] બેસેન્ટના પ્રયત્નથી

[10:26:54] એની બેસેન્ટ જેમના પ્રયત્નોથી કોંગ્રેસના

[10:26:57] જાહલવાદી મળવાદી ભેગા પણ થશે અને આ જ

[10:27:00] અધિવેશનમાં લખનઉ કરાર પણ થતા હોય છે કોની

[10:27:05] કોની વચ્ચે તો કે કોંગ્રેસ અને મુસ્લિમ

[10:27:08] લીગ વચ્ચે આ બંને સંસ્થાઓ એકબીજાને આગામી

[10:27:12] રાષ્ટ્રીય આંદોલનમાં સમર્થન આપવા માટે

[10:27:14] તૈયાર થાય છે તો આને પણ દોસ્તો કહેવામાં

[10:27:16] આવે છે લખનઉ કરાર તો એ પણ યાદ રાખ રાખી

[10:27:19] શકાય લખનવ કરારમાં કોંગ્રેસે ખાસ એક

[10:27:22] મુદ્દા ઉપર એવું કહેવાય છે કે 1909 માં

[10:27:25] મોરલે મિંટો સુધારાના માધ્યમથી મુસ્લિમ

[10:27:28] સંપ્રદાયના લોકોને જે અલગ મતદાર મંડળ

[10:27:29] આપેલું હતું એને સતત કોંગ્રેસ એનો વિરોધ

[10:27:32] કરતી હતી પણ 1916 માં કોંગ્રેસે આ વસ્તુ

[10:27:35] સ્વીકારેલી છે અને ઇતિહાસકારો આને એક

[10:27:37] ઐતિહાસિક ભૂલ પણ ગણાવે છે. શું કામ ભૂલ

[10:27:40] ગણાવે છે? તો કે અલગ મતદાર મંડળ એ

[10:27:42] અંગ્રેજોની વિભાજનની એક આખી ચાલ છે.

[10:27:45] વિભાજનની એક કૂટનીતિ છે ને એને સ્વીકારો

[10:27:48] છો જ્યારે આપ તો એનો સીધો મતલબ જે છે કે

[10:27:50] ભવિષ્યમાં તમને પાકિસ્તાન દેખાશે ને એનું

[10:27:54] અહીંયા એક નાનકડો બીજ પણ રોપાય છે તો આ પણ

[10:27:58] યાદ રાખી શકાય ચાલો તો આગળ જઈએ છીએ દોસ્તો

[10:28:01] જહાલવાદી માળવાદીઓમાં જહાલવાદી ઉપર જ્યારે

[10:28:03] ચર્ચા કરતા હોય તો દોસ્તો લાલા લજપતરાય કે

[10:28:06] જેને આપણે શહેરે પંજાબ પંજાબ કેસરી તરીકે

[10:28:09] ઓળખતા હોય છે પંજાબ ની અંદર ફિરોઝપુર ની

[10:28:11] અંદર ટુકડે કરીને ગામ હતું કે જ્યાં

[10:28:13] જન્મેલા હતા હિસારની અંદર વકીલાતથી એમણે

[10:28:15] શરૂઆત કરેલી હતી એઝ અ બેરિસ્ટર તરીકે વકીલ

[10:28:18] તરીકે પણ ખૂબ સારું કામ કરેલું છે આર્ય

[10:28:20] સમાજ સાથે પણ આપણા લાલા લાજપતરાય જે છે કે

[10:28:22] જે સંકળાયેલા હતા આજ લાલા લજપતરાય જે છે

[10:28:25] કે જેમના વિશે એવું કહી શકાય કે જેમણે

[10:28:27] કોંગ્રેસની સ્થાપના કે જેને વાઈસરોય

[10:28:29] ડફરીનનો સેફ્ટી વાલનો સિદ્ધાંત તરીકે

[10:28:32] જાહેર કરેલો છે સાથે સાથે એ પણ યાદ રાખી

[10:28:34] શકાય કે દોસ્તો આ લાલા લજપતરાય જે છે કે

[10:28:37] જે એક સમયે ભારતમાં મજદૂર સંઘ બને છે ઓલ

[10:28:41] ઇન્ડિયા ટ્રેડ યુનિયન બને છે અને જેના

[10:28:43] અધ્યક્ષ કોણ બન બનતા હોય છે તો કે લાલા

[10:28:46] લજવતરાય સાથે દોસ્તો એક સમયે ખાસ પંજાબમાં

[10:28:49] ખેડૂતોનું આંદોલન પણ કરતા હોય છે ધી પીપલ

[10:28:52] નામે સમાચાર પત્ર પણ શરૂ કરતા હોય છે

[10:28:55] પંજાબી એ પણ એ સ્ટાર્ટ કરતા હોય છે અને

[10:28:58] સાથે સાથે દોસ્તો યાદ રાખશો કે આ લાલ

[10:29:00] લજપતરાય જે છે કે જે એક સમયે સાયમન કમિશન

[10:29:03] નો વિરોધ કરતા હોય છે સાયમન ગો બેક ના

[10:29:05] નારાઓ લાગી રહ્યા છે કારણ કે સાયમન કમિશન

[10:29:07] નો વિરોધ ભારતીયો એટલા માટે કરતા હતા કારણ

[10:29:09] કે એમાં એક પણ ભારતીય વ્યક્તિ સમાવિષ્ટ ન

[10:29:12] હતા લાહોર ની અંદર આગેવાની લે લાલા

[10:29:14] લજપતરાય સાયમન ગો બેકના નારાઓ લગાડે છે

[10:29:17] અને અંગ્રેજો લાઠી ચાર્જ કરતા હોય છે અને

[10:29:19] એ જ લાઠીચાર્જમાં દોસ્તો આપણા શહેરે પંજાબ

[10:29:22] પંજાબ કેસરી એટલે કે લાલા લજપતરાયનું

[10:29:24] દોસ્તો અવસાન થતું હોય છે એ જ પ્રમાણે

[10:29:27] દોસ્તો બાળ ગંગાધર તિલક કહીએ લોકમાન્ય

[10:29:29] તિલક જેને કહીએ છીએ ઓકે લોકમાન્ય તિલક

[10:29:32] મહારાષ્ટ્રના રત્નાગીરીથી બિલોંગ કરતા હોય

[10:29:34] છે એમના બે વર્તમાન પત્રો દોસ્તો ચોક્કસથી

[10:29:36] યાદ રાખજો મરાઠા અને કેસરી મરાઠા મરાઠીમાં

[10:29:39] નથી અંગ્રેજીમાં છે અને કેસરી જે છે કે જે

[10:29:42] મરાઠીની અંદર હતું તો આ ખાસ યાદ રાખશો ઓકે

[10:29:44] ગણેશ ચતુર્થી શિવાજી મહોત્સવ જેવા ઉત્સવની

[10:29:47] પણ શરૂઆત કરેલી છે એઝ ગણિતના શિક્ષક તરીકે

[10:29:49] પણ એમને પોતે સેવા આપેલી છે સાથે સાથે

[10:29:51] એમનું એક વિધાન તમને બધાને યાદ હશે કે

[10:29:54] સ્વરાજ મારો જન્મસિદ્ધ અધિકાર છે અને

[10:29:56] ત્યાં હું લઈને જ જંપીશ આ વિધાન કોનું છે

[10:29:58] તો કે સાહેબ લોકમાન્ય તિલકનું સાથે દોસ્તો

[10:30:01] એ પણ યાદ રાખો કે એક સમય એવું બને છે કે

[10:30:03] એમના વર્તમાન પત્રો એની અંદર બ્રિટિશ

[10:30:05] સરકાર વિરોધી જે લેખો લખાય ને એ જે જલદ

[10:30:08] ભાષણો જે છે કે જે લોકોને રાષ્ટ્રવાદી

[10:30:11] બનાવતા પણ અંગ્રેજોને આ બ્રિટિશ સરકારના

[10:30:13] ના પેટમાં તેલ રેડાઈ રહ્યું છે. બ્રિટિશ

[10:30:15] સરકારને આ વસ્તુ નથી ગમતી. એટલા માટે

[10:30:17] અંગ્રેજો એમની ઉપર કેસ ચલાવે છે.

[10:30:19] રાજદ્રોહના આરોપસર એમને સજા આપતા હોય છે.

[10:30:22] પણ દોસ્ત એ થોડા સમય માટે જેલમાં ગયા ફરી

[10:30:24] પાછું કમબેક કરતા હોય છે ને ખાસ એવું કહી

[10:30:27] શકાય કે કોંગ્રેસમાં પણ જાહલવાદી માળવાદીઓ

[10:30:29] ભેગા થાય ત્યારે પણ એમનું વિશેષ યોગદાન

[10:30:32] બને છે અને સાથે સાથે દોસ્તો 1916 ની અંદર

[10:30:35] હોમરૂલ આંદોલન પણ ચલાવતા હોય છે. અને

[10:30:38] દોસ્તો જ્યારે હોમરૂલ આંદોલન ચલાવે ને. તો

[10:30:41] દોસ્તો આ હોમરૂલ આંદોલનની અંદર ડોમિનન્સ

[10:30:44] સ્ટેટસ સંસ્થાનિક સ્વરાજ મેળવવા માટે પણ

[10:30:46] ખૂબ સારો પ્રયત્ન કરતા હોય છે જે એક આખો

[10:30:48] કન્સેપ્ટ આયરલેન્ડથી મળેલો હતો પણ ભારતની

[10:30:51] અંદર સારા પ્રમાણમાં ચાલે છે દેશવાસીઓ જે

[10:30:54] 1907 થી લઈને 1916 સુધીમાં જે સુઈ ગયા છે

[10:30:57] સુસુપ્ત અવસ્થામાં છે એ બધાને ફરીથી સભાઓ

[10:30:59] ગજવી ગજવીને પોતે જગાડી દીધેલા છે. એમની

[10:31:02] એની બેસેન્ટ અને લોકમાન્ય તિરક આ બંને

[10:31:04] વ્યક્તિ ખૂબ સારા પ્રમાણમાં હોમરૂલ આંદોલન

[10:31:06] પણ ચલાવતા હોય છે સાથે દોસ્તો એક સમયે એક

[10:31:09] વ્યક્તિ હતો વેલેન્ટાઇન સિરોલ કે જેણે

[10:31:12] લોકમાન્ય તિડકને કીધેલા છે ભારતમાં

[10:31:13] અસંતોષના જનક કારણ કે અંગ્રેજ સરકારની

[10:31:16] વિરુદ્ધમાં જે લોકોમાં અસંતોષ જાગતો ને એ

[10:31:18] જગાડવાનું કામ લોકમાન્ય તિરક કરતા એટલા

[10:31:21] માટે વેલેન્ટાઇન સિરોલે શું કીધેલું છે

[10:31:23] ભારતમાં અસંતોષના જનક યાદ રાખજો સાથે

[10:31:28] દોસ્તો બપિનચંદ્ર પાલની જ્યારે વાત કરીએ

[10:31:30] તો બંગાલ બંગાળની અંદર સિલહટ અને સિલહટની

[10:31:32] અંદર પ્યોલ કરીને એક ગામ છે કે જ્યાં પોતે

[10:31:35] જન્મેલા છે બ્રહ્મ સમાજથી પ્રભાવિત હતા

[10:31:38] બપિનચંદ્ર પાલ જે છે કે જે યુરોપ અને

[10:31:41] અમેરિકાની અંદર ભાષણો આપવા માટે પણ જતા

[10:31:42] હોય છે બંગદર્શન નામની પત્રિકા કે જે

[10:31:45] બકીમચંદ્ર ચટોપાધ્યાયએ શરૂ કરેલી એનાથી

[10:31:47] ખૂબ પ્રભાવિત થયા રાષ્ટ્રવાદી બનેલા અને

[10:31:50] દોસ્તો આ જ બપિનચંદ્ર પાલ જે છે કે જેણે

[10:31:52] ન્યુ ઇન્ડિયા સાપ્તાહિક પણ શરૂ કરેલું છે

[10:31:55] ભંગ ભંગ વિરોધી આંદોલનમાં પણ ખૂબ સારું

[10:31:57] સમર્થન બનતું હોય છે 1906 ની અંદર વંદે

[10:32:00] માતરમ પત્રિકા પણ શરૂ કરતા કરતા હોય છે એક

[10:32:02] સમયે ખાસ એવું બને છે એમની ઉપર પણ

[10:32:04] રાજદ્રહનો આરોપ લાગે છે અને બ્રિટિશ સરકાર

[10:32:06] જે છે કે જે એમની ધરપકડ કરીને આઈ થીંક દેશ

[10:32:09] શિકારની સજા પણ આપતા હોય છે દોસ્તો આ

[10:32:11] લાલબા પાલ ત્રિપુટી છે અને ત્રણે ત્રણ

[10:32:13] જ્યાં સુધી હતા ત્યારે ત્રણ દિશાઓ પકડીને

[10:32:16] બેઠા હતા એક બંગાળ ગજવતા હતા એક

[10:32:19] મહારાષ્ટ્ર ગજવતા હતા અને એક જે છે પંજાબ

[10:32:21] ગજવતા હતા અને બ્રિટિશ સરકારના પગ નીચેથી

[10:32:24] જમીનો જાતી તી એને એવો અંદાજ હતો કે આ

[10:32:27] ત્રિપુટી જ્યાં સુધી છે કે જ્યાં સુધી આ

[10:32:29] બ્રિટિશ સામ્રાજ્યને ને જળમૂળમાંથી

[10:32:32] હલાવવાનો સતત પ્રયત્ન ચાલતો હોય છે અને

[10:32:35] દોસ્ત લાંબા સમય સુધી એ લોકો પ્રયત્નશીલ

[10:32:37] પણ રહેતા હોય છે તો એમને પણ ખાસ યાદ રાખવા

[10:32:40] જરૂરી હોય છે મેં તમને જે હોમરૂલ આંદોલનની

[10:32:42] જે વાત કરેલી દોસ્તો એ હોમરૂલ આંદોલન જે

[10:32:45] છે એનો કન્સેપ્ટ એનો વિચાર ક્યાંથી આવતો

[10:32:48] હોય છે તો વિદ્યાર્થી મિત્રો ખાસ યાદ

[10:32:49] રાખજો કે વિચાર આવતો હોય છે દોસ્તો

[10:32:51] આયરલેન્ડથી કારણ કે આરલેન્ડના એક સ્થાનિક

[10:32:54] નેતા હતા જેનું નામ હતું દોસ્તો રેમંડ અને

[10:32:57] રેમંડના પ્રયત્નોથી આયરલેન્ડ જે છે કે

[10:33:01] જેની અંદર એક જબરજસ્ત માહોલ જાયમ્યો છે.

