# «Εγχειρίδιον» — ο δούλος που δίδαξε αυτοκράτορες πώς να ζουν | Επίκτητος σε 22 λεπτά https://www.youtube.com/watch?v=fuZ3dWbLnxs Translation: en [00:00] Ο άνθρωπος για τον οποίο θα μιλήσουμε σήμερα δεν είχε όνομα. The man we will talk about today had no name. [00:04] Αυτό δεν είναι σχήμα λόγου. This is not a figure of speech. [00:06] Το όνομα με το οποίο τον ξέρουμε επίκτητος δεν είναι κανονικό όνομα. The name by which we know him, Epictetus, is not a normal name. [00:10] Είναι μία λέξη που σημαίνει απλώς ο αποκτημένος, ο επιπλέον, αυτός που προστέθηκε στην περιουσία. It is a word that simply means the acquired one, the extra one, the one added to the property. [00:17] Έτσι έλεγαν τους δούλους και το πραγματικό όνομα που του έδωσαν οι γονείς του αν ποτέ πρόλαβαν να του δώσουν δεν το ξέρει κανείς και δεν πρόκειται να το μάθουμε ποτέ. That is what they called slaves, and the real name his parents gave him, if they ever had time to give him one, nobody knows and we will never find out. [00:29] Αυτός ο άνθρωπος γεννήθηκε δούλος. This man was born a slave. [00:31] Έζησε κουτσός. He lived lame. [00:33] Δεν είχε ποτέ περιουσία. He never had property. [00:34] Δεν παντρεύτηκε. He never married. [00:36] Δεν είχε πολιτικά δικαιώματα και δεν έγραψε ούτε μία γραμμή σε ολόκληρη τη ζωή του. He had no political rights and did not write a single line in his entire life. [00:41] Και ένας Ρωμαίος αυτοκράτορας, ο πιο ισχυρός άνθρωπος του τότε κόσμου, γράφει στο προσωπικό του ημερολόγιο ότι χρωστάει σε αυτόν τον κουτσό δούλο τον τρόπο με τον οποίο σκέφτεται. And a Roman emperor, the most powerful man of the world at the time, writes in his personal diary that he owes the way he thinks to this lame slave. [00:55] 18 αιώνες αργότερα, ένας Αμερικανός πιλότος που καταρύφθηκε πάνω από εμπόλεμη ζώνη και πέρασε επτά 18 centuries later, an American pilot who was shot down over a war zone and spent seven [01:01] χρόνια αιχμάλωτος, από τα οποία τέσσερα σε απομόνωση, δήλωσε δημόσια ότι τον κράτησε ζωντανό ένα μικρό βιβλίο αυτού του ανθρώπου, το οποίο είχε διαβάσει χρόνια νωρίτερα. Years a prisoner, four of which in isolation, he publicly stated that he was kept alive by a small book by this man, which he had read years earlier. [01:14] Το βιβλίο λέγεται Εγχειρίδιον και το πιο ενδιαφέρον για εμάς εδώ είναι ότι ο άνθρωπος αυτός δίδαξε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στην Ελλάδα, στη Νικόπολη της Ηπείρου. The book is called Enchiridion and the most interesting thing for us here is that this man taught most of his life in Greece, in Nicopolis of Epirus. [01:24] και ότι όλα όσα ξέρουμε από αυτόν είναι γραμμένα στα ελληνικά. and that everything we know from him is written in Greek. [01:30] Σήμερα το ανοίγουμε ολόκληρο. Today we open it entirely. [01:30] Κάνε εγγραφή. Subscribe. [01:33] Εδώ κάθε εβδομάδα βγαίνει ένα βιβλίο που πραγματικά αλλάζει το κεφάλι σου. Here every week a book comes out that really changes your mind. [01:38] Πρώτα η ζωή. Life first. [01:38] Γιατί εδώ η ζωή και το κείμενο είναι το ίδιο πράγμα. Because here life and text are the same thing. [01:43] Γεννήθηκε γύρω στο 50.Χ. στην Ιεράπολη της Φρυγείας, στη σημερινή Τουρκία. He was born around 50 AD in Hierapolis of Phrygia, in modern-day Turkey. [01:49] Ήταν δούλος από τη γέννησή του. He was a slave from birth. [01:52] Δηλαδή η μητέρα του ήταν δούλα. That is, his mother was a slave. [01:55] Κάποια στιγμή βρέθηκε στη Ρώμη, ιδιοκτησία ενός ανθρώπου που λεγόταν επαφρόδητος. At some point he found himself in Rome, the property of a man named Epaphroditus. [02:00] Και αυτό είναι ενδιαφέρον γιατί ο επαφώδητος And this is interesting because Epaphroditus [02:03] Ήταν ο ίδιος πρώην δούλος που είχε απελευθερωθεί και είχε ανέβει μέχρι το να γίνει γραμματέας του αυτοκράτορα Νέρωνα. He was the same former slave who had been freed and had risen to become the secretary of the emperor Nero. [02:12] Δηλαδή ο Επίκτητος ανήκε σε έναν άνθρωπο που ήξερε ακριβώς πώς είναι να ανήκει σε κάποιον και παρόλα αυτά κρατούσε δούλους. That is to say, Epictetus belonged to a man who knew exactly what it is like to belong to someone and yet kept slaves. [02:21] Ήταν κουτσός. He was lame. [02:23] Οι πηγές διαφωνούν για το γιατί. Sources disagree as to why. [02:26] Κάποιες λένε ότι ήταν από τη γέννησή του, άλλες ότι προήλθε από κακομεταχείριση. Some say it was from birth, others that it resulted from mistreatment. [02:31] Υπάρχει μια ιστορία που μας έχει φτάσει από αρχαίους συγγραφείς, την οποία πολλοί ιστορικοί θεωρούν διδακτικό θρύλο και όχι γεγονός, αλλά αξίζει να ειπωθεί γιατί δείχνει πώς τον έβλεπαν οι συγχρονοί του. There is a story that has reached us