# 'Binukot,' dokumentaryo ni Kara David (Full Episode) | I-Witness

https://www.youtube.com/watch?v=_irt4bZA6R0
Translation: en

[00:09] [Musika]
  [Music]

[00:14] Noong unang panahon noong hindi pa naiimbento ang diyaryo at libro.
  Once upon a time, when newspapers and books had not yet been invented.

[00:21] Lahat ng kasaysayan at epiko ipinapasa lamang sa pamamagitan ng awit, tula at kwento.
  All history and epics were passed on only through songs, poems, and stories.

[00:31] [Musika]
  [Music]

[00:48] O paano kung ang mga sinaunang kanlungan ng kasaysayan ay tuluyan ng tumanda at pumanaw?
  Or what if the ancient sanctuaries of history have completely aged and passed away?

[01:02] Sino ang magtutulay sa kahapon at ngayon?
  Who will bridge the past and the present?

[01:05] Alam.
  Know.

[01:19] Mahigit 20 taon na ang nakalilipas ng akyatin ko ang bulubundukin ng Tapas sa pagitan ng Kapis at Ilo-Ilo.
  It has been over 20 years since I climbed the mountains of Tapas between Capiz and Iloilo.

[01:33] Marunong ka bang tumalon?
  Do you know how to jump?

[01:38] Ma' ang aking pakay ang mga binukot na minsang naging kanlungan ng mga epiko ng panay.
  My goal was the 'binukot' who were once the keepers of the epics of Panay.

[01:47] Binukot ang tawag sa mga babaeng ibinubukod o itinatago ng kanilang mga magulang sa loob ng kanilang tahanan.
  Binukot is the term for women who are secluded or hidden by their parents inside their homes.

[02:00] Maganda, maputi ang balat.
  Beautiful, with fair skin.

[02:03] Inaalagaan na parang prinsesa.
  Taken care of like a princess.

[02:06] Hindi pwedeng lumabas at makita ng iba ni hindi pwedeng tumapak sa lupa ang mga.
  They cannot go out and be seen by others, nor can they step on the ground.

[02:21] Pero higit sa kanilang ganda, may mahalagang papel na ginagampanan ng mga babaeng binukot.
  But beyond their beauty, the binukot women play an important role.

[02:33] Sa pamamagitan ng awit at sayaw, kabisado nila ang sugidanon o ang mga epiko at kasaysayan ng kanilang tribo.
  Through song and dance, they memorize the sugidanon or the epics and history of their tribe.

[02:45] Sila ang daluyan ng kultura at kailangan nilang ituro ito sa susunod na henerasyon ng mga binukot.
  They are the vessels of culture and they must teach it to the next generation of binukot.

[02:56] [Musika]
  [Music]

[03:02] Pero nang mangyari ang World War I, marami raw binukot ang naging biktima ng mga hapon.
  But when World War I happened, it is said that many binukot became victims of the Japanese.

[03:08] Pagpasok naman ng dekada 50, dumami ang mga eskwelahan sa probinsya.
  When the 50s arrived, schools in the province increased.

[03:15] Imbes na gawing binukot, pinag-aral na ang mga batang.
  Instead of being made into binukot, the children were sent to school.

[03:21] [Musika]
  [Music]

[03:24] Babae.
  Woman.

[03:24] Matagal na itinigil yung tradisyon o yung practice ng pagbibinukot kasi wala na ring mga pamilya na gustong ibukot yung kanilang mga anak.
  The tradition or practice of 'binukot' (seclusion) was stopped a long time ago because there are no longer families who want to seclude their children.

[03:35] So kung meron mang binukot na nabubuhay pa ngayon, sila na lang yung mga dati pang binukot tapos tumanda na sila.
  So if there are any 'binukot' still alive today, they are just the ones who were 'binukot' before and have since grown old.

[03:44] At may isa raw dito sa Barangay Datagan na apparently 80 plus years old na siya raw yung isa sa mga pinakamatandang buhay pa na binukot.
  And there is one here in Barangay Datagan who is apparently 80 plus years old, and she is said to be one of the oldest living 'binukot'.

[04:01] Gandang araw, Lola.
  Good day, Grandma.

[04:05] Lola, kumusta po?
  Grandma, how are you?