[10:33:03] આરલેન્ડના લોકો માટે રેમંડે એક આંદોલન

[10:33:06] ચલાવ્યું હોમરૂલ લીગ ચલાવી હોમરૂલ આંદોલન

[10:33:08] ચલાવ્યું પરિણામ એવું આવે છે કે

[10:33:10] આયરલેન્ડના લોકોને પ્રાપ્ત થતું હોય છે

[10:33:13] ડોમિનિયન સ્ટેટસ દોસ્તો આયરલેન્ડના લોકોને

[10:33:16] સંસ્થાનિક સ્વરાજ્ય અથવા તો ડોમિનિયન્સ

[10:33:18] સ્ટેટસ પ્રાપ્ત થાય તો ભારતને કેમ નહીં

[10:33:20] આવી આશા સાથે મહારાષ્ટ્રના પુના થી શરૂ

[10:33:23] કરતા હોય છે લોકમાન્ય તિડક અને સાથે

[10:33:26] દક્ષિણમાં મદ્રાસ પાસે અઢીયાર થી શરૂ કરતા

[10:33:28] હોય છે એની બેસન્ટ યાદ રાખજો મહારાષ્ટ્રના

[10:33:31] પુના થી લોકમાન્ય તિડકે શરૂઆત કરી છે

[10:33:33] દક્ષિણમાં અડિયારથી એની બેસન્ટ શરૂ કરે

[10:33:36] છે. એની બેસન્ટના વર્તમાન પત્રો મેં તમને

[10:33:38] અગાઉ ભણાવી દીધા છે કોમન વિલ અને ન્યુ

[10:33:40] ઇન્ડિયા લોકમન્ય તિરકના વર્તમાન પત્રો

[10:33:42] મરાઠા અને કેસરી આની અંદર દોસ્તો લેખો

[10:33:46] લખાવાના શરૂ થાય છે. સરકાર જે છે જેની ઉપર

[10:33:48] પ્રેશર આપી શકાય છે અને ધીરે ધીરે ધીરે જે

[10:33:51] જનસભાઓ જે છે કારણ કે શિવાજી મહોત્સવ ગણેશ

[10:33:54] ચતોથી હોય બંગાળની અંદર કદાચ દુર્ગાપૂજા

[10:33:56] મહોત્સવ હોય આવા ઉત્સવોનો લાભ લઈ ત્યાં

[10:33:59] લોકોને ભેગા કરી સંગઠિત કરી ને ન્યા જે

[10:34:03] સભાઓ થાય ને એ સભાઓની અંદર દોસ્તો

[10:34:05] રાષ્ટ્રવાદી ભાષણો આપવાની શરૂઆત થાય અનેક

[10:34:08] નેતાઓને રાષ્ટ્રવાદી બનાવવામાં આવે એક

[10:34:10] ટાર્ગેટ હતો કે કોઈપણ સંજોગોમાં ડોમિનિયન

[10:34:13] સ્ટેટસ પ્રાપ્ત કરવું જોઈએ કદાચ સંજોગો

[10:34:15] એવા બન્યા કે ડોમિનેન્ટ સ્ટેટસ પ્રાપ્ત ન

[10:34:17] થઈ શક્યું કારણ કે લોકમન્ય તિલકને એક કેસ

[10:34:20] બાબતે ઇંગ્લેન્ડ જવાનું થતું હોય છે એની

[10:34:22] પેશન્ટની પહેલા સ્ટાર્ટિંગમાં ધરપકડ થાય

[10:34:24] છે અનેક ભારતવાસીઓ એની પેશન્ટની ધરપકડનો

[10:34:26] વિરોધ કરે ભારતના જે તે સમય સચિવ

[10:34:30] મોન્ટેગ્યુ જે છે એને ઘોષણા કરવી પડતી હોય

[10:34:32] છે તો કે ટૂંક જ સમયમાં હું ભારત દેશ માટે

[10:34:35] કંઈક લઈને આવી રહ્યો છું કોણીએ ગોળ

[10:34:37] ચોટાડ્યો એ બીજા નંબરની વાત છે પણ

[10:34:39] અંગ્રેજોને ઘોષણા કરવા માટે મજબૂતો કર્યા

[10:34:41] પણ એક સમય એવો આવ્યો કે આ આંદોલન જે છે કે

[10:34:44] જે ધીમું પડી ગયું કારણ કે લોકમાન્ય તિલક

[10:34:47] નથી એની પેશન્ટ નથી એની પેશન્ટ તો પછી

[10:34:48] છૂટી પણ જતા હોય છે પણ અહીંયા માહોલ એ

[10:34:51] બન્યો કે કદાચ આંદોલનનો જે આ ટાર્ગેટ હતો

[10:34:54] ને ડોમિનિયન સ્ટેટસ મેળવવું એ એચીવ ન થયો

[10:34:58] તો શું આંદોલન નિષ્ફળ ગણવાનું તો કે ના

[10:35:00] સાહેબ આંદોલન એટલા માટે નિષ્ફળ ન ગણાય

[10:35:03] કારણ કે આંદોલન જે મુદ્દા ઉપર જે શરૂ થયું

[10:35:05] હતું ને એ મુદ્દો મજબૂત બન્યો એના પરિણામ

[10:35:10] સ્વરૂપે દેશનો પાયો મજબૂત બન્યો રાષ્ટ્રીય

[10:35:13] આંદોલન માટેની જે ધરોહર જે છે એ મજબૂત થાય

[10:35:16] છે અને એ આગામી આઝાદીની ચળવળની અંદર

[10:35:19] ચોક્કસથી સપોર્ટીવ બનશે. તો કહી શકાય કે આ

[10:35:23] હોમરૂલ આંદોલન એમાં આ બે વ્યક્તિનો એક

[10:35:26] વિશેષ ફાળો છે લોકમાન્ય તિડક અને એડિબેશન

[10:35:29] 100% યાદ રાખવાનો પ્રયત્ન કરજો હવે દોસ્તો

[10:35:33] ભારતમાં શરૂ થવા માટે જઈ રહ્યું છે પ્રથમ

[10:35:36] સત્યાગ્રહ. દોસ્તો ભારતમાં ગાંધીજીનો

[10:35:38] પ્રથમ સત્યાગ્રહ એટલે કે ચંપાણ

[10:35:39] સત્યાગ્રહની જયારે આપણે શરૂઆત કરીએ છીએ તો

[10:35:41] પેલી વસ્તુ ખાસ યાદ રાખો કે ભાઈ ચંપારણ જે

[10:35:44] છે એક્ઝેટલી ક્યાં આવે છે તો કે સાહેબ

[10:35:46] બિહારની અંદર બિહારની અંદર ચંપારણમાં જે

[10:35:48] સત્યાગ્રહ થશે ગાંધીજીનું આગમન ભારતમાં

[10:35:51] 1915 માં થયું 1915 માં દક્ષિણ આફ્રિકાથી

[10:35:54] જ્યારે ભારત વાછા આવે છે તો બેક વર્ષો

[10:35:56] એવું ભારત ભ્રમણ કરતા હોય છે એમના ગુરુ

[10:35:58] એટલે કે ગોપાલકૃષ્ણ ગોખલે જેમની આજ્ઞાથી

[10:36:01] ખાસ એમણે ભારત ભ્રમણની કાર્યવાહી કરી

[10:36:02] ભારતની પરિસ્થિતિમાં પોતાનું એક રાજકીય કદ

[10:36:05] જે છે એ પણ મજબૂત કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે

[10:36:07] અને હવે દોસ્તો એક પહેલો ખેડતરો સત્યાગ્રહ

[10:36:10] કરવા માટે જઈ રહ્યા છે કારણ કે ગાંધીજી

[10:36:13] સમક્ષ રજૂઆત કરવા માટે બે વ્યક્તિ આવેલા

[10:36:15] એક હતા રાજકુમાર શુક્લ રાજકુમાર શુક્લ જે

[10:36:18] ખાસ એ સમયના બિહારના એક સ્થાનિક ખેડૂત

[10:36:21] નેતા હતા જેમને આપણે બિહારના ગાંધી તરીકે

[10:36:23] ઓળખીએ છીએ એટલે કે ડોક્ટર રાજેન્દ્ર

[10:36:26] પ્રસાદ એ પણ ખાસ ગાંધીજીની મુલાકાતે આવતા

[10:36:28] હોય છે આ બંને વ્યક્તિ જે છે જ્યારે આવે

[10:36:31] છે તો ખાસ એવું કહી શકાય કે ગાંધીજી એમના

[10:36:33] આમંત્રણને માન આપી અને ચંપારણ જતા હોય

[10:36:36] હોછે ચંપારણના ખેડૂતોનો પ્રશ્ન જે છે એનું

[10:36:38] નિરાકરણ લાવવા માટે જાય છે તો પહેલા તો

[10:36:40] પ્રશ્ન શું છે સાહેબ ચંપારણની અંદર

[10:36:42] સત્યાગ્રહ પાછળ મુખ્ય જવાબદાર કારણ પૂછી

[10:36:45] શકે તે કારણ કાંઈક તમને ખાસ અહીયા આપેલું

[10:36:48] છે જેને આપણે કહીએ છીએ દોસ્તો તીનકઠિયા

[10:36:50] પદ્ધતિ શું છે દોસ્તો તીનકઠિયા પદ્ધતિ

[10:36:54] ખેડૂતોનો પ્રશ્ન આ છે હવે તીનકઠિયા પદ્ધતિ

[10:36:57] એક્ઝેટલી શું છે તો કે ખેડૂતોનું જે ખેતર

[10:36:59] હોય એ ખેતરના 3ના છેદમાં 20 ભાગની અંદર

[10:37:04] ફરજ જ્યાત એમને વાવેતર કરવું પડતું હોય છે

[10:37:06] દોસ્તો ગળી એટલે આ મૂળ પ્રશ્ન શેનો છે તો

[10:37:09] કે ગળીનો છે ઓકે ગળીનું વાવેતર કરવાનું એ

[10:37:13] વાવેતર કર્યા પછી તમારી જમીન જે છે એમાંથી

[10:37:17] પોષક તત્વો મોટા પ્રમાણમાં શોષાઈ જાય છે

[10:37:19] પાણી પુષ્કળ પ્રમાણમાં જોઈ છે અને બેય

[10:37:22] પૈતા પછી તો કે ગળીનું જ્યારે ઉત્પાદન આવે

[10:37:26] તો એનું વહેંચાણ કરવાથી કોઈ ફાયદો ખરા તો

[10:37:28] કે ના વહેંચાણ તો ફરજીયાત તમારે કોને

[10:37:31] કરવાનું થતું હોય છે અંગ્રેજોને અને

[10:37:33] અંગ્રેજોને વહેંચો એટલે બજાર કિંમત કરતા

[10:37:35] ખૂબ નીચા વાહ આપીને અંગ્રેજો તમારી પાસેથી

[10:37:37] પણ જબરીથી વસ્તુ લઈ લેતા હોય છે તો આ

[10:37:40] પ્રશ્ન જે છે ખેડૂતોનો છે ને પ્રશ્નનું

[10:37:42] નિરાકરણ કરવા માટે ગાંધીજી જ્યારે જાય છે

[10:37:44] ચંપારણની અંદર ખેડૂતોના પ્રશ્નને લઈ અને

[10:37:46] મેજિસ્ટ્રેટને રજૂઆત કરવા માટે જતા હોય છે

[10:37:49] બિહારના મોતીહારીની અંદર દોસ્તો સભાઓનું

[10:37:52] પણ આયોજન થાય છે અને ખેડૂતોનો સાથ સહકાર

[10:37:54] સાથે હવે આ આંદોલન જે છે કે જેના પાયા

[10:37:57] લખાઈ રહ્યા છે. બ્રિટિશ સરકારના ઉપરી

[10:38:00] અધિકારીઓ સુધી દોસ્તો આ ભાત પહોંચે છે.

[10:38:02] અંગ્રેજો પણ આની અંદર ક્યાંક રસ લેતા હોય

[10:38:04] છે કારણ કે કાયદાકીય બાબતોમાં જ્યારે ખાસ

[10:38:06] આ વાત આવીને ઉભી રહે તો અંગ્રેજ સરકારે

[10:38:08] ચોક્કસથી એની ઉપર કામ કરવું પડતું હોય છે.

[10:38:11] એક સમિતિ બનતી હોય છે અને એ સમિતિ જે છે

[10:38:14] કે જે તપાસ કરવા માટે ખાસ પ્રયત્ન કરશે કે

[10:38:17] ચંપારણમાં શું ખરેખર ખેડૂતોની આ હાલત છે

[10:38:20] અને દોસ્તો એ સમિતિ સ્ટાર્ટિંગના ફેઝમાં

[10:38:22] તો ઘણી બધી આનાકાની કરે છે. ગાંધીજીનું

[10:38:24] વ્યક્તિગત ઇન્વોલ્મેન્ટ થાય છે અને પરિણામ

[10:38:27] એવું આવશે કે અંગ્રેજો સ્વીકારે છે કે નહી

[10:38:30] ચંપારણના ખેડૂતોની આ હેરાનગતિ છે. એકાદ

[10:38:33] સદીથી આ લોકો મથી રહ્યા છે એ લોકો હેરાન

[10:38:36] થઈ રહ્યા છે. ભારતના બીજા કોઈ જ પ્રદેશમાં

[10:38:38] આવો કાયદો નથી. કોઈ એક જ પ્રદેશમાં આવો

[10:38:41] કાયદો છે. તો ચોક્કસથી અંગ્રેજો એની ઉપર

[10:38:43] કામ કરવું પડશે. પરિણામ અંગ્રેજો 1918માં

[10:38:47] એક કાયદો બનાવે છે. જેને આપણે કહીએ છીએ

[10:38:50] ચંપારણ ખેડૂત અધિનિયમ અને દોસ્તો આ ચંપારણ

[10:38:54] ખેડૂત અધિનિયમમાં જે ગળીનો જે પ્રશ્ન હતો

[10:38:56] જે તીન કઠિયા પદ્ધતિ હતી એને શું કરવામાં

[10:38:59] આવશે દોસ્તો નાબૂદ કરવામાં આવશે અને

[10:39:02] ગાંધીજીનો ભારતમાં આ પ્રથમ સત્યાગ્રહ જે

[10:39:05] છે કે જે સફળ જોશે ખૂબ સારી સફળતા મળશે

[10:39:10] અહીંયા પહેલું પિક્ચર રિલીઝ થયું અને

[10:39:12] સફળતા મળી ગઈ દોસ્ત બ્લોકબસ્ટર ઉપર હિટ છે

[10:39:15] ઓકે આ પ્રથમ સત્યાગ્રહની સફળતા કે જે

[10:39:18] આગામી રાષ્ટ્રીય આંદોલન માટે મજબૂત બેઇઝ

[10:39:21] આપશે શું કામ ખબર છે આ ખેડૂતોનો પ્રશ્ન

[10:39:23] હતો અને ખેડૂતો ભારતની અંદર સૌથી મોટી

[10:39:26] જનસંખ્યા હતી એક જગ્યાએ ખેડૂતોના

[10:39:28] પ્રશ્નોનું સોલ્યુશન કરશો તો બીજા બધા

[10:39:30] પ્રદેશોના ખેડૂતો પણ તમારા સમર્થક બનશે

[10:39:33] એમાં કોઈ જ શંકાને સ્થાન નથી તો દોસ્તો

[10:39:35] ભારત લેવલે ખાસ એક જબરજસ્ત સત્યાગ્રહ થતો

[10:39:38] હોય છે જે આગળ જતા ગુજરાતના બેઇઝ ઉપર પણ

[10:39:41] તમને ખાસ જોવા મળતો હોય છે ખેડા સત્યાગ્રહ

[10:39:43] છે મીલ મજૂર આંદોલન છે જે તમને ગુજરાતના

[10:39:45] ઇતિહાસની અંદર ખાસ સોલંકી સાહેબ તમને ખૂબ

[10:39:47] સારી રીતે સમજાવશે પણ સાથે દોસ્તો વાત

[10:39:50] કરશી તો એક નેક્સ્ટ ઘટના ખૂબ મહત્વની કહી

[10:39:53] શકાય જેને આપણે કહીશું દોસ્તો રોલેટ એક્ટ

[10:39:56] અને જલિયાવાલા બાગ હત્યાકાંડ દોસ્તો એવું

[10:39:59] કહી શકાય કે કાયદો ભારતની અંદર આવતો હોય

[10:40:01] છે જે પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન હતો અને

[10:40:05] જે કાયદા નું નામ હતું દોસ્તો હિન્દ

[10:40:06] સંરક્ષણ ધારો આ

[10:40:10] પ્રથમ

[10:40:12] વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાનનો કાયદો હતો.

