# 'Anak ng Dagat,' dokumentaryo ni Atom Araullo (Full episode) | I-Witness

https://www.youtube.com/watch?v=0G1EpcTG0_g
Translation: en

[00:15] Sa karagatan, mahalaga ang tamang direksyon.
  In the ocean, the right direction is important.

[00:22] [musika]
  [music]

[00:24] Pero para sa ilang mga mangingisda sa Manila Bay, kahit tila hindi na sigurado ang patutunguhan, patuloy pa rin nilang sinisisid ang pangarap.
  But for some fishermen in Manila Bay, even if the destination seems uncertain, they continue to dive for their dreams.

[00:36] Siguro kung dadating man yung time na yun, yung talagang hindi na pwede mandagat magdagat dito, mayaman na ako non.
  Maybe if that time comes, when it's really no longer possible to fish here, I'll be rich by then.

[00:46] Ang isang kabataan namang nakikipagsapalaran na rin sa laot.
  A young person is also taking risks out at sea.

[00:51] Unti-unti ng tumatahak ng sariling landas para makaahon.
  Slowly treading their own path to rise up.

[00:55] Ganda [musika] ng pstura mo dito ah.
  You look good in this picture [music].

[00:59] Ayan po yung picture ko.
  That is my picture.

[01:01] Gumaduate po ako sa paglipas ng panahon.
  I graduated as time passed.

[01:08] Saan na sila patutungo?
  Where are they headed now?

[01:23] Sa paligid ng Manila Bay.
  Around Manila Bay.

[01:28] Libo-libong residente ang tila naitaboy na sa sulok ng lipunan.
  Thousands of residents seem to have been pushed to the corners of society.

[01:40] Na pagigitnaan ng lupa at dagat sa mga pamayanang natatago sa paningin ng marami.
  Caught between land and sea in communities hidden from the sight of many.

[01:54] Sa mundong ito namulat at lumaki ang mangingisdang si Anthony.
  In this world, the fisherman Anthony was awakened and raised.

[02:04] Para sa kanya, biyayang maituturing ang paninirahan sa tabing dagat.
  For him, living by the sea can be considered a blessing.

[02:18] Sinamahan ko siya sa laot para sa isa na namang araw ng mabigat na trabaho.
  I accompanied him out to sea for another day of hard work.

[02:24] Mahirap, pero kailangan eh.
  It's difficult, but it's necessary.

[02:28] Kasi kailangan mong kumita ng pera eh para sa pamilya eh.
  Because you need to earn money for the family.

[02:58] Kasama ni Anthony ang kanyang panganay na anak.
  Anthony is with his eldest child.

[03:01] Ang limang taong gulang na si Mark na mas kilala sa palayaw na Ulo.
  The five-year-old Mark who is better known by the nickname Ulo.

[03:09] Patay na naming marating ang ekta-ektaryang tahungan sa gitna ng Manila Bay.
  We finally reached the hectares of mussel farms in the middle of Manila Bay.

[03:24] An na nasisid na.
  He is already diving.

[03:25] Oh.
  Oh.

[03:33] Bantel.
  Bantel.

[03:33] Oh, doon tayo sa Batangan.
  Oh, let's go to Batangan.

[03:41] Bosero si Anthony.
  Anthony is a diver.

[03:44] Sila ang tagasisid at tagahango ng tahong mula sa ilalim ng dagat.
  They are the ones who dive and harvest mussels from the bottom of the sea.

[03:57] Bitbit ang malaking basket o sinaya at tanga ng hose mula sa compressor ng hangin agad siyang sumabak sa trabaho.
  Carrying a large basket or 'sinaya' and holding the hose from the air compressor, he immediately dove into work.

[04:13] Tumambad agad ang isa sa pinakamalaking hamon sa trabaho nina Anthony.
  One of the biggest challenges in Anthony's work immediately appeared.

[04:19] Ang napakalabong tubig sa Manila Bay.
  The very murky water in Manila Bay.

[04:24] Mahirap para sa amin na mga busero lalo.
  It is difficult for us divers, especially.

[04:26] Na ganyan yung taong ano, tiyaniin yung kumbaga hanapin.
  It's like that, the person, you know, has to use tweezers to find it, so to speak.

[04:30] Hindi namin makukuha yung kota.
  We can't reach the quota.

[04:34] Dahil na rin sa polusyon, madalang na raw luminaw ang tubig sa lugar na ito.
  Also because of the pollution, they say it's rare for the water in this area to become clear.