from ancient writers, which many historians consider a didactic legend rather than a fact, but it is worth telling because it shows how his contemporaries viewed him. [02:44] Λέγεται ότι ο κύριός του για διασκέδαση ή από θυμό άρχισε να του στρίβει το πόδι και ο Επίκτητος χωρίς να αλλάξει έκφραση του είπε ήρεμα ότι θα του το σπάσει. It is said that his master, for fun or out of anger, began twisting his leg, and Epictetus, without changing expression, calmly told him that he would break it. [02:56] Ο άλλος συνέχισε και το πόδι έσπασε και ο Επίκτητος με τον ίδιο ακριβώς τόνο είπε ότι του το είχε πει. The other continued and the leg broke, and Epictetus in the exact same tone said that he had told him so. [03:06] Συνέβει είτε όχι, η ιστορία περιγράφει τέλεια αυτό που δίδασκε, ότι υπάρχει ένα κομμάτι μέσα σε έναν άνθρωπο που δεν το φτάνει κανείς ακόμα και όταν τους πάνε το πόδι. Whether it happened or not, the story perfectly describes what he taught, that there is a part inside a person that no one can reach even when their foot is broken. [03:18] Ο κύριός του για λόγους που δεν ξέρουμε του επέτρεψε να παρακολουθεί μαθήματα φιλοσοφίας σε έναν από τους σημαντικότερους δασκάλους της εποχής, τον μουσόνιο Ρούφο. His master, for reasons we do not know, allowed him to attend philosophy classes with one of the most important teachers of the time, Musonius Rufus. [03:28] Και κάποια στιγμή πιθανότατα μετά τον θάνατο του Νέρωνα ελευθερώθηκε. And at some point, probably after the death of Nero, he was freed. [03:36] Άρχισε να διδάσκει στη Ρώμη και τότε ήρθε το δεύτερο χτύπημα. He began teaching in Rome and then the second blow came. [03:38] Ο αυτοκράτορας Δομητιανός που δεν άντχε την κριτική εξόρισε όλους τους φιλοσόφους από τη Ρώμη και από την Ιταλία. Emperor Domitian, who could not bear criticism, exiled all philosophers from Rome and from Italy. [03:47] Ο Επίκτος πέρασε στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκε στη Νικόπολη στη σημερινή Ήπειρο όπου άνοιξε σχολή και εκεί έμεινε μέχρι τον θάνατό του γύρω στο 135. Epictetus crossed over to Greece and settled in Nicopolis in modern-day Epirus, where he opened a school and stayed there until his death around 135. [04:02] Ζούσαμε ελάχιστα. We lived with very little. [04:04] Οι πηγές αναφέρουν ένα ψάθυνο στρώμα, ένα φτωχό κρεβάτι και ένα... The sources mention a straw mat, a poor bed, and a... [04:08] πύλινο λιχνάρι. clay lamp. [04:12] Για το λιχνάρι υπάρχει μία ιστορία. There is a story about the lamp. [04:14] Είχε παλιότερα ένα σιδερένιο και κάποιος μπήκε και το έκλεψε. He used to have an iron one and someone came in and stole it. [04:16] Ο επίκριτος σχολίασε ότι ο κλέφτης πλήρωσε ακριβότερα απ όσο άξιζε το λιχνάρι. Epictetus commented that the thief paid more dearly than the lamp was worth. [04:23] Γιατί εκείνος έχασε ένα λιχνάρι ενώ ο άλλος έγινε κλέφτης και το αντικατέστησε με ένα πύλινο. Because the one lost a lamp while the other became a thief and replaced it with a clay one. [04:32] Δεν παντρεύτηκε ποτέ και σε μεγάλη ηλικία πήρε στο σπίτι του ένα παιδί που επρόκειτο να εγκαταληφθεί και μια γυναίκα για να το μεγαλώσει. He never married, and at an advanced age he took into his home a child who was about to be abandoned and a woman to raise it. [04:39] Και τώρα το πιο σημαντικό. And now the most important thing. [04:42] Δεν έγραψε τίποτα. He wrote nothing. [04:45] Απολύτως τίποτα. Absolutely nothing. [04:45] Ό,τι έχουμε το χρωστάμε σαν να μαθητή του, τον Αριανό, που αργότερα έγινε σημαντικός ιστορικός και ανώτατος αξιωματούχος. Whatever we have we owe to his student, Arrian, who later became an important historian and senior official. [04:55] Ο Αριανός κρατούσε σημειώσεις στα μαθήματα και τις εξέδωσε σε οκτώ βιβλία από τα οποία σώζονται τέσσερα. Arrian took notes in the classes and published them in eight books, of which four survive. [05:03] Και μετά έκανε κάτι ακόμα. And then he did something else. [05:06] Πήρε τα βασικά και τα συμπίκνωσε σε ένα μικρό πυκνό κείμενο He took the basics and condensed them into a small, dense text. [05:09] Περίπου 53 σύντομων κεφαλαίων, ώστε να μπορεί κανείς να το έχει πάντα μαζί του. About 53 short chapters, so that one could always have it with them. [05:15] Το ονόμασε εγχειρίδιον. He named it Enchiridion. [05:19] Και η λέξη είναι εξαιρετικά καλά διαλεγμένη γιατί σημαίνει ταυτόχρονα δύο πράγματα. And the word is exceptionally well chosen because it means two things at the same time. [05:24] Σημαίνει αυτό που το κρατάς στο χέρι, δηλαδή ένα βιβλιαράκι τσέπης και σημαίνει επίσης ένα μικρό όπλο που το φοράς στη ζώνη σου. It means that which you hold in your hand, meaning a pocket book, and it