[10:40:16] હવે વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન હતો એટલે વેલીડીટી

[10:40:19] સાથે હતો કે જ્યાં સુધી વિશ્વયુદ્ધ ચાલે

[10:40:21] ત્યાં સુધી આ કાયદો અમલમાં વિશ્વયુદ્ધ

[10:40:23] પૂરું થાય કાયદાની વેલીડીટી પૂરી થઈ જતી

[10:40:26] હોય છે તો દોસ્તો વિશ્વયુદ્ધ તો પૂરું

[10:40:28] થયું તો કાયદો બંધ થાય છે જે ખરેખર કોની

[10:40:32] ઉપર અંકુશ લેતો હતો તો કે સાહેબ

[10:40:33] ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓને અટકાવવાનો કાયદો

[10:40:36] હતો તો આ ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ જે છે

[10:40:38] એની ઉપર અંકુશ રાખવા માટે અંગ્રેજો ફરી

[10:40:42] પાછો એ કાયદો બનાવવા માટે એક ન્યાયાધીશને

[10:40:44] જવાબ દારી સોપેલી હતી જેનું નામ હતું

[10:40:47] સિડની રોલેટ અને દોસ્તો આ સિડની રોલેટના જ

[10:40:51] નામ ઉપરથી આ કાયદાને આપણે શું નામ આપી છી

[10:40:54] રોલેટ એક્ટ એવું કહેવાય કે માર્ચ 1919 ની

[10:40:58] અંદર આ કાયદાનું અમલીકરણ થવા માટે જઈ

[10:41:00] રહ્યું છે આ કાયદાનું ખરેખર મૂળ નામ છે

[10:41:03] અરાજકતા અને ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિ

[10:41:07] પ્રતિબંધક ધારો જી હા દોસ્તો અરાજકતા અને

[10:41:10] ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિ પ્રતિબંધક ધારો આ