[04:44] Isa pang kalaban ng mga magtatahong, tuloy-tuloy na sama ng panahon.
  Another enemy of the mussel farmers is the continuous bad weather.

[04:55] Nagkaroon po ng maulan ngayon, yung dagat po sa ibabaw tumabang.
  It has been rainy lately, so the surface of the sea has become fresh water.

[05:01] Nawala po yung alat niya kaya yung tahong po namamatay.
  Its saltiness disappeared, so the mussels are dying.

[05:10] Ito yung nakuha mo sa ilalim?
  Is this what you got from underneath?

[05:11] Opo.
  Yes.

[05:13] Na pinatay po 'yan ng ano.
  They were killed by, you know.

[05:15] Ah, mga patay na ito.
  Ah, these are already dead.

[05:15] Oo, pinatay yan ng ano na itong ulan ng bahang nakaraan lang.
  Yes, they were killed by the rain and the flood that happened recently.

[05:21] Ah, na mga buka na.
  Ah, they are already open.

[05:22] Oo, buka na.
  Yes, they are open.

[05:24] Bale yung mga laman niyan kinain ng mga ano, isda sa ilalim.
  Basically, the meat inside was eaten by, you know, the fish underneath.

[05:51] Aray.
  Ouch.

[05:55] Yun masali ah.
  That's joining in, huh.

[06:06] Pinaka ka natuto gumawa nito edin pa lang po ako.
  I'm just starting to learn how to make this.

[06:10] Mm.
  Mm.

[06:10] Mukhang sanay ka na eh.
  You look like you're already used to it.

[06:14] Bakit ka sumasama sa papa mo?
  Why do you join your dad?

[06:17] Para po makatulong ako po sa kanila pag wala pong pasok.
  So I can help them when there's no school.

[06:25] [musika]
  [music]

[06:30] Ekta rin nong Manila Bay ang talagang natatakpan nitong mga tahungan.
  Hectares of Manila Bay are really covered by these mussel farms.

[06:35] Pero para makita kung paano ba talaga ito tumutubo at pinaparami, kailangan nating sumisit sa ilalim.
  But to see how they really grow and multiply, we need to go underneath.

[06:52] Saan yung ano compressor?
  Where is the, uh, compressor?

[06:54] O po.
  Yes.

[06:57] Paalala mo nga saakin, parang ginagamit to.
  Remind me, it seems this is being used.

[07:00] Iaano mo, gagantuhin mo muna tapos sasalpak mo sa banganga mo.
  You'll do it like this, you'll do it like that first, then you'll stick it in your mouth.

[07:03] Oo.
  Yes.

[07:06] Huwag mo siyang hihigupin kasi antayin mo lang yung hangin mismo yung pag-aano sayo.
  Don't suck on it because just wait for the air itself to do its thing for you.

[07:09] Parang normal na hihinga ka lang.
  It's like you're just breathing normally.

[07:11] Okay yun, ganun lang.
  That's okay, just like that.

[07:11] Kinakagat niyo ba yung dulo?
  Are you biting the end?

[07:13] Opo, kakagatin ko kasi kapag hindi mo kinagat siya, lalayo siya sayo.
  Yes, I will bite it because if you don't bite it, it will move away from you.

[07:16] Lalayo.
  It will move away.

[07:30] Napakadilim sa ilalim ng tubig.
  It is very dark underwater.

[07:35] Halos hindi ko na makita si Anthony sa malabong tubig.
  I can barely see Anthony in the murky water.

[07:46] Dahan-dahang sumilip sa aking paningin ang mga mahahabang linya ng taho.
  The long lines of taho slowly peeked into my sight.

[08:11] Maya-maya pa habang nasa lalim na sampung talampakan, nagkaproblema.
  A while later, while at a depth of ten feet, a problem occurred.

[08:22] Ay nawala yung hangin.
  Oh, the air was gone.

[08:26] Patay, patay na una patay.
  Dead, dead, first dead.

[08:28] Oo.
  Yes.

[08:29] Nangyari, natanggal yung ano niya.
  It happened, its thing got detached.

[08:31] Pinaka nagbibigay ng hangin.
  The one that provides the most air.

[08:33] Ito.
  This one.

[08:35] Akala ko na-imagine ko lang eh na wala ng hangin.
  I thought I was just imagining that there was no more air.

[08:38] Tumalsik siya.
  It popped off.

[08:40] Sabi ko iba na to ah.
  I said, this is different.

[08:42] Wala na akong mahigop ah.
  I have nothing left to inhale.

[08:47] Ligtas kami kaya nagawa ko pang tumawa at ngumiti.
  We were safe, so I was still able to laugh and smile.