also means a small weapon that you wear on your belt. [05:32] Δηλαδή δεν είναι ανάγνωσμα, είναι εργαλείο για ώρα ανάγκης και ανοίγει με μία πρόταση από την οποία κρέμονται όλα τα υπόλοιπα. That is, it is not reading material, it is a tool for a time of need and it opens with a single sentence from which everything else hangs. [05:41] Απ όσα υπάρχουν κάποια είναι στο χέρι μας και κάποια δεν είναι. Of all things that exist, some are in our hands and some are not. [05:46] Στο χέρι μας λέει είναι η κρίση μας, η ορμή μας, η επιθυμία μας και η αποστροφή μας. In our hands, he says, are our judgment, our impulse, our desire, and our aversion. [05:54] Με απλά λόγια το πώς αξιολογούμε αυτό που μας συμβαίνει και το τι αποφασίζουμε να κάνουμε. In simple words, how we evaluate what happens to us and what we decide to do. [05:59] Δεν είναι στο χέρι μας, το σώμα μας, η περιουσία μας, η φήμη μας και οι θέσεις που κατέχουμε. Not in our hands are our body, our property, our reputation, and the positions we hold. [06:04] Και το επιχείρημα που ακολουθεί είναι απλό και ανελέητο. And the argument that follows is simple and relentless. [06:10] Αυτά που είναι δικά μας είναι εκφύσεως ελεύθερα και ανεμπόδισ. Those things that are ours are by nature free and unimpeded. [06:16] Αυτά που δεν είναι δικά μας είναι εξαρτημένα από χίλους παράγοντες και μπορούν να μας αφαιρεθούν ανά πάσα στιγμή. Those things that are not ours are dependent on a thousand factors and can be taken away from us at any moment. [06:23] Άρα λέει ο επίκτος, αν θεωρήσεις δικό σου κάτι που ανήκει σε άλλους θα εμποδίζεσαι, θα θρινείς, θα ταράζεσαι και θα κατηγορείς και θεούς και ανθρώπους. Therefore, Epictetus says, if you consider something that belongs to others to be your own, you will be hindered, you will mourn, you will be disturbed, and you will blame both gods and men. [06:34] Αν όμως θεωρήσεις δικό σου μόνο ό,τι πραγματικά είναι, κανείς δεν θα μπορεί να σε αναγκάσει και κανείς δεν θα μπορεί να σε εμποδίσει. If, however, you consider only what truly is your own to be yours, no one will be able to force you and no one will be able to hinder you. [06:45] Είναι σημαντικό εδώ να ξεκαθαρίσουμε μια συνηθισμένη παρανόηση. It is important here to clear up a common misunderstanding. [06:47] Ο επίκτητος δεν λέει ότι δεν πρέπει να επιδιώκεις τίποτα εξωτερικό. Epictetus does not say that you should not pursue anything external. [06:52] Δεν λέει να μη ζητήσεις προαγωγή, να μην ερωτευτείς, να μη φροντίσεις την υγεία σου. He does not say not to ask for a promotion, not to fall in love, not to take care of your health. [06:57] Λέει κάτι πιο συγκεκριμένο, ότι μπορείς να τα επιδιώκεις όλα αυτά αρκεί να μηδέσεις τη γαλήνη σου στην έκβασή τους. He says something more specific, that you can pursue all these things as long as you do not tie your serenity to their outcome. [07:09] Και ο ίδιος χρησιμοποιεί μία εικόνα από τη And he himself uses an image from the [07:11] σκοποβολή. Shooting. [07:12] Ο καλός Τοξότης κάνει τα πάντα για να πετύχει τον στόχο, αλλά η αξία του δεν κρίνεται από το αν φύσηξε αέρας τη στιγμή που άφησε το βέλος. The good archer does everything to hit the target, but his value is not judged by whether the wind blew at the moment he released the arrow. [07:23] Πες μου στα σχόλια ποιο πράγμα σε αγχώνει αυτή τη στιγμή περισσότερο και μετά ρώτησε τον εαυτό σου τίμια αν εξαρτάται πραγματικά από εσένα ή όχι. Tell me in the comments what is stressing you out the most right now and then honestly ask yourself if it really depends on you or not. [07:34] Το δεύτερο μεγάλο σημείο του εγχειριδίου είναι διατυπωμένο σε μία μόνο πρόταση και είναι ίσως η πιο επιδραστική πρόταση ολόκληρης της αρχαίας φιλοσοφίας για τη σύγχρονη ψυχολογία. The second major point of the manual is phrased in a single sentence and is perhaps the most influential sentence of all ancient philosophy for modern psychology. [07:46] Δεν ταράζω τους ανθρώπους τα πράγματα, αλλά οι γνώμες που έχουν για τα πράγματα. It is not things that upset people, but the opinions they have about things. [07:53] Και δίνει αμέσως το παράδειγμα. And he immediately gives the example. [07:55] Ο θάνατος λέει δεν είναι κάτι φοβερό. Death, he says, is not something terrible. [07:56] Γιατί αν ήταν θα φαινόταν φοβερός και στον Σωκράτη. Because if it were, it would have seemed terrible to Socrates as well. [08:03] Αυτό που είναι φοβερό είναι η κρίση μας για το θάνατο. What is terrible is our judgment about death. [08:09] Ότι δηλαδή είναι κάτι φοβερό και βγάζει από κει μία πρακτική συνέπεια. Namely, that it is something terrible, and he draws a practical consequence from there. [08:12] που είναι εξαιρετικά