[04:09] Sa edad na 88, si Lola Teresita ang isa sa mga nabubuhay pang dating binukot ng Capiz at Iloilo.
  At the age of 88, Lola Teresita is one of the surviving former 'binukot' of Capiz and Iloilo.

[04:18] Marami sa kanyang mga kasamang binukot noon namatay na.
  Many of her fellow 'binukot' from back then have already passed away.

[04:21] Kwento ni Lola.
  Grandma's story.

[04:25] Teresita.
  Teresita.

[04:25] Ilang taon siyang binukot o itinagod ng kaniyang mga magulang.
  For how many years was she kept or hidden by her parents?

[04:31] [Musika]
  [Music]

[04:33] Hindi pagpakita, to kwarto lang sa duan o sa kwarto ka lang tapos hindi pagwaan sa kuha ni ikaw saang parehas ka diyan ate sa hindi ooan lang sa balay ako oo eh kung magpakuha ako oo n si nanay.
  Not showing yourself, just in the room or you're just in the room and not allowed to be taken, like you, where are you the same, sister, just not allowed in the house, I, yes, if I let myself be taken, yes, mother.

[04:55] Initan ko siya raw ang pinakamaganda noon sa kanilang tribo.
  I remember she was said to be the most beautiful in their tribe back then.

[05:01] Kumatakot kan pad eh takut puloy ang akat lawas edad kogawaensya tatay ko nanay asawa.
  Afraid, still afraid, the body continues to age, my father's conscience, mother, wife.

[05:26] Ay, bukuto na pala ang anang bata.
  Oh, the child is already a 'binukot' (secluded maiden).

[05:33] Natapos ang kanyang pagiging binukot pagsapit ng kanyang ikaw.
  Her time as a secluded maiden ended when she reached her age.

[05:43] Ipinakasal siya sa isang lalaking hindi niya kilala.
  She was married off to a man she did not know.

[05:48] Kapalit ng baboy, alak at bigas.
  In exchange for a pig, wine, and rice.

[05:59] Ikwento akin ang kasal ninyo.
  Tell me about your wedding.

[06:06] Hindion pagkakita ko hindiuhan ang kay magano hindiubang hindi magsod may pinuti akong daan hindi naadlok ang nanay na tatay naamb.
  I did not see it, I did not know how it was, I did not have a way to see it, the mother and father were not afraid.

[06:27] Mamalay nanay.
  Mother is going home.

[06:33] Tatayor pangayan babo bilog isaksakong.
  Father is named Babo Bilog, I will insert it.

[06:38] Bigas pangasi ng.
  Rice for the rice wine.

[06:42] Duha nagkaroon sila ng tatlong anak at tulad ng dati sa bahay lang siya na malagi ang problema.
  Two, they had three children and like before, she was just at home, always having problems.

[06:51] Maagang namatay ang kanyang asawa at kailangan niyang buhay ng mag-isa ang kanyang pamilya.
  Her husband died early and she had to support her family alone.

[06:58] Paano kayo nabuala ang banaana sino nagobra?
  How did you get the banana, who worked?

[07:06] Akoisa ko nahilamunan.
  I alone, I was the one who was able to clear the field.

[07:12] Hindi hindi ako pagbatunon.
  No, no, I will not accept it.

[07:15] Hindi ako kumaan mahilamon.
  I did not eat the cleared weeds.

[07:18] Hindi ako kumaan ma tanom.
  I did not eat the plants.

[07:24] Oo uli uliang binukot ninyoal na ako dumaan akong.
  Yes, again and again, you kept me hidden, I already passed by.

[07:28] Magbaligya sa super ang mabuhi mo bata mo kag masagan mo duro tan mo inanay mo ubusa ka dar super am makakwarta ka.
  Sell at the supermarket so your child can live, and your abundance, your hard work, your patience, finish it all at the supermarket so you can earn money.

[07:42] Ah, nagbulante ako.
  Ah, I volunteered.

[07:45] Seragdha kaing saging ko, mga puso, tag isaksako, mga alugbati, mga tanan.
  Gather my bananas, the banana hearts, pack them, the alugbati, everything.

[07:54] Pati ang mga pilak at ginto na dati niyang palamuti sa katawan, isinanla para magkaroon ng puhunan.
  Even the silver and gold that used to be her body ornaments were pawned to have capital.