[08:52] Pero seryoso ang mga panganib na kinahaharap ng mga nangongompresor.
  But the dangers faced by compressor divers are serious.

[08:57] Kayo ba, hindi kayo, may nangyari na ba na nadisgrasya kayo sa ganyan?
  Have you, has it ever happened that you had an accident like that?

[09:01] Meron po pero hindi sa amin, sa ibang nagtataho.
  Yes, but not to us, to other compressor divers.

[09:05] Anong nangyayari?
  What happens?

[09:06] Ano, namamatayan ng compressor sa ilalim tapos yung hose napulupot sa ano.
  Well, the compressor dies while underwater, and then the hose gets tangled in something.

[09:12] Anong nangyari?
  What happened?

[09:13] Namatay.
  He died.

[09:13] Namatay.
  He died.

[09:14] Oo.
  Yes.

[09:14] Sa pag-ano 'yon, pagkukuha nila ng alimasag.
  It was during that, when they were catching crabs.

[09:33] Ang dilim talaga sa ilalim.
  It is really dark underneath.

[09:33] Wala kang makikita.
  You won't see anything.

[09:36] Agad nahiwalay lang ako sa kanila ng konti, parang mag-isa ka na kaya nakakadagdag doon sa kaba.
  I was immediately separated from them a little bit, it's like you're already alone, so it adds to the nervousness.

[09:43] Tapos dahil sobrang dilim, hindi mo alam kung gaano kalalim ka na eh.
  And because it's so dark, you don't know how deep you are already.

[09:51] Hindi siya.
  It is not.

[09:51] Hindi siya simpleng trabaho.
  It is not a simple job.

[09:59] Minsan tumira sina Anthony sa isang floating house sa gilid ng dagat.
  Sometimes Anthony and the others lived in a floating house by the side of the sea.

[10:07] Dito muna naninirahan ang mga residenteng wala pang mapuntahan matapos masunugan noong 2024.
  This is where the residents who have nowhere else to go after the fire in 2024 are living for now.

[10:11] Paano niyo ginawa?
  How did you do it?

[10:15] Onong floating house na ito?
  What about this floating house?

[10:18] Bale ano po, nag-ano po kami ng mga styro po.
  Well, we used some styrofoam.

[10:21] Mm.
  Mm.

[10:21] Para gawin siyang pampalutang sa floating.
  To use it as a floater for the floating house.

[10:24] Tapos gumawa po kami, nagbili po kami ng mga kawayan, yung bamboo, para po gawin sa t's.
  Then we made, we bought some bamboo to use for the structure.

[10:30] Yung mga ibang mga materyales na ito diyan.
  The other materials are just there.

[10:33] Andiyan lang po mga pinagsisira-sirang bahay.
  They are just from the demolished houses.

[10:44] Tuwing Sabado't linggo lang, nakakasama ni Anthony si Ulo sa floating house.
  Only on Saturdays and Sundays can Anthony be with Ulo at the floating house.

[10:50] Sa isang relocation site na kasi sa Cavite naninirahan ang kanyang pamilya.
  His family is already living at a relocation site in Cavite.

[10:56] Pero si Anthony kailangang mamalagi dito dahil sa trabaho.
  But Anthony needs to stay here because of work.

[11:02] Wala naman pong maayos na kita doon eh.
  There is no decent income there.

[11:05] Magkano lang yung sahod ng construction doon?
  How much is the construction wage there?

[11:07] 280.
  280.

[11:09] Hindi kagaya po sa dagat, yung sipag mo sabayan ng swerte, may pagkakataon po na maganda po yung kita sa dagat.
  It's not like at sea, where if you combine hard work with luck, there are times when the income at sea is good.

[11:19] Sa kabila ng pagtatrabaho sa tahungan, hindi daw pinababayaan ni Uloy buhay estudyante.
  Despite working at the mussel farm, Uloy reportedly does not neglect his life as a student.

[11:30] Kamusta yung grades mo ngayon?
  How are your grades right now?

[11:32] Okay lang naman po.
  They are just okay.

[11:33] Okay lang?
  Just okay?

[11:34] Opo.
  Yes.

[11:34] Walang mga bagsak?
  No failing grades?

[11:36] Wala po.
  None.

[11:39] Okay.
  Okay.

[11:39] Anong sagot mo?
  What is your answer?

[11:40] Mark three.
  Mark three.

[11:41] Tama ba si Mark class?
  Is Mark correct, class?

[11:43] Op.
  Yes.