δύσκολη. which is extremely difficult. [08:14] Όταν εμποδιζόμαστε ή ταραζόμαστε να μην κατηγορούμε κανέναν άλλο εκτός από τον εαυτό μας, δηλαδή τις δικές μας κρίσεις και προσθέτει την κλίμακα. When we are hindered or upset, let us blame no one else but ourselves, that is, our own judgments, and he adds the scale. [08:26] Χαρακτηριστικό του απαδευτου είναι να κατηγορεί τους άλλους. It is characteristic of the uneducated to blame others. [08:31] Χαρακτηριστικό εκείνο που ξεκίνησε να μαθαίνει είναι να κατηγορεί τον εαυτό του και χαρακτηριστικό εκείνου που έχει προχωρήσει είναι να μην κατηγορεί ούτε τον εαυτό του ούτε κανέναν άλλο. The characteristic of the one who has begun to learn is to blame himself, and the characteristic of the one who has progressed is to blame neither himself nor anyone else. [08:44] 2000 χρόνια αργότερα οι θεμελιωτές της γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας αναφέρθηκαν ρητά σε αυτή ακριβώς την πρόταση ως αφετηρία της μεθόδου τους. 2000 years later, the founders of cognitive behavioral therapy explicitly referred to this very proposition as the starting point of their method. [08:55] Η βασική τεχνική ότι δηλαδή ανάμεσα στο γεγονός και στο συναίσθημα υπάρχει μία πεποίθηση και ότι αυτή η πεποίθηση μπορεί να εξεταστεί και να αλλάξει είναι κατευθείαν από εδώ. The basic technique, namely that between the event and the emotion there is a belief and that this belief can be examined and changed, comes directly from here. [09:09] Εμείς διαβάζουμε, εσύ κερδίζεις ώρες. We read, you gain hours. [09:11] Θέλεις κι άλλες Do you want more? [09:13] τέτοιες αναλύσεις στήριξε το κανάλι με such analyses support the channel with [09:15] ένα like και μία εγγραφή. a like and a subscription. [09:18] Το τρίτο μεγάλο θέμα του εγχειρηδίου The third major theme of the handbook [09:20] είναι η απώλεια και είναι το σημείο όπου is loss and it is the point where [09:22] το κείμενο γίνεται πιο σκληρό και πιο the text becomes harsher and more [09:25] τρυφερό ταυτόχρονα. tender at the same time. [09:25] Ο επίκτητος λέει να Epictetus says to [09:28] μην μπεις ποτέ για τίποτα ότι το έχασα. never think for anything that I lost it. [09:31] Να πεις ότι το επέστρεψα. Say that I returned it. [09:34] Πέθανε το παιδί σου επεστράφει. Your child died, it was returned. [09:38] Πέθανε η γυναίκα σου επεστράφει. Your wife died, she was returned. [09:41] Σου πήραν το χωράφι και αυτό επεστράφει. They took your field and that too was returned. [09:44] Και όταν ρωτάει κανείς, "Μα ήταν κακός αυτός που μου το πήρε, εκείνος απαντάει ότι δεν σε αφορά μέσω ποιού σου το ζήτησε πίσω αυτός που σείχε δώσει". And when someone asks, "But was the one who took it from me bad?", he answers that it does not concern you through whom the one who had given it to you asked for it back. [09:57] Η εικόνα πίσω από αυτό είναι ότι τίποτα δεν μας ανήκει στην πραγματικότητα. The image behind this is that nothing actually belongs to us. [10:02] Όλα μας δίνονται για χρήση, για ένα διάστημα που δεν το ορίζουμε εμείς. Everything is given to us for use, for a period that we do not determine. [10:07] Και όταν έρθει η ώρα τα επιστρέφουμε. And when the time comes we return them. [10:09] Και προχωράει σε κάτι ακόμα πιο δύσκολο. And he moves on to something even more difficult. [10:12] λέει ότι όταν φυλάς το παιδί σου να λες μέσα σου ότι φυλάς he says that when you are guarding your child you should say to yourself that you are guarding [10:16] έναν άνθρωπο, δηλαδή ένα θνητό πλάσμα, ώστε αν κάποια στιγμή το χάσεις να μην ταραχτείς. a human being, that is a mortal creature, so that if at some point you lose it you will not be upset. [10:22] Είναι το πιο συχνά παρεξηγημένο σημείο ολόκληρου του έργου. It is the most frequently misunderstood point of the entire work. [10:28] Πολλοί το διαβάζουν ως συναισθηματική ψυχρότητα, ως εντολή να αγαπάς λιγότερο για να πονάς λιγότερο. Many read it as emotional coldness, as a command to love less in order to hurt less. [10:35] Δεν είναι αυτό. It is not that. [10:36] Η ίδια σχολή έχει κάνει την ερώτηση αλλιώς. The same school has asked the question differently. [10:38] Δεν σου λέει να αγαπάς λιγότερο. It doesn't tell you to love less. [10:41] Σου λέει να μην είσαι έκπληκτος. It tells you not to be surprised. [10:45] Και υπάρχει ένα δεύτερο επίπεδο που το χάνουν σχεδόν όλοι. And there is a second level that almost everyone misses. [10:46] Ένας άνθρωπος που θυμάται καθημερινά ότι αυτό που έχει είναι προσωρινό, στην πραγματικότητα το προσέχει περισσότερο, όχι λιγότερο. A person who remembers daily that what he has is temporary, actually takes care of it more, not less. [10:55] Το βλέπει. He sees