[10:41:12] કાયદાનું મૂળ નામ આ કાયદો જ્યારે ભારતમાં

[10:41:16] લાગુ પડવાનો છે તો અહીંયા જે ભારતના

[10:41:19] બુદ્ધિજીવી વકીલો જે છે કે જેને એવું લાગે

[10:41:21] છે કે આનાથી દેશવાસીઓ માટે મોટું સંકટ આવી

[10:41:24] રહ્યું છે કારણ કે કોઈપણ વ્યક્તિની કોઈપણ

[10:41:27] સમયે અંગ્રેજો શંકાને આધારે ધરપકડ પણ કરી

[10:41:31] શકે અને અનિશ્ચિત સમય સુધી એને જેલમાં પણ

[10:41:34] મોકલી શકે છે એનો સીધો મતલબ એવો થાય છે કે

[10:41:38] વ્યક્તિગત સ્વતંત્રઓ છીનવાઈ રહી છે ને આ

[10:41:42] પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં લઈ ગાંધીજી આ

[10:41:44] કાયદાને એક ઉપનામ આપે છે કાળો કાયદો તો

[10:41:48] દોસ્તો એ ખ્યાત નામ વકીલ કે જેનું નામ છે

[10:41:50] મોતીલાલ નહેરૂ એમને એવું લાગે છે કે એમાં

[10:41:52] વકીલો જે છે એને પણ નુકસાન થશે કારણ કે

[10:41:55] વ્યક્તિને અપીલ કરવાનો દલીલ કરવાનો કે

[10:41:58] વકીલ રાખવાનો પણ અધિકાર નથી કારણ કે

[10:42:01] અનિશ્ચિત કાળસમાં જેલ હવાલે જ્યારે થાય છે

[10:42:03] તો આ વસ્તુ ખરેખર અયોગ્ય છે તો મોતીલાલ

[10:42:07] નહેરુ આ કાયદાને એક ઉપનામ આપતા હોય છે નો

[10:42:10] વકીલ નો અપીલ નો દલીલ અને ગાંધી ગાંધીજી આ

[10:42:13] કાયદાને શું નામ આપે છે તો કે કાળો કાયદો

[10:42:16] ગાંધીજીએ નક્કી કર્યું કે ભાઈ અન્યાયનો

[10:42:18] સામનો કરવાનો એની સામે અવાજ ઉઠાવવાનો ને

[10:42:22] એના માટે ગાંધીજીએ ખાસ એક સભાનું આયોજન

[10:42:24] કરીને દેશવ્યાપી હડતાલનું આયોજન કરી રહ્યા

[10:42:26] છે હડતાલના દિવસોમાં તારીખોમાં થોડીક

[10:42:30] મિસમેચ થાય છે કેટલાક અણબનાઓ પણ બને છે

[10:42:34] એવું કહી શકાય કે હરિયાણા અને હરિયાણાના

[10:42:37] પલવલથી એવું કહી શકાય કે ગાંધીજીની ધરપકડ

[10:42:41] થાય છે ગાંધીજીની ની ધરપકડ થઈ એટલે ખરેખર

[10:42:44] અહિંસાના પુજારીની ધરપકડ થાય અને એ

[10:42:46] ધરપકડના વિરોધમાં લોકો હિંસા કરે દોસ્ત

[10:42:50] ગાંધીજીને આ વસ્તુ જોખમકારક લાગે છે કે

[10:42:52] ભાઈ હજી મારી આ પ્રજા જે છે મારા દેશવાસી

[10:42:55] મારા ભાઈઓ જે છે કે જે અહિંસાના માર્ગે

[10:42:59] લડવા માટે સક્ષમ નથી હજી એમની તૈયારી પૂરી

[10:43:02] નથી તો શું કરવું તો કે એક રસ્તો છે કે

[10:43:05] ભાઈ અહિંસાના માર્ગે આ લોકો હજી લડી શકે

[10:43:07] એવી સંભાવના નથી દેખાવતી ધેટ્સ વાય

[10:43:10] ગાંધીજીએ નક્કી કર્યું કે એક ઓપ્શન આપણે

[10:43:12] આપણી પાસે છે કે હું અત્યારે આંદોલનને

[10:43:14] થોભું છું સ્ટોપ કરું છું. ગાંધીજી હવે

[10:43:17] આગળ કાર્યવાહી નથી કરતા પણ દોસ્ત પંજાબનો

[10:43:19] માહોલ જબરજસ્ત જામે છે કારણ કે પંજાબની

[10:43:22] અંદર બે લોકપ્રિય નેતાઓ છે ડોક્ટર સત્યપાલ

[10:43:25] અને પ્રોફેસર સેફુદ્દીન કીચલું જી હા

[10:43:27] દોસ્તો ડોક્ટર સત્યપાલ અને પ્રોફેસર

[10:43:30] સેફુદ્દીન કીચલું આ બંને જે છે પંજાબની

[10:43:33] અંદર આ આંદોલનને જોરશોરથી ચલાવવાનો

[10:43:35] પ્રયત્ન કરી રહ્યા છે અને દોસ્તો જ્યારે આ

[10:43:38] આંદોલન શરૂ થવા માટે જઈ રહ્યું છે ડોક્ટર

[10:43:40] સત્યપાલ અને પ્રોફેસર સેફુદ્દીન કેચલોની

[10:43:42] આગેવાનીીમાં તો એમની ધરપકડ થવા માટે જશે

[10:43:46] અંગ્રેજો જ્યારે દોસ્તો એમની ધરપકડ કરે છે

[10:43:48] આનો માહોલ બગડે છે એક જોખમકારક પરિસ્થિતિ

[10:43:52] ઉદભવશે અને ડોક્ટર સત્યપાલ અને પ્રોફેસર

[10:43:55] સેફુદ્દીન કીચલું આ બંનેની ધરપકડ થઈ કે

[10:43:59] જેનો વિરોધ મોટાપાએ ચાલી રહ્યો છે અને

[10:44:03] દોસ્તો આ વિરોધ પ્રદર્શનો કે જે કહી શકાય

[10:44:06] કે પંજાબની અંદર એક જબરજસ્ત માહોલ જમાવેલો

[10:44:09] છે પંજાબના લોકો એનો વિરોધ કરવા માટે ભેગા

[10:44:13] થઈ રહ્યા છે કે જે ક્યારે ભેગા થશે તો

[10:44:16] પર્ટીક્યુલર તારીખ સાથે દોસ્તો યાદ

[10:44:18] રાખવાનો પ્રયત્ન કરશું 13 એપ્રિલ 1919

[10:44:22] પંજાબીઓનો એક તહેવાર છે વૈશાખી અને દોસ્તો

[10:44:25] આ વૈશાખીના તહેવાર નિમિત્તે પંજાબના લોકો

[10:44:28] ભેગા થશે 13 એપ્રિલ 1919 ના રોજ અમૃતસરની

[10:44:32] અંદર જલિયાવાલા બાગ ખાતે જી હા દોસ્તો

[10:44:35] ક્યાં ભેગા થાય છે તો કે પંજાબ પંજાબની

[10:44:38] અંદર 13 એપ્રિલ 1919 નો દિવસ છે વૈશાખીનો

[10:44:42] તહેવાર છે અને અમૃતસરની અંદર જલેવાલા બાગ

[10:44:45] ખાતે લોકો ભેગા થયા છે પણ પંજાબની અંદર

[10:44:49] દેખોત્યા ઠાર આ માહોલ બનાવવા માટે જઈ

[10:44:52] રહ્યો છે જનરલ ડાયર જનરલ રેઝીનાલ ડાયર જે

[10:44:55] છે કે જે જલીયાવાલા બાગમાં જઈ ને મોટાભા

[10:44:58] દોસ્તો હત્યાકાંડ સર્જે છે દોસ્તો જે

[10:45:00] હત્યાકાંડ થાય છે ધડાધળ ગોળીબાર થઈ રહ્યો

[10:45:03] છે જેની અંદર અનેક નિર્દોષ લોકો જે છે કે

[10:45:05] જે ગોળીઓનો શિકાર બનશે ભોગ બનશે હત્યાકાંડ

[10:45:08] સર્જાશે ઘાયલ થશે કેટલાક લોકો મૃત્યુ પામે

[10:45:11] છે કેટલાક કચડાતા હોય છે કેટલાક કૂવામાં

[10:45:13] પડી જતા હોય છે ડૂબી જતા તા હોય છે જીવ

[10:45:15] બચાવવા માટે લોકો અંધાધું ગોળીબારનો ભોગ

[10:45:17] બની રહ્યા છે અને એક સમય એવી પરિસ્થિતિ

[10:45:20] આવશે કે આ જલિયાવાલા બાગ હત્યાકાંડ જે છે

[10:45:22] કે જે હવે અંગ્રેજ સરકારની વિરુદ્ધમાં

[10:45:26] લોકોને તૈયાર કરશે એક માહોલ બની રહ્યો છે

[10:45:29] દોસ્તો જલિયાવાલા બાગ હત્યાકાંડનો વિરોધ

[10:45:31] થઈ રહ્યો છે દેશમાં અનેક લોકો પોતાના

[10:45:33] વિરોધો ત્યાગ કરી રહ્યા છે. ગાંધીજી કેસરે

[10:45:36] હિન્દ ખિતાબનો ત્યાગ કરે છે તો

[10:45:38] રવીન્દ્રનાથ ટાગોર સરની ઉપાધિ મળેલી હતી

[10:45:40] નાઈટહુડનો ખિતાબ મળેલો હતો એને ત્યાગ કરશે

[10:45:43] તો જમુનાદાસ બજાજ રાયબહાદુર ખિતાબનો ત્યાગ

[10:45:46] કરશે દોસ્તો એવું કહી શકાય કે આ જલેવાલા

[10:45:48] હત્યાકાંડનો જે વિરોધ ચાલે છે એ વિરોધ

[10:45:50] પ્રદર્શનમાં ભારતવાસીઓની માંગણી થાય છે કે

[10:45:52] એની ઉપર એક તપાસ કમિશન નિમાય તો વિલિયમ

[10:45:55] હન્ટરની અધ્યક્ષતામાં એક હંટર કમિશન પણ

[10:45:58] બનશે પણ હંટર કમિશન આ તો કેવું છે જીસકી

[10:46:01] લાઠી ઉસકી ભેંસ હે ઘરના ભુવાને ઘરના ડાકલા

[10:46:04] અંગ્રેજો બધા ભેગા મળીને બધુ ફટાફટ નક્કી

[10:46:06] કર્યું કે આપણે ને આપણે બધા અંદરો અંદર

[10:46:08] સેટઅપ ગોઠવવાનું છે પરિણામ દોસ્તો એવું

[10:46:10] આવશે કે જલિયાવાલા બાગ હત્યાકાંડની

[10:46:13] વિરુદ્ધમાં જે તપાસ કમિશન નિવાયું કે

[10:46:15] જેમાં ઘણા બધા લુપોસ પકડાય છે કે હંટર

[10:46:18] કમિશન કે જે જનરલ ડાયરની અણસમજથી થયેલી

[10:46:22] ભૂલ ગણાવશે જે ક્ષમા યોગ્ય છે નોટ ગિલ્ટી

[10:46:25] એ લોકો નથી સ્વીકારતા કે આપણા જનરલ ડાયર

[10:46:28] જે છે એ કોઈ ગુનેગાર હોય પણ શંકર નાયર

[10:46:32] કરીને એક ખ્યાતનામ વકીલ એ આ મુદ્દા ઉપર

[10:46:35] જબરજસ્ત પ્રયત્ન કરતા હોય છે કદાચ એવું પણ

[10:46:37] બને છે કે જનરલ ડાયને પદ ઉપરથી પણ દૂર

[10:46:40] કરાવડા આવે છે એ પદ પરથી જ્યારે દૂર થાય

[10:46:43] તો એ એ વ્યક્તિ પોતે આ વસ્તુ સહન નથી કરી

[10:46:47] શકતો અને એક સમય દોસ્તો એ આત્મહત્યા કરે

[10:46:49] છે જી હા દોસ્તો કારણ કે સાયકોલોજીકલને

[10:46:52] ખાસ એને ઘણી બધી ટ્રીટમેન્ટ આપવી પડતી હોય

[10:46:55] છે એક સમયે પેરાલિસીિસ થઈ જતું હોય છે અને

[10:46:57] બ્રેન હેમરેજ જેવું સમથિંગ કહેવાય છે કોઈ

[10:47:00] જગ્યાએ આત્મહત્યા કરેલું હોવાનું કહેવાય

[10:47:01] છે પણ એટલું ચોક્કસ છે કે જનરલ ડાયર પણ

[10:47:04] મૃત મૃત્યુ પામે છે કરેલા કર્મનું ફળ

[10:47:06] ફોગવે છે જનરલ ડાયરની તો પરિસ્થિતિ જોઈ પણ

[10:47:10] દોસ્ત આ સમયે પંજાબીઓને સૌથી વધુ હેરાન

[10:47:13] કરવામાં એક બીજો અંગ્રેજ અધિકારી જવાબદાર

[10:47:15] બને છે જેનું નામ છે માઈકલ ઓડાયર અથવા તો

[10:47:18] માઈકલ એડવાયર અને એનો પણ ખાતમો કરવો

[10:47:22] ક્યાંક જરૂરી બનતો હોય છે અને એટલા માટે

[10:47:24] દોસ્તો એક સ્વાતંત્રય સેનાની છે જેનું નામ

[10:47:26] છે સરદાર ઉદ્ધમસિંહ જી હા દોસ્તો આપણી

[10:47:29] આઝાદીનું પર્વ આવી રહ્યું છે 15મી ઓગસ્ટ

[10:47:32] આવી રહી છે અને દોસ્તો આ અહુતાત્માઓ જે છે

[10:47:34] જેના ને આપણે ચોક્કસથી યાદ રાખવા જોઈએ

[10:47:36] કારણ કે આ દેશ માટે એમણે પોતાનું સર્વસ્વ

[10:47:38] હોમી દીધેલું છે અને એ વ્યક્તિઓ કે જેની

[10:47:41] અંદર દોસ્તો જનરલ ડાયર કે જેને મારવાનું

[10:47:44] પણ પ્રતિજ્ઞા હતી માઈકલ ઓ ડાયર એને પણ

[10:47:48] મારવાની પ્રતિજ્ઞા હતી પણ સંજોગો વસાથ

[10:47:50] જનરલ ડાયર તો મૃત્યુ પામ્યો એટલે દોસ્તો આ

[10:47:52] સરદાર ઉદ્યમસિંહ જે છે ને એ માઈકલ ઓડાયર

[10:47:55] અથવા તો માઈકલ એડવાયર જે છે કે જેની ઉપર

[10:47:58] ગોળીબાર કરી ને એની હત્યા કરતા હોય છે અને

[10:48:00] ત્યાર પછી પોતે પણ ફાંસીના માચડે લટકી જતા

[10:48:03] હોય

[10:48:04] બહુ વર્ષોની તપસ્યાને ખાસ એને અંત મળતો

[10:48:07] હોય છે કારણ કે લગભગ 20ક વર્ષ સફળતા મળતી

[10:48:10] હોય છે આશરે બે દાયકા પછી સફળતા મળે છે પણ

[10:48:14] સફળતા સુનિશ્ચિત કરે છે કે કોઈપણ

[10:48:16] સંજોગોમાં આ લોકોને નો મારું ત્યાં સુધી

[10:48:18] હું જપીને ન બેહું અને જ્યાં સુધી જપતા

[10:48:21] પહેલાનું કહી શકાય કે મૃત્યુ નથી થતું

[10:48:24] ત્યાં સુધી પોતે જપતા નથી તો દોસ્તો આ છે

[10:48:27] જલિયાવાલા બાગ હત્યાકાંડ અને એની અંદર ખાસ

[10:48:29] ઘણા બધા લોકોએ પોતાનું બલિદાન આપ્યું જીવ

[10:48:32] ગુમાવ્યો તો એ વ્યથા જે છે એની ઉપર પણ

[10:48:35] આપણે ચર્ચા કરેલી છે આની જ આગામી અસરો જે

[10:48:38] છે કે જે આપણને અસહકાર આંદોલન સ્વરૂપે પણ

[10:48:40] ક્યાંક જોવા મળતી હોય છે જે પણ તમને

[10:48:42] દોસ્તો ખાસ આપણા વિશાલ સાહેબ જે છે કે જે

[10:48:44] તમને ગુજરાતની સાથે સાથે કવર અપ આપશે

[10:48:47] દોસ્તો આગળ કન્ટીન્યુ કરીએ ખાસ તો

[10:48:50] ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ તરફ આગળ જવું છે

[10:48:52] ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિનો ફેસ ટુ કહી શકાય

[10:48:55] કારણ કે એક સમય અસહકાર આંદોલન મસ્ત રીતે

[10:48:57] ચાલે છે એક હાઈટ પકડે છે પછી અસહકાર

[10:49:00] આંદોલન જે છે કે જેને આપણે પૂર્ણાહુતી તરફ

[10:49:03] જ્યારે લઈ જતા હોય છે તો દોસ્તો જ્યારે

[10:49:05] અસહકાર આંદોલનની પૂર્ણાહોતી થાય તો એ જ

[10:49:07] સમયગાળા દરમિયાન ભારતની અંદર એક માહોલ બને

[10:49:10] છે. માહોલ એ બને છે કે ક્રાંતિકારી

[10:49:13] પ્રવૃત્તિઓનો ફરીથી દોસ્તો બેઝ બની રહ્યો

[10:49:15] છે. અને ક્રાંતિના માર્ગે હવે અંગ્રેજોની

[10:49:18] સામે લડવા માટે ફરી પાછી એક આખી યુવાનોની

[10:49:21] એક ફોજ તૈયાર થઈ રહી છે જેને એક સંસ્થા

[10:49:24] સાથે સલગ્ન કરવામાં આવે છે અને દોસ્તો એ

[10:49:27] જે સંસ્થા છે જેને આપણે કહી છીએ દોસ્તો

[10:49:29] એચઆરએ એચઆરએ કહી શકાય હિન્દુસ્તાન

[10:49:32] રિપબ્લિકન એસોસિએશન અથવા તો અમુક

[10:49:34] સંજોગોમાં એને આર્મી પણ કહે છે કે જેની

[10:49:37] સ્થાપના 1924 ની અંદર કાનપુર મુકામે થતી

[10:49:39] હોય છે એવું કહેવાય છે કે આનો વિચાર આવતો

[10:49:41] હોય છે સચિન્દ્રનાથ સાનિયાલ નામના એક

[10:49:43] વ્યક્તિને અને એ જ સચિન્દ્રનાથ સાનિયાલ કે

[10:49:46] જેણે એક પુસ્તક લખેલું છે બંદીજીવન

[10:49:50] તો એ બંદીજીવનના લેખક હતા દોસ્તો

[10:49:52] સચિન્દ્રનાથ છાનિયાલ 1924 માં કાનપુર ખાતે

[10:49:55] આ સંસ્થાની સ્થાપના થઈ આ સંસ્થાનો હેતુ

[10:49:58] શું છે ઉદ્દેશ્ય શું છે તો કે અંગ્રેજ

[10:50:00] સરકાર સામે કરવી છે સશસ્ત્ર ક્રાંતિ

[10:50:03] હથિયારો વડે ક્રાંતિ કરવી છે તો એના માટે

[10:50:05] જર્મન વાઉચર્સનો પણ ઓર્ડર કરતા હોય છે

[10:50:07] કારણ કે જર્મન લોકો પણ એ સપોર્ટ કરવા માટે

[10:50:09] થોડા તૈયાર છે જર્મન ક્રાંતિકારીઓ પણ

[10:50:12] મદદરૂપ થવા માટે તૈયાર છે કારણ કે એ પણ

[10:50:14] ઇંગ્લેન્ડનો ભોગ બની રહ્યા છે કદાચ

[10:50:16] વર્સેલ્સની સંધિ પછી ઘણા બધા જર્મનીના

[10:50:20] લોકો જે છે કે જે ભોગ બની રહ્યા હતા તો એ

[10:50:23] આપણને મદદરૂપ થવા માટે ઇંગ્લેન્ડની

[10:50:25] વિરુદ્ધમાં તો ચોક્કસથી તૈયાર થાય છે તો

[10:50:27] દોસ્તો એક બાજુ જર્મન વાઉચર્સ જર્મન

[10:50:29] હથિયારો મંગાવવા માટે આપણે જઈ રહ્યા છીએ

[10:50:31] જર્મન પિસ્તોલો આવવાની છે બીજી બાજુ

[10:50:33] યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ ઇન્ડિયા એટલે કે