[08:02] Yung coin ay nakasulat Republica Mexicana.
  The coin has 'Republica Mexicana' written on it.

[08:07] Parang luma na talaga ong ano Mexican peso 1901.
  It seems really old, that Mexican peso from 1901.

[08:15] Ito ayanda 1886.
  This one is from 1886.

[08:21] Bakit ganon?
  Why is it like that?

[08:21] Saan na nagbigay sa inyo nito?
  Who gave this to you?

[08:24] 1886.
  1886.

[08:27] Saan niyo to nakuha?
  Where did you get this?

[08:27] Sino nagbigay?
  Who gave it?

[08:30] Nito? Apple pa.
  This? Even Apple.

[08:30] Nanay nanay na tatay na ah.
  Mother, mother, and father, ah.

[08:34] Sa nanay ng nanay mo.
  To your mother's mother.

[08:38] So dati raw itong kanyang kwintas mas marami pa raw itong mga coins at saka meron pa rin daw siyang isang belt na punong-puno ng mga old coins.
  So they say before, this necklace of hers had even more coins, and she also supposedly had a belt that was full of old coins.

[08:49] Pero nung kinailangan daw ng pera ng kanilang pamilya para binenta raw nila.
  But when their family supposedly needed money, they said they sold them.

[08:59] Saan ninyo pinabiligya ang ano?
  Where did you have the what-you-call-it sold?

[09:03] Agong agong namaligya baligya nanay.
  Agong, agong, sold, sold, mother.

[09:11] Ang perang kanyang kinita ginamit niya para itaguyod ang mga anak.
  The money she earned, she used to support her children.

[09:17] Bakit mo pinag-eskela ang mga bata mo?
  Why did you send your children to school?

[09:22] Para may mabawi.
  So that there would be something to recover.

[09:35] [Musika]
  [Music]

[09:37] Arkata, mula noon, wala na raw sumunod sa kanyang yapak bilang binukot.
  Arkata, since then, it is said that no one has followed in her footsteps as a binukot.

[09:45] [Musika]
  [Music]

[09:54] Paminsan-minsan, binabalikan ni lola ang nakaraan at kung gaano siya kaganda noon.
  From time to time, grandma looks back at the past and how beautiful she was back then.

[10:05] Angan hindi ako mataas, bulan lang bay ko, pingan lang likod ko, parehas matapan.
  I am not tall, just my moon, just my plate, just my back, both are brave.

[10:14] Anong daw pinggan tama, puti bugt ko, una ng tama kaputi daw, ano lang kaad kaputi, hindi goo nanay pag painitan.
  What is the correct plate, my white bugt, the first correct whiteness, what is just the whiteness, it is not good mother when heated.

[10:30] [Musika]
  [Music]

[10:35] Ah, pati ang mga panghihinayang kahapon.
  Ah, even the regrets from yesterday.

[10:49] Nanay, dapat ano, pageskela kung may magabot ng mga maaram lang.
  Mother, it should be, what, schooling if someone reaches out to those who are knowledgeable.

[11:00] Hindi ako maan masabat tagaloganda ko in English, oo.
  I really can't answer, I'll just say it in English, yes.

[11:13] Paano na tulad ni Lola Teresita, maraming pamilya na rin ang tumigil sa tradisyon ng pagbibinukot?
  What about like Lola Teresita, many families have also stopped the tradition of 'binukot' (seclusion)?

[11:32] Pero kung wala ng mga bagong binukot, paano na ang mga sinaunang awit, epiko, at sayaw na bitbit ng mga?
  But if there are no more new 'binukot', what will happen to the ancient songs, epics, and dances carried by them?

[11:37] Sinaunang prinsesa.
  Ancient princess.

[11:41] Sino ang magiging daluyan ng kasaysayan at kultura?
  Who will be the vessel of history and culture?

[11:58] Anak ng isa sa pinakahuling binukot si Federico Pedring Cabalero.
  Federico Pedring Cabalero is the child of one of the last binukot.

[12:05] Bagamat hindi siya babae, pinag-aralan ni Tatay Pedring ang sugidanon o inaawit na epiko ng mga binukot para kahit pumanaw na ang mga huling binukot ng kanilang lugar, hindi na mamamatay ang kulturang kinagisnan.
  Although he is not a woman, Tatay Pedring studied the sugidanon or the sung epics of the binukot so that even when the last binukot of their place pass away, the culture they were accustomed to will not die.