it. [10:57] Ενώ αυτός που θεωρεί δεδομένο ότι όλα θα είναι εκεί και αύριο, παύει να τα κοιτάζει. While the one who takes it for granted that everything will be there tomorrow as well, stops looking at them. [11:03] Ο Επίκτος χρησιμοποιεί για ολόκληρη τη ζωή δύο εικόνες που αξίζουν. Epictetus uses two worthwhile images for the whole of life. [11:09] Η πρώτη είναι το ταξίδι με πλοίο. The first is the journey by ship. [11:11] Όταν το καράβι σταματάει σε ένα λιμάνι, λέει, μπορείς να κατέβεις για When the ship stops at a port, he says, you can get off to [11:16] νερό και στο δρόμο να μαζέψεις ένα κοχήλι ή ένα βολβό. water and on the road to pick up a shell or a bulb. [11:18] Πρέπει όμως ο νου σου να είναι συνεχώς στραμμένος στο καράβι και να γυρίζεις να δεις μήπως σε φωνάζει ο καπετάνιος. But your mind must be constantly turned toward the ship and you must turn back to see if the captain is calling you. [11:26] Κι αν σε φωνάξει να τα αφήσεις όλα και να τρέξεις. And if he calls you, to leave everything and run. [11:30] Και αν είσαι γέρος να μην απομακρύνεσαι πολύ από το πλοίο. And if you are old, do not wander too far from the ship. [11:35] Η δεύτερη είναι το συμπόσιο. The second is the symposium. [11:38] Όταν περνάει η πιατέλα, λέει, απλώνεις με κόσμιο τρόπο το χέρι και παίρνεις το μερίδιό σου. When the platter passes, he says, you reach out your hand in a modest manner and take your share. [11:44] Αν δεν έχει φτάσει ακόμα σε σένα δεν τεντώνεσαι να την προλάβεις και αν σε προσπεράσει δεν φωνάζεις πίσω της. If it has not yet reached you, you do not strain to catch it, and if it passes you, you do not call back after it. [11:52] Είναι η πιο ήπια διατύπωση της βασικής του θέσης. It is the mildest formulation of his basic position. [11:55] Δεν σου λέει να μη φας. He does not tell you not to eat. [11:58] Σου λέει να μη γίνεις γελίος. τρέχοντας πίσω από ένα πιάτο. He tells you not to become ridiculous, running after a plate. [12:05] Το τέταρτο μεγάλο θέμα είναι η ρόλη και εδώ ο επίκτητος δίνει την πιο θεατρική του εικόνα. The fourth major theme is the role, and here Epictetus gives his most theatrical image. [12:11] Θυμή σου λέει ότι είσαι ηθοποιός σε ένα έργο το οποίο το έγραψε κάποιος Remember, he says, that you are an actor in a play which someone wrote [12:17] άλλος. another. [12:17] Αν ο συγγραφέας το θέλει σύντομο θα είναι σύντομο. If the author wants it short, it will be short. [12:20] Αν το θέλει μακρύ θα είναι μακρύ. If he wants it long, it will be long. [12:23] Αν θέλει να παίξει ζητιάνο να παίξεις κι αυτόν καλά. If he wants you to play a beggar, you should play that well too. [12:26] Το ίδιο και αν σου δώσει το ρόλο του ανάπειρου, του άρχοντα ή του απλού πολίτη. The same if he gives you the role of the disabled person, the ruler, or the ordinary citizen. [12:31] Γιατί δικό σου έργο είναι να παίξεις καλά το ρόλο που σου δόθηκε. Because your job is to play the role given to you well. [12:37] Το να διαλέξεις ποιος θα είναι ο ρόλος ανήκει σε άλλον και από αυτό βγάζει μία πολύ πρακτική ηθική. Choosing what the role will be belongs to someone else, and from this emerges a very practical morality. [12:42] Ο επίκτητος λέει ότι τα καθήκοντά σου προκύπνουν σε μεγάλο βαθμό από τη σχέση σου. Epictetus says that your duties arise largely from your relationship. [12:51] Είσαι γιος κάποιου οπότε αυτό συνεπάγεται συγκεκριμένα πράγματα. You are someone's son, so this entails specific things. [12:54] Είσαι αδερφός, γείτονας, πολίτης, εργαζόμενος και προσθέτει το πιο δύσκολο, ότι το καθήκον σου δεν ακυρώνεται επειδή ο άλλος δεν κάνει το δικό του. You are a brother, neighbor, citizen, worker, and he adds the hardest part, that your duty is not cancelled because the other person does not do theirs. [13:06] Αν ο πατέρας σου φέρεται άσχημα, δεν παύεις να έχεις τη δική σου θέση απέναντί του, γιατί η δική σου συμπεριφορά είναι στο χέρι σου, ενώ η δική του δεν είναι. If your father behaves badly, you do not cease to have your own stance towards him, because your own behavior is in your hands, while his is not. [13:19] Υπάρχει και ένα κομμάτι για την κοινωνική ζωή που είναι εξαιρετικά πρακτικό και ελάχιστα γνωστό. There is also a part about social life that is extremely practical and little known. [13:22] Ο επίκτος δίνει οδηγίες σχεδόν κατά περίπτωση. Epictetus gives instructions almost on a case-by-case basis. [13:29] Στις συζητήσεις να μιλάς λίγο και όχι για μονομάχους, υποδρομίες, φαγητά και ποτά. In conversations, speak little and not about gladiators, horse races, food, and drinks. [13:34] Δηλαδή για τα αντίστοιχα της εποχής του με το τι σκορ έκανε η ομάδα και τι είπε ένας διάσημος. That is, the