[10:50:35] યુએસઆઈ જે છે એની પણ દોસ્તો સ્થાપના કરવી

[10:50:38] છે તો એના માટે પણ સારો પ્રયત્ન ચાલી

[10:50:40] રહ્યો છે હવે અહીંયા જે સંસ્થા બની છે એની

[10:50:44] અંદર મુખ્ય ખ્યાત સભ્યોની અંદર એક વ્યક્તિ

[10:50:46] છે જેનું નામ છે રામપ્રસાદ બિસ્મિલ આપણે

[10:50:49] એક સોંગ સાંભળેલું હશે સરફરોઝી કી તમન્ના

[10:50:52] અબ હમારે દિલ મે હે દેખના હે જોર કિતના

[10:50:56] બાજુ હે કાતિલ મે હે દોસ્તો આ ગીત જે છે

[10:50:59] આમ તો ખરેખર બિસ્મિલ નામના અન્ય કવિએ

[10:51:01] લખેલું છે પણ સૌથી વધારે પ્રખ્યાત કોઈ

[10:51:04] વ્યક્તિના મુખે સાંભળવા મળેલું હોય તો એ

[10:51:06] છે દોસ્તો રામપ્રસાદ બિસ્મિલ આ જ

[10:51:08] ક્રાંતિકારી સંગઠનની અંદર રોશનસિંહ સોઢી

[10:51:10] જેવું જ એક વ્યક્તિત્વ આ છે ખૂબ આમ

[10:51:12] સ્ટ્રોંગ માઈન્ડેડ વ્યક્તિ એટલે કે

[10:51:14] રોશનસિંહ ઠાક છે એ પણ જોવા મળે છે

[10:51:17] રામપ્રસાદ બિસ્મિલના એક સાથી મિત્ર કે જે

[10:51:20] હર હમેશને માટે કદાચ એવું કહી શકાય કે

[10:51:22] ભારતના ઇતિહાસમાં એક નામ સાથે અમર થઈ ગયા

[10:51:25] રામ રહીમની જોડી જી હા દોસ્તો રામ રહીમની

[10:51:28] જોડી તરીકે ખાસ પ્રખ્યાત થતા હોય

[10:51:32] એ હિન્દુ મુસ્લિમ એકતાનું એક ખૂબ મોટું

[10:51:34] પ્રતીક કહી શકાય કે છે રામપ્રસાદ બિસ્મિલ

[10:51:37] અને અશફાકુલ્લાહ ખાન તો અશકુલ્લા ખાનને પણ

[10:51:40] દોસ્તો ચોક્કસથી યાદ રાખશું અને ખાસ તમામ

[10:51:43] જગ્યાએ પ્લાનિંગ કરવાનું હોય આયોજન

[10:51:46] કરવાનું હોય અને એના બેતાજ બાદશાહ કહી શકો

[10:51:48] એવું વ્યક્તિત્વ કે જેનું નામ છે દોસ્તો

[10:51:51] ચંદ્રશેખર આઝાદ આઝાદ આઝાદ છું અને આઝાદ

[10:51:55] રહીશ અંગ્રેજોના હાથે કોઈ દિવસ પકડાય જ

[10:51:57] નહીં ખરેખર તો મૂળ નામ હતું ચંદ્રશેખર

[10:52:00] સીતારામ તિવારી પણ અસહકાર આંદોલનમાં

[10:52:03] જ્યારે એમણે ભાગ લીધેલો ત્યારે એમની ધરપકડ

[10:52:05] થયેલી ધરપકડ દરમિયાન ખાસ કોર્ટની

[10:52:07] પ્રોસીજરમાં એમને મેજિસ્ટ્રેટ પૂછે કે એ

[10:52:09] બાળક તારું નામ શું તો કે મારું નામ આઝાદ

[10:52:12] પિતાનું નામ તો કે સ્વતંત્રતા ક્યાં

[10:52:14] રહેવાનું તો કે જેલમાં હવા જવાબ આપે છે

[10:52:16] અને આ જ ચંદ્રશેખર આઝાદ કે જે એક ઉસ્કેરાટ

[10:52:19] સાથે નક્કી કર્યું છે કે કોઈપણ સંજોગોમાં

[10:52:22] હવે અંગ્રેજોના હાથે પકડાઈશ નહીં આઝાદ છું

[10:52:25] અને આઝાદ રહીશ હવે આજીવન હું આઝાદ દોસ્ત આ

[10:52:29] ચંદ્રશેખર આઝાદ આ પણ આની અંદર તમને જોવા

[10:52:32] મળતા હોય છે હવે ક્રાંતિકારીઓ સશસ્ત્ર

[10:52:34] ક્રાંતિ કરવા માટે જ જર્મન પિસ્તોલોનો તો

[10:52:37] ઓર્ડર કરી દીધો છે દોસ્ત

[10:52:40] પણ જર્મન પિસ્તોલો માટે પૈસાની જે

[10:52:43] જરૂરિયાત છે તો પૈસા ક્યાંથી મળશે તો કે

[10:52:45] નક્કી કર્યું કે અંગ્રેજોના ઘરેથી જ આપણે

[10:52:48] લાભ દઈએ કેમ તો કે આપણો પૈસો તો આપણી પાસે

[10:52:51] આપણા ભારતવાસીઓનો પૈસો છે એ અંગ્રેજો પાસે

[10:52:54] રહેલો છે એ પાછો લેવામાં કઈ વાંધો નહી

[10:52:56] દોસ્તો આપણો જ પૈસો કહેવાય એટલા માટે

[10:52:59] દોસ્તો એક ઘટનાનું આયોજન થઈ રહ્યું છે અને

[10:53:01] એ જે ઘટના જે છે જેને આપણે કહીએ છીએ

[10:53:04] દોસ્તો 1925 ની અંદર થયેલી કાકોરી

[10:53:08] કાર્યવાહી જી હા દોસ્તો કયો દિવસ છે

[10:53:11] કાકોરી કાર્યવાહી

[10:53:13] ખાસ યાદ રાખો દોસ્તો 9 ઓગસ્ટ 1925 નો દિવસ

[10:53:17] છે

[10:53:22] અને દોસ્તો આ ઘટનાના

[10:53:25] 2025 માં

[10:53:28] 100 યયર પૂરા થાય છે 100 વર્ષ પૂરા થવા

[10:53:31] માટે જઈ રહ્યા છે તમે જ્યારે લેક્ચર જોતા

[10:53:34] હશો ત્યારે કદાચ 100 વર્ષ પૂરા પણ થઈ ગયા

[10:53:36] હશે તો ભારત સરકારનું કઈક નવું

[10:53:38] એનાઉન્સમેન્ટ પણ હશે તો દોસ્તો એ પણ યાદ

[10:53:41] રાખજો મારી દ્રષ્ટિએ તમને ને ચોક્કસથી કામ

[10:53:43] લાગશે. 9 ઓગસ્ટ 1925 નો દિવસ છે

[10:53:46] અંગ્રેજોની એક ટ્રેન જઈ રહી છે લખનઉથી

[10:53:49] સહારનપુર અને એ ટ્રેનની અંદર એચઆરએના

[10:53:52] ક્રાંતિકારીઓ જે છે એ જંપલાવે છે એવું કહી

[10:53:55] શકાય કે એચઆરએના ક્રાંતિકારીઓ એની અંદર

[10:53:57] ખાસ ટ્રેનની અંદર જવા માટે નીકળેલા છે ખાસ

[10:53:59] વિશેષ રીતે અહીંયા કોણ કોણ જાય છે તો કે

[10:54:02] ભાઈ ચંદ્રશેખર આઝાદ છે ચંદ્રશેખર આઝાદના

[10:54:05] સાથી મિત્રોમાં રામપ્રસાદ બિસ્મિલ છે

[10:54:06] અશપાક ઉલ્લા ખાન છે રાજેન્દ્ર લહેરી છે

[10:54:09] રોશનસિંહ ઠાકોર છે આવા ભેગા મળીને પ્રોક્ષ

[10:54:12] દશક જેટલા સભ્યો ગયેલા એચઆરએના

[10:54:14] ક્રાંતિકારીઓ લખનઉથી સહારણપુર જતી

[10:54:16] ટ્રેનમાં શું કરવાના છે તો કે ત્યાં

[10:54:18] અંગ્રેજોની તિજોરી જાય છે અને એ તિજોરીમાં

[10:54:21] મોટી માલમત્તા રહેલી છે મોટી સંપત્તિ

[10:54:23] રહેલી છે અને એ તિજોરી અંગ્રેજોની ઉપાડી

[10:54:25] લેવાની થાય છે આ કાકોરી કાર્યવાહી થવાની

[10:54:28] છે તો દોસ્તો જે તે ઘટના જે છે ટ્રેન

[10:54:31] ક્યાંથી ક્યાં જાય છે તો કે લખનઉ થી

[10:54:34] સહારંગપુર જેમાં અંગ્રેજોની તિજોરી જઈ રહી

[10:54:36] છે 9 ઓગસ્ટ 1925 નો દિવસ છે કાકોરીમાં જે

[10:54:40] ટ્રેન જઈ રહી છે એમાં રામપ્રસાદ બિસ્મિલ

[10:54:42] અશાકુલ્લા ખાન રાજેન્દ્ર લહેરી અને

[10:54:44] રોશનસિંહ ઠાકુર અને ચંદ્રશેખર આઝાદ

[10:54:48] અને સાથેના બાકીના અન્ય સાથી મિત્રો એ બધા

[10:54:51] લોકો અહયા ગોઠવાયેલા છે પરિણામ એવું બને

[10:54:53] છે કે અંગ્રેજોની તિજોરી ટ્રેનમાંથી બહાર

[10:54:55] ઘા કરે છે તિજોરીમાંથી ખાસ માલ સંપત્તિ લઈ

[10:54:59] અને ક્રાંતિકારીઓ રવાના થઈ જતા હોય છે

[10:55:01] અંગ્રેજો ઘણા બધા માથા પછાડે છે પણ મેરા

[10:55:04] દેશ બદલ રહા અત્યાર સુધી અંગ્રેજો સમગ્ર

[10:55:06] વિશ્વના લોકોને લૂટતા હવે હવે અંગ્રેજો જે

[10:55:09] છે એને ત્યાં પણ ખાસ લાભ મળી રહ્યો છે ને

[10:55:12] આ જ પરિવર્તન છે દોસ્ત અંગ્રેજો આ

[10:55:15] પરિવર્તનને સીધા નથી સ્વીકારી શકતા એમનાથી

[10:55:18] મેન્ટલી વસ્તુ એક્સેપ્ટ નથી થતી ને એટલા

[10:55:20] માટે દોસ્તો અંગ્રેજો જબરજસ્ત કાર્યવાહી

[10:55:22] કરવાનો પ્રયત્ન કરે છે. સંજોગો સાથે એવું

[10:55:25] બને છે કે ક્રાંતિકારીઓ મોટાભાગે હાથમાં

[10:55:27] નથી આવતા એક સમયે બહુ લાંબા સમયની તપાસને

[10:55:31] અંતે 1927 ની અંદર અંગ્રેજો એક ફેસલા ઉપર

[10:55:34] પહોંચતા હોય છે કે રામપ્રસાદ બિસ્મિલ

[10:55:36] અસફાકુલ્લા ખાન રાજેન્દ્ર લહેરી અને

[10:55:38] રોશનસિંહ ઠાકોર આ ચાર સાથી મિત્રો જે છે

[10:55:41] જેમને ફાંસીની સજા મળે છે પણ જીપીએસસીએ

[10:55:44] પ્રશ્ન પૂછ્યો કે કાકોરી કેસ અંતર્ગત

[10:55:47] નીચેનામાંથી કોને ફરાર જાહેર કરવામાં

[10:55:49] આવેલા હોય તો એ આઝાદ જ હોય એ આઝાદ જ રહેશે

[10:55:52] કોણ તો કે ચંદ્રશેખર આઝાદ તો દોસ્તો એને

[10:55:55] પણ ચોક્કસથી યાદ રાખશું ધેન આફ્ટર કાકોરી

[10:55:58] પછી દોસ્તો એવું કહી શકાય કે ચટકાવમાં પણ

[10:56:01] એક મોટી કાર્યવાહી થતી જોવા મળે છે જે આમ

[10:56:03] તો 1930 આજુબાજુની ઘટના કહી શકાય કે ત્યાં

[10:56:06] એક શિક્ષક મિત્ર હતા જેનું નામ હતું

[10:56:08] માસ્ટર સૂર્યસેન દોસ્તો આ માસ્ટર સૂર્યસેન

[10:56:11] જે છે કે જે પોતે ચટગાવમાં ખાસ નાના નાના

[10:56:14] વિદ્યાર્થીઓ જે છે બધાને ભેગા કરી ને

[10:56:16] કાર્યવાહી કરે છે કે ચટગાવમાં જે

[10:56:19] અંગ્રેજોનું જે આર્મરી છે એટલે કે જ્યાં

[10:56:22] અંગ્રેજોના હથિયારો રહેલા એ આર્મરી શોપ

[10:56:25] ઉપર દોસ્તો હુમલો થાય છે નાના નાના બાળકો

[10:56:27] જે છે એને ખાસ બંદુકોની ટ્રેનિંગ એમને

[10:56:29] આપેલી હતી શિક્ષણ દરમિયાન ખાસ એમણે

[10:56:31] ક્રાંતિકારીઓ બનાવેલા અને એ બાળકોની આખી

[10:56:33] ટીમ જે છે જે ચટગાવને એક સમયે દોસ્તો શું

[10:56:36] કરાવે છે તો કે આઝાદ કરાવે છે જેમના એમના

[10:56:39] સાથી મિત્રની અંદર પ્રીતિલતા વડિયાર અને

[10:56:41] કલ્પના દત્ત પણ ક્યાંક સંકળાયેલા હતા નાના

[10:56:44] બાળકોની મદદથી દોસ્તો આ ચટગાવ જે છે એ

[10:56:46] આઝાદ પણ થાય છે અને એ જે ઘટના કે જેની

[10:56:49] પાછળ જવાબદાર કોઈ વ્યક્તિ હોય તો દોસ્તો

[10:56:51] ખાસ યાદ રાખજો માસ્ટર સૂર્યસેન છે અને

[10:56:54] માસ્ટર સૂર્યસેન જે છે કે જેને આગળ જતા

[10:56:56] ખાસ મૃત્યુદંડની સજા પણ મળતી હોય છે તો

[10:56:59] દોસ્તો ખેલે હમ જી જાનશે માસ્ટર સૂર્યસેન

[10:57:02] જે છે કે જે જબરજસ્ત કાર્યવાહી કરે છે અને

[10:57:04] એને આપણે કહી છીએ દોસ્તો ચટગાઉ આર્મરી રેડ

[10:57:07] તો દોસ્તો ખાસ યાદ રાખજો ત્યાં જ પ્રમાણે

[10:57:09] દોસ્તો ખાસ આગળ જતા એક બીજી ખોટ મોટી ઘટના

[10:57:12] બનતી હોય છે કે ભાઈ એચઆરએ નામનું સંગઠન જે

[10:57:14] છે એને બંધ કરવામાં આવે છે ધેન આફ્ટર

[10:57:17] દોસ્તો એક નવું ક્રાંતિકારી સંગઠન સ્થાપિત

[10:57:19] કરવા માટે જતા હોય છે કે જેનું નામ છે

[10:57:21] હિન્દુસ્તાન સોશિયાલિસ્ટ રિપબ્લિક ન

[10:57:23] એસોસિએશન જેને આપણે કહી છીએ એચએસઆરએ કે

[10:57:25] જેની સ્થાપના દિલ્હીના ફિરોજ શાહ કોટલા

[10:57:28] મેદાનની અંદર થશે બે વ્યક્તિનો અહયા વિશેષ

[10:57:30] ફાળો કહી શકાય એક છે આપણા ચંદ્રશેખર આઝાદ

[10:57:32] અને બીજા છે દોસ્તો ભગતસિંહ જી હા દોસ્તો

[10:57:35] ભગતસિંહ અને ચંદ્રશેખર આઝાદ હિન્દુસ્તાન

[10:57:37] સોશિયાલિસ્ટ રિપબ્લિકન એસોસિએશન આ

[10:57:39] સંસ્થાની 1928 માં દિલ્હી ખાતે સ્થાપના

[10:57:42] કરતા હોય છે દોસ્તો આ સંસ્થા બની ગઈ

[10:57:45] ક્રાંતિકારી સંગઠન મજબૂતીથી બનાવ્યું છે

[10:57:48] સંજોગો વસાત એવું બનેલું કે ભારતની અંદર

[10:57:50] સાયમન કમિશન આવેલું અને સાયમન કમિશન ના

[10:57:53] વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન આપણા શેરે પંજાબ

[10:57:55] એટલે કે લાલા લજપતરાય જે છે કે જેનું લાઠી

[10:57:57] ચાર્જને લીધે મૃત્યુ થાય છે અહીયા

[10:58:00] ક્રાંતિકારીઓ નિયમ રહે છે કે ખૂન કા બદલા

[10:58:02] ખૂન છે કે અહીંથી એક અરથી ઉઠે તો

[10:58:04] અંગ્રેજોને ત્યાંથી પણ એક અરથી ઉઠે અને

[10:58:06] એના માટે ક્રાંતિકારીઓ આયોજન કરી રહ્યા છે

[10:58:08] 1928 માં એક ઘટનાનું કે જેને આપણે કહી છીએ

[10:58:11] દોસ્તો લાહોર ષડયંત્ર લાહોરના એક અંગ્રેજ

[10:58:14] અધિકારીની હત્યા કરવા માટે જવાનું નક્કી

[10:58:16] થાય છે કે જેનું નામ હતું સ્કોટ કોણ કોણ

[10:58:19] જશે તો કે ભગતસિંહ જશે સુખદેવ જશે રાજગુરુ

[10:58:22] જશે ચંદ્રશેખર આઝાદ જશે આ લોકો જઈ અને જે

[10:58:25] તે ઘટનાને અંજામ આપવા માટે જઈ રહ્યા છે

[10:58:28] સંજોગો સાથે એવું બન્યું કે કદાચ એવું

[10:58:30] બન્યું કે મારવા ગયા હતા સ્કોટને પણ

[10:58:32] સ્કોટની જગ્યાએ મૃત્યુ પામે છે સોન્ડર્સ

[10:58:35] તો ભાઈ નાનું કામ નથી થયું મોટું થયું

[10:58:38] કારણ કે સ્કોટ કદાચ નાનો અધિકારી હોઈ શકે

[10:58:40] જેપી સોન્ડર્સ જે લાહોર પોલીસ અધીક્ષક હતો

[10:58:43] અને જેની પાસ ઉપર ગોળીબાર કરે છે ભગતસિંહ

[10:58:46] સુખદેવ રાજગુરુ ચંદ્રશેખર આઝાદ તો અહિયા

[10:58:49] સોન્ડર્સની હત્યા થઈ આ ઘટનાને કહેવામા માં

[10:58:52] આવ્યું દોસ્તો લાહોર ષડયંત્ર લાહોર

[10:58:54] ષડયંત્ર થયા પછી નેક્સ્ટ યયર એપ્રિલ મહિનો

[10:58:58] આવે છે 1929 ની અંદર 8 એપ્રિલ 1929 નો

[10:59:02] દિવસ છે કેન્દ્રીય ધારાસભા કેન્દ્રીય

[10:59:06] ધારાસભાની અંદર દોસ્તો બે બિલ પસાર થવા

[10:59:08] માટે જઈ રહ્યા છે એક છે પબ્લિક સેફટી બિલ

[10:59:10] અને બીજું છે દોસ્તો ટ્રેડ ડિસ્પ્યુટ બિલ

[10:59:13] પબ્લિકની સેફટીના નામે અંગ્રેજો રોલેટ

[10:59:15] એક્ટથી વધારે અઘરો કાયદો ક્રાંતિકારીઓ ઉપર

[10:59:18] અંકુશ લેવા માટે બનાવે છે

[10:59:21] અને ટ્રેડ ડિસ્પ્યુટ બિલના માધ્યમથી

[10:59:24] ભારતનો મજૂર વર્ગ જે પોતાનો હક માંગવા

[10:59:27] માટે હડતાલ ઉપર ઉતરતો હતો ને એનો અવાજ

[10:59:29] દબાવવાનો પ્રયત્ન છે. એટલે દોસ્તો આ બંને

[10:59:32] બિલોના માધ્યમથી દેશમાં મોટું નુકસાન છે.