[11:44] Nagtatrabaho raw si Ulo para suportahan ang kanyang pag-aaral at makatulong sa pamilya.
  Uloy reportedly works to support his studies and help his family.

[11:51] Saan mo ba ginagastos yung pera mo?
  Where do you spend your money?

[11:53] Pambili ko po ng mga alangan ko po sa school.
  I use it to buy things I need for school.

[11:56] Mmm.
  Mmm.

[11:57] Ikaw na yung bumibili?
  You are the one buying them yourself?

[11:58] Opo.
  Yes.

[12:00] Tulad ng ano?
  Like what?

[12:01] Mga notebook po, mga ano, bag, sapatos po, uniform.
  Notebooks, um, bags, shoes, uniform.

[12:08] Wowata.
  Wow.

[12:13] Sabi ng principal, pagkauwi ng bahay galing school imbes na magpahinga, ang unang ginagawa ni ulo, labhan ang.
  The principal said that when he gets home from school, instead of resting, the first thing Uloy does is wash the...

[12:22] Kanyang uniporme.
  His/her uniform.

[12:25] Ilan ba ang uniporme mo sa school ngayon?
  How many school uniforms do you have now?

[12:27] Isa lang po.
  Just one, sir/ma'am.

[12:27] Ah, isa lang.
  Ah, just one.

[12:27] Ikaw rin ba bumili non?
  Did you buy that yourself?

[12:30] Opo.
  Yes, sir/ma'am.

[12:33] O paano yun?
  So how does that work?

[12:33] Pag sinuot mo na sa school, sinusuot mo ba uli yun susunod na araw?
  After you wear it to school, do you wear it again the next day?

[12:41] Opo.
  Yes, sir/ma'am.

[12:41] Pag nadumian po pagkauwi ko lalabhan ko po agad.
  If it gets dirty, when I get home, I wash it immediately.

[12:43] Oo.
  Yes.

[12:43] Bakit ka bumili ng isa pang uniporme para salitan?
  Why didn't you buy another uniform to alternate?

[12:53] Wala pa pong pera e.
  I don't have money yet.

[12:53] Nag-iipon pa lang po.
  I am still saving up.

[12:59] Sa murang edad, mulat na si ulo sa mga hirap ng buhay.
  At a young age, he is already aware of the hardships of life.

[13:06] Kung hindi kailangan magtahong, anong gusto mong gawin?
  If you didn't have to harvest mussels, what would you want to do?

[13:11] Mag-aaral na lang po.
  I would just study.

[13:11] Mag-aaral po.
  I would study.

[13:11] Ano pa?
  What else?

[13:16] Maglalaro.
  I would play.

[13:16] Ayaw mong maglaro?
  You don't want to play?

[13:16] Ay opo.
  Oh, yes I do.

[13:20] Ayaw mo?
  You don't want to?

[13:20] Ba't ayaw mo maglaro?
  Why don't you want to play?

[13:23] Matanda na ak.
  I am old.

[13:23] Matanda ka na.
  You are old.

[13:25] 11 ka pa lang.
  You are only 11.

[13:28] 'Yung mga kaibigan mo hindi ba sila nagtatrabaho?
  Don't your friends work?

[13:31] Hindi po.
  No.

[13:32] Ikaw lang?
  Only you?

[13:33] Opo.
  Yes.

[13:34] Anong reaksyon nila kapag nalalaman nila na nagtatrabaho ka na o nagtataon ka?
  What is their reaction when they find out that you are already working or doing this?

[13:42] Hindi po nila alam.
  They don't know.

[13:43] Hindi nila alam.
  They don't know.

[13:44] Opo.
  Yes.

[13:45] Bakit hindi nila alam?
  Why don't they know?

[13:46] Ayaw mo ikwento?
  You don't want to tell them?

[13:47] Ayaw ko po.
  I don't want to.

[13:48] Bakit?
  Why?

[13:50] Niyak po?
  Why?

[13:51] Ba't ka naman nahihiya?
  Why are you shy?

[13:54] Ba kasi po asarin nila.
  Because they might tease me.

[13:58] Asarin ka nila?
  They will tease you?

[13:59] Bakit ka naman nila aasarin?
  Why would they tease you?

[14:00] Wow!
  Wow!

[14:06] Hindi.
  No.

[14:06] Dapat nga proud ka doun eh.
  You should actually be proud of that.

[14:09] Kasi ikaw nakakatulong ka sa parents mo pero nag-aaral ka pa rin.
  Because you are helping your parents while still studying.

[14:17] Okay.
  Okay.