equivalents of his time, like what score the team made and what a celebrity said. [13:41] Να μην κρίμες εύκολα ανθρώπους, να μη γελάς δυνατά και συχνά, να μη δίνεις όρκους και αν βρεθείς σε παρέα όπου συζητούν ανόητα να σωπαίνεις. Do not judge people easily, do not laugh loudly and often, do not take oaths, and if you find yourself in company where they discuss foolishly, keep silent. [13:52] Και υπάρχει οδηγία που θεωρώ την πιο χρήσιμη ολόκληρου του κειμένου και είναι για όποιον μελετάει η φιλοσοφία. And there is an instruction that I consider the most useful of the whole text and it is for anyone who studies philosophy. [14:00] Ο επίκτος λέει να μην ανακοινώνεις πουθενά ότι είσαι φιλόσοφος και να μη μιλάς σε αμύητους για θεωρίες. Epictetus says not to announce anywhere that you are a philosopher and not to talk to the uninitiated about theories. [14:09] Και δίνει την εικόνα. And he gives the image. [14:10] Τα πρόβατα δεν φέρνουν στους βοσκούς το χορτάρι για να τους δείξουν πόσο έφαγαν. Sheep do not bring the grass to the shepherds to show them how much they ate. [14:14] Το χονεύουν και βγάζουν μαλλί και γάλα. They digest it and produce wool and milk. [14:17] Δηλαδή μη δείχνεις τις That is, do not show your [14:20] Αρχές σου. Your principles. [14:21] Δείξε τα αποτελέσματά τους. Show their results. [14:24] Και σε αυτή τη λογική βρίσκεται και η περίφημη οδηγία του για τη συκοφαντία. And in this logic lies his famous instruction regarding slander. [14:29] Αν κάποιος σου πει ότι κάποιος άλλος μιλάει άσχημα για εσένα, μην απολογηθείς. If someone tells you that someone else is speaking badly about you, do not apologize. [14:33] Πες ότι προφανώς αγνοούσε τα υπόλοιπα ελατώματά σου, γιατί αλλιώς θα τα ανέφερε και αυτά. Say that he obviously ignored your other flaws, because otherwise he would have mentioned those too. [14:39] Πέρα από το εγχειρίδιον, στις καταγεγραμμένες διαλέξεις του υπάρχει ένα σχήμα που αξίζει να το ξέρεις γιατί δίνει τη δομή ολόκληρης της μεθόδου. Beyond the Enchiridion, in his recorded lectures there is a pattern worth knowing because it gives the structure of the entire method. [14:49] Ο επίκτος χώριζε την εκπαίδευση ενός ανθρώπου σε τρία πεδεία και επέμενε ότι η σειρά έχει σημασία. Epictetus divided a man's education into three fields and insisted that the order matters. [14:56] Το πρώτο πεδίο αφορά τις επιθυμίες και τις αποστροφές. The first field concerns desires and aversions. [14:59] Δηλαδή τι θέλεις να συμβεί και τι φοβάσαι. Meaning what you want to happen and what you fear. [15:03] Αυτό έλεγε είναι το επείγον. This, he said, is the urgent part. [15:06] Γιατί από εδώ προκύπτουν όλες οι ταραχές. Because from here all turmoil arises. [15:11] Ο άνθρωπος που επιθυμεί πράγματα που δεν εξαρτώνται από αυτόν θα απογοητεύεται συνεχώς και αυτώς που αποστρέφεται πράγματα που δεν μπορεί να αποφύγει θα ζει τρομοκρατημένος. The man who desires things that do not depend on him will be constantly disappointed, and the one who is averse to things he cannot avoid will live terrified. [15:21] Το δεύτερο πεδίο αφορά τις ορμές, δηλαδή το τι κάνεις και τι δεν κάνεις. The second field concerns impulses, meaning what you do and what you do not do. [15:28] Εδώ ανήκουν τα καθήκοντα και οι σχέσεις. Here belong duties and relationships. [15:30] Το να είσαι αξιόπιστος, δίκαιος και συνεπείς σε αυτό που σου αναλογεί. To be reliable, fair, and consistent in what is allotted to you. [15:36] Και το τρίτο πεδίο αφορά τη συγκατάθεση, δηλαδή τη στιγμή που δέχεσαι ή απορρίπεις μία εντύπωση ως αληθινή. And the third field concerns assent, that is, the moment you accept or reject an impression as true. [15:44] Είναι το πιο τεχνικό και ο επίκτητος έλεγε ότι είναι σοβαρό λάθος να ξεκινάει κανείς από εδώ, όπως έκαναν πολλοί μαθητές του που ήθελαν να συζητούν λογική και επιχειρήματα, ενώ ταυτόχρονα κατέραιαν στην πρώτη πραγματική δυσκολία. It is the most technical and Epictetus said it is a serious mistake to start from here, as many of his students did who wanted to discuss logic and arguments, while at the same time they failed at the first real difficulty. [16:01] Και αυτό το τελευταίο τον εξόργιζε. And this last thing infuriated him. [16:03] εχει ένα κομμάτι όπου κοροϊδεύει ευθέως τους μαθητές του που μπορούν να αναλύσουν πολύπλοκα λογικά προβλήματα και δεν μπορούν να ελέγξουν τον θυμό τους. He has a piece where he directly mocks his students who can analyze complex logical problems and cannot control their anger. [16:15] Τους λέει ότι μοιάζουν με αθλητές που δείχνουν τα βάρη τους στον προπονητή αντί να τα σηκώσουν. He tells them that they look like athletes who show their weights to the coach