[12:23] Makalipas ang 20 taon, buhay pa kaya ang pangarap niyang iyon?
  After 20 years, is that dream of his still alive?

[12:33] Sa aking pagbabalik sa isla ng Panay, hinanap ko ang mga matatandang.
  Upon my return to the island of Panay, I looked for the elders.

[12:39] Binukot na nakilala ko noon.
  The Binukot I knew back then.

[12:43] Nalaman kong marami pala sa kanila ang pumanaw na.
  I found out that many of them have already passed away.

[12:47] [Musika]
  [Music]

[12:54] Maalakit maubling siabo nalaman ko ring ang mandilikhang si Federico Cabalero ay pumanaw na rin.
  I also found out that the epic chanter Federico Caballero has also passed away.

[13:05] [Musika]
  [Music]

[13:09] Hinanap ko ang kanyang asawa na minsang nagturo sa aking umawit at sumayaw.
  I looked for his wife who once taught me how to sing and dance.

[13:14] Ito na yung ano ko, corona ko naung.
  This is my, my crown.

[13:18] Ito na yung corona ko.
  This is my crown.

[13:21] Oh.
  Oh.

[13:22] So yung mga nagsusuot daw nito yung mga esposesyal na mga babae, mga prinsesa nila.
  So they say those who wear this are the special women, their princesses.

[13:29] Nanay ako dahil hala nay kilala hindi mo ako nakikilala.
  I am mother, because oh mother, you don't recognize me.

[13:37] Nakikita niyo ba ako?
  Can you see me?

[13:38] Malabo.
  It's blurry.

[13:40] Ang mata moalag ha.
  Your eyes are wandering, huh.

[13:41] Oo.
  Yes.

[13:41] Ito lang daw ang mali.
  They say this is the only thing that's wrong.

[13:45] Ako ang nagbisita sa inyo ni Tatay Pedri.
  I am the one who visited you and Tatay Pedri.

[13:49] Mahigit 90 years old na si Lola Lucia.
  Lola Lucia is over 90 years old.

[13:53] Mahina na siyang kumilos at magsalita.
  She is already slow in moving and speaking.

[13:55] At halos hindi na niya natatandaan ang nakaraan.
  And she can barely remember the past anymore.

[13:59] Natatandaan ko dito sa Kalinog, wala pang kalsada noon.
  I remember here in Kalinog, there were no roads yet back then.

[14:01] Tapos talagang very rough roads pa siya.
  And the roads were really very rough.

[14:06] Pero may pinuntahan akong isang lugar, yung Balay Tulunan.
  But I went to a place, the Balay Tulunan.

[14:09] [Musika]
  [Music]

[14:17] Ito ang Balay Turunan.
  This is the Balay Turunan.

[14:17] Isang maliit na eskwelahan sa taas ng bundok.
  A small school on top of the mountain.

[14:21] Eskwelahang itinayo ng natitirang angkan ng mga binukot si Tata Pedring.
  A school built by the remaining clan of the binukot, Tata Pedring.

[14:29] Hinanap ko ang eskwelahan na itinayo noon ni Federico Caballero.
  I looked for the school that was built back then by Federico Caballero.

[14:32] Baka sakaling mahanap ko pa ang bakas ng nakaraan.
  Just in case I could still find traces of the past.

[14:39] Nay, kumusta?
  Mother, how are you?

[14:41] Po? Ito po ba 'yung balay tulunan?
  Ma'am/Sir? Is this the learning house?

[14:45] Pero ito na lang ang aking nadatnan.
  But this is all I found.

[14:47] Dito ba tayo doon?
  Are we here, there?

[14:47] Dati dati.
  Back in the day.

[14:50] Tapos meron ditong maliit na kubo.
  And there used to be a small hut here.

[14:53] Ma'am, oo may kubo dito tapos may silong tapos may second floor.
  Ma'am, yes, there was a hut here, and it had an under-floor area and a second floor.

[14:56] Pinaupo ninyo ako doon.
  You let me sit there.

[14:58] Saan ang kubo?
  Where is the hut?

[14:59] Wala.
  It's gone.

[15:00] Nasira na ma'am.
  It was destroyed, ma'am.

[15:01] Nasira ng ba?
  Destroyed by what?