[14:34] Musika.
  Music.

[14:43] Si Anthony handang lumaod sa dagat araw-araw ng mag-isa.
  Anthony is ready to go out to sea alone every day.

[14:49] Ayaw na raw kasi niyang matulad sa kanya ang kanyang mga anak.
  He said he doesn't want his children to end up like him.

[14:54] Hanggang anong grade ba natapos mo?
  What grade did you finish?

[14:56] First year lang po.
  Only first year.

[14:56] Tumigil na po ako kasi parang hindi ko na po kaya eh.
  I stopped because I felt like I couldn't do it anymore.

[14:59] Gawa ng galing po kasi ako ng pangingisda noon sa gabi.
  Because I came from fishing at night back then.

[15:03] Puyat na puyat po ako pagdating ko school tulog na lang po ako.
  I was so sleep-deprived that when I arrived at school, I would just sleep.

[15:08] Sinasabi ko sa kanila mag-aral sila ng mabuti kasi ayoko kasi danasin nila yung dinadanas ko ngayon.
  I tell them to study hard because I don't want them to experience what I am experiencing now.

[15:14] Ang paalalang ito tila isinasapuso naman daw ni Ulo.
  This reminder seems to be taken to heart by Ulo.

[15:20] Gusto ko po makapagtapos ang pag-aaral para po maganda po yung trabaho paglaki.
  I want to finish my studies so that I can have a good job when I grow up.

[15:26] Anong trabaho yung gusto mo paglaki mo?
  What job do you want when you grow up?

[15:29] Seaman po.
  A seaman.

[15:32] Bakit seaman?
  Why a seaman?

[15:33] Kasi marunong po ako sa dagat eh.
  Because I am knowledgeable about the sea.

[15:35] Oo.
  Yes.

[15:37] Tutulong muna po sa papa ko maglahot po para po makaipon po.
  I will help my father with the harvesting first so that we can save up.

[15:47] Pagkatapos ng buong araw ng pagtatahong inihatid na ito sa nag-aabang ng buyer.
  After a whole day of harvesting, it was delivered to the waiting buyer.

[16:03] 1 2 3 4 5 6 7 Nasa PH,000 ang kita para sa siam na sako.
  1 2 3 4 5 6 7 The earnings for nine sacks are PH,000.

[16:10] Kalahati mapupunta sa may-ari ng tahungan.
  Half will go to the owner of the mussel farm.

[16:13] Ang natitira paghahatian ng mga trabahador.
  The remainder will be shared among the workers.

[16:19] Ang magamang Anthony at ulo.
  The father and son, Anthony and Ulo.

[16:23] Mag-uuwi ng PH,200.
  They will bring home PH,200.

[16:28] [sumisingasing]
  [snorting]

[16:29] Jackpot na raw ang halagang ito.
  They say this amount is already a jackpot.

[16:40] Sa pamayaang ito, libo-libo ang umaasa sa yaman ng dagat.
  In this community, thousands rely on the wealth of the sea.

[16:46] Pero may nakaumang na banta sa kabuhayang ito.
  But there is an impending threat to this livelihood.

[16:51] Ang kabi-kabilang reclamation projects sa Manila Bay.
  The various reclamation projects in Manila Bay.

[16:55] Tatanggalin daw po yung mga taungan diyan.
  They say the docking areas there will be removed.

[16:57] Kasi nga po para po yata sa mga yung tinambak po diyan sa dagat kung tatanggalin yan eh paano naman na kami lalo na kami sa mga nananahong.
  Because it seems it's for those things dumped in the sea, if they remove that, what will happen to us, especially those of us who live here.

[17:11] Samantala ang mga residente sa tabing dagat nanganganib din umanong paalisin dahil sa ilang development projects ng lungsod.
  Meanwhile, residents by the seaside are also reportedly at risk of being evicted due to some of the city's development projects.

[17:19] Kung ililipat ibibigyan nila kami ng malilipatan yung mismo sa hanap buuhay namin kapare mandaragat yung nandiyan po mismo sa tabi ng dagat.
  If we are to be relocated, they should give us a place that is right where our livelihood is, like us fishermen who are right there by the sea.

[17:29] Actually po ang mga fisher box dito po sa ang lokal na pamahalaan nangako namang hindi basta paaalisin ang mga mangingisda sa tabing dagat.
  Actually, the local government here has promised that they will not just evict the fishermen by the seaside.

[17:40] Ongoing po yung aming fisherman's dormitory.
  Our fisherman's dormitory is ongoing.