[10:59:35] અને આ ન થાય એટલા માટે ભગતસિંહ અને એમના

[10:59:37] એક સાથી મિત્ર એટલે કે બટુકેશ્વર દત્ત કે

[10:59:40] જે બે વ્યક્તિ જશે 8 એપ્રિલ 1929 નો દિવસ

[10:59:44] છે. કેન્દ્રીય ધારાસભાની અંદર જશે. પબ્લિક

[10:59:46] સેફટી બિલ અને ટ્રેડ ડિસ્પ્યુટ બિલને

[10:59:48] અટકાવવા માટે ભગતસિંહ અને બટુકેશ્વર દત્ત

[10:59:51] કેન્દ્રીય ધારાસભાની અંદર બોમ્બ બ્લાસ્ટ

[10:59:54] કરે છે. પછી કેટલાક પેમ્પ્લેટ કેટલાક

[10:59:56] પરચાઓ ફેકે છે જેની અંદર એવું લખેલું છે

[10:59:58] કે આ બોમ્બ બ્લાસ્ટ કરવાનો અમારો ઉદ્દેશ્ય

[11:00:00] કોઈને મારવાનો નહતો બહેરા કાનો સુધી અમારો

[11:00:04] અવાજ પહોંચાડવા માટે અમે આ બોમ્બ બ્લાસ્ટ

[11:00:06] કરેલો છે ક્રાંતિકારીઓ દોસ્ત અહયા પબ્લિક

[11:00:08] ભાગતી હોય તો એમાં શું ક્રાંતિકારી ન ભાગી

[11:00:10] શકે એની પાસે શું એવી ચપડતા ન હોય દોસ્ત

[11:00:13] હતી પણ છતાં આ મિત્રો સામેથી પકડાય છે આ

[11:00:17] ક્રાંતિ જગાડે છે કે અમે અમારો મૂળ

[11:00:20] ઉદ્દેશ્ય શું છે ને એ દેશવાસીઓ સુધી

[11:00:21] પહોંચાડવો છે ફેમસ પણ થયાઉદેશ

[11:00:25] લોકો સુધી પહોંચાડવાનો ખાસ મીડિયાના

[11:00:26] માધ્યમથી પ્રયત્ન પણ કર્યો ક્રાંતિકારીઓને

[11:00:29] રાજનૈતિક કેદીનો દરજ્જો મેળવવા માટે આમરણ

[11:00:32] ઉપવાસ ઉપર પણ ક્રાંતિકારીઓ ઉતરતા હોય છે

[11:00:34] અને એની અંદર દોસ્તો એ આમરણાંત ઉપવાસની

[11:00:37] અંદર જતિનદાસ નામના ક્રાંતિકારી જે 64

[11:00:40] દિવસના ઉપવાસને અંતે શહીદ પણ થતા હોય છે

[11:00:44] મૃત્યુ પામતા હોય છે ત્યાર પછી

[11:00:47] ક્રાંતિકારીઓનો દબદબો ખૂબ વધી રહ્યો છે

[11:00:50] અને દોસ્તો એવું કહી શકાય કે તેના આફ્ટર

[11:00:52] તમને બધાને ખ્યાલ હશે એમ કે ભાઈ 23 માર્ચ

[11:00:56] 1931 આપણા ભગતસિંહ સુખદેવ અને રાજગુરુ કે

[11:01:00] જેને લાહોર ષડયંત્ર કેસ અંતર્ગત ફાંસીની

[11:01:02] સજા મળે છે. સાથે દોસ્તો આ એચએસઆરએના એક

[11:01:06] ક્રાંતિકારી એટલે કે દોસ્તો જેને આપણે

[11:01:08] ઓળખી છીએ ચંદ્રશેખર આઝાદ. તો ચંદ્રશેખર

[11:01:11] આઝાદ અલહાબાદના આલ્ફ્રેડ પાર્કમાં

[11:01:13] અંગ્રેજો સાથે એક સંઘર્ષ કરતા હોય છે એ

[11:01:15] સંઘર્ષમાં અંગ્રેજોની ધરપકડ કરવા માટે

[11:01:17] આવેલા પણ છેલ્લા શ્વાસ સુધીની પોતે

[11:01:19] અંગ્રેજો સાથેની લડાઈ કરે છે એક સમય એવો

[11:01:22] આવે છે કે પોતે એવું લાગે છે કે હવે એમની

[11:01:24] પાસે ગોળીઓનો સ્ટોક ખાલી થાય છે તો પોતાની

[11:01:27] જ બંદૂકમાંથી પોતે ગોળી ખાઈ ને સ્વેચ્છિક

[11:01:30] શહીદી વહોરતા હોય છે પણ અંતિમ શ્વાસ સુધી

[11:01:32] આઝાદ રહેતા હોય છે એમની પ્રતિજ્ઞા અકબંધ

[11:01:34] રહેતી હોય છે કે આઝાદ છું અને આઝાદ રહીશ

[11:01:37] અંગ્રેજોના હાથે કોઈ દિવસ પકડાઈશ નહી અને

[11:01:40] આ પ્રતિજ્ઞા પરિપૂર્ણ પણ કરતા હોય છે

[11:01:43] એનાથી આગળ જઈએ દોસ્તો તો જેમ જેમ જેમ જેમ

[11:01:45] આપણી આઝાદીની લડત આગળ ચાલતી જાય એમાં

[11:01:48] દોસ્તો બીજું વિશ્વયુદ્ધુ શરૂ થાય બીજું

[11:01:50] વિશ્વયુદ્ધુ શરૂ થાય અને બીજા વિશ્વયુદ્ધ

[11:01:52] દરમિયાન ભારત જે છે કે જેને અંગ્રેજોના

[11:01:55] પક્ષે જોડી દેવામાં આવતો હોય છે અને

[11:01:57] ભારતીયોને પૂછવામાં પણ નથી આવતું અને

[11:01:59] ભારતીયોને પૂછ્યા વગર જ્યારે ભારતને

[11:02:01] અંગ્રેજોના પક્ષે જોડવામાં આવે આ નિર્ણય

[11:02:04] લેનારો કોઈ વ્યક્તિ હોય તો એ ભારતનો

[11:02:06] વાઈસરોય હતો જેનું નામ હતું લીનલીથગો ખાસ

[11:02:09] યાદ રાખો દોસ્તો બીજું વિશ્વયુદ્ધ

[11:02:15] કે જે શરૂ થશે કહી શકાય 1939 ની અંદર

[11:02:20] સપ્ટેમ્બર મહિનાની અંદર શરૂઆત થાય છે અને

[11:02:23] એ બીજા વિશ્વયુદ્ધની અંદર ભારતને

[11:02:25] અંગ્રેજોના પક્ષે જોડી દીધું છે ભારતને

[11:02:28] અંગ્રેજોના પક્ષે જોડનાર વ્યક્તિ કોણ

[11:02:34] તો એ સમય ભારતનો વાઈસરોય હતો લીન

[11:02:38] લીથ થગો

[11:02:40] એણે ભારતને અંગ્રેજોના પક્ષે જોડી તો

[11:02:42] દીધું પણ ઓફિશિયલ સમર્થન છે લીગલી જે

[11:02:45] લેવલે ભારતવાસીઓનું જે સમર્થન મળવું જોઈએ

[11:02:48] તમે કોઈને પરાણે મોકલો અને કોઈ પોતાની

[11:02:51] ઈચ્છા થઈ જાય એ પરફોર્મન્સમાં તમને અસર

[11:02:53] જોવા મળે એ જ વસ્તુ અહિયા છે તો દોસ્ત હવે

[11:02:57] પ્રશ્ન એ આવ્યો કે ભારતીયોને જોડી તો દીધા

[11:02:59] છે પણ એની ઈચ્છા વગર જોડી દેવામાં આવેલા

[11:03:02] છે એટલા માટે જે પરફોર્મન્સ મળવું જોઈએ એ

[11:03:04] મળતું નથી દેશવાસીઓનો જે પ્રોપર સપોર્ટ

[11:03:07] નથી મળતો અને એ સમર્થન મેળ મેળવવા માટે

[11:03:09] ભારતીઓને એક સ્કીમ આપવામાં આવે છે શું

[11:03:12] સ્કીમ અપાય છે તો કે ભારતનો વાઈસરોય

[11:03:14] લીલથગો ભારતમાં ઓગસ્ટ ઓફર જાહેર કરે છે

[11:03:16] જન્માષ્ટમી સ્પેશિયલ ઓફર આવી છે દોસ્ત

[11:03:19] ઓગસ્ટ ઓફર 1940 કોણ રજૂ કરશે તો કે જે તે

[11:03:22] સમયે ભારતનો વાઈસરોય હતો લીન

[11:03:27] લીથગો

[11:03:29] આજ લીન લીથગો ઓગસ્ટ ઓફર આપે છે આ ઓગસ્ટ

[11:03:32] ઓફરના ભાગરૂપે એક જાહેરાત થશે શું તો કે

[11:03:36] યુદ્ધ પૂરું થઈ જાય ને હજી ચાલુ થી હો

[11:03:38] ભૂરિયાઓની સ્કીમ જોવ અહીયા જ ટર્મ્સ એન્ડ

[11:03:41] કન્ડિશન એપ્લાય છે કે યુદ્ધ પૂરું થાય પછી

[11:03:44] ભારતવાસીઓને મળવાનું છે ડોમિનિયન સ્ટેટસ

[11:03:47] એટલે આ મારા દેશવાસીઓએ 1929

[11:03:50] માં

[11:03:55] લાહોર અધિવેશનમાં

[11:03:58] પૂર્ણ સ્વરાજનો ઠરાવ પસાર કરી દીધેલો છે

[11:04:03] જેમાં અધ્યક્ષ હતા જવાહરલાલ નહેરૂ

[11:04:07] તો પૂર્ણ પૂર્ણસ્વરાજનો ઠરાવ પસાર કરી

[11:04:09] દીધો તો 26મી જાન્યુઆરી 1930 ના દિવસને

[11:04:12] પૂર્ણસ્વરાજ દિવસ તરીકે મનાવી લીધેલો છે

[11:04:14] અને અહીંયા દેશવાસીઓએ નક્કી કરેલું છે કે

[11:04:16] હવે માત્ર ને માત્ર પૂર્ણ સ્વરાજ મેળવશું

[11:04:19] ડોમિનન્સ સ્ટેટસ નહીં મેળવીએ કારણ કે

[11:04:22] અંગ્રેજો આગલા વર્ષે જે નેહેરૂ રિપોર્ટમાં

[11:04:25] આમ આંગળી થઈ હતી ડોમિનિયન્સ સ્ટેટસની એને

[11:04:27] એક વર્ષ સુધી આપણને લટકાવી રાખ્યા હતા

[11:04:29] ડોમિનન્ટ સ્ટેટસનો નોટો સ્વીકાર કર્યો તો

[11:04:32] હવે તો નહિ જ તે આપણે એકમાત્ર વસ્તુ શું

[11:04:35] જોઈ છે પૂર્ણ સ્વરાજ

[11:04:37] હવે સંપૂર્ણ આઝાદી મેળવવી આપણું લક્ષ્ય

[11:04:40] બનેલું છે અને એ સંપૂર્ણ આઝાદી મેળવવા

[11:04:42] માટે જ્યારે દેશવાસીઓ પ્રયત્ન કરી રહ્યા

[11:04:44] છે તો આ સંપૂર્ણ આઝાદી અંગ્રેજો આપવાની

[11:04:47] તૈયારીમાં નથી એ શું કહે છે તો કે તમે જો

[11:04:51] સપોર્ટ કરો છો તો અમે યુદ્ધ પૂરું થઈ જાય

[11:04:53] ને પછી તમને શું આપશું ડોમિન સ્ટેટસ આપણા

[11:04:56] દેશવાસીઓ એના માટે તૈયાર નથી કે ભાઈ ડોમિન

[11:04:59] સ્ટેટસ નથી જોતું જસ્ટ લાઈક ચણા મમરા નો

[11:05:01] ચાલે બીજો મુદ્દો એણે રજૂ કર્યો કે યુદ્ધ

[11:05:04] પૂરું થાય પછી ભારતીયો જે છે ને એ બંધારણ

[11:05:07] બનાવશે તો કે એ સારું કહેવાય પણ ત્યાં

[11:05:09] અંગ્રેજો પાછી સ્કીમ મૂકી શું મૂકી તો કે

[11:05:12] જો બધી લઘુમતી એને સ્વીકારેને તો હવે

[11:05:14] દોસ્ત અહયા ઉપાધિ લઘુમતીિઓ સાથે કોઈ

[11:05:16] પ્રશ્ન નથી પણ મહમદ અલી જીના સાથે ચોક્કસ

[11:05:19] પ્રશ્ન છે કારણ કે મહમદ અલી જીણાની માંગણી

[11:05:22] પાકિસ્તાનની છે એ લઘુમતી સંસ્થા મુસ્લિમ

[11:05:25] લીગને પાકિસ્તાનની માંગણી માટે જોર કરાવી

[11:05:27] રહ્યા છે એનો સીધો મતલબ એવો થાય છે કે

[11:05:30] જ્યારે બંધારણ બનાવવા માટે બેસો ને ત્યારે

[11:05:31] તમે બે રાષ્ટ્રનું નિર્માણ કરજો નકર

[11:05:33] લઘુમતી નહી સ્વીકારે અને જો લઘુમતી ન

[11:05:36] સ્વીકારે તો અંગ્રેજો ન સ્વીકારે તો આનો

[11:05:39] તો મતલબ એવો થયો કે ભાઈ આ લાગુ નથી

[11:05:41] પડવાનું તો દોસ્ત નો દેવું હોય તો ના પાડી

[11:05:43] દેને હું કામ ખોટી મહેનત કરાવેશ તો સીધો

[11:05:46] મતલબ અહીયા એવો થયો કે ભાઈ યુદ્ધ પૂર્ણ

[11:05:48] થાય પછી ભારતીયોને બંધારણ ભારતીયો દ્વારા

[11:05:52] તૈયાર થશે ખરા પણ અંગ્રેજો એનો સ્વીકાર

[11:05:55] કરશે નહીં કારણ કે લઘુમતી મંજૂરી નહી આપે

[11:05:58] કારણ કે એ સમયે શેની માંગણી શરૂ થઈ ગઈ છે

[11:06:01] પાકિસ્તાનની

[11:06:03] મુસ્લિમ લીગે પાકિસ્તાનની માંગણી શરૂ કરી

[11:06:05] દીધી ધેલી છે તો દોસ્ત અહીંયા પાકિસ્તાનની

[11:06:08] માંગણી ઉપરથી તમે જો પાકિસ્તાનના નિર્માણ

[11:06:11] માટે જો યુદ્ધ પછી પણ તૈયાર નહીં થાવ તો

[11:06:13] મુસ્લિમ લીગ નહી સ્વીકારે અને મુસ્લિમ લેગ

[11:06:16] નહી સ્વીકારે તો અંગ્રેજો શું કરશે એનો

[11:06:18] અસ્વીકાર ટૂંકમાં લાગુ પડે એની કોઈ

[11:06:20] સંભાવના દેખાતી નથી ને એ બધી પાછી વાત

[11:06:23] ક્યારની છે યુદ્ધ પૂરું થાય પછી ચાલુ થયું

[11:06:26] હવે કોણ જીતવાનું એ કેમ ખબર પડે નો ખબર

[11:06:29] પડે સાહેબ એ કોઈ જ છેડા ભેગા ન થાય ત્રીજા

[11:06:32] નંબર ઉપર દોસ્તો યુદ્ધ દરમિયાન સલાહકારી

[11:06:35] સંસ્થા જેમ અત્યારે આપણે કેમ ભારતમાં

[11:06:37] રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજીત દોબલ

[11:06:39] સાહેબ છે જે તાજેતરમાં તમે જોયું હોય છે

[11:06:41] કે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના જે કઈ

[11:06:43] કોન્ફ્લિક્ટ શરૂ થયા તો રશિયા વયા ગયા

[11:06:45] વલાદિમીર પુતિનને મળવા માટે તો હવે એ

[11:06:48] ન્યાથી જે કાઈ સલાહ આપે એ સલાહને ભારત

[11:06:50] અનુસરે કે નહી તો કે હા પણ અહીંયા સાત

[11:06:52] સભ્યોની આ સમિતિ બનવાની ને એ સાત સભ્યોની

[11:06:56] સમિતિ કે જે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા લેવલને ખાસ