[15:02] Dito yung kubo.
  The hut was here.

[15:03] Ito po.
  Here it is.

[15:04] Dito po siya.
  It was right here.

[15:05] Ah wala na.
  Ah, it's gone.

[15:06] Wala na.
  It's gone.

[15:07] Nasira ng bagyo nung ano yung malakas na bagyo wala na wala na eh.
  It was destroyed by the typhoon, during that strong typhoon, it's gone, it's gone.

[15:11] Dito tapos ito hinihingian ng papa ko noong buhay pa siya ma'am pero nandito na ito dat yung museum ipo ito ay oo hindi dito kami nag-aral ni ay yung may blackboard kaso wala na ma'am.
  Here, and this was what my father was asking for when he was still alive, ma'am, but it's already here, the museum, yes, we studied here, the one with the blackboard, but it's gone, ma'am.

[15:26] Anong wala na yung blackboard?
  What do you mean the blackboard is gone?

[15:29] Kasi nandoon na sa baba ito na lang natira.
  Because it's already downstairs, this is all that's left.

[15:39] Nang hinayang ako sa aking nakita.
  I felt regret at what I saw.

[15:42] Tuluyan na nga bang pumanaw kasama ng mga huling prinsesa ang pinakaiingatan nilang awit sa yawat kultura?
  Has the song they cherished most in every culture truly passed away along with the last princesses?

[15:51] [Musika]
  [Music]

[16:13] Napawi ang aking lungkot nang makarinig ako ng mga inosenteng tinig.
  My sadness vanished when I heard innocent voices.

[16:19] [Musika]
  [Music]

[16:23] Kaya aloit.
  So, start.

[16:26] [Palakpakan]
  [Applause]

[16:29] Lahat mga bata, may bisita kita.
  Everyone, children, we have visitors.

[16:30] Ano ang gagawin niyo kung may bisita sa paaralan?
  What will you do if there are visitors at school?

[16:34] Good morning, ma'am, good morning, sir.
  Good morning, ma'am, good morning, sir.

[16:38] Welcome to Panay Bukid tribe, yey!
  Welcome to the Panay Bukid tribe, yay!

[16:42] Thank you, salamat.
  Thank you, thank you.

[16:47] At sa isang sulok, may nakita akong pamilyar na mukha.
  And in one corner, I saw a familiar face.

[16:51] Lit K ba kayo dati?
  Were you in Lit K before?

[16:54] Kamukha po ninyo si Tatay Pedrin?
  You look like Tatay Pedrin.

[17:00] Kapatid ko si O, siang bunso, younger brother.
  O is my sibling, the youngest, younger brother.

[17:03] Younger brother ka, pero wala ka dito nung nag-vila kami sa Manila.
  You are a younger brother, but you weren't here when we had a villa in Manila.

[17:06] Pero kamukha mo, kamukha mo talaga.
  But you look like him, you really look like him.

[17:11] I was in Manila since 2000 up to 2014.
  I was in Manila since 2000 up to 2014.

[17:15] Pagkapitan 10.
  Pagkapitan 10.

[17:18] Pagkapitan nanay Ibok tering.
  Pagkapitan mother Ibok tering.

[17:22] [Palakpakan].
  [Applause].

[17:27] Si Rodolfo ang nagtutuloy ngayon ng eskwelahang sinimulan ni Federico Cabalero.
  Rodolfo is the one continuing the school started by Federico Cabalero today.

[17:33] Tulad ng kanyang mga kuya, naipasa rin sa kanya ang mga awit at sayaw ng kanyang binukot.
  Like his older brothers, the songs and dances of his binukot were also passed on to him.

[17:41] [Musika].
  [Music].

[17:44] Ina.
  Mother.

[17:44] Habang napatulog siya ng bunso naming kapatid, nagkakanta sila.
  While she was putting our youngest sibling to sleep, they were singing.

[17:49] Nakikinig kami.
  We were listening.

[17:49] Syempre matandaan namin gabi-gabi kinakanta niya eh.
  Of course, we would remember it because she sang it every night.

[17:52] Syempre hindi mo na makalimutan, ma-registered na sa isip mo na yung something gabi-gabi yun ang naririnig mo.
  Of course, you won't forget it; it's already registered in your mind that it's something you hear every night.