[17:42] Malapit lang din po dito sa dulong coastal area po ng Bacoor.
  It is just near here at the end of the coastal area of Bacoor.

[17:47] Malapit na po siyang matapos by October 2025 tapos na po siya.
  It is almost finished; by October 2025, it will be done.

[17:51] So magagamit na po ito ng mga mangingisda ng Bacoor.
  So it can already be used by the fishermen of Bacoor.

[17:54] Habang hindi pa po tapos yung transitory shelter pinapayagan silang tumira muna dito.
  While the transitory shelter is not yet finished, they are allowed to live here for the meantime.

[17:58] Yes po.
  Yes.

[18:04] Inaalow [musika] ang kinitang pera agad ipinambili ni ulo ng bagong unipore.
  Allowed [music] the money earned was immediately used by the head to buy a new uniform.

[18:11] May pantalon kayo mommy?
  Do you have pants, mommy?

[18:11] Pang [musika] uniform ng bada.
  For [music] the child's uniform.

[18:17] 20.
  20.

[18:19] maliit ma'am.
  It's small, ma'am.

[18:20] Maliit.
  Small.

[18:23] Malakilaki po.
  A bit bigger.

[18:27] Sakto na.
  It fits now.

[18:27] Okay na to.
  This is okay.

[18:30] PH50 o po ma'am.
  PH50, ma'am.

[18:30] Thank you po ma'am.
  Thank you, ma'am.

[18:34] So ngayon meron ka ng extra.
  So now you have an extra.

[18:40] Anong ano anong pakiramdam mo na meron ka ng bagong uniform ngayon?
  How, how, how do you feel now that you have a new uniform?

[18:42] Sir, bakit?
  Sir, why?

[18:48] Para po din ako maglab pagkaka-wick challenge.
  I am also going to join the wick challenge.

[19:01] Makalipas ang halos isang taon.
  After almost a year.

[19:04] Kahit papaano pumubuti na raw ang buhay nina Anthony at Ulo.
  Somehow, the lives of Anthony and Ulo are said to be improving.

[19:10] Hello po kay ato.
  Hello to Ato.

[19:13] Hello po.
  Hello.

[19:13] Kamusta ka Ulo?
  How are you, Ulo?

[19:13] Okay lang po.
  I'm okay.

[19:16] Parang ang bilis mong lumaki ah nung huli kita nakita ah lalo ka pang tumanggad ka pa ba lalo?
  It seems like you grew up so fast since the last time I saw you; did you get even taller?

[19:21] Opo.
  Yes.

[19:23] Haos ah.
  Wow.

[19:25] Yung si Ulo abala sa paghahanda para sa panibagong school year.
  Ulo is busy preparing for the new school year.

[19:28] Ayos.
  That's good.

[19:28] Anong grade ka na ngayon?
  What grade are you in now?

[19:32] Grade 7 po.
  Grade 7.

[19:34] Bird ang bata po ako proud na proud na ipinakita ang kanyang mga marka at graduation pictures.
  The child was very proud to show his grades and graduation pictures.

[19:42] Aba, ito yung attendance ah.
  Oh, this is the attendance record.

[19:46] Parang akong magulang mo ah.
  I feel like your parent.

[19:49] Re-review ko yung attendance mo.
  I'm re-reviewing your attendance.

[19:53] Not bad.
  Not bad.

[19:55] Konti lang absent.
  Only a few absences.

[19:59] Ayun oh.
  There it is.

[20:00] [umiiyak]
  [crying]

[20:01] Ang ganda [musika] ng pustura mo dito ah.
  You look so good [music] in this picture.

[20:06] O ano 'to?
  Oh, what is this?

[20:06] Ayan po yung picture ko.
  That is my picture.

[20:08] Gumaduate din po ako.
  I also graduated.

[20:08] Ah okay ah.
  Ah, okay.

[20:12] O kamusta ka naman?
  So, how are you?

[20:12] Kamusta ka nung huling ano mula nung huli tayo nagkita?
  How have you been since the last time we met?

[20:17] Okay naman po ha.
  I'm doing okay.

[20:18] Okay naman po.
  I'm doing okay.

[20:18] Gumanda po ang buhay namin.
  Our lives have improved.

[20:21] Ah talaga?
  Oh, really?

[20:21] Opo.
  Yes.

[20:22] Bakit parang gumanda?
  Why does it seem like it improved?

[20:25] Dahil napaayos po namin yung bahay namin.
  Because we were able to fix our house.

[20:28] Gumanda.
  It got better.

[20:28] May sarili na pong bangka si papa.
  My dad has his own boat now.