instead of lifting them. [16:22] Στο τέλος του εγχειριδίου υπάρχει και ένα κεφάλαιο που είναι ουσιαστικά μία σφαλιάρα προς τον αναγνώστη. At the end of the manual, there is also a chapter that is essentially a slap in the face to the reader. [16:29] Ο επίκτητος ρωτάει μέχρι πότε θα αναβάλεις. Epictetus asks how long you will postpone. [16:33] Λέει ότι έχεις πια ηλικία ώστε να είσαι τέλειος και ότι συνεχίζεις να αναβάλεις από μέρα σε μέρα ορίζοντας νέες προθεσμίες μετά τις οποίες θα αρχίσεις επιτέλους να προσέχεις τον εαυτό σου και ότι έτσι περνάει η ζωή χωρίς να το προσέξεις μέχρι που κάποια στιγμή είναι πια αργά και δίνει την οδηγία. He says that you are now of an age to be perfect and that you keep postponing from day to day, setting new deadlines after which you will finally start taking care of yourself, and that life passes by without you noticing until at some point it is too late, and he gives the instruction. [16:56] Θεώρησε ότι από αυτή τη στιγμή είσαι ενήλικος και ώριμος και ό,τι φαίνεται καλύτερο να είναι για εσένα νόμος απαράβατος. Consider that from this moment you are an adult and mature, and let whatever seems best to you be an inviolable law. [17:05] Και αν εμφανιστεί κάτι δύσκολο ή ευχάριστο ή ένδοξο ή άδοξο, θυμίσου ότι ο αγώνας είναι τώρα και ότι δεν μπορείς να τον αναβάλεις άλλο. And if something difficult or pleasant or glorious or inglorious appears, remember that the struggle is now and that you cannot postpone it any longer. [17:13] Υπάρχει και μία πολύ ρεαλιστική παρατήρηση για την πρόοδο, την οποία δίνει σε άλλο σημείο. There is also a very realistic observation about progress, which he gives elsewhere. [17:21] Ότι δεν γίνεται κανείς σοφός με μία απόφαση. That no one becomes wise with a single decision. [17:24] όπως δεν γίνεται μια βελανιδιά μέσα σε μία νύχτα, έτσι δεν φτιάχνεται ούτε ένας χαρακτήρας και ότι το να απαιτείς από τον εαυτό σου να τα καταφέρεις αμέσως είναι απλώς άλλη μια μορφή του ίδιου προβλήματος. Just as an oak tree is not made in one night, neither is a character built, and that demanding of yourself to succeed immediately is simply another form of the same problem. [17:37] Δηλαδή απαίτηση να είναι η πραγματικότητα όπως θέλεις εσύ. That is, a demand for reality to be as you want it. [17:44] Αξίζει επίσης να ειπωθεί κάτι για τη μοίρα αυτού του κειμένου γιατί δεν έχει προηγούμενο. It is also worth saying something about the fate of this text because it has no precedent. [17:47] Το εγχειρίδιον ήταν από τα λίγα αρχαία φιλοσοφικά κείμενα που τα υιοθέτησε ουσιαστικά ο χριστιανικός κόσμος. The Enchiridion was one of the few ancient philosophical texts that was essentially adopted by the Christian world. [17:55] Μοναχοί το προσάρμωσαν αντικαθιστώντας τις αναφορές στο Σωκράτη και στους θεούς με χριστιανικές και το χρησιμοποιούσαν ως εγχειρίδιο ασκητικής ζωής. Monks adapted it by replacing references to Socrates and the gods with Christian ones and used it as a manual of ascetic life. [18:06] Έτσι επέζησε μέσα από αιώνες όπου πολλά αρχαία κείμενα χάθηκαν. Thus it survived through centuries when many ancient texts were lost. [18:13] Αργότερα το που βάλησαν μαζί τους οι γεμόνες και στρατιωτικοί. Later it was carried along by generals and military men. [18:15] Ακριβώς επειδή είναι μικρό και πυκνό και ο πιο γνωστός σύγχρονος αναγνώστης του είναι ο Αμερικανός πιλότος που ανέφερα στην αρχή. Precisely because it is short and dense, and its most famous contemporary reader is the American pilot I mentioned at the beginning. [18:23] Είχε He had [18:26] Μελετήσει φιλοσοφία στο πανεπιστήμιο και ένας καθηγητής του είχε δώσει το εγχειρίδιον λέγοντάς του ότι κάποια μέρα θα το χρειαστεί. He studied philosophy at the university and one of his professors had given him the manual telling him that one day he would need it. [18:33] Όταν το αεροπλάνο του καταρύφτηκε ο ίδιος έχει περιγράψει ότι καθώς κατέβαινε με το αλεξύπτωτο σκέφτηκε ότι μπαίνει στον κόσμο του επίκτητου. When his plane was shot down, he himself described that as he was descending with the parachute he thought that he was entering the world of Epictetus. [18:44] Πέρασε επτά χρόνια αιχμάλωτος, από τα οποία τέσσερα σε απομόνωση και υπέστη βασανιστήρια και δήλωσε αργότερα ότι αυτό που τον κράτησε ήταν ακριβώς η βασική διάκριση, ότι δεν μπορούσαν να τον αναγκάσουν να θεωρήσει τον εαυτό του θύμα όσο και αν έλεγχαν τα πάντα γύρω του. He spent seven years as a prisoner, four of which were in isolation, and suffered torture, and stated later that what kept him going was precisely the basic distinction, that they could no more force him to consider himself a victim no matter how much they controlled everything