[18:01] Oo.
  Yes.

[18:01] Syempre wala namang radyo.
  Of course, there was no radio.

[18:02] Wala namang kuryente.
  There was no electricity.

[18:05] Oo.
  Yes.

[18:05] Syempre diyan lang kayo focus.
  Of course, you just focus on that.

[18:08] Ah, tapos na-memorize mo na?
  Ah, and then you memorized it?

[18:11] Oo.
  Yes.

[18:11] Syempre ah, aba.
  Of course, ah, well.

[18:15] [Musika]
  [Music]

[18:18] Owina sa likod.
  Owina in the back.

[18:18] Si Rodolfo at ang kanyang asawa na ngayon ang nagpapatakbo sa School of Living Tradition sa Kalinog, Ilo-Ilo.
  Rodolfo and his wife are the ones now running the School of Living Tradition in Kalinog, Ilo-Ilo.

[18:27] Tuwing Sabado at Linggo, tinitipon nila ang mga bata sa kanilang tribo para ituro ang mga sinaunang awit, epiko at sayaw.
  Every Saturday and Sunday, they gather the children of their tribe to teach them ancient songs, epics, and dances.

[18:40] At kung dati sa mga babaeng binukot lamang itinuturo ang mga sugidanon at
  And if before, the sugidanon (epics) were only taught to the binukot (secluded) women and

[18:45] Katutubong tradisyon, ngayon pati mga batang lalaki tinuturuan na rin.
  Native traditions, now even young boys are being taught as well.

[18:56] Sa ganitong paraan, maraming magmamana ng katutubong kultura.
  In this way, many will inherit the native culture.

[19:03] Binukot ka man o hindi, babae ka man o lalaki.
  Whether you are a 'binukot' or not, whether you are a woman or a man.

[19:06] It is our legacy to our great mother.
  It is our legacy to our great mother.

[19:11] Minana namin hindi pwede makalimutan namin habang may hininga kami.
  We inherited this and we cannot forget it as long as we have breath.

[19:16] Kaya hindi ako nagtigil sa pagturo sa mga bata kahit walang suporta para masalin ko sa kanila yung kaalaman ko na maala-ala nila.
  That is why I did not stop teaching the children even without support, so that I could pass on to them the knowledge that they will remember.

[19:25] Ah ganito pala noon.
  Ah, so this is how it was back then.

[19:35] Binanog ang tawag sa sayaw na ito.
  Binanog is the name of this dance.

[19:39] Isang sayaw ng panliligaw na ginagaya ang kilos ng agila.
  A courtship dance that mimics the movements of an eagle.

[20:00] Ang sayaw na binanog, traditionally ginagawa siya sa ganitong papag kasi dapat naririnig yung kalansing o yung tunog ng papag mismo.
  The binanog dance is traditionally performed on this type of bamboo bed because the clinking or the sound of the bamboo bed itself must be heard.

[20:12] So minsan yung mga nanonood, kasama rin sila sa gumagawa ng musika.
  So sometimes the audience is also involved in making the music.

[20:18] So makikita mo 'yung ginagawa ngayon nung bata, talagang inaano niya, tina-tap niya talaga 'yung papag para gumawa ng sound; kasama yun dun sa performance.
  So you can see what the child is doing now, she is really tapping the bamboo bed to create sound; that is part of the performance.

[20:30] Musika.
  Music.

[20:45] Ang batang si Zuela Marie ang isa sa pinakamahusay sa pagsasayaw.
  The child Zuela Marie is one of the best at dancing.

[20:49] Sa bawat pitik ng kanyang mga kamay at paa, sa sandaling panahon, pakiramdam ko na buhay muli ang mga binukot ng kahapon.
  With every flick of her hands and feet, for a brief moment, I feel that the binukot of the past are alive once again.

[21:00] [Musika]

[21:25] Doon ko na lamang binukot din pala ang

[21:28] lola ni Zela.

[21:31] Hindi ko po siya naabutan kasi nung

[21:34] napatay. Ah namatay na siya ng maaga.

[21:37] Opo. Ah hindi mo nakita ang lola mo na

[21:39] pin Hindi po. So bakit ka nag-aaral

[21:43] magsayaw ngayon dito? Kasi gusto ko pong

[21:46] maging isang teacher na para hindi po

[21:49] mawala yung kultura namin katulad ng

[21:52] lola mo. Opo.