[20:30] Hindi na po siya nangangamuhan.
  He doesn't work for others anymore.

[20:34] Nanghaawak na po siya ng bangka.
  He is now managing his own boat.

[20:36] Okay ah.
  That's good.

[20:36] Oo.
  Yes.

[20:36] So yung kita niya medyo gumanda-ganda ng konti.
  So his income has improved a little bit.

[20:38] Opo.
  Yes.

[20:38] Kaya niya po napagawa yung harap namin.
  That's why he was able to have the front of our house fixed.

[20:44] Pero pag amin ni ulo, pinipili pa rin daw niyang sumama sa laot tuwing walang pasok.
  But according to him, he still chooses to go out to sea whenever he doesn't have work.

[20:48] Ikaw sumasama ka pa ba doon sa
  Do you still join him on the...

[20:51] Kanya?
  Is it theirs?

[20:51] Opo.
  Yes.

[20:53] Pinsan-minsan na lang po.
  It's only once in a while now.

[20:56] Bakit tumutulong ka pa rin?
  Why are you still helping?

[20:58] Para may pambaon rin po ako para na po ako manghingi sa kanila.
  So that I have my own allowance and won't have to ask them for money anymore.

[21:03] Noong bakasyon nga raw, nakaipon si ulo ng sapat na pera para mabili ang matagal na niyang inaasam na school bag.
  They say during the vacation, he/she saved enough money to buy the school bag they had been wanting for a long time.

[21:08] Ng bag.
  The bag.

[21:11] O po.
  Yes.

[21:12] Oy.
  Hey.

[21:12] Wow.
  Wow.

[21:15] Nakas naman.
  That's impressive.

[21:17] Ayan po.
  There it is.

[21:18] Wow.
  Wow.

[21:18] Ikaw bumili nito.
  You bought this.

[21:19] Opo.
  Yes.

[21:21] Saan mo siya binili?
  Where did you buy it?

[21:21] Sa online shopping.
  Through online shopping.

[21:23] Opo.
  Yes.

[21:23] Nganyan.
  Like that.

[21:24] Ang ganda ng kulay ano?
  The color is beautiful, isn't it?

[21:28] Magkano bili mo dito?
  How much did you buy this for?

[21:28] PH00 po.
  It was PH00.

[21:30] Php00?
  Php00?

[21:31] Opo.
  Yes.

[21:33] Lakas mo rin kumita ah.
  You're quite good at earning money, huh.

[21:37] Ah ayan yung luma mo.
  Ah, that's your old one.

[21:38] Opo.
  Yes.

[21:39] O pati nga ng luma.
  Oh, even the old one.

[21:42] Ah maguto pa naman 'to ah.
  Ah, this is still in good condition.

[21:44] Sinong magmamana nito ng bag na to?
  Who is going to inherit this bag?

[21:47] Ao rin po.
  Me too.

[21:51] Ramdam ko ang determinasyon ni ulo na

[21:54] makapagtapos ng pag-aaral. [musika]

[21:56] Ngayong araw, sasamahan ko siyang

[21:59] mag-enroll sa kanyang bagong paaralan.

[22:11] Morning po. Morning po. Nag-enroll po si

[22:14] ano sio. Okay. Last name, first name,

[22:18] then your middle name.

[22:20] Sa pagtungtong ni Ulo sa high school,

[22:23] bitbit niya ang pangakong uunahin ng

[22:26] kanyang pag-aaral kay sa trabaho. 42.

[22:33] Nice.

[22:39] O ito mga maging kaklase mo. Number 12.

[22:43] Number 12.

[22:45] Excited ka na ba pumasok? Opo. Parang

[22:49] ano ka pa eh. Parang nahihiya ka pa ata

[22:52] sa mga classmates mo eh. An? Oo nga po.

[22:54] Mga bago na po kasi. O galingan mo ha.

[22:57] Good luck.

[22:58] Dapat ah tuloy-tuloy na yan.

[23:01] Thank you po. Sige tara.

[23:10] Sa Bacoor, Cavite naman, kadadaong

[23:12] lamang ni Anthony mula sa buong araw ng

[23:14] pagtatahong.

[23:17] Mula sa pagiging bosero, siya na ngayon

[23:20] ang piloto ng bangka. Ngayon, may mga

[23:23] tao na akong na hinahawakan na mga

[23:25] busero. Ngayon, ang role ko na lang sa

[23:28] bangka 'yung magpili, magganon, magdala.