[11:06:59] સલાહકારી સંસ્થા બને એમાં સાતે સાત ભારતીય

[11:07:01] સભ્યોને અંગ્રેજો સ્થાન આપશે

[11:07:04] કહેવાનો મતલબ યુદ્ધ યુદ્ધમાં આ સલાહકારી

[11:07:07] સંસ્થાના જે કંઈ સલાહો હશે એ સલાહ સૂચનનું

[11:07:11] અંગ્રેજો પાલન કરશે તમને લાગે છે કે

[11:07:14] ઇંગ્લેન્ડની સેના આપણને પૂછીને કામ કરે

[11:07:17] અંગ્રેજોના પક્ષે કદાચ ભવિષ્યમાં અમેરિકા

[11:07:19] જોડાય તો એ આપણને પૂછીને કામ કરે રશિયા

[11:07:21] જોડાય તો એ આપણને પૂછીને કામ કરે અને

[11:07:23] અંગ્રેજો જે જે દેશો ઉપર શાસન કરતા હોય એ

[11:07:26] બધી સેના આ સાત સભ્યોને પૂછીને કામ કરે

[11:07:29] દોસ્ત સંભાવના નથી અહીંયા તો એ લોકો એવું

[11:07:31] કહે છે કે આ સાતે સાત સભ્યો ભારતીયો હશે

[11:07:34] એટલે કોના પક્ષ પક્ષ રહીને લડવું એ પૂછતા

[11:07:36] નથી અને ચાલુ યુદ્ધે તમે એમને પૂછશો કે

[11:07:39] અમારા આ જર્મની આરે ધબદબાટી બોલે તમારે

[11:07:41] કેમ લડવું આ જાપાન હારે ધબધબાટી બોલે તો

[11:07:44] મારે કેમ લડવું શક્ય નથી દોસ્ત આ તો ખાલી

[11:07:47] સંભાવ પેલું છે પૂછવાનું બધાયને કરવાનું

[11:07:50] પોતાનું ધાર્યું એવું જ કાંઈક છે ટૂંકમાં

[11:07:53] તમે એવું કહી શકો કે આમાંથી એક પણ મુદ્દો

[11:07:56] એવો નથી કે અંગ્રેજો સ્વીકારે ખાલી મોટી

[11:07:59] મોટી વાતો કરે છે એટલા માટે આપણે આનો શું

[11:08:02] કર્યો અસ્વીકાર અને આ ઓગસ્ટોફર છે કે જે

[11:08:06] શું જશે નિષ્ફળ

[11:08:09] ખાસ યાદ રાખજો ઓગસ્ટોફર નિષ્ફળ જાય છે તો

[11:08:12] દોસ્તો ઓગસ્ટોફર નિષ્ફળ ગઈ એટલે અંગ્રેજો

[11:08:16] બીજી સ્કીમ આપે છે અને બીજી સ્કીમ જે અપાય

[11:08:18] છે જેને આપણે કહીએ છીએ દોસ્તો ક્રિપ્સ

[11:08:21] મિશન ક્રિપ્સ મિશનની દોસ્તો વાત કરું ને

[11:08:25] તો માહોલ દોસ્તો કંઈક એવો છે કે આ સમયે

[11:08:29] યુદ્ધનો માહોલ થોડો વધારે સ્ટ્રોંગ બની

[11:08:31] ગયો છે અંગ્રેજોના ધીરે ધીરે ધીરે થોડીક

[11:08:34] પીછે હટ પણ થઈ રહી છે કારણ કે જાપાન

[11:08:37] જર્મની એનો દબદબો વધી રહ્યો છે ભારતની

[11:08:40] સીમાઓથી ખૂબ નજીક એવો એક પ્રદેશ કે જેને

[11:08:43] આપણે કહીએ છીએ દોસ્તો મ્યાનમાર અથવા તો

[11:08:45] બર્મા

[11:08:48] એ બર્મા ઉપર પણ જાપાન કબ્જો કરીને બેસીી

[11:08:51] ગયું છેદ

[11:08:54] મ્યાનમાર બર્મા ઉપર જાપાન કબ્જો કરીને

[11:08:56] બેસે તો હવે નેક્સ્ટ ટાર્ગેટ શું હોઈ શકે

[11:08:59] જાપાનનો ભારત પણ હોઈ શકે સંભાવના છે અને

[11:09:04] જો ભારત જો આ ટાર્ગેટ બને તો ધંધે લાગી

[11:09:06] જાય તો આવું ન થાય એટલા માટે ભારતવાસીઓ જે

[11:09:10] છે કે જે કંઈક અલગ માહોલમાં જવા ઈચ્છી

[11:09:12] રહ્યા છે ભારતવાસીઓ ખાસ એક રિક્વેસ્ટ કરે

[11:09:15] છે ભારતીય સૈનિકો એક રિક્વેસ્ટ મૂકે છે કે

[11:09:17] ભાઈ અમને અમારો ભારતનો મોર્ચો સોપો અમે

[11:09:20] બીજા કોઈ જ પ્રદેશનો મોર્ચો સંભાળવા તૈયાર

[11:09:22] નથી કારણ કે અમારી ઈચ્છા એ છે કે અમે

[11:09:24] પહેલા અમારી માતૃભૂમિમાં ભારતીનું રક્ષણ

[11:09:27] કરીએ અંગ્રેજો અહીયા આ સેવા આપવા માટે

[11:09:30] તૈયાર નથી થતા જેના પરિણામ સ્વરૂપે ખાસ

[11:09:33] કેટલાક વિવાદો ચાલી રહ્યા છે અને એમાં

[11:09:35] ઇંગ્લેન્ડનો જેતે સમયનો વડાપ્રધાન કે

[11:09:38] જેનું નામ હતું વિસ્ટન ચર્ચિલ કે જેની ઉપર

[11:09:40] પ્રેશર મુકાય છે અમેરિકા તરફથી રશિયા

[11:09:43] તરફથી કે ભાઈ તું કોઈપણ સંજોગોમાં

[11:09:45] ભારતીયોને મનાવો

[11:09:48] એટલા માટે આજ વાઈસ જેતે સમયે વિસ્ટન

[11:09:50] ચર્ચિલ ભારતની અંદર ફરી પાછો એક સ્કીમ

[11:09:54] આપવા માટે મોકલે છે કોને તો કે સાહેબ

[11:09:57] ક્રિપ્સ મિશનને સ્ટેફર્ડ ક્રિપ્સની

[11:09:59] અધ્યક્ષતામાં માર્ચ 1942 માં એન્ટ્રી થતી

[11:10:03] હોય છે ક્રિપ્સ મિશનની ઇંગ્લેન્ડનો

[11:10:06] વડાપ્રધાન કોને ભારત મોકલશે

[11:10:10] તો કે સ્ટેફર્ડ ક્રિપ્સને

[11:10:13] તો હવે આ સ્ટેફર્ડ ક્રિપ્સ સાથે ચર્ચા

[11:10:16] કરવા માટે કોંગ્રેસ તરફથી જવાહરલાલ નહેરુ

[11:10:19] મૌલાના અબુલ કલામ આઝાદ જતા હોય છે બીજી

[11:10:22] અન્ય સંસ્થાઓના પ્રતિનિધિઓ પણ જતા હોય છે

[11:10:25] સ્ટેફર્ડ ક્રિપ્સ આવીને શું કહે છે તો કે

[11:10:27] સાહેબ યુદ્ધ પૂરું થઈ જાય ને પછી અમે તમને

[11:10:29] ડોમિનિયન સ્ટેટસ આપશું આપણે સ્પષ્ટ ના

[11:10:31] પાડી દીકભાઈ લઈ જા ઘરે ભાઈ નહી જોતું

[11:10:34] તારું ડોમિનન્સ સ્ટેટસ તો કાઈ વાંધો નહી

[11:10:36] સાહેબ બીજો મુદ્દો સાંભળો તો કે બોલ યુદ્ધ

[11:10:39] પૂરું થાય પછી બંધારણ બનાવશું અને એ

[11:10:41] બંધારણ ભારતીયો બનાવશે તો કે હા બરોબર છે

[11:10:43] પણ એ કે આગળ શું તો કે આગળ આ બંધારણ જે છે

[11:10:46] ને એ અમે રજવાડાઓને દેખાડશું રજવાડાઓને પણ

[11:10:49] ઓપ્શન આપશું રજવાડાઓ માટે બે ઓપ્શન રહેશે

[11:10:51] એમને સ્વીકારવું હોય તો સ્વીકાર કરી શકે

[11:10:53] એમને ન સ્વીકારવું હોય તો ન સ્વીકારી શકે

[11:10:55] લા ભાઈ રજવાડા 562 છે જેને સ્વીકાર ન

[11:10:59] કરવું એના માટે હું તો કે એ એનું બંધારણ

[11:11:01] આઈથે બનાવે આવે એ લોકોને મજા આવે તો અલગ

[11:11:04] સંઘ બનાવે જેવી આ વાત આવી ને અલગ સંઘ

[11:11:06] બનાવવાની અયા સીધું દેખાણું કે આ

[11:11:08] ઇનડાયરેક્ટલી અલગ પાકિસ્તાનને સમર્થન આપે

[11:11:10] છે સીધો દેશવાસીઓ તરફથી વિરોધ શરૂ થયો કે

[11:11:14] આ ન હાલે ભાઈ કારણ કે અલગ સંઘ બનાવવાની

[11:11:17] તમે સત્તા આપો છો ને અલગ સંઘ બનાવવાની આ

[11:11:20] તમે જે છૂટ આપો છો ને અહીંયા સીધું સમર્થન

[11:11:23] થાય છે પાકિસ્તાનને

[11:11:25] ડાયરેક્ટલી નહી પણ ઇનડાયરેક્ટલી

[11:11:27] પાકિસ્તાનને સમર્થન તો છે એટલે આ વસ્તુ

[11:11:30] સ્વીકાર્ય નથી એટલે મોટા ભાગના રાજકીય

[11:11:34] પક્ષો જેમ કે કદાચ કોંગ્રેસ હોય મુસ્લિમ

[11:11:36] લીગ હોય હિન્દુ મહાસભા હોય કે પછી ખાસ તો

[11:11:40] અકાલી દળ હોય હવે બધા લોકો આનો શું કરશે

[11:11:42] તો કે અસ્વીકાર કરશે ક્રિપ્સ મિશનના

[11:11:45] મુદ્દાઓ આપણે સ્વીકારતા નથી એનો મતલબ

[11:11:47] સીધું આ ક્રિપ્સ મિશન જે છે એ શું થશે

[11:11:50] નિષ્ફળ જશે હવે આ બધી મોટી મોટી વાતો કરતો

[11:11:54] તો એ ક્યારની કરતો તો કે યુદ્ધ પૂરું થાય

[11:11:56] પછી એટલે આ યુદ્ધ પૂરું થાય પછી

[11:11:58] અંગ્રેજોના ઠેકાણા નથી જીતશે કે હારશે

[11:12:02] આનો મતલબ એવો થયો કે યુદ્ધ પૂરું થાય પછી

[11:12:04] અંગ્રેજો જીતે એની કોઈ સંભાવના નહોતી ને એ

[11:12:08] જીતે એની કોઈ સંભાવના નથી તો હવે શું

[11:12:10] કરવું તો કે હવે બેસ્ટ ઓપ્શન એ છે

[11:12:12] ગાંધીજીએ કીધું કે આ આ પાર્ટી ઉઠી જવાની

[11:12:15] છે આ ક્રિપ્સ મિશન જે છે ને એ પોસ્ટ ડેટેડ

[11:12:18] ચેક છે શું છે પોસ્ટ ડેટેડ ચેક જે ચેકની

[11:12:23] તારીખ હોઈ ગઈ હોય એ ક્યાય હાલે જ નહી તો

[11:12:24] કે આ હાલે એમ જ નથી જવાલાલભાઈ વચ્ચે એક

[11:12:27] નિવેદન આપ્યું કે આ એવી બેંકનો ચેક છે જે

[11:12:30] બેંક નજીકના ભવિષ્યમાં બંધ થવાની બેંકનું

[11:12:33] ઉઠામણું થઈ જાય પછી કાર્યક્રમ પૂરો બૂચ

[11:12:36] લાગી જાય તો અહીયા એવું જ છે કે આ જે મોટી

[11:12:39] મોટી વાતો કરે છે અત્યારે તો એવી

[11:12:42] પરિસ્થિતિ છે કે જાપાનનો જ જર્મનીનો દબદબો

[11:12:45] છે આ બધા ભેગા મળીને હાર છે તો આપણે આ બધી

[11:12:48] જોગવાઈ લેવા કોની પાસે જવાનું નો હાલે ભાઈ

[11:12:51] કેન્સલ પોપટલાલની જેમ કેન્સલ હા તો અહ

[11:12:54] ક્રિપ્સ મિશનનો આપણે શું કરીએ છીએ

[11:12:58] તો કે અસ્વીકાર

[11:13:00] આપણે સ્વીકારતા નથી

[11:13:04] પછી દોસ્ત જબરજસ્ત માહોલ જમાવવો છે કે એક

[11:13:07] દેશવ્યાપી છેલ્લી લડાઈ કરવી છે હો

[11:13:09] તાકાતવાળી ને આ તાકાતવાળી લડાઈ થઈ જાય ને

[11:13:12] પછી ઉપાધિ નહી પછી અંગ્રેજો સીધા દોર થઈ

[11:13:15] જશે આવું એક દેશવ્યાપી આંદોલન શરૂ કરવા

[11:13:18] માટે જઈ રહ્યા છીએ એક દેશવ્યાપી લડાઈ શરૂ

[11:13:20] કરવા માટે જઈ રહ્યા છીએ અને છેલ્લી

[11:13:22] તાકાતથી જ્યારે દોસ્તો લડાઈ કરવી છે તો એ

[11:13:24] લડાઈ છે જેને આપણે કહેશું દોસ્તો ભારત

[11:13:26] છોડો આંદોલન હિંદ છોડો આંદોલન જી હા

[11:13:29] દોસ્તો હિંદ છોડો આંદોલન છે ભારત છોડો

[11:13:31] આંદોલન છે ને આની જ્યારે આપણે શરૂઆત કરવા

[11:13:33] માટે જઈ છીએ તો દોસ્તો એવું કહી શકાય કે

[11:13:36] જે તે સમયે ભારતમાં

[11:13:39] એક માહોલ હતો કે ક્રિપ્સ મિશન નિષ્ફળ ગયું

[11:13:42] છે જાપાન જર્મની ભારતની બોર્ડર સુધી આવી

[11:13:45] ગયેલું છે કોંગ્રેસની એક બેઠક થતી હોય છે

[11:13:47] દોસ્તો વર્ધા ખાતે અને વર્ધાની અંદર

[11:13:50] દોસ્તો જ્યારે બેઠક થાય છે ત્યારે એક

[11:13:52] રજૂઆત મુકાય છે કે હવે આપણે એક છેલ્લું

[11:13:55] તાકાતવાળું આંદોલન શરૂ કરવું પડશે અને

[11:13:58] મોટા ભાગના દેશવાસીઓ એના માટે એક એગ્રી

[11:14:00] થાય છે જે તે સમય સંસ્થાના સભ્યો બધા

[11:14:01] એગ્રી થાય છે કે અમને કોઈ વાંધો નથી અમે

[11:14:03] દેશવ્યાપી આંદોલન કરવા માટે તૈયાર છીએ અને

[11:14:06] દોસ્તો આ જે છેલ્લું દેશવ્યાપી આંદોલન જે

[11:14:08] શરૂ થવા માટે જઈ રહ્યું છે ને એને આપણે

[11:14:10] કહી છીએ હિન્દ છોડો ભારત છોડો આંદોલન અને

[11:14:13] દોસ્તો આ ભારત છોડો આંદોલન જે છે કે જે

[11:14:15] ઓગસ્ટ મહિનામાં શરૂ થાય છે તો દોસ્તો આને

[11:14:17] ઓગસ્ટ ક્રાંતિ પણ કહીએ છીએ 8 ઓગસ્ટ 1942

[11:14:21] નો દિવસ છે મુંબઈ મુંબઈની અંદર ગ્વાલિયા

[11:14:25] ટેંક વિસ્તાર અને ગ્વાલિયા ટેંક વિસ્તારની

[11:14:27] અંદર મુક્તિ મેદાનની અંદર એક સભાનું નું

[11:14:29] આયોજન થાય અને દોસ્તો આ સભાની અંદર જે

[11:14:32] આયોજન થયું કે જેને લીધે ખાસ એક મોટું

[11:14:35] રાષ્ટ્રીય આંદોલન શરૂ થાય છે. દેશવાસીઓ જે

[11:14:38] ભેગા થયા છે એ દેશવાસીઓને ગાંધીજી ખાસ એક

[11:14:40] સૂત્રોચાર કરે છે કે કરેંગે યા મરેંગે

[11:14:42] લેકિન આઝાદી લેકે રહેંગે દોસ્તો કરો યા

[11:14:45] મરોના સૂત્ર સાથે આંદોલનની જાહેરાત થાય

[11:14:48] છે. આ આંદોલન જે ડિઝાઇન થયું છે એ

[11:14:51] આંદોલનનો જબરજસ્ત પ્રતિસાદ મળવા તરફ જઈ

[11:14:53] રહ્યો છે કારણ કે ભારત છોડો આંદોલનનું

[11:14:56] પ્લાનિંગ છે અને દોસ્તો આ જ ભારત છોડો

[11:14:58] આંદોલન જે છે કે જેમાં દેશવાસીઓને ગાંધીજી