around him. [19:03] Χρειάζεται όμως και μία τίμια κουβέντα για τις ενστάσεις γιατί υπάρχουν και είναι σοβαρές. However, an honest conversation about objections is also needed because they exist and they are serious. [19:11] Η πρώτη είναι η πιο άβολη. The first one is the most uncomfortable. [19:13] Ένας άνθρωπος που γεννήθηκε δούλος διδάσκει ότι η εξωτερική σου κατάσταση δεν έχει σημασία και ότι η ελευθερία είναι εσωτερική υπόθεση. A man born a slave teaches that your external circumstance does not matter and that freedom is an internal affair. [19:20] Αυτό στο στόμα ενός σκλάβου ακούγεται ηρωϊκό. This in the mouth of a slave sounds heroic. [19:26] Στο στόμα ενός ιδιοκτήτης σκλάβων ακούγεται εντελώς... In the mouth of a slave owner it sounds completely... [19:28] διαφορετικά και δεν είναι θεωρητικό. differently and it is not theoretical. [19:31] Το ίδιο ακριβώς επιχείρημα, ότι δηλαδή αυτό που μετράει είναι οι στάσεις σου και όχι οι συνθήκες, έχει χρησιμοποιηθεί κατά κόρον για να πιστούν άνθρωποι να μη διεκδικήσουν αλλαγή σε συνθήκες που ήταν πραγματικά άδικες. The exact same argument, namely that what matters is your attitudes and not the conditions, has been used extensively to persuade people not to claim change in conditions that were truly unjust. [19:43] Η υπεράσπιση αυτής της σχολής είναι ότι δεν λέει πουθενά να μην αλλάζεις τις συνθήκες. The defense of this school is that it nowhere says not to change the conditions. [19:51] λέει να μηδένεις την ψυχική σου ισορροπία στο αν θα τα καταφέρεις και ότι ο άνθρωπος που δεν πανικοβάλλεται είναι στην πράξη πολύ πιο αποτελεσματικός στην ίδια τη διεκδίκηση από αυτόν που έχει διαλυθεί. it says to zero out your mental balance on whether you will succeed and that the person who does not panic is in practice much more effective in the claim itself than the one who has fallen apart. [20:04] Η ένσταση όμως παραμένει βάσιμη γιατί το κείμενο πράγματι δεν ασχολείται πουθενά με το πώς αλλάζουμε τον κόσμο. However, the objection remains valid because the text indeed nowhere deals with how we change the world. [20:14] Η δεύτερη ένσταση αφορά τη διχοτόμηση του ελέγχου. The second objection concerns the dichotomy of control. [20:17] Στην πραγματικότητα ελάχιστα πράγματα είναι εντελώς μέσα ή εντελώς έξω από τον έλεγχό μας. In reality, very few things are completely inside or completely outside our control. [20:26] Τα περισσότερα είναι κάπου στη μέση, δηλαδή τα επηρεάζουμε μερικώς. Most are somewhere in the middle, meaning we partially influence them. [20:30] Σύγχρονοι μελετητές έχουν προτείνει μία [20:32] πιο ρεαλιστική διατύπωση, ότι δηλαδή [20:35] αυτό που ελέγχουμε είναι η προσπάθεια [20:38] και όχι το αποτέλεσμα και αυτό στέκει [20:41] καλύτερα. Και η τρίτη αφορά την εποχή [20:43] μας. Αυτή η φιλοσοφία έχει γίνει τα [20:46] τελευταία χρόνια μόδα και έχει σε μεγάλο [20:48] βαθμό απογυμνωθεί από την ηθική της [20:51] βάση. Έχει καταλήξει να παρουσιάζεται ως [20:54] τεχνική για να αντέχεις περισσότερη [20:57] πίεση και να αποδίδεις περισσότερο. Ο [21:00] επίκτητος όμως δεν δίδασκε ανθεκτικότητα [21:03] ως αυτοσκοπό. Δίδασκε αρετή, δηλαδή [21:06] δικαιοσύνη, εγκράτεια, θάρος και [21:09] φρόνηση. και η Γαλήνη ήταν το παραπροϊόν [21:13] και όχι ο στόχος. Και τώρα να [21:15] τελειώσουμε με τη μεγάλη ειρωνία της [21:17] ιστορίας αυτού του ανθρώπου. Ο επίκτητος [21:20] δεν είχε τίποτα από όσα η εποχή του [21:23] θεωρούσε αξία. Ούτε ελευθερία στη [21:25] γέννησή του, ούτε χρήματα, ούτε υγείε [21:28] σώμα, ούτε οικογένεια, ούτε πολιτική [21:31] θέση και δεν πήρε ποτέ την πένα στο [21:34] χέρι. Το κείμενό του διαβάστηκε από [21:37] αυτοκράτορες, αντιγράφηκε από μοναχούς [21:40] που το προσάρμωσαν στη χριστιανική [21:41] διδασκαλία, κουβαλήθηκε από στρατηγούς [21:44] στα παιδεία των μαχών και έγινε πηγή για [21:47] μιαα από τις πιο αποτελεσματικές [21:50] ψυχοθεραπείες που έχουμε. Και ο άνθρωπος [21:53] που τα δίδαξε όλα αυτά γνωρίζεται μέχρι [21:55] σήμερα με μία λέξη που σημαίνει απλώς, [21:59] αποκτημένος. [22:00] Ίσως αυτό να είναι το πληρέστερο σχόλιο [22:03] πάνω στο ίδιο του το επιχείρημα. [22:05] ότι όλα όσα του πήραν και του πήραν [22:07] σχεδόν τα πάντα δεν άγγιξαν το μόνο [22:10] πράγμα που τελικά έμεινε. Πες μου στα [22:13] σχόλια ποια από τις εικόνες του σου [22:16] έμεινε περισσότερο. Το πλοίο, το [22:18] συμπόσιο, ο ηθοποιός ή το λιχνάρι Αν σου [22:22] άρεσε άσε ένα like και κάνε εγγραφή για [22:25] να μη χάσεις την επόμενη ανάλυση. Κάθε [22:28] εβδομάδα ένα καινούργιο βιβλίο που [22:30] αλλάζει τον τρόπο που βλέπεις τον κόσμο. [22:33] Το να κέζει βιβλία είναι έγκλημα, αλλά [22:35] το να μην τα διαβάζεις δεν είναι καθόλου [22:38] καλύτερο.