[21:57] Si Zela na nga ba ang magpapatuloy ng

[22:00] tradisyon at kaalaman ng mga sinaunang

[22:08] [Musika]

[22:14] binukot? Ba't kailangan mong matuto ng

[22:17] sayaw? Kasi gusto po naming maka

[22:20] makatuto makatuto din po ng ginagawa

[22:23] nila noon. Mmm. Bakit importante na

[22:28] matuto ng ginagawa nila noon? Eh noon pa

[22:30] 'yun. Bakit kailangan? Para hindi po

[22:33] mawala yung aming kultura na magsayaw at

[22:37] mag border at

[22:42] magbasal.

[22:46] Lompang 4:00 na ng hapon ng matapos ang

[22:49] mga bata sa kanilang pag-aaral.

[22:51] [Musika]

[22:54] Pero kung ang mga binukot noon

[22:56] mananatili sa loob ng

[22:57] tahanan, si Nazwela diretso sa palaruan.

[23:16] Tulad ni lola teresita na ikinulong sa

[23:18] loob ng maliit niyang

[23:20] mundo. Ang mga patang ito malayang

[23:24] [Musika]

[23:26] makapaglaro.

[23:30] Malayapag-aral. Malayang pumili ng

[23:32] kanilang kinabukasan.

[23:35] Anong gusto mong maging paglaki mo?

[23:37] Nursing po at teacher. Nurse at saka

[23:40] teacher ang gusto mo dalawa? Opo. Paano

[23:43] magagawa? Paano mo gagawin 'yun? Yung

[23:46] Monday, Tuesday, Wednesday at Friday po.

[23:49] Ayun po yung ano ko yung McDonald's.

[23:54] Pero kung Sabado na po, kailangan ko pa

[23:56] magturo na. magturo ng alin? Ng mga

[24:00] panubok ng alin at

[24:03] mga

[24:04] pagbasal. Ah yung mga sayaw ninyo dito

[24:07] magtuturo ka. Opo.

[24:14] Ang batang si Zuela ang patunay na

[24:18] Opo. Ang batang si Zuela ang patunay na

[24:18] posibleng itulay ang noon at

[24:21] ngayon at hindi kailangang isakripisyo

[24:24] ang kulturang kinagisnan.

[24:28] kapalit ng

[24:31] kinabukasan. Bakit importante na hindi

[24:33] mawala yung kultura ninyo? Kasi po hindi

[24:36] na po makikita namin yung kultura namin

[24:39] noon ngayon. Ayaw niyo ba yung mga

[24:42] modern na sayaw? Ayaw po namin yun.

[24:45] Bawal po yun kultura yung malaki. Yung

[24:48] mas mahalaga kultura ang mas mahalaga.

[24:53] [Musika]

[25:02] naan

[25:03] [Palakpakan]

[25:04] [Musika]

[25:08] lugaya

[25:12] kaang dalel

[25:15] [Musika]

[25:18] kabalang

[25:20] datang malang

[25:24] [Musika]

[25:28] Ang mga sinaunang awit at

[25:30] [Musika]

[25:32] sayaw, kwento at mga

[25:36] epiko ay pamana ng ating mga

[25:40] nino, tatak ng ating pagkatao.

[25:49] [Musika]

[25:50] Bilis mangbago ang

[25:52] panahon, hindi dapat malimutan ang

[25:57] [Musika]

[26:05] kahapon. Responsibilidad nating lahat

[26:08] ang pagpapahalaga sa kultura at

[26:10] kasaysayan.

[26:13] [Musika]

[26:17] at pumanaw man ang mga pinukot ng

[26:21] nakaraan, lahat

[26:23] [Musika]

[26:24] tayo posibleng maging daluyan ng

[26:28] [Musika]

[26:33] kasaysayan. Ako po si Kara David at ito

[26:37] po ang Eywit Witness.

[26:43] [Musika]

[26:55] Maraming salamat sa pagtutok ninyo sa

[26:57] Eywit Witness mga Kapuso. Anong masasabi

[26:59] ninyo sa dokumentaryong ito? I-comment

[27:02] niyo na yan tapos mag-subscribe na rin

[27:04] kayo sa GMA Public Affairs YouTube

[27:06] channel. M.