[11:15:01] એક સૂત્ર આપે છે કરેંગે યા મરેંગે લેકિન

[11:15:05] આઝાદી લેકે રહેંગે અને અંગ્રેજોને કહે છે

[11:15:07] કે ભુરયાઓ તમારે લીધે અમારી ઉપર કોક

[11:15:09] આક્રમણની તૈયારી કરે દેશ છોડો ક્વીટ

[11:15:12] ઇન્ડિયા ભારત છોડો અંગ્રેજોને ભારત છોડવા

[11:15:15] માટે મજબૂર કરવાની વાત છે સંજોગો વસાથ

[11:15:18] એવું બનું કે અંગ્રેજોના મોતિયા મરી ગયા

[11:15:20] કે આ આંદોલન ચાલેને તો કાલ હવારે કદાચ

[11:15:22] ધબધબાટી બોલવાની ચાલુ થાય પણ એ બોલાવશે

[11:15:25] કોણ તો કે આંદોલનકારીઓને ઉપાડો બધાને

[11:15:27] રાતોરાત એક ઓપરેશન હાથ ધર્યું ઓપરેશન ઝીરો

[11:15:31] ઓવર અને દોસ્તો આંદોલનની ઘોષણા થઈ કરોયા

[11:15:35] મરનું સૂત્ર લાગ્યું અને સીધી રાતોરાત

[11:15:38] ઓપરેશન ઝીરો ઓવર અંતર્ગત આંદોલનકારીઓની

[11:15:41] ધરપકડ શરૂ થઈ ગઈ છે ગાંધીજીની ધરપકડ કરી

[11:15:45] ને આગાખાન પેલેસ પુનાની અંદર એમને નજર કેદ

[11:15:48] કરવામાં આવતા હોય છે સરદાર સાહેબ જે છે કે

[11:15:51] જેમની ધરપકડ કરી ને એમને મહારાષ્ટ્રની

[11:15:53] અંદર અહમદનગરના કિલ્લાની અંદર કેદ કરાય છે

[11:15:57] પટનાની અંદર ડોક્ટર રાજેન્દ્ર પ્રસાદને

[11:15:59] કેદ કરાય છે જવાહરલાલ નહેરૂ સાહેબ જે છે એ

[11:16:02] પણ ખાસ અહમદનગરના કિલ્લાની અંદર કેદ છે તો

[11:16:05] એક પછી એક એક પછી એક મોટા ભાગના

[11:16:06] આંદોલનકારીઓ પકડાય છે પણ જે નથી પકડાતા ને

[11:16:10] એ કોંગ્રેસ સોશિયાલિસ્ટ પાર્ટીવાળા સભ્યો

[11:16:12] જે છે કે જે ભૂમિગત રીતે કાર્યક્રમ કરતા

[11:16:15] હોય છે એમાં જયપ્રકાશ નારાયણ જે છે એમનું

[11:16:18] એક વિશેષ યોગદાન બનતું હોય છે. ગુજરાત

[11:16:20] લેવલે છોટુભાઈ પુરાણી જે છે એ પણ ખૂબ

[11:16:22] મહત્વનું કામ કરતા હોય છે તો ઉષા મહેતા જે

[11:16:25] છે એમણે પણ એક ગુપ્ત રેડિયો સ્ટેશન પણ શરૂ

[11:16:27] કરેલું છે તો આવા પણ કેટલાક મજબૂત પાસાઓ

[11:16:30] દોસ્તો આંદોલનમાં જોવા મળે છે. હવે

[11:16:32] આંદોલનકારીઓની ધરપકડ થઈ ગઈ તો આંદોલન

[11:16:34] ચાલશે ખરા તો કે દોસ્ત હાલશે આ ભારત દેશની

[11:16:37] ધરતી છે આપણે પવિત્ર શ્રાવણ માસ ચાલી

[11:16:39] રહ્યો છે અને આપણે બધાને ખ્યાલ છે કે અનેક

[11:16:42] જગ્યાએ એવી તમને ઘટનાઓ જોવા મળેલી છે કે

[11:16:45] જ્યાં કોઈ જગ્યાએ શિવલિંગ સ્થાપિત નથી કરી

[11:16:47] પણ સ્વયંભુ શિવલિંગ પ્રગટ થાય છે એમ

[11:16:50] દોસ્તો વગર આંદોલનકારીઓએ વગેર આગેવાનોએ આ

[11:16:54] આંદોલન સ્વયંભુ સ્વરૂપ પકડશે દેશવાસીઓની

[11:16:57] મોજથી ચાલશે હો કરેંગે યા મરેંગે લેકિન

[11:17:01] આઝાદી લેકે રહેંગે આ સૂત્ર સાથે દેશવાસીઓ

[11:17:04] હવે દબદબાટી બોલાવે છે અંગ્રેજ સરકાર ઉપર

[11:17:07] દોસ્ત અહીંયા ચાર ચરણમાં લડાઈ શરૂ થતી હોય

[11:17:10] છે પ્રથમ ચરણની અંદર હડતાલો સભાઓ આ બધું

[11:17:13] આયોજન ચાલે છે બંધ પાડી રહ્યા છે એક સ્ટેપ

[11:17:17] આગળ જઈએ એટલે ખાસ થોડી ઉગ્રતા પકડે છે

[11:17:20] સરકારી ઇમારતો જે છે એની ઉપર પ્રહારો થઈ

[11:17:23] રહ્યા છે અદાલતો જેલા ઉપર હુમલા થાય છે

[11:17:28] અંગ્રેજોને એમ થયું હારું અઘરું છે હો હામ

[11:17:31] હામે ભટકાશે હવે તો દો સશસ્ત્ર આંદોલનો

[11:17:34] શરૂ થઈ રહ્યા છે અંગ્રેજી ઉપર બોમ્બ

[11:17:35] બ્લાસ્ટ પણ થઈ રહ્યા છે હિંસાનું પણ એક

[11:17:38] તત્વ તમને અહીંયા જોવા મળે છે ગુજરાતનો એક

[11:17:42] દાખલો કહું કે ગુજરાત કોલેજ ખાતે

[11:17:44] વિદ્યાર્થીઓને આહ્વાહન કરે છે એક આગેવાન

[11:17:46] કે જેનું નામ હતું દોસ્તો રવિશંકર મહારાજ

[11:17:48] કે જે ગુજરાતના ઉદ્ઘાટક છે દોસ્તો અહીયા

[11:17:51] વિદ્યાર્થીઓ ભેગા થાય છે લગભગ 2000 જેટલા

[11:17:53] વિદ્યાર્થીઓ છે 200 જેટલી વિદ્યાર્થીનીઓ

[11:17:55] જે છે ગુજરાત કોલેજ ખાતે એકત્રિત થયા છે

[11:17:58] અને ન્યા એક આપણા વિદ્યાર્થી મિત્ર જે ખૂબ

[11:18:01] પ્રખ્યાત થયા વિનોદ કિનારીવાલા પણ દોસ્ત

[11:18:03] વિનોદ કિનારીવાલા જે છે કે જે શહીદી સાથે

[11:18:06] તિરંગો પણ ખાસ વહોર છે શું કામ તો કે

[11:18:09] દોસ્તો જ્યારે ગુજરાત કોલેજ ઉપર

[11:18:10] અંગ્રેજોનો ધ્વજ જે છે એના સ્થાને તિરંગો

[11:18:12] લહેરાવવાની એમની આ એક જીદ અંગ્રેજોનો

[11:18:15] ગોળીબાર અને એ ગોળીબાર જે છે કે જેની અંદર

[11:18:17] વિંધાતા હોય છે વિનોદ કિનારીવાલા અને આવી

[11:18:20] જ ઘટના અમદાવાદના ખડયા વિસ્તારમાં પણ જોવા

[11:18:22] મળે છે કે એક સરઘસ થતું હોય છે એક રેલી

[11:18:25] જતી હોય છે એમાં એક આગેવાન છે દોસ્તો

[11:18:27] ઉમાકાંત કળયા એ પણ ગોળીબારનો ભોગ બનતા હોય

[11:18:30] છે તો દોસ્તો ઉમાકાંત કળિયા શહીદ થશે

[11:18:32] વિનોદ કિનારીવાલા 9 ઓગસ્ટના રોજ ગુજરાતમાં

[11:18:35] અમદાવાદ ખાતે શહીદ થતા હોય છે સાથે દોસ્તો

[11:18:39] આગળ વાત કરીએ તો ગાંધીજીને અંગ્રેજો એક

[11:18:42] સમય જેલ મુક્ત કરે છે પણ જેલવાસ દરમિયાન

[11:18:45] ગાંધીજી બે નજીકના વ્યક્તિઓ ગુમાવતા હોય

[11:18:47] છે એક એમના રહસ્ય મંત્રી કહી શકાય એમના

[11:18:49] અંગત સચિવ કહી શકાય મહાદેવભાઈ દેસાઈ અને

[11:18:53] એક વ્યક્તિ જે છે કે જેને તમે બધા

[11:18:55] વિદ્યાર્થી મિત્રો ઓળખો છો જેનું નામ છે

[11:18:57] ગાંધીજીના ધર્મપત્ની સિંહ એટલે કે કસ્તુ

[11:18:59] સુરબા એમનું પણ અવસાન થાય છે. હવે આ હિંદ

[11:19:03] છોડો આંદોલન જેનું સ્વરૂપ કેવું છે સાહેબ

[11:19:06] તો કે આ આંદોલન જે છે કે જેમાં જે તે સમય

[11:19:09] જબરજસ્ત માહોલ જામ્યો છે. અમદાવાદની

[11:19:11] મીલોમાં 105 દિવસની હડતાલો હતી

[11:19:13] વિદ્યાર્થીઓ જે છે લગભગ સવા દિવસ જેવી

[11:19:16] હડતાલો પાડતા હોય છે નળિયાદમાં એકાદ મહિના

[11:19:18] જેવી હડતાલ તમને જોવા મળતી હોય છે.

[11:19:21] દેશવાસીઓ કોઈ જગ્યાએ શાંતિપૂર્ણ રીતે ચાલે

[11:19:23] છે તો કોઈ જગ્યાએ ધબધબાટી પણ બોલાવે છે પણ

[11:19:25] ગાંધીજીને જ્યારે ખાસ હિંસાના સમાચાર મળે

[11:19:28] ને એટલે એ 21 દિવસના ઉપવાસ પણ કરતા હોય છે

[11:19:31] સરદાર સાહેબ જે છે એને આંદોલન જે છે કે

[11:19:34] જેને ગણાવેલું છે કે આ આંદોલન જે છે કે જે

[11:19:36] ભારતીયોની એક ચહેલી તાકાતવાળી લડાઈ છે કે

[11:19:39] જેનું સ્વરૂપ ખરખર જબરજસ્ત હતું એટલે તમે

[11:19:42] ને હું કે આપણા દેશવાસીઓ કે એ તો વાત

[11:19:45] બરોબર છે ભારતનો જેતે સમયે વાઈસરોય હતો ને

[11:19:48] એણે પણ વિસ્ટન ચર્ચા ને લખવું પડે છે કે

[11:19:52] મોટાભાઈ જિંદગી ગોટે ચડી ગઈ છે કેમ તો કે

[11:19:56] 1857 કરતાં કપરી પરિસ્થિતિમાંથી અત્યારે

[11:20:00] હું પસાર થઈ રહ્યો છું પણ બીજા

[11:20:02] વિશ્વયુદ્ધને લીધે હું ગામને જણાવી નથી

[11:20:05] શકતો કે મારી અને અહીયા આપણી બ્રિટિશ

[11:20:08] સામ્રાજ્યની શું હાલત છે ટૂંકમાં દેશી

[11:20:11] ગુજરાતીમાં એવું કહે કે મનની મૂગી મનમાં

[11:20:13] હમજે હું હાલત છે ખૂબ ખરાબ હાલત છે ને એ

[11:20:17] સ્વરૂપ જે પ્રચંડ સ્વરૂપ જે છે કે કે જેને

[11:20:21] લઈ અને તમે બધા આઝાદીનું પર્વ પણ મનાવતા

[11:20:24] હો છો અને દેશને આઝાદી પણ મળતી હોય છે તો

[11:20:27] દોસ્તો જય હિન્દ જય ઘોષ થાશે દોસ્તો આ

[11:20:30] પૂર્ણ આજે આપણું સેશન જે છે અને

[11:20:32] પૂર્ણાહુતી તરફ જઈએ અને પૂર્ણાહુતી કરીએ એ

[11:20:35] પહેલા ખાસ તમને કેટલીક મહત્વની બાબત ખાસ

[11:20:38] છેલ્લે જણાવી છે. આઈ હોપ સો કે તમને બધાને

[11:20:41] આ સેશનની અંદર ખૂબ મજા આવી હશે. ચાલો

[11:20:43] દોસ્તો ઓલમોસ્ટ બધા ટોપીક આપણે ભણી લીધા.

[11:20:46] છેલ્લે અંતમાં એક મહત્વની વાત કરીશ તમામ

[11:20:49] વિદ્યાર્થી મિત્રોને કે જે વિદ્યાર્થી

[11:20:51] મિત્રો ઇંગ્લિશ મીડિયમની અંદર જીપીએસસી ની

[11:20:53] તૈયારી કરવા ઇચ્છી રહ્યા છે તો એ

[11:20:55] વિદ્યાર્થી મિત્રો માટે વેબ સંકુલ એક નવું

[11:20:57] ઇનિશિટિવ શરૂ કરવા માટે જઈ રહ્યું છે

[11:20:59] જેમાં ગુજરાતના વિદ્યાર્થી મિત્રોને

[11:21:01] જીપીએસસી ની તૈયારી ઇંગ્લિશ મીડિયમમાં પણ

[11:21:03] મળશે જી હા દોસ્તો જીપીએસસી ક્લાસ વન ની

[11:21:06] પ્રિપેરેશન કરવા ઇચ્છો છો તો ઇંગ્લિશ

[11:21:08] મીડિયમની અંદર પણ અમારી આખી ટીમ જે છે

[11:21:09] આપના માટે રેડી છે જેની અંદર સાહેબ કમલેશ

[11:21:12] સર જે છે જે તમને ઇન્ડિયન હિસ્ટ્રી ભણાવશે

[11:21:14] પોલીટી જે છે આપણા હેમંત સર ભણાવશે

[11:21:16] ઇકોનોમી જે છે મિતેશ સર ભણાવશે સાથે સાથે

[11:21:18] ઇન્ડિયન અને ફિઝિકલ જીયોગ્રાફી જે છે જે

[11:21:21] કમલેશ સર ભણાવવાના છે સાયન્સ એન્ડ

[11:21:23] ટેકનોલોજી જે છે હેમંત સર લેશે કલ્ચર જે

[11:21:25] છે જે આપણા પ્રશાંત સાહેબ લેવાના છે સાથે

[11:21:27] સાથે એન્વાયરમેન્ટ જય સર લેવાના છે મેથ્સ

[11:21:30] જે છે દુર્ગેશ સર અને દોસ્તો કરંટ અફેર જે

[11:21:32] છે કે જેની અંદર મનીષ સર તમને અભ્યાસ

[11:21:34] કરાવવાના છે તો દોસ્તો ઇંગ્લિશ મીડિયમની

[11:21:36] અંદર આપની પ્રિપરેશન જે છે કે જે પણ આપની

[11:21:39] આવનારી તૈયારીમાં ખાસ ખૂબ સારી રીતે

[11:21:41] સપોર્ટી બનશે એના માટે દોસ્તો એક બેચનું

[11:21:43] પણ અમે આયોજન કરેલ છે ઓફલાઈન બેચ જે છે કે

[11:21:46] જે 21 ઓગસ્ટ 2025 થી દોસ્તો શરૂ થવા માટે

[11:21:49] જઈ રહી છે. જેમાં બપોરે ત્રણ થી છ નો સમય

[11:21:51] છે અને ગાંધીનગરમાં અમારી સર્ગાસણ બ્રાન્ચ

[11:21:54] ખાતે દોસ્તો આ બેચનું આયોજન અમે કરી રહ્યા

[11:21:56] છીએ. આઈ હોપ સો કે આ સેશન તમે બધા

[11:21:58] વિદ્યાર્થી મિત્રોએ પૂર્ણ જોયેલું હશે.

[11:22:00] ઓકે આ સેશન જે છે જોયા પછી ખાસ આપને કેવું

[11:22:03] લાગેલું છે? આપને ખરેખર જે કંઈ રિવ્યુ

[11:22:05] આપવા હોય તો આપના પ્રતિસાદ જે છે એ પણ મને

[11:22:08] કમેન્ટ સેક્શનની અંદર દોસ્તો ચોક્કસથી

[11:22:10] આપજો અને સાથે સાથે YouTube ચેનલને

[11:22:12] સબ્સ્ક્રાઇબ ન કરેલી હોય તો સબ્સ્ક્રાઇબ

[11:22:13] પણ કરી લેજો. અને વધુને વધુ લોકો સુધી આ

[11:22:15] દોસ્તો આ લેક્ચરને શેર કરી અને એમની

[11:22:18] સફળતામાં પણ આપ સહભાગી બનજો. આશા રાખું કે

[11:22:21] આપ તમામ મિત્રો જે છે આપણા આપણા

[11:22:23] માતાપિતાનું સ્વપ્ન સાકાર કરી અને અધિકારી

[11:22:25] શ્રી બની જાવ એવી આશા શાસ્ત્રી ઈશ્વરના

[11:22:27] શ્રી ચશ્રણમાં પ્રાર્થના કરું ઓલ ધ બેસ્ટ

[11:22:29] થેન્ક્યુ વેરી મચ

[11:22:31] [સંગીત]