[23:30] magtimon ng bangka kung at saka

[23:34] kumontact sa mga buyer kung may order

[23:37] ganon. Kasi dati kasi ano eh halos

[23:39] talaga ano eh babaran yung sisid eh.

[23:42] Bale ang lutong mo lang kain lang eh

[23:45] ngayon hindi eh.

[23:50] Kahit malayo sa pamilya, hindi nawawala

[23:53] sa Ama ang magkasabay na paghanga at

[23:56] pag-aalala para sa kanyang panganay.

[24:00] Natutuwa ako kasi ganun din kasi ako

[24:03] yung ano eh yung bata ko. Kaso lang

[24:04] parang naano ako minsan parang

[24:06] napapaisip ako na ba't kailangan pa

[24:08] niyang magtrabaho 'di ba? Kasi hindi

[24:11] kasi sapat din 'yung kinikita ko eh kung

[24:13] bibilhin ko lahat ng mga pangangailangan

[24:15] nila eh.

[24:17] Halos lahat ng mandaragat sa lugar

[24:19] nakikitira lang o nasa mga

[24:21] pansamantalang matutuluyan.

[24:26] Ang lokal na pamahalaan ibinalita sa

[24:28] amin na tapos na ang ipinangakong

[24:30] dormitory para sa mga mangingisda. Ito

[24:34] yung fisherman's dorm ng Bacoor, Cavite

[24:37] na layong mabigyan ng matitirahan yung

[24:39] mga kababayan nating mangingisda na

[24:41] kailangan manatili malapit sa dagat. So

[24:44] kitang-kita niyo bagong-bago pa lang. So

[24:46] wala pang nakatira. Pero kung sakali

[24:48] dito muna mananatili si Anthony habang

[24:51] siya ay nagtatrabaho malapit sa Manila

[24:53] Bay.

[24:55] Nasa mahigit dal mangingisda ang

[24:58] maaaring manirahan dito.

[25:02] Hinihintay na lang daw na maaprubahan

[25:04] ang ilan pang papeles bago ito buksan.

[25:07] Ah para po yung mga Fisher Fox natin

[25:09] [musika]

[25:10] na nalipat ng ibang LGU eh may matulugan

[25:14] para po hindi na sila magbabalik-balik.

[25:16] Yung iba po kasi is nasa naik.

[25:18] Napakamahal po kasi ngayon ang pamasahe.

[25:23] Para kay Anthony, malaking tulong ito sa

[25:26] mga gaya niyang dito sa Bacoor

[25:28] naghahanap buhay. Natuwa kaso lang.

[25:30] Paano nga po pala 'yung ano 'yung walang

[25:33] mga sariling bangka pero nananamahan

[25:35] lang pero talagang nagtatrabaho sa

[25:38] dagat? Paano kaya sila no? Makakatira

[25:42] rin kaya sila doon?

[25:44] [musika]

[25:46] May mga tanong man na wala pang malinaw

[25:48] na kasagutan,

[25:51] hindi daw nawawalan ng pag-asa si

[25:54] Anthony.

[25:55] Siguro kung dadating man yung time na

[25:58] yun yung talagang hindi na pwede

[25:59] mandagat magdagat dito mayaman na ako

[26:02] non. O

[26:05] ay ayun kasi sinabi ko sa sarili kumbaga

[26:07] joke ko lang yun pero palagay ko

[26:09] mangyayari talaga yun e. [musika]

[26:18] Tulad ng libo-libong umaasa sa biyaya ng

[26:20] Manila Bay, kadikit na ng buhay ni

[26:23] Anthony ang karagatan.

[26:26] Lagi akong pinagmamalaki anak ako ng

[26:28] dagat. Anong sinasabi mo sa pasalamat po

[26:31] ako kasi hindi po ako magiging ganito at

[26:34] saka hindi po magiging lalaki yung anak

[26:36] ko kundi dahil sa dagat. Sa dagat ko

[26:38] lang po yan sila binuhay simula

[26:40] pagkabata po nila. [musika]

[26:43] Sana dumating ang araw na mas may

[26:46] liwanag na ang kanilang patutunguhan

[26:49] alang-alang sa inaasam na pag-ahon.

[26:59] Magandang gabi. Ako si Atom Maraulyo at

[27:03] ito ang Eywit Witness.

[27:14] [musika]

[27:16] Maraming salamat panood ng IWN mga

[27:19] Kapuso. Anong masasabi niyo sa

[27:20] dokumentaryong ito? I-comment na yan at

[27:23] mag-subscribe sa YouTube channel ng GMA

[27:25] Public Affairs.
